Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Өзгөчө базар

Элебаев көчөсүнөн бурула бергенде эле адам жийиркенерлик сөздөр менен сөгүнгөн мас кыздардын үндөрү жаңырды:

- Эй, сен кимсиң ыя, сиг… ин десе, кечээ менин клиентим менен кетип калыпсың да?

- Ал мени өзү алып кетти, сен жок болсоң ага баары бир эмеспи!

- Эн-недурайын, сенин бойуңда бар го, кантип бардың ыя? - ыржалактап күлгөн болду.

- Бойумда болсо эле иштебей ачка калайынбы, күйөөм өзү иште деп жатса иштейм да.

- Эн-нээң бүгүн "жирный" клиент тейледим, ая-ябай март экен, мамаңа көрсөтпөй салып ал деп мага боор ооруп акчаны аябай таштап кетти.

- Анда сен ага жагып калгансың го?

- Ананчы, айтып койбо мамашага, айттың дегиче кагып алат эй!

- Эмнеге айтмак элем, мен "жекече" иштейм да, алар менен сүйлөшпөйм өзүң билесиң.

- Мен деле өзүмчө иштесем жакшы болмок, сутка бойу канча иштесем да жарытылуу акча калбайт, көз каранды болуп жашоо кандай азап бли-ин, - кейий сүйлөп кызуу болсо да көмөкөйүндөгү көк түтүнүн улутуна чыгарып алды. Аңгыча манты, оромо алып Шакен менен Айна жете келди. Аларды көрүп үндөбөй карап калышты.

- Ысык оромо жегиле кыздар, манты бар! - Шакен аларга карады, - Абдан жакшы, ич май, куйрук менен жасалган.

- Канчадан? - Жанагы кыз басып келип сурады, - Мага жакшы болсо бир оромо бериңизчи, эгер жакса дагы жейм, ичим ачышып атат, - Шакен ороп-чулгап алган оромосун алып пакет менен анын колуна кармата койду:

- Көрөсүң го дагы бер дейсиң, бирок насыя бербейм, только наличка!

- Коркпо мамаша, акча бар! - Ал кыз пакетти колуна алып ачты да бурдап сугуна баштады, - Ой бли-ин, чын эле сонун экен, дагы экини бериңиз мамаша, ме акчаңды ал! - деп бир колу менен джынсы курткасынын төш чөнтөгүнөн жүз сомдукту алып сунду.

- Мына! - Шакен да шаша буша акчаны алып оромону көтөрүп Айна экөө ары баса турган болгондо дагы бирөө аны токтотту:

- Эже койо турсаңыз?! - деди да жапайы адамча эки колу менен пакетти кармап алып сугунуп жаткан кызга карады, - Айда мага бирди алып берчи, мен сага эртең берем, мамашага айтпа, тойбойсуңар деп урушат.

- Ал, мен төлөп койом! - Айда токтоосуз макул боло акча алып бере салды, - бирөөнө тойбойсуң, экини жеп ал, пока я добрая!

- Рахмат Айда, аябай ачка болдум, бүгүн мен иштей элекмин, кокус бүгүн иштебесем тирүүлөй өлтүрөт чыгар.

- Сезим коркпочу, жинге тийсе экөөбүз бөлүнүп өзүбүзчө иштеп кетип калабыз.

- Кайдан, кийим алып бердим, тамакка төлөдүм, квартирага деп айдан айга карыз болуп калып кете албай жатпаймынбы?!

- Жанын жейт, зато биздин артыбыз менен күйөөсү экөө жан сактап ошон үчүн кетиргиси келбейт да, кокус сойкулар болбосо буларың өлүп калат!

- Акырын угат, - Сезим элеңдей ары жакты карап койду.

- Укса урганым барбы, карандай чындыкты айтып жатам.

- Ошентсе да. - Сезим ысык оромону алып бир четинен жей баштады.

Шакен менен Айна андан ары басып баратканда сутенерша Элмира аларды машинанын эшигин ачып чакырып калды:

- Эже оромоңуз барбы?

- Бар, жаңы эле келдик, бирок карызга бербейм Элмира, капа болбо, балдарым наны жок отурат.

- Карызга бербесеңиз кантип сатасыз, бул жерде өзүңүз билесиз карыз бермейинче соодаңыз болбойт да, азыр менин бир дагы кызым иштей элек.

- Койчу Элмира, мен дагы балдарымды багам деп ушул суукта түндөсү келип кар кечип жүрөм да, мурунку карыздарыңды да бере элексиң.

- Мурунку карызыбыз канча эле? - Элмира калп эле билмексен болуп сурады.

- Эки жүз кырк сом.

- Анда мындай эже, эки жүз сом берем, кырк сомду бүгүнкүгө кошуп койуңуз да беш оромо бериңиз.

- Ий-ий ушинтип эле турасыңар, мурункусун толук берчи жок дегенде, эртеңкиге товар алып алайын.

- Жок, эки жүз берем, - Элмира керсейе отуруп алганда Шакен аргасыз макул боло беш оромо берди да, Элмира берген эки жүз сомду алып жөнөй бергенде аны кайра чакырып алды, - тигини эмнеге ээрчитип келдиңиз, "чужойлорду" алып келбей өзүңүз эле келбейт белеңиз, биердеги "секреттерди" элге таратсаңар көрөсүңөр! - Элмира жалган күлө тамашалаган болду. Ал бул учурда чындап эле жини келип турган.

- Ой ал мени менен эле келген, түнкүсүн жалгыз коркот экемин.

- Баары бир, чужой деген чужой да, - Элмира арыраакта, сөгүнүп-сагынган кыздарды карап делдейип турган Айнаны жаман көзү менен карап койуп сигаретин түтөтүп кирди. Шакен менен Айна андан ары ээрчишип көпүрөнү көздөй жөнөдү. Ал жакта да топтошкон кыздар каткырып күлүп жатышкан. Бир кезде топтошкон кыздар дүргүп эле ар кайсы жакка жүгүрүп калышты. Шакен Айнага акырын ымдап:

- "Отметкага" келишкен го, сен аларды көп карай бербе, бирөөлөрдү шилтеп экөөбүздү мосттон ыргытып ийип жүрбөсүн - деди.

- Эмнеге? - Айна аны түшүнбөй карап калды.

- Эмнеге дейт тура, чужойду эмне ээрчитип келесиң? - деп урушуп жатат, - Шакен шыбырай сүйлөдү.

- Ким?

- Тигилер, болду унчукпа, үйгө барганда айтам.

- Болуптур, - деген Айна топурап, көпүрөнүн алдына, комоктордун ичине, жолдун ары жагына качып жаткан кыздарды көз албай карап жатып жооп берди. Экөө ээрчишип алып көпкө жүрүп оромо сатып бүткөндөн кийин жолго чыгышты. Маршрутка токтоп калган, бирин-серин жеңил машиналар гана өтпөсө түнкү саат бирлерде кайдан. Көпкө жол тосуп, көрүнгөн жеңил машинага кол көтөрүп, бетти аймалай чыйрыктырган суукта үшүп да кетишти. Бир кезде машина токтоду эле экөө жарыша жүгүрүп жетишти.

- Кайда барасыңар?

- Фучик паркына, акчабыз Жок-жок, дегенде Чүй көчөсүнө алып барып койчу айланайын.

- Суукта акчаңар болбосо эмнеге жолго чыгасыңар? - айдоочу жактырбагандай экөөнү карады.

- Оокатчылык экен да, ушул жакка бир аз соода кылабыз, бүгүн карызга берип баса бердик.

- Эмне, сойкуларгабы? - Айдоочу аларды сынай караганда экөө бири-бирин тиктешип унчукпай калышты, - Кел отургула, - экөө шашып отургучка отура бергенде зуу этип машина ордунан жылды, - Да-аа., оокатчылык дегилечи, кыздардын кызыгына батып жүргөн турбайсыңарбы?

- Бизге алып келген товарыбыз өтсө болду да, - Шакен кейий сүйлөдү, - Күндө карыз сурап жешет.

- Алар эмне сутенершаларды эле көптүрүп жатат да.

- Ооба да, байкуш кыздар акчага деле ээ болбойт экен.

- Ошон үчүн "мамаша" да, машина алып, үй салып, күйөөлөрүн үйүнөн чыгарбай багып жатышат, күйөөлөрү болсо өзүнөн он-он беш жаш кичүү.

- Сиз кайдан билесиз? - Шакен айдоочуну таңдана карады.

- Мен далай кыздарды таксиме салып жеткирем, ошондо уккам алардын тарыхын.

- Аа-аа, - Аңгыча келер жерине келди окшойт, экөөнү карады ал:

- Түшкүлө эми, бала-бакыра багам дегениңерден боорум ооруду, болбосо бекер алып келбейт элем.

- Рахмат айланайын иним, кудай жалгасын,

- Болуптур, - Айдоочу эшигин жапты да жолун улады.

Шакен менен Айна жапжарык Бишкектин ээн көчөлөрдүн биринде кобурашып кетип атышты, Шакендин көңүлү көтөрүңкү, бүгүнкү беш оромосу карыз кеткен менен бир аз акчага сатып кудуңдап алган.

- Жанагы шүмшүк Элмира сени ээрчитип алганга жаман көрүп атпайбы, - деди да, - жүрү ай жүз грамм согуп алалы.

- Эмне үчүн? - аны суроолуу карады, - алар эмнеге урушат ыя?

- Ой биердеги секреттерди эл билип калат деп, аны эмне кыласың, айтса айта берсин, жүрү суукта өлүп калбайлы, кичине ич жылытып алалы.

- Баары бир билет да, мен мурун эле угуп жүрчүмүн бул питак жөнүндө.

- Ал эчтеке эмес, булардын быкы-чыкысы көп да.

- Кандай быкы-чыкы?

- Эми сага кантип түшүндүрөм, биерде күйөөсү бары да, бойунда бары да иштей беришет, кээ бир эркектер кыздарды "сүйөм" деп ээрчитип алып ошонун акчасы менен жан сакташат экен, дагы толгон секреттери болсо керек, даана билбейм, - Экөө ээрчишип ачык турган камокко барып жүз граммдан ичип алып андан ары жөнөштү.

- Ой тобоо, бойунда бары кантип?

- Ушинтип эле! - Кобурашып отуруп үйлөрүнө жетип келишти.

*** *** ***

Мариям бул "жумушка" келгени май көл сүт көлдүн үстүндө жыргап эле калды. Ананчы, бекер кычыраган акча түшүп жатса, өзүнүн көтү короп жатты беле?! Бир кезде анын да убайын бирөөлөр көргөн, эми минтип куруттай акчаларды долларга айлантып жан чөнтөгүнө салып керсейип жардамчысына ишенип машинанын ичинде отурат. Кокус "рейд" же "отметка" болуп калса өзү сүйлөшүп "энчисин" берет да кетирип жиберет. Алар да билет ким менен сүйлөшүштү. Кыскасы бул жумушка келгени өкүнбөйт дагы, ал турсун өзүн бир мекеменин башчысындай эле сезет. Кыздары иштебей аз иштеп калса сазайын колуна берет. Капчыгы толо акча, жаш күйөө, машина, үй, баары бар, башка эмне керек? "Эх курган гана жашоо, эмнеге гана алып барбайт" деп кээде үшкүрүп да оор күрсүнүп алат. Бүгүн да негедир көңүлү чөгүп, өткөн оор тагдырын эстеп, чөнтөктөгү капчыгын сыйпалай көзүнө жаш кылгырып турду…

Анда Мариям беш жашта эле, ата-энесине эркелеп, ойундан башканы билбеген көпөлөктөй кыз эле. Бир билгени, ошол көз ирмеминде калганы көз алдынан кетпейт. Ошол күнү Мариямды атасы көтөрүп эркелетип, ээрчип ыйласа өөп сооротуп, колуна акча карматты да:

- Кызым байкең экөөң ойноп тургула, биз бат эле келип калабыз, сага сонун ойунчук алып келип берем, - деп жигулисине отурганда колуна сумкасын көтөргөн апасы үйдөн чыгып Мариямды такыр көрбөөчүдөй кайра-кайра ууртунан өөп, байкеси Курманды өөп анан атасынын жанына отуруп колун булгай жүрүп кетишкен. Ошол бойдон ал күнү да, түнү да келишпеди, кечинде "апа", "ата" деп атып ыйлап уктаган Мариям эртең менен ызы-чуудан ойгонуп эшиктин алдындагы топураган элди көрдү. Курман байкеси өкүрүп, өксөп ыйлап жатыптыр, Көп элдин ичинен ата-энесин издеген Мариям үйгө кирди, бирок жандай көргөн апасын, эртең менен кытыгылап, өпкүлөп ойготчу атасын көзгө чалдыктыра албады. Ошол, ошол болду башка эч нерсе билбейт… топурап топтошкон аялдар аны жетелеп барып:

- Оо шордуулар, коштош эне-атаңар менен, коштошкула, эми келбейт, келбес сапарга узап кетти, - дешип экөөнө боору ооруп көшөгөнүн артында жаткан ата-энесин көрсөткөндө Курман ого бетер буркурап түшө калды эле аны алып чыгып кетишти. Экөө эки капшытта жаткан эле: "Эмнеге келишпейт, уктап эле аткан тура" деген Мариямдын ойуу.

- Апа, апа турчу, мага ойунчук алып келип берем дебедиңер беле, апа, ата! - Мариям атасына келгенде кучактап ойготкусу келди эле аны аялдар кайра жетелеп үйдөн чыгарып койушту. Үйдүн сыртында бөйрөгүн таянып алып ыйлап жаткан байкесин, дагы башкаларды көрүп: "Эмнеге ыйлап жатат, атамдар уктап жатса аларды тургузбай… мен аларды тургузам, мени көрсө сөзсүз ойгонот" деп кайра жүгүрүп үйгө кирген кичинекей кызды эч кимиси этибар албай калганда көшөгөнүн этегинен сойлоп кирип:

- Ата, турчу, эмнеге уктап жатасыңар, турчу! - дегиче эле аялдар чоочуп кетип аны көтөрүп ала койду да кучактай кошо ыйлап атты, бирөөсү:

- Садагасы, атаң да, апаң да өлүп калды, кирбе аякка, алар эми турбайт, жүрү жүрө гой үйгө. - жаш келин аны көтөрүп жөнөгөндө Мариям:

- Ыкы, өлбөйт, атам, апам өлбөйт! - деп жулкунуп чырылдаганда отургандардын баары көздөрүн жаштан атышты, - Койо бергиле мени, ата, апа, тургулачы, мен силерди ойготойун десем болбой атышат, ата! апа!!! - Мариям жаш келинге ээ бербей колунан суурула чыркыраганда аны эптеп алып чыгып кетишти. Топураган эл эки, үч күндөн кийин жок болушту. Жакын туугандарынан бирин-серин жүрүп акыры ар биринин көртирлиги кыстап өз үйлөрүнө кетмей болушту. Ошондо алар чогулуп эки баланын тагдырын ойлоп эки тууганы экөөнү алып кетүүнү бүтүм кылышты эле Курман:

- Биз эч жакка барбайбыз, карындашымды өзүм эле багам! - деди жер карап.

- Карындашың жаш, кыйналып каласыңар, күндө келип кеткенге бизде да убакыт болбой калат, андан көрө үйүңөр тура берет, кичине боор көтөргөнчө экөөңөр эки жакта болуп тургула, үч-төрт жылда сен бойго жетип каласың, ошондо өз үйүңөргө келесиңер.

- Жок, эч жакка барбайбыз, ата энемдин ордун жоктотпой өз үйүмдө эле болом! - деп Курман көшөрүп туруп алганда баары ага бир сөз кайтара алышпады. Атасы Өсөрдүн өзүнүн бир тууганы жок эле, аталаш туугандары кайгырып чын дилинен айткан менен он эки жаштагы Курман муйуп койбоду. Ошол бойдон баары акыл-насаат айтып тарап кетишкен. Анда-санда келип тамак-аштан кайрылып турушат. "Туугандын турпагы алтын" деген ошо да. Мариям абдан жүдөдү, кийими кирдеп, кээде тойсо, кээде ач болуп баягыдай эркелетип алдап соолап тамак ичирчү атасы жок, жуундуруп турчу апасы жок томсоруп үйгө кирип чыгып ойногон болот. Мариям көчөгө чыгып ойноп кайра кирип келе жатып апасын элестетчү, ысык нанды бышырып алып: "келе гой кызым, ысык нан менен каймак жеп алчы, ойноп жүрүп кардың ачты го?" деп жылмая карап тургандай ашыга жүгүрүп кирип байкесинин эптеп бышырган нан менен чай ичип отурганын көргөндө супсуну сууй бир топко босогодо жалдырап туруп калаар эле. Курман анын кийимдерин жууп, нан жасап, сабакка барып жүрдү. Бирок бара-бара ал абдан кыйналды: "Мариямды алпарып берип койсом окшойт, кыйналып кетти" деп ойлойт. Анан кайра: "кой эптеп чыдайын, бир-эки жылда чоңойуп калат" деп өзүн өзү сооротуп тим болот. Бир жолу Мариям үйдө отуруп алып аябай ыйлап жаткан, балалык жан дүйнөсү кейип, негедир эмнеге ыйлаганын билбейт, өпкө-өпкөсүнө батпай ыйлап жатса Курман кирип келип ага үйрүлө карап калды:

- Майраш, сага эмне болду, бирөө урдубу?

- Жо-оок, атам… апам.. - соолуктап жаткан Мариямды ал кучактап алып өзү да ыйлады, ата-энесинин кыркы боло элек болчу, Ошол күнү Мариямдын эти от менен жалын боло ысып түнү бойу: "ата, апа" деп жөөлүп чыкты да эртеси көзүн ачпай жатып калды. Эч нерсе ичпеди, Курман андан коркуп туугандарынын үйүнө барды, аны көргөн агасы:

- Кел Курман, келе гой, кир үйгө, - деди.

- Жок, кирбейм, Майраш ооруп калды, үйдө жалгыз жатат, эмне кылаарымды билбей эле келгем. - Курман босогодон өтпөй туруп калды, көздөрү жашылданып бирдеме деп жылуу, боор ооруган сөз айтса эле ыйлап жиберчүдөй абалда турган.

- Атаны кокуй ай, куса болуп калды дейм, - ичкериден чыккан жеңеси кейип кетти.

- Кой экөөбүз тең баралы, - Жаманкул аялын карады эле ал да жөнөдү. Алар келгенде Мариям былк этпей жаткан, өңү бозоруп сулк жаткан кызды көрүп чоочуп кетишти. Жанына келишип чекесин сыйпалап көрүшүп тирүүлүктүн жышаанын сезе "өх" деп алды Жаманкул.

- Майраш, ээ Майраш көзүңдү аччы кызым, тур тамак ичип алып ойночу, - Жаманкул зээни кейий каңырыгы түтөй түштү. Көздөрүн ачпай эле дөөрүй баштады:

- Апа, апа, ата … ата-аа!

- Кой кызым, мына мен атаңмын, тура гой! - Жаманкул кызды эңкейе калып бетинен өөп, чачынан сылады, Эркебүбү дагы үңүлүп:

- Кызым тура гой, биз атаң экөөбүз жаныңда отурабыз, турчу кызым, - деп колуна алып алдына отургузду. Ушул кезде анын эти от менен жалын болуп турган эле.

- Кой бул катуу куса болуп калыптыр, баланы бекер мертинтип албайлы, атты алып келе гой Курман, мүрзөгө алып барып келели, - Жаманкул босогону караганда Курмандын да ыйлап турганын көрүп көзүн ала качты, - Кой өзүм эле алып келейин, - деп ордунан туруп сыртка жөнөдү. Эркебүбү күйөөсү келгенче Мариямды алдына алып отуруп:

- Майраш, көзүңдү аччы садага, мына апаң менмин да, мен келбедимби?! - деди эле көздөрүн бардап-бардап ачып алып:

- Жо-ок сен апам эмессиң, менин апам башка, ал келет, мени алып кетишет, келет атамдар! - деп жүзүн буруп кеткенде Эркебүбү ага эчтеме дей албай жүзүнөн өөп койду, жүрөгү болк этип алды. Жаманкул атын токуп келип тээ төштүн түбүндөгү чоочун, дүпүйгөн айылды көздөй жөнөп калды, Курман менен Эркебүбү ээрчип алган. Эски мүрзөнүн арасында талдар бар, жазында бүрдөгөндө жапжашыл болуп алыстан кадимки эле айылдай көрүнөөр эле. Четкерээк жагында жаңыдан пайда болгон кош дөбөнүн четине чөк түшө калып куран окуп бата кылгандан кийин Эркебүбү алып отурган Мариямды ала койгон Жаманкул:

- Майраш, карачы мына кызым атаң менен апаңдын мүрзөсү, эми алар кайра келбейт, көзүңдү ачсаң! - деп айтып алып мууну бошоп: "топурак суутат дечү эле, көрсүн, көрүп алып түңүлсүн, бала неме өлгөнүн билбей келип калаар деген үмүт менен күтө берип куса болгон экен, биротоло түңүлсүн" деп ойлоп жатты. Ошондо Мариям көзүн ачып башын өйдө көтөрдү да:

- Кана, атамдар кана?! - деп эки жакты элеңдей карады. Өзүн араң кармап турган Жаманкул менен Эркебүбү да, Курман да көздөрүнүн жашын үнсүз куйултуп отурушту.

- Курган дүйнө, шум ажал ай, сени ушинтип боздоткон ажалга каргыш! - башка эч нерсе дей албай күңгүрөнүп кызды бооруна кысып отуруп калды. Мариям обдула дагы башын көтөрдү:

- Байке, кана атамдар, мен көрөйүнчү?!

- Мына кызым, ушул жерде жатышат, эми алар келишпейт! - Мариям ошол кезде чоң кишидей аларды алмак-салмак жалдырай карап үчөөнүн тең көздөрүндөгү жашты көрүп улутунуп ийди да Жаманкулдун алдынан түшүп мүрзөнүн жанына барды, эки мүрзөнүн ортосуна отуруп алып:

- Эмнеге өлдү алар, мени, байкемди жалгыз таштап өлбөй эле койбойт беле?! - деп эчкирип барып апасынын боз топурактуу жаңы комдошо баштаган мүрзөсүнүн үстүнө жатып алып ыйлай берди. Эркебүбү аны колуна ала койуп:

- Алда-аа садагам ай, шум ажалга арга жок тура! - деп эмшеңдеп кызды бооруна катып солкулдап ыйлап отурду. Жаманкул бир нерсе ойуна түшө калгандай эки мүрзөнүн үстүнөн чымчым топурак алып жүзаарчысына түйдү да:

- Болду, үйгө кайталы, - деп атын көздөй басты. Бала өңөргөн Жаманкулдун артынан эки караан үнсүз кетип баратты. Бул жолу Жаманкул аларды өз үйүнө алып келди да жүзаарчыга түйүлгөн топуракты идишке эзип туруп Мариямдын оозуна жакын келип: - Иче кой кызым, бул дары, топурак суутат деген ушул. Эртең эле ойноп кетесиң, - деп ичирип жиберди. Жагымсыз даамы болсо да аны жутуп ийип бир окшуп алды.

Эркебүбү тамак жасап бүткөндөн кийин чогуу тамактанышты, Мариям эч нерсе ичпеди. Көпкө төшөктө жатып анан акырындык менен сакайып ойноп калганда ата-энесинин кыркын беришти. Ошол кыркы өтүп жатканда ызылдап ыйлап бирөө келди, ал апасынын бир тууган сиңдиси болчу, өлгөнүн кеч угуп ушу кыркына келген эле. Ыйлап-сыктап куран окутуп бүтүп эл тараган кезде ал чогулгандарга сөз баштады:

- Кудалар, мен Мейилкандын бир тууган сиңдисимин, ата-энеден эки эле кыз элек, алыска турмушка чыгып, дарегимди билбей кабар айтпадыңар, кайран эжем менен жездемдин көзү тирүү болсо башкача болмок эле, айла жок тура өлүмгө, бири тирүү болгондо. - деп жашып, көз жашын аарчып алды да, - Эми мына бул эки баланы жалгыз тамга серейтпей мен өзүм алып кетейин, мал-салы деле кудая шүгүр эле, үй жайын бүт көчүрүп өзүм тарбиялайын, - баарын бирден карап чыкты да, - Эгер сиздер макул болсоңуздар, өлгөндөн калган жээндеримди багып алганга кудуретим жетет, - деди: "эмне дээр экен" дегендей дагы бир сыйра сыдыра тиктеп.

- Кудача, - деп сөз баштады Жаманкул, - биз деле намыс үчүн ушулардын көз жашын көрүп туруп кантип чыдамак элек, мал-кеш деп атасың, өлгөндө сойулду, кыркында сойулду, эми бир уйу менен беш-алты жандыгы калды, алам десең даяр эле, бирок ага бу Курман эмне дээр экен? - Курманды карады эле ал башын көтөрбөй туруп жооп берди:

- Сиз апамдын бир тууганысыз билем, биз экөөбүздү ажыратпай эле тим койууңуз, анткени мен эч жакка барбайм, ушул үйдү ээсиз калтырып, ата-энемдин очогун өчүргүм келбейт!

Отургандар кенедей баланын сөзүнө муйуп, аялдар көздөрүн жаштап атты. Жер чукулаган Курман да тамагын жаш муунтуп, үнү каргылдана үнсүз отуруп калды:

- Садага болойундарым ай, алыс болуп силердин кабарыңарды ала албай мен да кыйналам, жалгыз эжемдин балдарынын тагдыры мени тынч алдырабы, эжемдин арбагы мага ыраазы болобу?

- Аны билбейт экемин, кыскасы мен эч жакка барбайм!

- Курман, айланайын уулум, улуунун сөзүн уккан жакшы, ырас эле кара чечекей бир туугандын күйүтү, алардан калган балдар кимди кайдыгер калтырат, сен али жетиле элексиң, үй-жайды сенден эч ким талашпайт, чоңойуп алсаң өзүнчө үй күтүп, түтүн булатасың, эжеңди капа кылбай жакшылап ойлон. - Жаманкул эки жагын карана сүйлөдү, - Каргаша дегенге айла жок тура, болбосо Өсөр менен Мейилканды өлөт деп ким ойлоптур, али да жаш эле, "кырсык каш кабактын ортосунда" деген туура экен, эртең менен жакшынакай кетип эле кайтар маалында өлүктөрү келди.

- Ошону айтсаңыз, экөөнүн бири тирүү калганда мындай болмок эмес, өз үйүңөрдө эле болмоксуңар, азыр жалгыз сен жаштык кыласың, улуулардын сөзүн угуп жүр садага, менин деле толуп жаткан бүлөөм жок, жалгыз уулум менен күйөөм үчөөбүз эле жашайбыз.

- Алыс кетип калсак үй эмне болот, мен үйдө эле болойунчу, биерде туугандарга барып турам. - Курман саал жоошуй сүйлөдү аргасы кете. Ошентип ары кетип бери кетип жатышып акыры Курман карындашы экөө тең Сейилкан менен кетмей болушту. Жалгыз уйун жылдыгына сойо турган болуп, жандыктарын көбөйтүп бага турган болуп макулдашты да шаарды көздөй жөнөштү. Сейилкан үзүлүп түшүп, ыйлап сыктап жээндерине жакшы караган менен күйөөсү менен эрке өскөн жалгыз баласы аларды сүйбөдү. Баргандан эле Данияр Курмандан өйдөсүнүп аны теңсинбей кыр көрсөтө баштады. Сейилкан Казахстандын Астана шаарында жашачу. Курмандан бир жашка улуураактык кылып, шаар билип эркин жүрүп көнгөн Данияр аны ээрчитип алып балдардын ортосунда уяткаргысы келдиби:

- Баурдастар, мынау жигит менин бөлөм болады, аулдан келген, силер менен күрөскө чыгам дейди гой! - деп каткырып калды.

- Ой ба-ай осундай батыр болса көрелик, кана кайда баралы! - деп бири Курманды тикчие карап калды. Курман бөлөсүнүн буларга шылдың кылгысы келип жатканын сезип аны жаман көрө бир карады да, - Курөшсө күрөшөм, Данияр сен мени буларга басынтканы турасыңбы, таэжеме айтпасам элеби?! - деп өзүн эркектана сезди да алдыда болчу күрөшкө даярдык көрүп ичинен бөлөсүн сөгүп атты. Ээн жерге барышып беш-алты бала тегеректеп туруп, Курман менен Мансур экөөнү: "кимиси жеңээр экен" дегендей карап калышты. Курман мурун бир да жолу балдар менен күрөшүп же мушташып көрө элек болчу, сабакты жакшы окуп, сабактын отличниги болгонго мугалимдер сыйлачу. Экөө күрөшүп жатты, Курман тажрыйбасыздык кылып жеңилип калды, бөлөсү баш болуп баары аны шылдыңдап күлүп басып кетишти. Кечинде үйгө келгенде Курман дулдуйуп тамак да ичпей, сүйлөбөй барып жатып алды. Сейилкан ага далбастап, үстүнө үйрүлүп:

- Садагам Курман, эмне болду сага, бир жериң ооруп турабы, же бирдемеге капа болдуңбу? - деди эле ал тескери карап жаткан калыбында бурк этти:

- Жүрөгүм ооруп турат таэже, мени эмнеге алып келдиңер эле, казактарга шылдың кылуу үчүнбү?!

- Эмне дейт? - Сейилкандын жүрөгү зырп эте бир саам үнсүз туруп калды. Тестиер баланын ушул сөздү сүйлөгөнү анын жүрөгүн чындап оорутту: "Капырай бул эмне деп атат, жанагы шүмшүк мунун жинине тийген го, ай ушул баланын азабы, жалгыз бала деп көңүлүнө карасам ал мени аябайт окшойт, буга бир жаман сөз айткан экен, болбосо минтпейт эле … " деп ойлуу телмирди.

- Айтчы Курман, сени ким капа кылды, Данияр бирдеме дедиби?

- Жок, эчтеке болгон жок, мени өз айылыма эле жеткирип койуңуз кетем!

- Эмне дейт, ал эмнеси экен, көнбөй атасыңбы, бир-эки жылды көнүп, аралашып кетесиң, чыда садага чыда.

- Жеткирбесеңер качып да кетем!

- Кой антип айтпа каралдым, арбак үчүн силерди көзүмдүн карегиндей сактайм, үйлөнтөм, анан өзүңдүн үйүңө жеткирип койом.

- Баары бир кетем! - Курман көмкөрөсүнөн жатып алып соолуктап ыйлап жатты, - ата-энем болгондо ушул казактарга басып келмек эмесмин, казактар боору таш болот деген чын экен…

- Кой садага, качам деген ойуңдан кайт, мына баары турат, курсагың ток, кийимиң бүтүн эмне жетишпей атат?

- Магабы?! - Курман ордунан тура калып жаштуу көздөрү менен Сейилканды тикирейе тиктеп ызалуу үн катты, - Мага ата-эненин мээрими жетишпей атат, энеңдин бир тууганы энеңдей, атанын бир тууганы атаңдай болбойт экен, жетимдигимди билгенге жүрөгүм ооруп турат!

- Садага, көлөкөм! - Сейилкан аны кучактап алып өксөп ыйлап жатты, - Эмне кылайын эми, силерди өз баламдай асырайм деп ойлогон элем. - ушул учурда Мариям ыйлап кирип келди:

- Эжеке мени, бир кыз жетимсиң, тоголок жетим деп урушту.

- Ким экен ал? - Сейилкан ордунан туруп Мариямды бетинен өөп сооротту, - алар каяктан укту, кайсы шүмшүк айтып жүрөт?

- Аны балаңыздан сурап алыңыз! - Курман тике айтты, анда кыжырдануу пайда болду, ойунда Данияр менен мушташып аны өзүнө өйдө карагыс кылып алгысы келип турду, бирок өздөрү үчүн канатын төшөй калып балапанын коргогон чымчыктай чырылдаган таежесин балалык сезими менен аяп кетти.

- Эмне дейсиң, Данияр айтып жүрөбү? - Сейилкан селдее түштү, баласынын кыялын билчү, ал турсун келгенден бери жактырбай жүргөнүн да билет. Аңгыча сырттан кирген Касен:

- Жетимди жетим дейт да, ага эмне мынча тызылдап атасың, эчтеке болбойт, көнүп кетишет, - деп төркү үйүнө кирип кетти, Курман таежесин карап үндөбөй отуруп: "мен кетишим керек, казактарга кор болгончо, өз үйүмдө, көнгөн айылымда жашайм" деп ойлонуп таежесин аяп карады. Сейилкан Мариямды кучактаган бойдон көзүнүн жашын агыза "бекер кылган экемин, өзүнүн туугандарында болгондо мынчалык сөз укпайт беле?" деп ичтен сызып отурду.

Убакыт өтө берди, Сейилкан Даниярды тилдеп койгондон бери Курманга тийишпей кадимкидей достошо түшкөнсүдү, бирок Курман өзүнчө үйүнө кеткиси келип алардын турмушуна көнө албай кыйналып Мариямды кыйбай эле жүрө берди. Мариям улам чоңойгон сайын көздөрү бакырайып татынакай болуп өсүп баратты. Сейилкан аны өз баласынан кем көрбөй аздектеп эжесинин арбагы үчүн колунан келишинче тарбиялап жатты. Билинбей арадан төрт жыл өтүп Данияр менен Курман керилген жигиттерден болуп калды. Курман сабактан жакшы окучу эле казак тилин өздөштүргөнчө абдан кыйналды. Ал тогузду бүтүп эле таежесине кеңешип жумушка орношуп алды. Эртең менен эрте кетип кечинде кеч келет, Данияр болсо достору менен жүрүп кечинде көпчүлүк убакта кызуу келет. Ата-энеси анын тагдырын ойлоп кыжалат болуп өздөрүнчө кыжы-кужу болушчу болду. Зыңкыйып иштеп өз кийимин таап Мариямга да каалагандай алып берип окуусуна көз салып турган Курманды көрүп уялып, намыстанган жездеси аны көргүсү келбейт. Мариям алтынчы класска окуп кол аякка жарап калган. Сейилкан анын чачын жууп өзү өрүп берчү, узун эки өрүм чачы кызды эмитен эле көркүнө чыгарып турат. Данияр аны негедир суктана карачу болду. Ичинде кандай арамы бар экенин эч ким билбейт. Ошол күнү Сейилкан бир жумушу менен кеткен, сабактан келген Мариям чечинип, чай койуп ичип эми сабак даярдоого киришкен эле, кызуу абалда келген Данияр анын төркү үйдө экенин көрүп акырын колуна бычак алып алды да артынан кирди. Аны көргөн жаш кыз этибар албай кайра артына бурула бергенде колуна бычак алып өзүн көздөй келаткан Даниярды көрүп бакырып ийгенде ал келип оозун басып коркутуп кирди:

- Үнүңдү чыгарба, кыйкырып же каршылык көрсөтсөң өлтүрүп салам! - Мариям титиреген бойдон өзүн жоготуп койду эле аны каалаганча черден чыга уйпалап туруп төшөк салып жаткырып койду. Өзү кайдадыр кетип калды. Мариям тээ бир топто эсине келди, бирок эти от-жалын болуп ысып калыптыр. Сейилкан кеч келди, Мариямдын төшөктө жатканын көрүп, "капырай чак түштө жатчу эмес эле, буга эмне болгон, ооруп калдыбы?" деп жанына келип бетин ачып көрүп чоочуп кетти. Жүзү кубарып, кара терге түшүп онтоп жатыптыр.

- Майраш садагам, эмне болду сага? - үйрүлүп түшүп турган Сейилканга анын жооп бере турган алы жок эле, кыңылдап гана аткан. Эси чыгып врач чакыртты, аңгыча Курман келип анын абалын көрүп аябай коркуп кетти. Врач келип текшерип көрүп эле ооруканага алып кетүүгө көтөрүп жөнөгөндө кийиминин баары кан болгонун көрүп иштин чоо жайын түшүнүштү. Дароо эле аялдар бөлмөсүнө алып барып кыздын аесуз зордукталып, жатыны үч-төрт жеринен айрылып, жамбаш сөөгү ажырап кеткенин далилдешти. Сейилкан эмне кыларын билбей ботодой боздоп өз баласынын ушул ишти кылганына көзү жетпей турду: "кантип, кантип ушуга барды, кара чечекейимди ушуга барат деп ойлодум беле, атасы укса эмне дейт, Курман аны эми соо койбойт". Врачтар кыздын зордукталганын, экспертизадан кагаз алып сотко ашырууга милиция чакырышты. Он экидеги жаш кызды өлтүрүп койо жаздаган экен. Данияр үйүнө келбей дайынсыз жоголду. Курмандын күйүтүн айтпа, Даниярды көрсө кескилеп өлтүргүсү келип атты. Мариям бир аз өзүнө келсе да сүйлөбөй жалдырап жата берчү болду, аздап зордук менен тамактанганы менен Курман менен Сейилкан кашына келсе да эч нерсе сезбегендей жата берет. Орган кызматкерлери кыздан тактап сураганы келсе да эч нерсе сезбегендей жалдырап жатканы жаткан, нез болуп калгандай унчукпайт. Курман менен Сейилкан анын жанынан чыкпайт. Касен болсо жалгыз уулунун кылыгынан баш көтөрө албай ойлонуп жатып кан басымы көтөрүлүп ооруп калды. Сейилкан байкуш бирде үйүнө чуркаса бирде ооруканага жүгүрүп эзилип бүттү. Мариямды "жамбаш сөөгү башынан ажырап кеткен" деп гипске салып койушту. Бирок андан жылыш болбоду, денсоолугу акырындап калыбына келген менен ал такыр сүйлөбөй калды. Врачтар аны "катуу коркуп калган, акырындык менен өзүнө келет" дешти. Сейилкан Курмандан тартынып тике карай албай: "эжеңдин арбагын сыйлаганың ушулбу, карындашымды кордоп койуп балаң дагы бир жерде чардап жүргөндүр" деп айтат деп сүйлөй албай кайпактап андан өзүн алыс кармап жанына тура албай калды. Эстүү болуп, жаман жакшыны түшүнүп калган Курман таежесинин абалын көрүп ооз ача албады: "баары бүттү, болор иш болуп бойосу канган соң таежемдин жүрөгүн оорутуунун кереги не, ордуна келмек беле?" деп жүрөгү зырп этип сайгылашып алат да улутунуп тим болот: "Эмнеси болсо да аман калганы жакшы болду, ордунан туруп сакайып кетсе үйгө алып кетем" деп ичинен өз ойун бышыктап алды. Даниярдан болсо дайын жок, милиция издесе да табылбады, Курман болсо таежесинин көңүлү үчүн: "кечтим, карындашым аман калды болду, бөлөк эмеспиз бөлөбүз" деп арыз жазбай басып койду. Ошондогу Касендин Курманга жалынып ыйлаганы, ыраазылыгын билдирип алкаганы башкача болду:

- Уулум, азаматсың акылдуу жигит болдуң, бөлөң ошондой акмак болду, арга канча, карыганда бизди бакпайт көрүнөт, акылы жок болуп калды, - деп Курманга кайра-кайра батасын берип атты.

- Кантейин, ушул уулумдун жашоосу үчүн канчалык далбастап кара жанымды карч урбадым. - Сейилкан бышактап отурду.

- Курман айланайын, Майраш жакшы болуп кетсе бир серке сойуп кудайы кылалы, эшиктин алдында таежең айткан Даниярга деп жыйган мал турат, каалаганыңча сатып ал балам, - Касен чын пейилинен айтып жатты. Ал дале болсо жалгыз уулун ойлоп: "түрмөгө түшүп калса оңолбойт, эптеп кагылып согулуп адам болуп кетер беле, эми Курман карайып туруп алса эмне болоор экен?" деп сарсанаага батып жүргөн эле, көңүлү жайланып, чечекейи чеч болуп отурганы ошондон экенин жаш болсо да Курман жаземдебей билди.

- Тайжезде, чынын айтсам таежем экөөңөрдү сыйладым, эгер башка бирөө болгондо дүйнөнү түрө кыдырсам да таап өч алмакмын, айла жок! - деп улутунуп жиберди.

- Ыраазымын уулум, бир аз болсо да колумда жүргөнгө өз баламдай эле көрүнүп калдың.

Мариям үч ай дегенде жүрүп кадимкисиндей басып калганы менен сүйлөбөй калды. Сейилкан бирдемелерди айтса жалдырап карап туруп берет. Ошондо анын жүрөгү сыздап ага көрсөтпөй ыйлап алат. Ар күнү бир-эки саат жанында болуп тамак берип үйрүлүп түшүп турган Сейилканга врач кирет.

- Эже, кызыңыз жакшы болуп калды, эки, үч күндө чыгарабыз, жакшылап караңыз, - Мариямга карады, - Ой сулуу кыз, эркелей бербей жакшы болуп кет эми, - деп эркелете чачтарынан сылап койду.

- Карабай анан, муну карабаганда кимди карайм, уулум, деги сүйлөп калаар бекен, бир тууган эжемдин кызы, ата-энеси экөө тең авариядан өлгөн, бирөөгө кор кылбайын деп алып келип алып ушул абалга туш кылдым, - Сейилкан бышактап ийди, - туугандары укса эмне дейт, келечегине кыйын болуп калат го?

- Жок эже, эч нерсе болбойт, азыр бул жаш, катуу коркуп өзүн жоготуп койгон да, эми бир сүйлөсө катуу чоочугандан бир сүйлөйт, көрөсүз го чоң кыз сүйлөгөндө тим элеби? - врач тамашалай сүйлөдү. Ушул учурда Мариямдын көздөрүнөн тамчы жаш куйулуп атты. Канчалык азап тартып жабыркап турса да баарын түшүнүп тили гана сүйлөөгө келбей жатканын көрүп тигил экөө үндөбөй калышты. Көптөн кийин Сейилкан врачты карады:

- Оозуңа май айланайын, өлгөндөн калган керээзди жаркылдатып катарга кошсом арманым жок эле…

- Кошосуз эже, бул жаш немени катуу коркуткан, болбосо мындай болмок эмес, көп кейибеңиз, денсоолугуңузга да караңыз. Бул тагдыр, ар бир пенде маңдайга жазгандан качып кутула албайт да, - врач кетмек болду, - Эми сизге кудай кубат берсин.

- Рахмат уулум, колуңдан эчендеген оорулар айыгып алкыш алып жүрө бер айланайын.

- Сизге да чоң рахмат, жакшылап караңыз.

- Болуптур, балам, - врач чыгып кеткенден кийин Сейилкан Мариямдын чачтарын сылап, бетинен өптү, - кызым жүрү эшикке чыгып бир аз сейилдеп келели, жата берип зериктиң. - Мариям башын чайкап койду суз гана, - Олда кагылайын ай, эми эмне кылайын, шордуу балам өз күнөөсүнүн айынан атасынан коркуп үйгө келбей дайынсыз жүргөнүнө менин энелик жүрөгүм сыздап, тынчсызданып жатпайымбы, ошончолук айбан болсо да ичтен чыккан ийри жылан деген ошол экен да, - Сейилкан үңүлдөп, буулуга ыйлап жатканда Мариям анын көзүнүн жашын колу менен аарчып, башын чайкап: "ыйлаба" дегендей боору ооруп таежесин аяп мөлтүлдөгөн көз жашы шүүдүрүмдүн тамчысындай мөлт этти. Сейилкан аны кучактап алып бугу чыкканча жаш баладай солкулдап атты. Айткандай эле үчүнчү күнү ооруканадан чыгарып келди. Келгенден сабагын окуп бирок көпчүлүк убакта мелтиреп ойлонуп олтура берчү болду. Ан сайын бардык убактысын жалгыз Мариямга бөлгөн Сейилкан анын жанында. Китептерди сатып келип берип, гезит, журналдарды көп окуганга шарт түзүп ойлонбой, алаксытканга аракеттенсе да бир калыпта жүрө берет, жаш болгону менен ошол окуядан кийин Мариям абдан токтоо болуп ар ишти акыл калчап жасоого аракеттенет. Анткени ооруканада дагы үйгө келгенден кийин да: "жаштайымда чырпыктай кыйылып, чымчыктай чырылдап кордолдум, эми мага жашоонун эмне кереги бар, андан көрө өлгөнүм артык го, мектепке да бара албайм, кайсы арыма окумак элем, кыздар балдар мени шылдыңдашат, мазакташат, кантип чыдап окуйм?" деп жан дүйнөсү тарып кең аалам ал үчүн заматта чымчыктын уясынан да тар болуп өзүнө өзү батпай буулугуп кетет, "Чымчыктын уясында чоңойгон балапандарча эркин учуп, уяда бактылуу чоңойо албадым, мага караганда кичинекей уяда өскөн балапандар кыйла өйдө го?" деп улутунуп алат. Сейилкан күйөөсү Касен экөө аны көзү ачыктарга көрсөтүүгө кеңешип ошол эле шаардагы белгилүү көзү ачыкка каршы болгонуна карабай алып барышты. Орто жаштагы аял аларды карап:

- Кыздын өзү кирсин, - деди эле Сейилкан ага түшүндүрүп айтты.

- Сиңдим, мен кошо кирем, өзү сүйлөй албайт, мен жардам берейин, угайын.

- Макул эже, отургула, - көзү ачык бир топко көзүн жумуп теспесин тартып отурду да анан кызга карады, - Бул кыз аябай бактылуу болот… бирок арам иш менен жетет ал бакытка. - дегенде Сейилкан ага жини келе минтти:

- Анысын кайдан билдиң, ушул жаш кызга ошентип айтканың кантип болсун?

- Эже, буга чейинкиси айтпасам да өзүңүзгө белгилүү экен, тагдырын көрүп атпайымбы, эч чоочубаңыз, эки-үч күндө бир коркунучтан улам сүйлөп кетет. А чынында арам оокат табуу жолунда турат.

Сейилкан эмне дээрин билбей калды, врачтын: "катуу коркуудан же сүйүнгөндөн сүйлөйт" дегени эсине түшүп: "капырай деги эмне болуп кетет, коркунучтан дегени кандай, эмнеден коркмок эле?" деп санаага берилип туруп калды.

- Ээ айланайын, эмнеден коркмок эле, дагы кандай балээ болгону турат, айтчы ачыгын?

- Эч кандай балээ жок, болгону бир коркунуч бар, чочулабай эле койуңуз, - көзү ачык көзүн сүзө жооп берип, теспесин тартып отуруп сүйлөп жатты, - Баары жайында болот эже, абдан жакшы.

Сейилкан көзү ачыктын айткандарына алымсынбай күдүк ойдо үйүнө келди: "Туугандары укса эмне дейт, Курман да ичинен сызып акчасын топтосо эле үйүнө кеткенге аракеттенип жүрөт, кетсе муну биякка таштабайт, сураганга эмне деп жооп берет?" деп ичинен ирип кыйнала берди. Бирок ушул эле учурда уулун да каргай албайт, эгер башка бирөө болгондо жаман болмок: "каргайын десем жалгызсың, каргабайын десем байкушсуң" деген ушул тура, улутунуп каректери жашка толуп ойчул болуп кетти өзү да. Эч кимге айтпаган арман, жан адамга ачылбаган сыр болот эмеспи. Эмесе Сейилкан дал ошондой ооруга чалдыкты. Кызды күнөөлөйүн десе анын серпилип жигиттерге каш кага турган убактысы келе элек эле, анан да өзү деле бир мүнөздүү, тазалыкты жактырган, жумшак, кыялданганды жакшы көргөн он экидеги секелекти кантип күнөөлүү дей алат? Элибизде: "бир колумду тиштесем бири ооруйт, бирин тиштесем бул да ооруйт" дегендей экөөнү тең кыя албай, бирине кантип көңүлүн жубатаарын, бирин эмне деп жаман сөз айтаарын билбей ортодо чайналып жүрдү. Ошол күнү Сейилкан өзү кичине сыркоологонсуп эти ысып жатып алган. Мариям сыртта өзүнүн кирлерин жууп отурган болчу. Дарбаза ачылып Данияр кирип келатканын көргөн кыз "апа - апа!" деп эле аттап буттай үйгө кирип келди. Чоочуп кеткен Сейилкандын жүрөгү "болк" эте ордунан кандай турганын билбей калды.

- Садага болойун Майраш, сага эмне болду, неден корктуң кызым? - деп Мариямды кучактап көзүнүн жашын аарчып өөп атты.

- Данияр! - мышыктан коркуп бүрүшкөн чычкандай калтырап калган экен.

- Эмне дедиң, сен сүйлөдүңбү кызым, Данияр дейсиңби, ал келдиби?

- Ооба, - кыз калтырай жооп берди.

- Кана, кайда жүрөт? - Эне эмеспи, көптөн бери көрбөгөн уулун сагынган эне жүгүрүп алдынан чыккысы келди да: "капырай ал келсе, кечинде Курман да келип бирин-бири өлтүрүп койбогондой эле, андан көрө аны үйгө киргизбей эле кетирейин, айылга булар кеткенден кийин деле келээр" деп сыртка арыш таштады.

- Сиз кайда таеже, мен корком, жалгыз таштабаңыз! - Мариям көзүнүн жашын мончоктото артынан басты эле Сейилкан эмне кылаарын билбей аны кучактап туруп калды бир топко чейин. Данияр үйгө киргенге батынбады, ата-эненин жүзүн көрүү ал үчүн өлүм эле, бирок келбегенге да болбой калган, баягы ата-энесинин колунда каалагандай жүрүп иштеп табууну билбеген неме кыйналганда аргасыз келген. Сыртта көрүнбөй мал сарай жакта басып жүрүп: "мен акмакмын, туура эмес кылдым, апамдын жүрөгүн да оорутуп, эгер Курман мени көрсө сөзсүз соо койбойт, а үйлөнүп алсамчы, жаш да, болбосо бөлөгө үйлөнсө болот да" деп чар жайыт ойлорду ойлонуп үйгө киргенге даабай акыры эч кимге көрүнбөй кетип калууну ойлонду да шырт алдырбай чыгып кетти.

Сейилкан эшик шырп этсе эле Даниярынын кирип келатканы, келип өзүн кучактап эркелегени көз алдына келип ойу бөлүнө берди, күттү… Бирок уулу караанын көрсөткөн жок.

Мариям кадимкисиндей сүйлөп, оокат ашты жасап жакшы болуп калганда Курман айылга кетүүнү туура көрдү:

- Таеже, эми биз айылга, өз үйүбүзгө кетели, бир аз акча жыйдым, барып үйдү ремонт жасайын, канча жылдан бери киши кирбеген үйдүн тамтыгы кетип калгандыр, силерге өмүр бойу ыраазымын, бизди ушунча жыл багып тарбияладыңар.

- Садага болойунум ай!!! - Сейилкандын жүрөгү сайгылашып, Курмандын айткандары жүрөгүнө бычактын мизи кокус тийип кеткендей зырпылдап алардын алдында өзүн күнөөлүү сезип, ал турсун Курмандын айткандары какшыктай сезилип атты. Муну Курман менен Касен, Мариям деле сезип турушту, бирок эч нерсе дешпеди. Не демек, баары айтпаса да көрүнүп эле турган. Курман карындашынын кадимкисиндей болуп сүйлөп калганына кубанганы менен анын тагдыры бүдөмүк болуп ичинен өкүнүп атты. Камынып бүтүп алар менен кошо Сейилкан да бармай болду. Мариямдын - денсоолугу калыбына келген менен жүрөгүн өйүгөн арман, өкүнүч, өксүк менен кетип баратты: "Мен эми башкалардай болуп жадырап жүрө албайм, күлө албайм, мектепке окуй албайм, ата-энем өлгөндө эле неге өлүп калбадым экен, кудай ай!" деп ай ааламды жаңыртып, айгай, салып өксөп алгысы келет, жаш болсо да келечеги, тагдыры талкаланганына боз торгойдой боздоп бу дүйнөдөн учуп кеткиси келет, бирок өлүм деген түрү суук, кулакка жаман угулган, бүткөн бойду дирт эттирген, канчалаган пенденин жашын алган каргыш тийгирден коркту, өз жанын өзү кыя албады, алсыздык кылды. Таксиде бир нерселерди сүйлөшкөн менен ар кимиси өз ойлору менен алек болуп кетип жатышты.

Айылга келээри менен Курман эмгеги менен таап келген акчасына ата-энесине куран окутуу үчүн бир кой сойду, коңшу-колоңу, ага туугандары алардын келгенине кубанып, мындан аркы жашоолоруна тирек болоорун айтып ыраазы болуп атышты.

- Мына, атанын баласы деп ушуну айтат, сенин уйуңдун торпогун уй кылып эки баш кылдым, койлоруң бир уулум, арбак үчүн сенин келээриң менен берейин деп күтүп отурам, "жетимдин акысы, зыгырдын огу" деп койот, эми баарын өзүң алып багып оокатыңды жаса! - Жаманкул үнүн бийик көтөрүп төрдө отурду.

- Ошону айтсаң, Өсөр абдан жакшы киши болчу, силерди кандай кылып гана бакпады, өмүрлөрү кыска экен шордуулардын, эми силер чоңойдуңар, таежеңе ырахмат жетимдей кылбай жетилткен, - кошунасы муну айтканда Сейилкандын башы шылк дей түштү, Курман аны да байкады, бирок билдирбеди. Тек бөлөсү Даниярды ичинен жек көрүп, сөгүп таежесин аяп атты.

- Мына уулум жыйырмага келдиң, үйлөнөөр кезиң болду, жаш болдуң, жетимдин кийимин кийгизбей бакканы көрүнүп турат, үйлөн биз жардам беребиз, - Жаманкул чын дилинен айтып жатты, - Аскерге кеткиче үйлөн, Майраш менен келин оокатын жасап турат, биз көз салабыз.

- Апа, мен азыр үйлөнбөйм, үйдү жаңыртып, адам катарына кошулайын, анан үйлөнөм.

- Мейли уулум, өзүң бил, аскерге чакырып калса кете бересиңби?

- Войонкоматка ата-энесинин өлгөн кагаздарын арыз менен тапшырса албайт, карындашың карасын деп сельсовет менен сүйлөшсө деле справка берет.

- Ооба-ооба, десең, чычкандай кыз турса аскерден калтырып койот. - Ошентип куран окулуп бата кылынгандан кийин ар кимиси өз билген акыл насааттарын айтып анан тарашты. Алар кеткенден кийин Сейилкан жүрөгүн өйүгөн ойун сыгылып отуруп акыры айтты:


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика