Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Эркин селсаяктар

Каныш эне таксиден түшүп этек-жеңин кагынып эки жакты элеңдей карап алды да агылып өткөн элдин арасына кирип жөнөдү. "Кыялдын" алдындагы решетканын түбүндө кыркалай стол коюп алып майда-барат сатып жаткандарды карап кетип жатты. Андан ары кетип атып жарым жартылай жылаңач кыздарды көрүп: "эл өзгөргөн экен, жер, шаар жаңырган экен" деп ойлоду. Маңдай жактагы чоң сүрөттө чет тилиндеги жазууну көрүп: "Капырай, Кыргызстанда кыргызча жазуу жазылбай калганбы, кыргыз тилин өнүктүрөбүз деп эле жатып" деп ою бүдөмүктөп баратып алдынан чыга калган жети-сегиз жаштардагы кайырчы кыздын үнүнөн ою алда кайда жел учургандай жок болду.

- Энеке жетимге жардам бериңиз, кайыр садака бериңиз? - алдына тура калды.

- Аа-аа садага, берейин, берейин, - Каныш эне жан чөнтөгүнөн бир сом алып кызга берди да, - Ала кой каралдым, ала кой! - деп андан ары жолун улады.

Кайрадан эненин оюн жол боюндагы арбайган-тарбайган сүрөттөр менен жазууну көрүп: "мындан он, он беш жыл илгери шаарга бат-бат каттап турганда Фрунзе, Фрунзе болуп гүлдөп турган чагы эле го, таңдын көрү-үү, эми болбой калган тура. 'Эркиндик, Теңдик, Баардык өлкөлөрдүн Пролетарлары, бириккиле!' деп бадырайып жазылып тураар эле…". Пьяный аллейге жете келгенде решетканын ары жагындагы ар кандай мас адамдарды көрүп элейе карап туруп калды. Баса, ушул Ош базарынын айланасында эле алей деген жер бар дешпеди беле?" деп ойлонуп анын өтүп бараткан чоочун жигитти токтотуп:

- Уулум, ушул Ош базарынын жанында алей деген жер бар деди эле, кай жагында экенин билбейсиңби? - деди үмүттүү карап.

- Жок энеке, билбейт экенмин, - деген жигит ийинин куушура басып кетти.

- Капырай, ушул эле Ош базарынын жанынан табасың дешти эле го, кагылайын каралдым, кандай күндө жүрөт болду экен, деги аман-эсен болсоң болду эле садага, - деп күбүрөнүп кетип баратты, - жаңы курулган жай деле жок, дагы баса берейинчи, табаармын… - деген ойдо бара жатканда он үч, он төрттөгү бала жанына келип:

- Эне, томолой жетиммин, кайыр-садага бериңиз! - деп алакан жая туруп калды.

- Берейин кагылайын, жаман болгон экен, мына ала гой! - деп бир сом берди.

- Ылайым кудай жалгасын, эне, тилегиңизди берсин, - кайырчы бала андан ары кетип жатканда Каныш эне аны кайра чакырып алды:

- Ой балам, бери келчи, -

- Энеке, мени чакырдыңызбы?

- Ооба уулум, ушул тегеректен алей деген жер каякта экенин билесиңби айланайын?

- Алей дейсизби? - кайырчы бала бир аз ойлоно калды да, - Аа-аа эне алей эмес, пьяный аллей болуш керек, эгер сиз издеген пьяный аллей болсо анда мына бул жер, аны эмне кылат элеңиз?

- Ийи айланайын, жакшы болгон тура, сага рахмат уулум, ме муну алып ал да бара гой, - эне бала көрсөткөн жакты көздөй ашыга жөнөгөндө кайырчы бала эненин артынан ээрчий басты:

- Эне, ал жерде жалаң үйү жок бомждор, ичкичтер жүрөт, сиз аны эмнеге сурадыңыз эле?

- Эмне дейт кокуйгүн, ичкичтер дейсиңби, эмне аерде жумуш иштегендер жокпу? - делдейе кайырчы баланы карап калды.

- Жо-ок энеке, ал жерди алкаштар менен бомждор жүргөнү үчүн пьяный аллей деп айтышат да!

- Аа - аа карангүн, анда менин уулум ичип кеткен го, ошол үчүн өз көзү менен көрсүн дешкен го? - эне көзүнөн жашы куюлуп колдору калчылдап туруп калды, - байкушум десе, ичип кеткен окшойт, ээ?

- Эне, жүрүңүз тээтиги жагында эшиги бар, көрсөтүп койойун.

- Жок уулум, бара бер, мен эми өзүм эле… - Каныш эне өз ою менен алек болуп кете берди, - алда-аа кагылайын каралдым аа-ай, эмнеге жоголду десе ичкич болуп кеткен экен го, болбосо жалгыз карыган энем калды деп ойлойт эле да, көрсө ойлогонго алы келбей калган окшойт, - деп көзүнүн жашын жоолугунун учу менен аарчып эки көзү тосмонун ары жагындагы кейпи кеткен адамдарды карап баратты. Алардын ичинде өзүнүн Медети көрүнбөдү. "Кантип эле менин балам ушинтип калсын, такыр эле кейпинен кетип калган го, жок-жок, менин уулум мынчалыкка барбайт эле" деп өзүнчө кобуранып баратканда Гүлнар энеге байырлай калды:

- Жарыктык, күбүрөнүп эле атасыз да, сизге эмне болду?

- Ээ кызым, эмне болсун, шаарга он, он беш жылдан бери каттай элек элем, карачы өзгөргөнүн, эл-жер өзгөрүптүр, кадам сайын кайырчылар кезигип кыргыз элинин жашоосу оор болуп калыптыр го?!

- Анан эмей, заман өзгөрүлдү, элүү жылда эл жаңы, жүз жылда жер жаңы дегендей баары жаңыланып баратат.

- Кайдагы заман өзгөргөнү, жаратылыш ошол эле бойдон, болгону жашоо өзгөрдү, пейил өзгөрдү.

- Ооба десеңиз, алдуусу алсызын талап-тоноонун амалын ойлосо, өлкөбүз общий дом болуп элибиз сырттан келгендердин кызматын кыла баштады. Сулуу-сулуу кыздарыбыз сойку болуп, эл жерден кетип жатат. Жапжаш жигиттерибиз кул базарда, алкаштар аллеясында бомж болуп талаада түнөп калышты.

- Аттиң, элдин тагдырын ойлогон эч ким болбой калды го, менин уулум кай жерде жүрдү экен, кантти экен? - Каныш эне өзүнчө ойлуу сүйлөнүп алды.

- Эмне дейсиз, уулум дейсизби?

- Аа-аа, жай эле, - деп Каныш эне ойлуу басып баратып жол боюндагы ташка көчүп басты.

- Энекебай, мен да бу шаарга жөн эле келген жокмун, алты эркектин ичинде алчактатып өстүргөн жалгыз кызым шаарга келип ошол бойдон дайынсыз, көргөн-билгендерден сураштырсак моссоветте жүрөт дешет. Атасынын көөнү түтпөй мени биякка жөнөттү.

- Анан, анан эмес болду, таптыңбы?

- Кайдан энекебай, он беш күндөй болду келгениме, дегеле дайыны жок.

- Менин да жалгыз уулум үч жыл мурун үйдөн кетип, ушул күнгө чейин кайда экени белгисиз, айлам кетип издеп келдим эле.

- Шаар чоң, эл көп, кай жагында жүргөнүн билбейм, моссоветине барып иликтеп таппай койдум. Элдин ушагынан уялат экенсиң… - Гүлнар ойлуу отуруп калды.

- Мен дагы уулумду ушул эле Ош базарынын жанындагы алей деген жерден издегени келгем. Айылдан келгендер уулуңуз алейде жүрөт дешкенинен эле…

- Аа-аа энекебай, алей биерде эле, мына, алкаштар менен бомждордун түнөгү ушул жерде, сиздин уулуңуз иччү беле?

- Кайдан, ачкыл ичкенин көргөн эмесмин, бир жерде иштеп жүргөн го деп ойлогом.

- Андан жумуш менен алек болуп жүргөндүр.

- Ким билет, жумушта жүрсө "кароосуз жалгыз энем калды эле, эмне болду" деп ойломок, курган балам, сасыган суунун кулу болуп кеткен го!.. - Гүлнар жолдон өтүп бараткан таанышы менен учурашып калат, - …аттиң дүйнө ай, кирдүү кийим кийгизбей алпештеп баккан балам кандай күндө калды экен?! - Эненин эки муштуму түйүлө, көзүнүн жашы төгүлүп, эки бети ылдый куюлуп кетти. Жаагы карыша тиштенип алган. Аны көргөн Гүлнар ары жактан келип чоочуп кетти:

- Жарыктык сизге эмне болду?

- Эчтеме болгон жок айланайын, мени өз жайыма койчу деги, ооруп турат окшойм.

Ошол тушта алардын жанынан Медет орус кыз экөө ээрчише өтүп кетти. Каныш эне аны байкаган жок, көрсө да таанымак эмес, анткени Медеттин бети-башы айрылган, аябай мас болчу. Кийими кийим деп айтарлык эмес эле…

- Жок эне, мен сизди көрүп туруп кантип таштап кетмек элем, андан көрө врач чакырганга телефонго барып тез жардамга чалайын.

- Кареги жок кызым, кыйналба, андан көрө колумдан тарт, өйдө болоюн.

Гүлнар Каныш экенин колунан сүйөп тургузду да жай басып жөнөштү.

- Адегенде алкаштар жүргөн жерди аралап көрөйүн, кокус уулум табылып калса тез арада үйгө алып кетип чара көрбөсөм болбойт!

- Туура айтасыз, мен да кызымды тапсам дароо айылга алып кетем, эл эмне десе ошо десин.

- Эл экөөбүзгө жакшы баласын бермек беле, табаласа табалайт, жакшы болсо көрө албайт.

- Ырас эле, атасы аябай эркелетип, окуйм дегенинен окууга өзү алып келип киргизип, берчүсүн берип, колуна акчасын карматып бир тууган сиңдимдин үйүнө дайындап коюп кеткен.

- Сиңдиң батырбай койгондур?

- Кайдан, бир күнү квартирага чыгам деп кийим-кечесин алып кетиптир, ошол бойдон жок дейт.

- Жаштардын кулк мүнөзүнүн өзгөргөнүн карачы, кыздарды кол жоолуктай алмашып, бири бирин бактысыз кылып жүрө беришет. Биздин коңшубуздун бир кызы кытайлык соодагерге тийген экен, тим эле жыргатып койгон, көп узабай эле ажырашып кетиптир. Эми жанагы сен айткандай өзүн сатып иштей имиш.

- Аргасыз, айласы кеткенде ошол ишке барганы бир жөн, көпкөнүнөн барганын айтпайсызбы!

Экөө аркы-беркини сүйлөшүп Беш-Сары базары менен Кыялдын ортосундагы көзү ачыктарды аралап, алардын четинде талдардын арасында мас болуп алып сөгүнүп жаткандарды көрүп Медетти көрө албагандан кийин супсуну сууган Каныш эне:

- Кой айланайын кызым, кеч кирди. Эрте жарыкта жатакана таап алайын.

- Эне, мени менен эле барып түнөп алыңыз, - экөө эрчишип кетип жатып решеткага жөлөнүп ыргалып турган жапжаш жигитти көрүп эненин жүрөгү зырп этип алды. Бети жарылып, көзү көнөктөй болуп шишип кетиптир. Анын жанында чачтары саксайган, өзүнөн бир топ жаш кичүү келин турат жүдөө, ал да мас экен. Ал эми алардын туурасында колуна стакан кармап, колтугуна желим бөтөлкө кыстарган аял турат: "Кимиси келе койор экен" деп стаканын даярдап. Аларды көргөн эненин жүрөгү сыздап, жандүйнөсү жабыркап: "аттиң ай, уулум ушулардай болуп бир жерде жүрөбү?" деп көкүрөгү толо муң менен азага буулуп, дилинде боздоп Гүлнарга билгизбөөгө аракеттенди.

- Жатакана издеп убара болбой эле мени менен барып жатып алыңыз.

- Макул кызым, жакын болсо жатып эле алайын да эртең эртерээк келип издейин.

- Ооба, ошентиңиз.

- Жүрү базардан таттуу-саттуу алып алалы, балдар жол карап калбасын.

- Жөн эле коюңуз, балдары чоңоюп калды, өздөрү базарда, айылдык балдар жол карамак. Булар шаардыктар.

- Ошентсе да, куру кол барганым болбос.

Базардын кире беришинен нан сатып алышты да маршруткаларды көздөй басышты.

ooo

Көзү ачыктардын төмөнүрөөк жагында үчөө ортолорундагы целлофанга нан менен салат, бир бөтөлкө самогон коюп алып бакылдашып отурушту, үчөө тең жүдөө, кийимдери кир, сакал-муруттары өскөн.

- Балдар, мен бүгүн абдан кайгылуумун, анткени менин бир тууган агам өлгөнүн угуп, бирок барып топурак сала албаганыма өкүнүп турам.

- Кайрат кыл Каке, эмне кылабыз, минтип өзүбүз селсаяк жашоодо жашап жатып энебиз өлсө да бара албайбыз, арга канча? - Сапар ага боор ооруй сүйлөп, стакандарга самогондон куйду. - Кел кайрат кылып алып жибер!

- Ак сөз, ал айтканың ак сөз, Саке. Андан көрө күнүмдүк оокатыбызды эптеп таап жашап жатканыбызга каниет кылалы. Ичте арман толтура, кичине мындан ичип алып кайгыны жеңебиз деп жүрүп ого бетер ичкич болуп бүттүк, же андай эмеспи? - Султан тигилерди оңурая карады. - Болбосо мен да бир кезде бакыйган үйбүлөнүн кожоюну элем…

- Кайгысыз адам жок окшобойбу, бу мен деле арманды ичке катып басып жүрбөйүмбү, болбосо меникиндей арман силерде жок болуш керек? - Сапар тигилерди алмак-салмак карады.

- Ийи, дагы баягы "мен түрмөдө жүргөндө аялым күйөөгө тийип кетип" дегени турасың да?

- Ошону айтсаң, айалыңдын эрге тийип кеткенин көтөралбай ичип кеткенсиң, ошобу?

- Жо-ок достор, менин уулум балалуу болуптур, мен неберелүү болуп атпайымбы!

- Оо-ой жолуң болгур десе, кайгы-кайгы деп отурбай кубанбайсыңбы башты оорутпай!

- Аныңар туура дечи, бирок…

- Эмне бирок?

- Ошол төрөлгөн наристени, неберемди көрө албайм да.

- Эмнеге, барып көрө бер да!? - Султан аны суроолуу карады.

- Жок мен баралбайм, үйдөн биротоло кайрылгыс болуп чыгып кеткем. - Сапар муңайым томсоро отуруп калды.

- Кана балдар, анда азыр кайгыны коюп, ошол жаңы төрөлгөн наристе үчүн ичеличи! - деген Камбар стаканды Сапарга узатты эле ал үчөөнө тең толтура самогон куйду да:

- Келгиле достор, ушул мусаапыр жашоодо кайгыны коюп жалаң жакшылык үчүн ичели, - деп өзү алып ийгенде берки экөө да алып жиберди. Ошол кезде алардын жанына бети-башы жарылып, көздөрү шишиген, кийим деген эле аты болбосо кийгени жыртылган, кир болуп жүдөгөн Медет келди:

- Байкелер, башым ооруп өлгөнү турам, бир аз… - деп үчөөнө тең алмак-салмак жалдырай карап туруп калды.

- Кел иним, кел, куй Сапаш, ачуунун эмнесин аяйлы, кээде биз деле ушинтип тамчы самогонго зар болуп калабыз.

Сапар стакандарга толтура самогон куюп баарына сунду да өзү алып жиберди. Калгандары да алып ийип отуруп калышты.

- Рахмат байкелер, аз болгондо өлүп калмак элем.

- Эч нерсе эмес иним, мусаапыр жашообузда эмнени аямак элек.

- Ооба, Какем тура айтат, өзүбүз селсаяк болуп туруп боорукер болбосок анан ким күйөт бизге?! Дагы бирден куйгандан кийин самогондору түгөнүп орундарынан тура жөнөштү.

- Жүргүлө балдар, эрте жарыкта туруп жумуш кылалы, болбосо кечки тамактан куру калбайлы. "Движение" жасап жан багалы. Ошол кезде ары жактан Ажар, Кымбат, Сейделер келип калышты.

- Оой-оой кайран эргулдар десе, бизсиз кантип тамагыңардан өтүп жатат ыя? - деп күлгөн Ажар жаңы эле ордунан туруп келе жаткан Сапарды колтуктай калды. Алардын көзүнө томолонуп жаткан бөтөлкө көрүндү. Аны көргөн Кымбат Ажарга көзүн кысып койду.

- Ошону айтсаң, биз болсок акыйып буларды күтүп отурмакпыз, көрдүңөрбү булар бизсиз эле чарда-ап отурушканын. - Кымбат Ажарды коштой каткырды. Алардын кызуу экени көрүнүп турган. Бирок эки курбусунун сөзүн Сейде жактырбай:

- Ой койгулачы деги, ушул селсаяк жашообузда бири бирибизге таарынганды ким коюптур ыя? Андан көрө жигиттердин ал абалын сурай отуралы. Кандай Каке, иштериңер жүрүп жатабы?

- Жүрбөй анан, жакшы эле, жанагы неңдурайындар мени көрсө эле көздөрүн акырайтып карап калышат, мени таанып калышты.

- Алда-аа байкушум ай, кыйын болгон экен, эмне болсо да эсен-соо болсоңор болду.

- Анан эсен бол деп, тирүү жүрүп селсаяк жашоону жашап жатабыз, мунун эмнеси жакшы, андан көрө өлүп калган эле жакшы го?! - Ажар чындап эле жаны кейий сүйлөдү.

- Атаны байкуш ай, кичине температураң көтөрүлсө эле ыйламай адатың кармап калган го, болду эми күн кечтеп калды, бир жерге эс алалы.

- Эмне, жөн эле кете бересиңерби, силерди көрүп кубанып жатсак, бирдемелери бардыр деп. - Султан аларды үмүттүү карады.

- Жок-жок, алтындарым, силерди куру коймок белек, андан көрө жүргүлө биздин жайга, силердикине караганда "конкретный"! - Ажар бармагын көрсөтө көз кысып койду.

- Барса баралы таасынын көрү, бу сулуулар чакырып жатканда барбасак каарга калбайлы, - Камбар тамашалай сүйлөдү.

- Барбаганда, бүгүн бир сулуулардын коногу болду.

- Эк кудай алсынчы, коноктосо коноктоп деле койобуз, мусаапыр жашоодо силерден эмнебизди аяйлы! - Сейде колун шилтей тигилерди айланта карады да, - жүргүлө бүгүн биздин сыйыбызды көргүлө! - деди.

- Мусапыр, селсаяк эле дейсиңерби, чынында бизден өткөн мусапырлар бар, алар кимдер билесиңерби, - ал шыбырай калды, - Алар тиги өкмөттүн башчылары!

- Ырыс эле алар бей-бечаралардын жашоосун оңдойбуз, жакырчылыкты жойобуз деп көрүнгөн өлкөлөрдөн карыздап помошь алып жатышат, бирок кана жакырчылыкты жойгону, кыргыздар тентип кетти. Андан көрө биз боорукербиз, ак көңүлбүз, бири бирибизди сыйлайбыз.

- Биздин өлкөнү "обший дом" деп жарыялап коюп, кыргыздын баары сырттан келгендердин кулуна айланды, бей-бечаралар көбөйүп, кайырчылар, мусапырларга толуп кетти шаарыбыз.

- Башканы койгула туугандар, андан көрө биз эркин селсаяктарбыз, ошого кубангыла! - Сейде эч кимисине карабай жол баштады. - Тура бербей болгула эртерээк!

- А бу жигит кайдан? - Ажар Медетти эми гана көргөндөй таңгала сурады.

- Ал биз сыяктуу эркин селсаяк, - Ажарга Камбар жооп берди. - бүгүн биз менен боло берсин.

- Аа-аа мейли, бечара барса бара берсин. Көтөрүнчөктөрүн көтөрүп ээрчише жөнөштү.

- Рахмат, эжекелер! - Медет алар менен катар басып баратып ичинен кубанып баратты: "эптеп бүгүнкү күн өтө турган болду, эмнеси болсо да ушулардын көргөнүн көрөөрмүн", - деп ойлонуп көңүлү ток. Камбар алдыда түнөөсүн көздөй Ажарды колтуктап кетип атты.

ooo

Сезим эки көзүнүн жашын көлдөтүп босого тарапта терезени карап тура берди. Ал азыр моло жаштай катып турду… Баятан бери тамеки чегип отурган Аида анын жанына келди.

- Чыныңды айтчы Сезим, сенин бул жумушка көңүлүң болбосо мен сага жардам берейин, качып кет.

- Айланайын эжекебай, менин аргам жогунан жан багаар жумуш болсо десем ээрчитип келген, көрсө… - эчкирип ыйлап жатты.

- Анда мен сага жакшылык кылайын, мен болсо көпкөнүмөн ушул жолго түшкөмүн, мага акчанын да башканын да кереги жок, болгону ойноп жаштыгымды ойдогудай өткөрөйүн дегем.

- Чын элеби, кантип, жашооң ойдогудай болсо, кардың ток, кийимиң бүтүн болсо кантип эле? - Сезим Аиданы жаштуу көздөрүн жалтылдата карап калды.

- Ооба, менде баары бар эле, ата-энем менин озуумдан чыкканды аткарчу, окуйм десем окууга өткөрдү, акча десем акча, кийим десем кийим, а мен ошол бакытты көтөрө алган жокмун… - Аида көпкө чейин ойлуу тамеки тартып, терезени мелтирей карап тура берди. - Адегенде тамекини үйрөндүм, анан арак-винону вечеринкаларга барганда тартынбай иче баштадым, кыз атымдан жаңылдым, ага кабагым кашым дебей окуумду таштап бул жакка келдим…

- Кызык, менин ошондой адамым болсо келмек эмесмин!

- Көп сөздүн кереги жок, эртерээк кетип кал, бул миң сомду ал дагы тез кет! - Аида эшикти ачып эки жакты карады да, - бол эрте жөнө, - дегенче ары жактан Суусар келип калды.

- Бол эрте, клиент күтүп калды, былжырабай кичине жасанып турбайт белең! - Суусар алкына кетти.

- "Мама", аны тим коюңуз, убалына калбай кетирип жиберели.

- Эмне-е, шуркуя, сен эмне деп жатасың, кайдагы убалды айтасың, селпейген шүмшүктү мен зордоп алып келген эмесмин!

- Ачык айтып келбейсизби анан, жумуш издеген кыздарга мен жумуш таап берем деп алдап келбей!

- Ал менин ишим, бузукуланбай жөн жүрчү, - Сезимге карайт: - Бол деп жатам, клиент күтүп жатат.

- Барбайт этпейт! Кете бер тезирээк, эч коркпо, Сезим! - Аида Суусарды колдон кармап калды. - Далай кыздардын убалына калганың жетишет, кете берсин!

- Өлүгүңдү көрөйүн шуркуя, бул эмне кылганың ыя?! - Суусар жулкунуп жатты. - Акча кимге керек эмес, ал деле акча табам деп келген, сен аны эмнеге буздуң?

- Сүйгөнүнө таза барсын байкуш, бир бечаранын көз жашын көрүп кантип бооруң оорубайт, же бооруң ташпы?

- Боорукерин мунун!…

Суусарды Аида койо берди. Бул убакта Сезим узап кеткен эле. Суусар алапайын таппай турду:

- Шуркуя десе, клиентке уят кылдың, боорукер боло кеткенин кара?

- Ботодой боздогонун көрсөң муз болсоң да эрийт элең, ойлоп көрсөм мен көпкөнүмдөн ушул жолду тандап алып, эми артка кайтуу кыйын болуп аргасыз жүрөм. - Аида кайра-кайра сигарет күйгүзүп тартып столдо ойлуу отурду. - Эгер билсеңиз азыр мен өкүнүп жүрөм, ата-энем угушса менден үмүт үзүп, балким балалыктан кечип коюшкандыр…

- Ой шуркуя, эми түштөн кийин акылдуусунбай тигил клиентке өзүң бар!

- Барса барам эле…

- Мен жаш кыз деп баасын жогору сүйлөшүп алып койгом да, эми эмне болот.

- Мен деле кыз баасына барып жүрөм го, же менин клиентим нааразы калган күн болдубу?

- Ырыс эле дечи, мен ага кыз деп койгом элем, эми өзүң бир ишке жарай көр, кыз эмес экен деп акчасын кайтарып алып кетип калса эмне кылам?

- Кетирбейм коркпо, мен аны сопсонун кармайм! - Аида чыгып кетет.

- Оо куураган шуркуя, жарасаң го жакшы, жарабай калсаң кудай уруп… - деген Суусар кабатырлана сумсая отургучка отуруп калат. Ары-бери басып тынчсызданып турганда арытан Аида көрүндү эле Суусар анын алдынан чыкты: - Эмне эрте келип калдың, же жакпай калдыбы?

- Жактырбай койгудай ал эмне асмандан түшүптүрбү?! Жактырмак турсун "башка менен болбо" деп өлүп калды. - Аида сигарет алып күйгүздү: - эртең да келе турган болду.

- Ой аз-замат десе, жакшы болгон тура, - Аиданы кучактап өөп: - Молодец, кыз баасына барып келдиң! - Суусар кубана кол чабат.

- Сизге акча керек, акча жаныңда калды, ошол эле керек беле?

- Сага акчанын кереги жок болсо эмне жүрөсүң?

- Мага эч нерсенин кереги жок, акча табыш үчүн сойкулукка келген эмесмин!

- Анан эмне, эркектин түрүн көрөйүн дедиң беле?

- Ообо, жаштыгымды ойдогудай өткөрүү үчүн, ойноп-күлүп, махабат жыргалын каалагандай татуу үчүн келгем.

- Баары бир акчага сатылып жатпайсыңбы, же бекер барып жатасыңбы?

- Сен тойгондон калганы меники го, же эсептешип жатамбы? Менден башкасы эсептешип алат го?

- Аның туура, эми эмне дегиң келип турат?

- Эч нерсе, сизге буйрусун. Жаңылык, мен бул жерден кетүүнү чечтим!

- Эмнеге? - Суусар Аиданы көздөрүн чакчайта карап калат, - кайда бармаксың деги?

- Ата-энемди сагындым, - Аида дембе-дем сигарет тартып отуруп, - Мени кечирип күтүп алаарына ишенип турам, бирок аларга барууга жүзүм чыдабайт го?

- Сагындым деп кайсы бетиң менен айтып жатасың, сенин ушинтип жүргөнүңдү укса…

- Мен үчүн уялбай эле кой, кантип барышты мен сенден сураган жокмун!

- Аида, секет кетейин десе, иштей бер эми, мына өзүң айткандай колумдагы кыздардын ичинен кымбатка бара турганы жалгыз өзүңсүң, жок дегенде бир-экөөнү таап алайын.

- Тажадым, бир мүнөт токтоор алым жок. - Аида сумкасы менен кийим салган чемоданын алып эшикти көздөй жөнөдү.

- Аа-ай Аида токтой турсаң боло, жок дегенде бүгүн кал!

Аида артына кылчайып койбой кетип баратты. Суусар умтула кыйкырган бойдон турган жеринде калып калды: "Ошол күнү, - деп ойлонуп баратты Аида, - мен биринчи жолу вино ичкем, анан эле Кылыч мени чогуу отурган кыздар-балдардан бөлүп башка бөлмөгө ээрчитип киргенин билем… Андан кийин уктап калыптырмын… Ошентип…, ошентип кыз атыман жаңылгандан кийин кайсы эркек болсо да каршылык кылбай макул болуп жүрө бердим, жүрүп-жүрүп чогуу окуган окуу жайдын студенттери бүт билип калып, жалаң секстен сабакка да барбай калдым, окуудан чыктым да биротоло сойкулукка өттүм". Улутунуп алды Аида. "Неге адам баласы ушундайбыз, жокту да, барды да көтөрө албайбыз?.. Байкуш атам, апакем ай, силер мени эмне деп жаттыңар экен, мендей акылсыз кызыңарды кечип койдуңар бекен, өлгөндүн бири деп аттыңар бекен? Мени кечиргилечи атаке, апаке! Бир кезде үйүңөрдүн ак көпөлөгү эмес белем, менин сулуулугум үчүн сыймыктанчу атам мени эмне деп ойлоп жатат? Кантип, кантип алардын бейкүнөө жүзүн карайм, кантип жолугам?" Аида түркүн ойлордун туткунда кетип жатты… Ооба ал кетирген каталыгын кеч түшүнүп, Сезимдин күнөөсүз көз жашынан кийин аябай намыстанды: "Ал жетим кыз экен, а менчи, мен акылсыз, бетпак, шерменде турбайымбы!"

ooo

Феруза мектепти бүткөн соң жогорку окуу жайына экономика факультетине окуп калды. Жакшы окуучу, ошентсе да ата-энесинин колдоосу, куруттай кылып берген акчанын арты менен окууга өттү. Студенттик жылдар ал үчүн абдан эле көңүлдүү өтүп жатты. Анткени анда жаш тура! Далай жигиттер кат жазып, киного, концертке чакырды, бирине макул болгон жок: "окуудан өксү болуп калам, ата-энемдин ишеничин актай албай калам, жигиттер кайда качмак эле?" деп ойлогон ал ошондо. Өзү да оюн-зоокту, той-тамашаны сүйбөгөн бир мүнөздүү токтоо кыз эле. Өң келбети анча сулуу болбогону менен жылдыздуу, билинер-билинбес майда сары сепкилдүү экенине карабай абдан татынакай көрүнүп, кандай адам болсо да өзүнө тартып турчу. Арадан беш алты жыл өтүп окууну бүтүп, маянасы жакшы жумушка орношту. Мында да ал эч нерсени ойлогон жок, ата-энеси шаардын чок ортосунан бир бөлмө үй сатып берип койгон. Эмнегедир арадан өткөн жылдар Ферузанын жаштыгы менен кошо анын айланасында көпөлөктөй айланып ээрчип жүргөн жигиттерди кошо алып кеткендей…

Кызмат деп жүрүп жашы өтүп баратканын сезбей жүрө бериптир. Качан отуздан ашып, жалгыздыкты сезе баштаганда гана, өзүнөн кийинки инилери, сиңдилери үчтөн, төрттөн балалуу болуп калганын көргөндө убактысын текке кетирип, мезгилден артта калганын сезди. Ошондо гана түн уйкусунан кечип, эчен түндөрдү уйкусуз таң атырчу болду.

Ошол күнү Феруза жумушунан кеч чыгып үйүнө келсе, үйдүн ичи өзүнө негедир суук көрүндү, бул үйдө жашоо кунарсыздай сезилди. Тамактанууга көңүлү чаппады. Муздаткычты ачса анда эч нерсе жок экен. Анан Ош базарын көздөй жөнөдү, бул убакта базар али жабыла элек эле. Үйдөн чыгып эле Чүй көчөсүнөн өтө бергенде кырка талдын түбүндөгү решеткалардын ары жок, бери жагында экиден, үчтөн биригип алып отурган мастарды көрүп жийиркенип алды: "Булар эмне болгон адамдар, кызык бомждор деп угуп калчу, бирок көрө элек болчу, ушунча абалга келгиче эмнеге арак ичип жүрө берет, жайында го мейли кышында кайда жүрүшөт?" деп басканын жайлата алардын көз айрыбай бара берди. Улам өйдөлөгөн сайын стакан көтөргөн аялдар, самогон сурап жалдырап. Шөлбүрөп кийинген аял-эркектер. Бир кезде арыктын четинде улгайган бир аял менен эркек кучакташып отуруптур: "Эмнеге ушул бомждор түгөйлүү болот да менин түгөйүм жок?" деп негедир анын ички өксүгү эми өзүнө сезилгендей болду: "ырас эле мен жалгыздыктан тажап жатам го" деп ойлоп, кадамын тездете жөнөгөндө решеткага жөлөнүп алып даарат ушатып жаткан эркекти көрүп тык токтой калды. Анын даарат ушаткан жери ага кызыктай көрүндү, анан калса ал ага даана көрүнүп турган эле. Феруза өзүн кызыктай абалда сезип көзүн ала качып басып кетейин деп кадам таштады да, кайра эле аны карап жиберди. Ал дале бүтөлек экен. Решеткага жөлөнүп зорго эле тургандай. Ыргалып араң турат. Ал кадамын тездетип баратып ошол адамдын жүзүн көрүүгө кызыга кайра бурулуп бет ороюн карады: "жаш эле турбайбы, эмнеге мынча ичет, себеби бардыр" деп ойлоп анын үстүндөгү кийимин карады. Абдан кир, тытык, кийим деген эле аты бар экен: "Эч кимиси жок го, болбосо ушул абалга келбейт эле…" деп ойлонду да, базар жабыла электе эртелеп алчуусун алууга ылдамдай басты.

Базар жабыла элек экен, эл суюлуп, базарчылар товарларын жыйып жатышыптыр. ары-бери тамак-аш ала коюп үйгө келатса баягы мас дале турган экен, шымын чала бүчүлөп алганга чала-була көрүнүп калыптыр. Ферузанын бүткөн бою дүр дей түштү. Канчалык тарткынчыктаганы менен улам карагысы келип, мастын турушун таңдана көз ирмебей бир топко карап туруп, анан ылдамдай басып кетти. Үйүнө келгенден кийин да газка чай коюп, тамак жасап жатып мас адамдын элеси, анын даарат ушатып жатканы көз алдынан кетпей кыйнала берди. Төшөк салып жатып алып телевизорду коюп койгону менен көз алдында мас адам. Ал ары оодарылып, бери оодарылып, уктай албай жатып бир кезде чоочугандай ордунан туруп отурду да, мас адамды бирөөгө окшоштуруп тааный албай жатканын эми билди. Көрсө ал айылдаш балага окшоштуруп жатыптыр. Болгондо да ал өзүнүн артынан ээрчип жүргөн Дуулат болчу: "Кызык - деп ойлоду Феруза, - адамга адам ушунча окшош болот экен ээ?" Анан анын ою тээ бир топ жыл мурун болгон окуяны эстеп жылмайып алды: Дуулат кайсы бир майрамда Ферузага открытка менен кошо кат берген эле. Ал катта: "Феруза кандайсың, майрамың менен куттуктайм! Ошол майрамды сага жүрөгүмдү белекке берүү менен куттуктагым келет, анткени мен сени сүйөм, сүйөм, сүйөм! Дуулат. 197 4. 7. 11." - деп жазганын окуп алып, Феруза аябай күлгөн эле. Бирок ал катты эч кимге көрсөткөн да, тыткан да эмес, ушул убакка чейин катып жүрөт. Оодарылып жатып кайра жылмайып койду: "кызыма окуп берем, көрсүн апасын жигиттер кандай сүйгөнүн" деп ойлоп көзү илинип баратты…

Эртең жумушка барып оңдуу деле иштей албады. Негедир кечээги даарат ушатып жаткан адамды эстеген сайын жүрөгү лакылдап, бүткөн бою бир кызыктай чымырап, өзүнөн өзү кыйнала бергенинен жумушунан суранып үйүнө келди. Үйгө келгенден кийин кадимки конок тосчудай болуп өзү жактырган тооктун этинен тамак жасады, анан шашпай жуунуп алып базарды көздөй жөнөдү. Келе жатып: "кайда болду экен, балким ал бүгүн аерде жоктур, же болсо да мени ээрчип келбей койсочу, менден он жашка кичүүдөй көрүнөт" деп сарсанаага батып келе берди. Кадимки Ош базары, мына "пьяный аллей", аерде кечкисин ичип алып, үйү жоктор түнөк кылчу бактын арасында экиден үчтөн чогулуп алып ар кайсыны сүйлөп мастар жүрүшөт. Феруза жол менен жа-ай басып, аларды мурда көрбөгөндөй карап жатты. Алардын арасында кечээги неме көрүнбөдү. Негедир ага ичинен боору ооруду: "эмне болду экен, абдан мас көрүндү эле, жыгылып катуу тийип бир нерсе болгон жокпу? " деп ага чындап эле кейип кетти: "тууган-уругу болду бекен, ата-энесичи? эч кимиси жок болсо керек, эгер ата-энеси болсо мындай абалга келмек эмес" деп да ойлоп ийди. Аңгыча анын тике маңдайынан кечээги эле бойдон ушул жерде өзүн күтүп турган өңдүү аны көрүп калды. Негедир ал ошол эле жерде эч нерсе менен иши жоктой, бирок решеткага жөлөнүп турган экен. Феруза эмне кылаарын билбей мууну калтырай туруп калды. Же алдыга, же артка кадам таштай албай турганда оюна бир нерсе кылт дей түштү. Же тагдырдын чындап эле буйругубу же кокусунан болдубу, Ферузанын анын жийиркеничтүү кейпинен тартынчыктабады. Ал азыр чечкиндүү түрдө ушул караңгылыктан пайдаланып аны жетелеп кеткиси келди. Медет турмуштан жолу болбой, карыган энесине да бара албай ара жолдо калганына кейип ичип алат да, же иштен жок, же акчадан жок биттеп-кирдеп бүткөн. Анын азыркы кебетеси ушунчалык жийиркенерлик эле. Канчалык кийими жыртылып кирдегенине карабай, жүзү сүйкүмдүү көрүнчү. Феруза аны акырын колдон ала:

- Жүрү, эмне болуп калгансың, карачы кебете-кешпириңди! - дегенде Медет элдир-селдир кызды бир тиктей берип:

- Аа... сен кимсиң, мен… мени кайда алып барасың? - деди.

Ал анын мастыгынан пайдалангысы келди. Бирок андан ары эмне болоорун ойлободу…

- Мен эжең болом, сен киши тааныбай калгансың го ээ? - деди да жетелеп жөнөдү. Бирок Медет ага тоскоолдук кыла албады, кете берди кыздын жетегинде.

Феруза Медетти үйүнө алып кирип, бутун чечтирип анан ашканага киргизди да столго олтургузуп тамактан куюп алдына койду:

- Тамактан ич! - деп анын маңдайына өзү олтуруп тамак иче баштады. Медет алдына койгон тамакты эч тартынбай дагы, бирөө тартып алчуудай болуп шашып дагы ичип жатты. Феруза аны өз оюна койду. Столдун үстүнө төгүп, чачып ичип жатканын карап олтура берди. Отуздан ашканча анча-мынча тамашалашканы болбосо, эркек менен бет маңдай жалгыз бир бөлмөдө отурганы ушул эле, ал эки көзүн албай карап олтуруп: "кудая тобо-оо, эми муну үйгө алып келип алдым, эми эмне кылам, же жуунтуп, кийинтип жолго салсамбы же?..." деп өзүнүн суроосуна өзү жооп табалбай жатканда Медет Ферузаны карап:

- Эже, сизге ырахмат, көптөн бери тамак ичпей калдым эле, сообума калдыңыз. Эми кете берсем болобу? - деп сурап калганда Феруза шашып калды:

- Жок-жок, жатып эле алыңыз, же үйүңүз барбы?

- Кайдагы үй, мен жолдо жүргөн бир эркин селсаякмын! - деди Медет аны карап тамашалагандай жылмая, ал соолуга түшкөн эле.

- Анда түнөп эле алсаңыз болот, көчөдө түнөбөй келип туруңуз! - кетип калабы дегендей аны суроолуу карады.

- Ушул кебетем менен сиздин…

- Аа-а, эч нерсе эмес, жууп койобуз, жата бериңиз, талаада кантип?...

- Көнүп бүтпөдүкпү, азыр го жай, күн жылуу, бейиш да, кыштын күнүчү?!

- Кайдан болосуз?

- Көлдөн.

- Ата-энеңиз барбы?

- Атам эчак эле өлгөн, апам бар эле…

- Анан эмне болду?

- Мен минтип өз арбайымды таппай жүрөм, анан ал эмне болду билбейм, өзүм жалгыз бала элем, энем байкуш менин азабымдан куурады го…?

- Жаман болгон тура, биякка эмне келдиң эле?

- Товар алып кетип соода жасайм деп келип акчам менен кошо паспортумду алдырып жибергем.

- Канча болду келгениңе?

- Үч жылдан ашып баратат.

- Иштеген жоксуңбу?

- Документ жок эч жерге жумушка албай койду.

- Тачки түртүп, же жүк түшүрсөң деле болот эле го?

- Баарына паспорт керек да.

- Кыйын болгон экен, апаң жөнүндө кабарың барбы?

- Кайдан…

Ошол бойдон Экөөнүн ортосунда сөз токтоду. Экөө өз-өзүнчө ойлонуп жатты. Феруза: "өзү жалгыз бала болсо, энесинин дайынын билбесе, ушундай да келесоо болобу? Акчасын жоготсо карыздап деле айылына кете берсе болмок экен, же апасынын да колунда жоктур…" Медет: "энесинен кабар албаган кандай неме деп үйүнөн кууп чыгаар бекен.. Баса, эмнеге мени үйүнө ээрчитип келип тамактандырды экен, боор ооруган го? " деген ойдо сыртты көздөй жөнөдү эле, Феруза:

- Жатып эле ал, эртең кийим-кече алып берип жардам берсем ичпейсиңби же көнгөн адатыңдан чыга албайсыңбы? - деди.

- Эжекебай, андай жакшылык кылсаңыз өмүр бою кулуңуз болоюн, энемди эстесем эки мүнөт тургум келбейт, айла жок…

- Анда ваннага керип жуун, - деген Феруза ойлонуп калды: "бир да эркектин кийими жок, ваннадан чыкканда эмнени кийет, кайра кантип ошонусун кийсин?" - кир, кирип жууна бериңиз, - деп койду да, өзүнөн кийим салчу шифоньеринин ичин издеп кирди. Бир жолу иниси келип, ошонун кийимдери жүргөнүн көргөн эле, шашкалактап ошону таппай жатты. Издеп жатып тапты да, ваннадан чыкканда которунсун деп каалгага илип коюп өзү ашканага кирди да стол үстүн жыйнай баштады.

Медет ваннага кирип жуунуп чыкканда өңүнө чыга түштү. Ага берген Ферузанын инисинин кийими кичине чоңураак болгону менен мындан он беш минут мурунку Медетке окшобой калды. Феруза ага балконго орун салып берди да, өзү ордуна жатты, бирок ал дагы уктай албай ооналактай берди. Медет болсо жуунуп, тазараак кийим кийгенге сергий түштү белем, башы ооруганы да билинбей уйкуга кетти. Кантсе да таза кийинип, карды тоюп калганга тырп этпей уктады. Феруза ооналактап жатып таңга маал гана көзү илингенин билбей калды. Эртең менен бир дабыштан улам ойгонуп кетсе Медет кеткени жатыптыр.

- Эмне, кетип жатасызбы? - деди Феруза уйкулуу көзү менен.

- Жок-жок, азыр келем, - Медет мукактана жооп берип чыгып кетти. Ал чынында жанында жарым тыйын акчасы болбосо да башы ооруп тургандыктан ичкиси келип чыгып бараткан болчу. Аны Феруза сезбеди, бирок терезеге келип карады эле, анын столчиктеги аялдын жанында олтурганын көрүп: "Иий, башы оруп калган го, беш сом берип койбой" деп кайра төшөгүн жыйып, газга тамагын ысытып, чай коюп Медетти күтүп жатканда ал кирип келди. Аны көргөн Феруза негедир андан сүрдөгөндөй абалга келди, анткени азыр Медет таптакыр башка жигит эле, кечээги батташып турган чачтары тармалдашып, сеңселип турган болчу.

- Келиңиз, тамактанып алыңыз, - деди ал аны сүрдөгөндөй карап жылмая, - татынакай жигит турбайсызбы.

- Коюңузчу, бирок чын эле жаман абалга келип калганмын, сизге өмүр бою ыраазымын! - Медет столго олтура берип жооп берди.

Экөө тамактанып жатып көпкө сүйлөшүп отурушту. Феруза да өзү жөнүндө толук айтып берди. Анын ата-энеси, бир туугандары бар экенин. Өзү жалгыз турарын айтты.

Медет эки-үч күн үйдөн чыкпай жүрдү, кокус кайрадан ичкич "досторун" көргөндө азгырылып кетүүдөн коркту. Өзүн өзү кармап, минтип ичерге тамак даярдап, үстүнө кийим жаңырткан адамдын мээнетин, өзүнө жасаган мамилесин ойлоп уялып атты. Бирок улам эле кылт эте оюна түшкөндө ичкиси келип араң чыдап, акыры бир жумадай өткөндө кадимкидей унута түштү.

Бир үйдө эки жан, эки адам, болгондо да жаштыгы денесине батпай жаштык көөдөнүн тээп кумардуу түндөрдүн ээси болуп экөө эки түгөйдүн коюнун толтурчу жандар… Экөө тең дасторкондо отурганда бир туугандай же жакын адамдардай мамыр болуп сүйлөшүп бара-бара бир бирине көнүп баратышты. Бир күнү алардын үйүнө Ферузанын апасы менен эң кичүү иниси келип калды. Алар Медетти көрүп ичтеринен тынып тим болушту, сыртынан эч нерсе айтпай үч күн жүрүп, кетээринде апасы Ферузага:

- Кызым бул ким, жашырбай эле айта бер садага, атаң экөөбүздүн тилегенибиз ошол, сен орун-очок алып калсаң болот эле, - дегенде Феруза:

- Койчу апа, ал жөн эле бизде иштеген бала, квартира тапканча туруп турат, - деп жооп берип койду.

Ошол бойдон экөө тең үнсүз жолго чыгып жуп машинага отураарда апасы:

- Мейли балам, бирок ойлон, жашың бир топко келип калды, жакшына бала экен… - деп жөнөп кетти.

Алардын эмне ойлоп, эмненин сүйлөшкөнүн Медет кайдан билсин, ошол күнү ал өз оюн айтууну чечти.

- Феруза… мен эми сиз макул болсоңуз үйгө барып келейин, апамды көрүп кеңешип дегендей… - деп андан ары үндөбөй туруп калганда Феруза:

- Эмнени кеңешесиң, барсаң бар, кокустан… - деп ал дагы андан ары айта албай туруп калды: "ичип кетип жүрбө" деп айтып жибере жаздап токтоп калды.

Медетти Феруза айлына жөнөтүп, өзү калып калды. Ал эми чоң үмүт менен күтүп: "апасы экөө келип мени алып кетээр" деген ойдо жүрдү.

ooo

Каныш эне бир жума бою күттү, издеди, чарчап-чаалыкты, көзү талыды. Бул убакта Медет Көлгө үйүнө кеткен кез болчу. Эненин алдынан чыкканда тааныбай өтүп кетип, эртеси эле Феруза аны жетелеп алып кетип аллейге чыкпай калган болчу. Келгенине он беш күнгө таяп калса да уулунун дайынын биле албаган Каныш эне сарсанаага батып: "ботом эмнеси болсо да аман-эсен болгой эле, биртике тыйынымды дагы коротуп алдым, как талаада кала элете үйгө кете берсемби, алда-а кудай аа-ай пешенем тайкы тура, жалгыз уул берип тирүүлүктө анын азап-тозогун тартып жүрүп өтөмүн го, деги бир жалгызымды аман көрүп небере эркелетер күнүм бар бекен?!" деп зар ойлоп жүрдү. Бир кезде Ош базарынын ичинде арасында баратып жан чөнтөгүнө бирөөнүн кол салганын байкап кыйкырып калды:

- Оо-ой кокуйгүн, алды-ы, акчамды алып койду айланайындар! - деп көп элдин ичинен суурулуп четке чыгып, каткан жеринен караса акчасы жок. Ошондо эстеди, жана тамактанганда жан чөнтөгүнө салганын. Ошентип эне жарым тыйын акчасы жок кала берди. Эки саат мурун ар кимге боору ооруп: "ушулардын батасы тийип уулумду таап алаармын" деп кайыр-садага берип жаткан эне эми өзү мусаапыр боло түштү. Баякы бакылдап баатыр сүйлөгөн Гүлнар да ага көрүнө бербеди. "Ал кызын тапты бекен" деп ойлоду эне. Канчалык ыйлап-сактап ар кимден сурамжыласа да уулум тааныган бирөө чыкпады. Айласы куруп, аргасы кеткенде Гүлнардын сиңдисинин үйүнө бармай болду. Кайра өз оюнан өзү баш тартып, жакынкы арадан эптеп жатакана издеп көрүүнү чечти. Анткени бир жолу барган үйүнө маршурткага түшүп баргандан кийин бир топ басууга туура келет. Ошондуктан эненин ою: "кыргыз баласы бейтааныш болсо да кудайы конокту кабыл албай койбойт, сөзсүз бир кыргыз чыгаар, ал турсун кары киши экен деп сыйлап бир түнгө түнөтөөр?" деп ойлоп ар бир көчөлөрдү кыдырды. Жадагалса кардынын ачканын айт, эртең менен тамактанган бойдон акчасын алдырып ийисе да баарына кайыл болуп уулун издеп жүрө берип кеч киргенин байкабай да калды. Ал алы куруп адегенде эле Кыялдын алды жагындагы көчө менен барып Зеленая көчөсүнө түшүп эшик тыкылдатып кирди. Биринчи эшиктен эле жоо-жолпусунан келген аял чыга калды. Аны көргөн эне сүйүнүп кетип:

- Айланайын, акчамды алдырып ийип көчөдө калдым, бир түнгө түнөп кетейин, кудайы конокмун! - деди эне үмүттүү.

- Сага окшогон кудай коноктордон тажап бүттүм, барчы ары, жолдо жүргөн "бомжду" кудайы конок деп жаткыра берсем мага ким акча төлөмөк эле! - деп эшигин тарс жаап кирип кетти.

Каныш эненин бүткөн бою муздак суу сепкендей муздап барып кайра эсине келди да: "кой минтип тура берсем түнгө калам, эптеп бир жай табайын" деп ойлонуп андан ары дагы бир эшиктин каалгасын какты. Ал эшик көптө барып ачылды да жаш кыз баш бакты:

- Ким керек?

- Кызым, бир эле түнгө, корооңо эле киргизип кой, түнөп алайын, акчамды алдырып ийип, - деп муңканып барып сүйлөй албай тамагын жаш бууп каргылданып кетти.

- Акчаңды алдырсаң эмне кылайын, мага милдет кылбай жолуңа түшчү! - каалгасын жаап ичинен илгени угулуп турду.

Кызым, бир түнгө ырайым кыл, мендей чоң энең же эжең бардыр… - эненин айтканын жоопсуз кылды.. бир азга чыгабы" деп үмүттүү турду да андан ары жөнөдү.

Бир топко барып дагы бир эшикти такылдатты. Андан орус аял чыкты да:

- Что вам надо? - деди эшигин ачып ачпай.

- ?..

- Оо ужас, нет-нет, уйдите! - деп ал дагы эшигин тарс жаап алды.

Үмүтүн үзгөн Каныш эне алсыз сенделип андан ары карай жол улап, бул жашоодон көңүлү калгандай кетип бара жатты. Бул убакта жайкы саратандын түнкү он бири болуп калган эле. Андан кийин эле эне эшик каккан жок. Бир топ басып барып, басууга дарманы калбай калганда бир короонун түбүнө, талдан көрүнбөй турган жерине олтуруп таңды күтүүгө мажбур болду. Анткени эне эртең мененки боюнча оозуна наар албагандыктан алы куруп, бул турмуштан, бу жашоодон тажап, айтып келчү ажал болсо азыр алып кетсе да кайыл боло короонун дубалына жөлөнүп олтуруп калды. Бирок жашоо деген миң кырдуу эмеспи, эмеле ажал келсе даяр турганы менен анын бир ою: "оо кудай жалгызымдын жүзүн көрүп, үнүн угуп, ошонун колунан тамчы суу ичсем арман жок эле" деп ойлонуп олтуруп көзү уйкуга кеткенин сезбей да калды.

Эртең менен калдыр-шалдыр эткен дабыштан ойгонуп кетсе таң аппак агарып калыптыр, эне ошондо уйкунун ары жогун сезди. Болбосо өмүрүндө талаада, кара жердин үстүндө олтурган жан эмес эле минтип как жерде мемиреп уктаганын кара, чарчаган экен көрсө. Ордунан туруп, этек жегин кагып өйдө болду да кайрадан базарды көздөй жөнөдү илкип. Бул жолу уулун издөөдөн мурун кара курсактын камын көрүүнү ойлоп турду эне: "эптеп бирдеме өзөк жалгап алсам анан дагы кечке издесем, уулум алдымдан жарк этип чыга калса айылга кетип, мал-салдын барында үйлөнтүп-жайлантып койсом" деп, эне базардын күү-шаасына жеткиче ушул ойлорго берилип өзүнчө кыялданып баратты. Эненин жанына беш, алты жаштагы бала келип:


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика