Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Кек кууган бала

Роза башаламан жашоонун өйдө-төмөнүн түшүнө электе баккан энесинен ажырап калды. Өз эне-атаны ким, кайда экенин билбейт. Ал бакма кыз экенин качан апасы өлгөндөн кийин түшүндү, билди. Суусаркан анын үстүнө үйрүлүп, эч нерседен кемитпей кареги менен тең айланып эркелетип ар качан: "эрмегим менин, көзүмдүн карасы, өлсөм башымда ыйлап отураарым" деп турчу. Аны он төрттөгү кыз кайдан түшүнсүн, сереңдеп ойногондон башканы билчү эмес. Суусаркан кокусунан көз жумду. Башым деп эки күн жатып эле тил-оозго келбей жан берди. Ботодой боздогон кыз үнүн баспай, апасынын үстүнө түшө калып көзүнүн жашын он талаа кылып чыркырай берди: "Олда-аа айланайын ай, мынча не безилдедиң, ажал деген ошо да, байкуш Суусаркан күүлүү-күчтүү эле бойдон болчу, кор болбой, ооруп-сыркабай өлгөнүн карабайсыңбы, эми бу байкуш кантет?" деген аялдар кызды сооротумуш болуп ээрдин шалп эттире шыпшынып алышат: "Туугандары да жок эмеспи" деп бири айтса: "оо-ой кокуй десе, Суусаркан анча-мынча эркеги бар үйбүлөдөн тың турчу, мунун мал-кели, дүнүйөсү үчүн дагы тууган четинен чыгат, бирок ушу тырмактай кызды батырат дейсиңби, өзү төрөгөн кыз болсо да бир жөн" дешип аста шыбырап да коюп жатты. Ошентип Суусарканды жайына узатып ырым-жырымын жасап бүткөндөн кийин чогулган эл Розанын тагдырын чечүүгө тегеректей отурушту.

- Туугандар, эл-журт, Суусар эжем абдан жакшы киши эле, менин жакын эжем, кийинчерээк ар кандай себептерден улам катташпай кеттик эле… - деп Суусаркан өлгөндөн бери ары-бери жүгүрүп кызматын, төркүндүк милдетин аткарып аткан Кайсарбай элге карап сөз баштаганда элдин ичи күбүр, шыбыр боло түштү.

- Ооба, ооба айланайын, экөөңөр бир атанын балдарынан тарагансыңар, билбей анан, - деди жакын коңшусу Зыяда кемпир, - Байкуш Суусар сонун аял эле, кийин-кийин эле сага таарынып катташпай калдыңар эле…

- Оо кокуй, дүнүйө мүлкү бар адам өлгөндө эч кимиси болбосо тууган чыгып калат, кокус Суусардын мал-жаны, үй-жайы, дүнүйөсү болбосо өкүрүп коюп кетип калмак! - бир аял эл ичинен үн салды.

- Койгулачы ушундай кесир ооз кебиңерди, эгер Кайсарбай болбосо тиги көчөттөй кызды силер карайсыңарбы?

- Деги чындыгын айттым да, - деген аял оңтойсуздана отуруп калды.

- Мен эжемдин мал мүлкүнө кызыккан жокмун, ушу кыздын кийинки тагдырын ойлоп жатам, - Кайсарбай да өзүн ыңгайсыз сезе элге карады, - Роза азыр жаш, жалгыз тамга таштап койсок болбойт ко?

- Жалгыз кантип болмок эле, азыр ал ойноо бала да, байкуш Суусар ушу кызды кандай гана кылып бакпады, - ал Розаны карап ээгин эмшиңдете кейип, көз кычыгын жоолугунун учу менен аарчып койду.

- Кана, кандай дейсиңер улуу-кичүү, мен Розаны өзүм алып кетейин, там-ташына көз болуп тургула, кыркы, ашы өткөндөн кийин үйдү бир жаңсыл кылалы…

- Капырай, үйүн карап турбай анан, кызды алып кетпесең болбой калбайбы, минтип күтүүсүз өлөөрүн билсе өзү дайындабайт беле? - деп улуулата сүйлөп Розаны ошол эле күнү Кайсарбай райондук үйүнө алып кетмек болду. Роза "кетпейм, апамдын оордун жоктотпойм!" деп ыйлады эле улуу-кичүү ага акыл-насаат айтып көндүрүштү. Он төрт жаш… Эч нерседен кеми жок энесине эркелеп ойноп-күлүп бактылуу жашап жаткан жашоосуна бүлгүн түшкөн тестиер кыз аргасыз кетмей болду. Анан төркү үйдөгү чоң сандыкты ачып, анда катылып жүрчү апасынын сүрөтүн өзүнүн кийимдерине ороп алып кетмек болуп аңтарып, жаңы эле арнап алып берген жаңы кийимдерин алып жатып түйүнчөктү көрүп "мында эмне бар болду бекен" деп ойлоп аны ачты эле качантан берки катылып жүргөн жаш баланын кийимдери, сүрөттөргө кошулуп саргайган кагаз түшүп кетти. Аны ала коюп төрт бүктөм кагазды ачты да окуп кирди: "Курбум Суусаркан, жакшысыңбы, менин ушул таштандымды көрүп: "эми керек болуп калган экенмин" дээрсиң, аның да туура. Бирок экөөбүз ынак курбу эмес белек, мен сенин Камбарды сүйөөрүңдү билчүмүн, анан кантмекмин, мен да сүйүп калдым. Ошондо сенин адамдык сапатыңдын жогорулугун, теңтуштукту сыйлай билгендигиңди түшүнбөгөн экенмин. Көрсө сүйүүдөн көзүм тумандап эч нерсени тоотпогон кезим тура. Жаштыктын делөөрүткөн көпкүлөң чагы экен. Ооба курбум, сени таштап экөөбүз бири-бирибизсиз тура албай калган кездерде мен ага өзүмдү арнап койгом. Экөөбүз үйлөнөбүз деп турган учурда ал айылдагы ата-энесине айтып келем деп кетип кечикти. Мен кийим-кечемди даярдап, апама дагы айтып камынып алгам. Апам байкуш жалгыз кызым деп мени менен сырдашып калчу. Ачык эле айткам. Мен ошондо Камбардын алдап жүргөнүн түк ойлобоптурмун. Сүйүнүп, жүрөгүм элеп-желеп боло үч күн күтүп, үчүнчү күнү анын досу келди, ал жок. Көрөөрүм менен эле: "Камбар кана?" десем ал: "Зымырат, аны ата-энеси болбой үйлөнтүп койду; "биз билбеген кызды бүлө кылбайбыз, биз тапкан кызды аласың болбосо бизден кечип биротоло кет" дешип кыстаганда ал аргасыз макул болду" дебеспи.

Уккан кулагым чуулдап, көзүм караңгылап эмне дээримди билбей үнсүз артыма бурулдум да үйгө кирип кеттим: "ичимдегини эмне кылам" дегенде жүрөгүм үзүлүп кетчүдөй өңгөчүмдү тарта солкулдап ыйлап жаттым… Ошентип кудайымдай ишенген Камбарым үйлөнүп алганда бу кызалак үч айлык ичимде болчу. Алдырганга кеч болуп калыптыр. Апам мени менен кошо ыйлап, кейип жүрүп оорукчан жүрөгү кармап жакында көз жумуп кете берди. Жалгыз калдым. Каралашаарым болбосо баланы кантип багам деген ойдо өзүмдү да жок кылайын деп ойлодум, бирок жазыксыз наристени төрөп бирөөгө таштамак болуп чечимге келдим. Курбум, бул сырды сен гана жашыра аласың, көтөрөсүң, түшүнөсүң, анткени сенин жүрөгүң мээримдүү, пейлиң кенен, көлдөй тереңсиң. Ошондуктан ушул жаңыдан жарыкка келген наристемди сага таштап отурам. Бир кездеги каталыгым үчүн сенден кечирим сурайм, алың жетсе кечир! деп:

бул турмушта бактысыз, жашоодо жалгыз калган арсыз курбуң Зымырат, 1972-жыл. 10. 05".

Катты окуп отурган Роза көздөрүнүн жашы этегине чөлкүлдөп, бетин жууп атканын сезбей отура берет беле, сырттан аны чакырган үндөр чыгып бирөөлөр кирип келе жатканы угулду. Сандыктын ичине калган буюмдарды салыштырып коюп кийимине ороп апасынын, анан Суусаркан менен түшкөн кыз-жигиттин сүрөтүн алып алды: "кетпейм, эч жакка кетпейм!" деген чечимге келди ал.

- Роза, бол кызым, кечиктик. Мал-жанды дагы дайындап койдум, кам санаба! - Алдынан чыккан Кайсарбай кызды көкүлүнөн сылап сыртка алып жөнөдү.

- Менин кетким келбей жатат, - Роза кыйыла туруп алды, - Мен үйдө эле болом!

- Атаны кокуй ай-йээ, эми эмне кылдык ыя, бул кыз көнбөйт го?

- Көнбөгөндө кайда бармак эле?

Кемпир-кесек, коңшу-колоңдору Розаны ары айтса да бери айтса да ыйлап болбоду. Акыры: "жана эле макул болбоду беле, муну бирөө-жарым бузган жокпу?" деген ойго келген Кайсарбай:

- Өзүң жалгыз аңгыраган үйдө коркосуң, сен али жашсың да, - деди.

- Эмнеге корком, өзүмдүн үйүм аке, ушул үйдө чоңойсом кантип коркмок элем, окуум да биякта, тааныбаган жерге барып окуудан да артта калам.

- Ии ырас эле Роза абдан жакшы окуйт, биерде биз каралашып, көз салып турабыз, мал-салын тиги селсебетке айтып совхоздун малына коштуруп бир эки жыл карашып беребиз, сен эми карындашыңа таарынбай бара бер, балким кыркынан кийин деле бара-ар, эми чырагын өчүрбөй турса тура турсун! - Зияда кемпир кыз ордуна жооп берип койду.

- Макул эне, баш-көз болуп койгула эми, бала неме жалгыз жатып бир нерседен коркуп калбасын, - деген Кайсарбай жөнөй берди.

Кайсарбай чынында эле Суусаркандын бир атадан төрөгөн сөөк өттү туугандарынан. Жакшы эле катышып жүрүшкөн, ушул кызды багып алганда иниси каршы чыгып: "баланы коюп жаныңды эле бакпайсыңбы, менин үйүмө көчүп келип, жылуу-жумшак отуруп, мал карайм деп убара болбой өзүңдүн ден-соолугуңа кара", - дегенде Суусаркан жини келе: "сен менин малыма, дүнүйөмө эле кызыгып атасың, болбосо минтмек эмессиң, өзүмө эрмек болот, туубасам да ушуну берген кудайга мен ыраазымын" деп үйүнөн чыгып кеткен. Кайсарбай аны узата карап кала берген. Андан кийин эки жолу келди, бирок Суусаркан жакшы кабыл албай: "эрте эле төркүндөн жардымын, өлсөм өкмөт деле көмүп койот, ушул наристени аман-эсен чоңойтуп алсам караан бутак болбойбу?" деп телмире тиктеп отуруп чай берген. Анын жактырбаганын сезген ал бир аз отуруп өзүн ыңгайсыз сезип кете берген. Негизи Кайсарбай чындап эле анын мал-жанына, дүнүйөсүнө кызыгып далбастап жаткан: "жакын тууганы болбосо менден башка ким ээ болмок эле, ошончо малын көрүнө алып кетмекпи?" деп Розаны багып алганда жини келген. Эми эселек кызга ээ кылбай мал-жанын кырк ашын бергенден кийин алып кетсем дегенде эки көзү төрт. Ою ордуна чыгаарына али да болсо убакыт бар, ал көңүлү ток үйүнө кетти.

Суусаркан демекчи, мугалимдик окуу жайды бүтүп келип иштеп калган. Жигити Камбар Зымырат менен жүрүп кеткенден кийин эркек аттуу менен сүйлөшкүсү келбей иштеп жүрө берди. Ата-энеси кары кишилер, аны күйөөгө тийип орун очок алса дегенде эки көздөрү төрт болуп жүрүшүп өтүп кетишти. Өзү менен бир тууган агасы камакка түшүп ошол жактан өлгөн. Бир үйдө жалгыз калды. Ата-энесинин үй-мүлкү, мал-жанын багып жүрчү койчу Суусарга да жардам берди кийин.

Совхоздун коюна кошуп коюп төлдөтүп күзүндө айдап келип берчү. Бир эки айдан кийин кайра кышында койлоруна кошуп алат. Кой-эчки болуп жыйырмадай бар эле ошондо, эки уй, бир жылкы, бир ат (миңги). Ошол кой баккан койчуга жайы-кышы жайлоого көчөөрдө, жайлоодон келгенде бирден козу, үндүк же каз союп, барып өрүлүктөп узатып, тосуп алып турчу. Суусаркан күйөөгө чыкпады. Камбарды катуу сүйгөн эле…

Анан эле бир күнү катуу уктап атып сырттан баланын үнү угулуп уйкусурай: "түн жарымда бала көтөрүп жолдо жүргөндөр ким?" деген ойдо ары оодарылып жатайын десе баланын үнү так эле босогосунан чыгып аткансыйт. Ыргып тура калып сыртка чыгып караса босогодо оролгон ымыркай жаткан экен, жүгүрүп эки жакты караса эч ким жок экен, кайра келип баланы алып үйгө кирди. Ошол кезде аны алыстан карап турган Зымырат көз жашын шыпырып алды да келген таксиге отуруп: "кеттик" деп койду: "Кечир мени, Суусар, сенден тартып албасам болмок экен, ошондо Камбардын кандай экенин өзүң түшүнүп мени жек көрбөй калмаксың?" деп ойлоп көзүнүн жашын токтото албай кете берди…

Суусаркан үйгө көтөрүп кирип ороону ачса кыз экен, бир-эки сыйра кийимдерин кошо салып ороп коюптур. Кабатталган ороону ачкыча: "кыз болду бекен же эркекпи?" деп ойлонуп ийди. Кыз экен. Анын колдору тийгенде наристе ыйлаганын токтотуп өз энеси көтөрүп жаткандай колу-бутун тарбаңдатып, оозун чормоңдотуп эмчек издей баштады. Кийимдерин ары коюп жалаягын котормок болгондо жалаяктардын ичинен төрт бүктөлгөн кагаз түшүп кетти. Кагазды окуганга кызыга баланын жылаңач экенин унута ачып ийип өзүнө тааныш кол жазманы көрүп жүрөгү болк этип алды. Шашып көз жиберип окуп атып көзүнүн жашы төгүлө берди. Көптөн кийин гана: "Оо кудай, бул эмне деген азабың эле, бул ымыркайды эмнеге менин эшигиме таштадың, муну кантип багам, куураган Зымырат ай, шоруң кайнаган тура, наристеңден тирүүлөй айрылуу сага деле кыйын болгон экен, экөөбүздүн тагдырыбыз бир адамга байланып, жашоодо да окшошуп жалгыз калган турбайбы, байкушум ай!!!" деп боздоп үн чыгара ыйлап да сүйлөп да, наристени ороп-чулгап да жатты…

Суусаркан Зымыраттан беш жаштай улуу болчу. Жылына окууга тапшырып атып өтүп кетип, онду жаңы бүтүп келген Зымырат экөө бөлмөлөш жашап улуулугу билинбей ынак курбу болуп келишкен эле. Азыр ошондогу күндөрүн эстеп алып ый аралаш жылмайып койду: "Байкушум, асылкеч кыз эмес беле, мен Камбарды чын жүрөгүмдөн сүйсөм да сени аяп, сенин жаркылдаган асылкечтигиңди сыйлап үндөбөй калбадым беле, башка болсо өмүрүм өткөнчө кек сактап өтмөкмүн" деген ойдо наристени төрдөгү өзүнүн диванына жаткырганда бала чукуранып алды:

- Ай-ай кичинекейим, шашпа, сага сүт берем, - деп шаша оозгу бөлмөдөн сүт ысытып келип кашык менен оозуна тамызып атса наристе аны жалмалап жатып эмчектей оозуна кирбегенге кыжыңдай кызарып-татарып бакыра баштады. Эптеп сооротуп кайрадан кашыкты оозуна алып барып ичирип, аракети текке кетпеди окшойт, көптөн кийин наристе мемирей уйкуга кетти: "Эртең упчу алып келейин, жакшылап кийинтейин" деп улам эч нерседен капарсыз оозун бүлкүлдөтө соруп коюп, бейкапар уктап жаткан наристени элжирей карап: "мейли, өз жүрөгүмдүн каалоосуна жетпесем да ошондон жаралган наристени жыттап жүрөйүн, Зымырат байкуш аргасыз ушуга барган экен, өзү эле келип түшүндүрсө деле болмок, корктубу же уялдыбы?" деп терең дем ала улутунуп алды да жалгыздыкты жерий баштаган кыз жаңы коногунун жанына кыңкая кетти. Бул кезде Суусаркан жыйырма сегизде эле болчу.

Ошентип Розаны багуу үчүн ал эртеси директордун атына арыз жазып бир жылдык отпуска алды. Анда мындай таштап кетүү да санда гана болчу, айыл боюнча кеп кылып уу-дуу болчу. Суусаркан аны таштанды атыкпасын деген ойдо: "мен бир сиңдилериме бала таап бергиле деп айтып жүрчү элем, өзүнүн бир жаштан удаа төрөлгөн үч баласы бар, ушул кызын мага алып келип түндө берип кетти" деп койду. Болбосо "таштанды" дешип аны жийиркене карашмак. Бала багуу түйшүгүн тартып Розаны бат эле чоңойткондой сезип кетчү кезинде. Бирок канчалаган түндөрү уйкудан туруп сүт берип, жалаягын которуп, ооруп калса чыйпылыктап доктурга жүгүрүп, койчу дегеле тежемел бала багуунун түйшүгү оңой эмес да. Роза үчкө чыгып артынан ээрчий баткактап калганда да иштей албады. Баланы караар киши жок деген шылтоо менен биротоло жумуштан чыгып алды. Бар үмүтү, жашоосу, бактысы Роза эле. Зымырат бир дагы кабар албады, басып келбеди. Аны ойлогон Суусаркан Розанын күбөлүгүнө: "Камбарова Роза Алсейитовна" дедиртип жаздырып койду: "Баары бир менин баккан энеси экенимди билбей койбойт" деп ойлоп "убагы келсе өзүм түшүндүрүп койом", - дечү. Убакыт деген адамдын ар бир саатын урдап алып күндүн кандай өткөнү сезилбей да калат кээде. Суусаркан Роза үчүн баарын жасады, өзү билим деңгээли жогору болгондуктан үй-мүлкүн, мал-жанын бүт Роза ээ болоорун тастыктап документтерин тууралап койду: "Эми мен күйөөгө кайдан тийдим, кудай алдына күнөөлүү болуп барбай так өтөйүн, Роза күйөөгө чыкса Зымыратты таап экөөнү тааныштырып койом, менин бардык мүлкүм ушул гана кызга тиешелүү болуш керек" деп ойлочу. Мына, бечара кыз кырк эки жашында капысынан ары карап ак менен караны ажыратып биле элек секелекти таштап кетип отурат. Эх бири кем дүйнө десең, кичине ооруп эле өлүп калам деп оюна да келбесе керек: "айыгып кетем!" - деген үмүт менен жатып жанынын учуп кеткенин сезбей калды го?!

Роза үйүн жыйнап, үйүн жыйнаштырганга жардам берип жүргөн келиндерге колкабыш кылып жүрдү. Суусаркан ага жумуш жасатчу эмес, ошентсе да өзү тирикарак болчу. Айрыкча катты окугандан кийин таптакыр өзгөрүлдү: "мен апамдын бакма кызы турбайымбы, неге өз апам мени таштап кеткен экен?" деп басса-турса "Зымырат" деген ат эсинен кетпей дилинде кайталанып атты. Ал күнү коңшу-колоңдор кирип чыгып улам уккандары куран окутуп келип атып Роза анча билген жок, ал турсун түн бир оокумга чейин отуруп элдин кетпегенинен уктап да калды. Кайсарбай болсо кеткен. Анын Розага ичинен жини келип: "энеңди урайын арам сийдик, баарына ээ болуп калгысы келип атса керек жашабагыр, эптеп кырк ашы өтсүн, менин тилимди албаса аны өлтүрүп салам, ким сурамак эле" деп ойлонуп кетти ал кеткенде да.

Күндөр билинбей убашып-чубашып өткөн кербендер сымал өтө берди. Роза жалгыз. Кеч кирсе коңшусунун өзү теңдүү кызын суранып келип экөө ойноп жатып уктап калышат. Жай өтүп күздүн салкын тарта баштаган мезгилинде Суусаркандын кырк ашын беришти. Кайсарбай эми чындап киришип Розаны алып үй ичин биротоло көчүрүп, мал-салын айдап кетмей болгондо ал таптакыр каршы чыкты: "Баланын кылаар иши чала дейт, кызым, сен али жашсың, өзүң жалгыз жашоо сага оор" деп улуу-кичүүнүн айтканына так секирип болбоду. Эл көзүнө ачуусу келсе да эч нерсе дей албай Кайсарбайдын айласы алты кетти. Ошондо сельсоветтен киши келип:

- Бул кыздын апасы мурунтан эле үй-мүлкү менен мал-жанын Розага жаздырып койгон, биз өзүбүз каралашабыз, көп болсо үч-төрт жылдан кийин окуусун бүтсө окуу жайга тапшырат. Сиз убара болбоңуз, биздин айылда бир жалгыз кемпир бар, ал Роза менен бирге жашап баш көз болот, - деди.

- Эмне үчүн, бул кыз үй-мүлккө ээ болгудай боло элек, жаш дагы, анан өзүнүн төрөгөн кызы эмес! - Кайсарбай чыдабай кетти.

- Өзбү, өгөйбү, маркумдун өз колу менен жазылган кагазы бар, биз документке таянабыз, сиз үйбүлө мүчөсүндө жоксуз, демек биз сизге ишенип кызды бере албайбыз!

- Мен анын урукташ иниси болом, эжем чынында жаш кетти, бирок ал мурда…

- Эмне мурда, ар кайсыны атпай чыгымыңды эсепте, анын мойнуна карыз кылбай малынан бөлдүрүп берем, бирок экинчи бул үйгө келгениңди кой! - Сельсоветтин секретары аны ачуулана карады, - Кана канча чыгым болдуң?

- Апей ботом, "эжем эле" деп өкүрүп ары-бери жүргөнү болбосо, кол кабыш кылып мүрзөгө койгондо тигил эле Мамасаалы койду, союлган кой менен уй өзүнүкү, кепинди өзүнүн акчасына алдырдык, - бери жакта отурган аял шакылыктап баарын айтып жатты, - Же бир кой сойсо да көрөт элек, мен бул жерде өзүм тейледим.

- Анда кечиресиз, кызды өз жайына коюңуз, бир кызды балдар менен кошуп өзүм деле багам! - деген сельсовет сөз бүттү дегендей басып кетти.

"Суусардын байлыгы менде калат, бир таштанды кызды эптеп үйгө алып кетсем анан калганын өзүм билем" деп ойлогон Кайсарбайдын тилеги таш каап: "энеңди урайын, өлөөрүн билип жүргөн го, арам сийдигине баарын калтырып, документ даярдаганга караганда" деп боз ала болуп басып кетти. Кеткен менен арам ой менен кетти, ал эми ошол кызды тындым кылып малын уурдап кетмекке өзүнө ант берди.

Розанын жетимдиги эми чындап билине баштады, баягыдай үстүнө үйрүлүп: "муну же, муну кий" деп бапестөөчү апасы жок аябай кыйналды. Сельсовет айтканына туруп айылдагы багаар-көрөөрү жок кемпирди анын үйүнө киргизип беришти. Бүбүзейнеп өзү төрөбөгөнүнөн жашында көп эле күйөөгө тийип далай балдарды бакты, бирок өзүнүн баласы болбогондон кийин аны карыганда карабай кетишкен. Азын-оолак малы менен жалгыз жашаган кемпирдин бир туугандары деле бар болчу, бирок карашчу эмес. Кийин дагы малын инилери талашпасын деген ойдо болгон малын инилерине бөлүп берип: "өлсөм силер көмөсүңөр" деп Роза менен жашаганга келе берди. Розага Бүбүзейнеп өз энесиндей мээрим төкмөк кайда, өз энесиндей болмок беле, эптеп көнүшүп бири-бирине жалгыздык деген караанды сездирбей күн өткөрүп жатышты. Сааттын жебесиндей чыкылдаган убакыт тез эле өтүп, арадан үч жыл байкалбай зымырады. Роза керилген кыз болуп, он жетиге толуп мектепти бүттү. Буга чейин ага ашыктык каттарын жазган жигиттер көп эле болду. Оор басырыктуу кыз эч кимисине жооп кылбады, жолугуп сүйлөшпөдү. Тек алдыга койгон максатын ишке ашырууну ойлонуп окуудан баш көтөрбөй китеп караганы караган. Ал аны сууктун кыраан чилдесинде жүрөк түшүргөн окуя аңдып турганын сезбеди. Ошол күнү Бүбүзейнеп сууктап калганбы же карылыгыбы, мештин жанында оронуп жатып алган эле. Роза терезе тушунда коюлган столдо китеп окуп келээрки окуу жылында чоң окууга тапшыра турган болуп даярданып жаткан. Эшик дүп-дүп дегендей болду. Кыз эч нерседен камырабай эле сыртка чыга бергенде аны карылуу кол үн чыгартпай оозун басып тыпырата ары сүйрөп кетти. Ошол маалда багына жараша коңшусу кемпирге баласынын жүрөгүн көтөрткөнү кирип келе жаткан эле, ал караандарды көрүп үйүнө жүгүрүп барды да күйөөсү экөө кайра келди. Алар мал ууруга келгендер го деп ойлоп үйгө киришсе Бүбүзейнеп ары карап эч нерседен капарсыз жаткан эле.

- Эне, Роза кана? Эшикте үч-төрт киши корооңорго кирип кетти, - дегенде алсыз кемпир ордунан тура калды. Роза ордунда жок, үчөө эшикке чыгып союл алып короону көздөй басып баратып:

- Ким ой бул, азыр милиция чакыртам, кызды койо бергиле! - деп үн сала мал короого кирип барышканда үчөө тең аларды ыргыта түртүп жүздөрүн көрсөтпөй качып жөнөштү. Розаны төргө казыкка чырмап, моюнуна эми сыйыртмак салганы калган экен. Тыбырчылаганынан алдары келбей кызды кыл аркан менен чырмап салып анан муунтуп өлтүрүп "өзү асынып өлдү" дедирмек экен да. Караңгыда кардын ичинен оозу дагы чапталуу кыздын үнүн араң угушуп зорго бошотуп үйгө алып киришти. Эртеси эле айылдык участкалык милиционер менен сельсоветке чейин билдиришти. Кыз аз жерден өлүмдөн калганына ызаланып ыйлап да, коркуп да жатты. Ал түндөгү адамдар бири-бирине атын айтпаган менен бирөөнүн үнүнөн Кайсарбай экенин тааныганын айтты эле, ошол күнү аны алып келишти. Ал баарын таанып киргенде милиционер эки-үч жолу дубинка менен ичке койгондо чынын айтты да, жалынып-жалбара баштады:

- Экинчи мындай кылбайм, кечирип койгула, биз жөн эле коркутуп эжемдин малынан бөлдүрүп алайын дегем, кайдагы эле бир таштанды кыз ээлеп алганына жиним келгенинен…

- Эмне, сенин эжеңде энчиң болбосо же анын бир тууганы болбосоң талаша бересиңби, кокус ал кыз өлүп калса деле сени таап алмакпыз, кыңыр иш кырк жылда билинет дегенди билбейсиңби ыя?

- Анын бетин ары кылсын, - Кайсарбай калп эле эптеп кутулмакка жандалбас кылып жатты. Ичинен: "өлүп калса кана" деп атканын тиги кайдан билсин.

- Шериктериңди таап кел!

- Ой байке, эми аларды өзүм алып келгем, кечээ алар коркконунан шаарга качып кетишти. Аларда күнөө жок! - Кайсарбай кайпактады. Анткени тиги эки шериги түндөп үйүнө барышып: "эгер билинип калып бизди соттой турган болсо сени тирүү койбойбуз, бизди азгырган сенсиң, өзүң мойнуңа алгын" дешип коркутушкан болчу. Ошондуктан аларга чаң жугузбай эптеп өзү да кутулуп кетип жатты. Он беш күн камап беш жүз сом айып төлөтүп, "эч зыян болгон жок, мурун камалган эмес" деген тастыктоо менен койо беришти. Бирок ошону менен тыйылып калбай эми өзү киришмек болду. Ал эми кызды окууга кетээр маалда жолдон тосуп өлтүрмөккө өзүнө сөз берди. Ал ички сырын аялына да айтчу эмес. Аялы Суусарканды кайнежесиндей деле көрчү эмес, бирок сыйлачу эле. Күйөөсүнүн күйүп-бышып эле "бир кайдагы шүмшүк мал-мүлкүнө ээ болуп калабы?", деген сөзүнө кайдыгер гана: " жинди болдуң беле, ага анча эмне эле күйүп бышасың, калса калаар, аны өзү төрөгөндөн ашык кылып бакты, сенин эмнең кетип атты" деп койгон. Ошону менен ал унчукпай кала берди. Ичинен ит талап: "мен үч баламды бага албай чычкак улак таппай жүрсөм кайдагы бир чычкак кыз ошончо байлык менен кала береби, жок дегенде бөлүшүп берсе болмок" деген ичи тардыгы кармай берди.

Күткөн жаз да келип, документтерин даярдап бүтүп, мал сатып жолуна тыйын алып, Роза окууга кетти. Аны акмалап жүргөн Кайсарбай артынан эле Фрунзеге жөнөдү. Өкмөт ошол учурда демократияга, эркиндикке умтулуп жаткан убак. Ал окууга канчалык какшап атса да өтпөй калды. Акыры убактылуу жашаган жатаканасынан чыгып кайра жөнөмөк болуп өзүнчө бук болуп ыйлап, паркка кайрылып бир аз олтурмакка көзүн аарчый отура кетти. Убакыт кеч болуп калган. "Бүгүн кеч болуп калды, кыздар менен жатып алып эртең эрте чыксам деле болоор" деп ойлоп отура берди. Бул кезде артынан канча күндөн бери ээрчип жүргөн кара көлөкөнүн аны көздөй келатканын сезбей ичтен арман кылып ызалуу: "жок дегенде таянаар бир адамым болсочу, апаке, эмнеге жапжаш эле өлүмгө баш ийип бердиң, жок дегенде ушу күндө сен бар болсоң эч санаасыз окубасам дагы армансыз жүрбөйт белем?! Кана Зымырат деген эмеси, мени төрөп анан таштап койгон аял, ушундайда мага арка-жөлөк болбойт беле, апаке, тажадым ушул жашоодон, мени да өзүң менен кошо ала кетчи?!" деп үнсүз арбагы менен дилинде сүйлөшө берди. Ошол убакта тал арасы "шырт" дегендей селт этип эки жагын караса паркта жалгыз эле отуруптур. Жүрөгү опкоолжуй ордунан тура жөнөгөндө артынан бирөө оозун баса калып бекем кучактай ары жактагы топ арчанын түбүн көздөй сүйрөп жөнөдү. Эми кыздын шымына асылып арам оюн ишке ашырмакка киришкенде Розада бир күч пайда болуп тигини тумшук талыштыра тээп жиберди. Ал жыгылып калганда ордунан атып туруп жүгүрүп баратты.

Бул Кайсарбай эле, ээн бактын ичинде кызды зордуктап анан өлтүрүп кетмек болгон. Ал тумшугу канаганын сезди, оозуна ысык бир нерсе кирип түкүрүп алды да узай элек кызды кууп жетип кармап көргүлүктү көрсөтмөк. Бирок анын буттары тушалып баса албай кыздын кеткен жагына көз жүгүртүп алып оозунан келмеси түшүп калды. Анткени кетип аткан кызды колтуктап ары узаткан аппак көйнөкчөн аял кайра өзүн көздөй желбирей буту жерге тийбей учуп келаткандай көрүндү. Көзүн бардап ачып жума артына качып жөнөдү. Көпкө чейин артын карагандан коркуп, чоң көчөгө жеткенде артын караса эч ким жок: "Коркконго кош көрүнөт" болдум го деген ал "өх" деп эс ала түшүп троллейбус менен жатчу үйүнө келди. Бирок бир аз мурун көргөн окуяны көз алдынан кетире албай жаман абалда болуп турду: "бул эмнеси, арбак билип атабы?" деп өз оюнан коркуп да кетти: "Кантип эле өлгөн киши биле койсун, эмдигиче сөөгү сөпөт болбодубу, коркконго кош көрүнөт болдум окшойт" деп эртеси айылга жөнөмөй болду. Роза дагы эртеси кыздар менен коштошуп үйүнө жөнөдү. Бирок ал ушул ирээт шаарга биротоло кетмек болуп келип эле сельсоветке кайрылды да, ушу базарда малдын баарын сатып шаарга кете турганын билдирди. Ошентип рубль акчалары самандай сапырылып берекеси жок болуп турган кезде үйдү бошотуп Суусаркандан калган мүлкүн жүктөп, малдарын калтырбай сатып ийип шаарга баса берди. Келген күнү эптеп бир квартира жалдап алып ал жерде туруп калды. Бир айдай издеп жүрүп өзүнө ылайык бир бөлмө үй сатып алды да, көчүп келди. Ошентип Розанын кийинки өмүрү шаарда өтмөкчү болду…

Көңүлү бир аз болсо да тынчыгандай болгон кыз апасы Суусаркандын сүрөтүн колуна алып көпкө-ө чейин карап отура берди: "Апакем, алтыным менин, мен сени аябай сагынып кеттим, бейиште жүрөсүңбү деги апа, менин жашоом үчүн өлөөрүңдү билип анан кам жегенсиң го ээ, болбосо мага эч нерсени ээ кылмак эмес, бейиште эле жүрчү апаке" деп ойлонуп отуруп эле эчкирип ыйлап жиберди. Он чакты күндөн кийин базарларды аралап көрүп жаңыдан соодага чыгып жаткан кыргыздарды байкап анан базар экономикасын чыгарган өкмөткө нааразы боло баштады: "Деги эмнеден баштайм, бир аз акчам түгөнсө жашоого мүмкүн болбой да калат, жеп-ичип отуруп алсам мени ким аямак эле? Кой, эптеп бир нерсе кылайын" деп ойлоп өзүнө ылайык эле майда-чүйдө саткан стол даярдап тамеки менен семичке, дагы майда баратты коюп алып сата баштады.

Күн өтүп убакыт жылга алмашып шаарга келгенине жыл айланып калды. Баягыдай эле бир үйдө жапжалгыз жашайт. Бир бөлмө үйүнө квартирант алууну ойлоп өзү да жалгыздыктан тажаганын билди. Көп эле жигиттер айланчыктайт, бирок Роза бир да жигитке оңдуу жооп берип же жылмайып сүйлөбөдү: "Мендей томолок жетим кызды ким эле теңине ала койсун, тебелеп-тепсеп шылдың кылып кетип калса мен дагы төрөгөн энемче баламды талаага таштап жүрбөйүн" деген ойдо. Анын жанына кээ-кээде бир өзү курдуу жигит келип бир азга туруп анан кетет. Анын атын да билбейт. Жылдыздуу жаш жигитти мостойгон суз мамилеси менен узатып койот. Бир күнү ал:

- Чоң кыз, мынчалык неге сузсуң, танышып алалы, менин атым Гүлжигит, - деди жылмая карап.

- Роза, - деди дале суздугунан жазбай.

- Атыңызга затыңыз жарашып абдан сулуу экенсиз, чын эле атыңызды таап койгон экен ата-энеңиз.

- ?...

- Сүйлөшүп туралы жок дегенде, кай жерден болосуң? - Гүлжигит анын сүйлөгүсү келбей турганын билип туруп эле кайра сүйлөй берди, - бул жерде ким менен турасың?

- Өзүм эле, - Роза келген клиентке чылым сатып атып жооп берди.

- Жалгыз коркпойсузбу, Роза?

- Эмнеден корком, жылаңач келип жылаңач кетчү бул дүйнөдө эмнеге корком?

- Ырас эле… - Гүлжигит ойлуу бир аз турду да коштошо басып кетти. Кыз эмеле жанында турган жигитке кайдыгер мамиле кылып жаткан менен ал кетээри менен жалгызсырай түштү, эки жагын элеңдей: "Кетип калды ээ, эмнеге ага адамча сүйлөбөй койдум, деги мен мерез жаралып калганмынбы же жашоо ушуну үйрөтүп өмүрүм өткөнчө жалгыз өтүп кетемби?" деп санааркай отуруп калды. Көнүмүш турмуш алга жетелей ала салган күндөр өтө берди. Азыр ал жанында өзү теңдүү эки кыз менен жашайт. Экөөнөн батир акысына эки жүз сомдон акча алат. Ошентип көңүлсүз күндөрү өтүп бара-бара ачылып шайыр, күлкүчү, жайдары кызга айланды. Антип-минткиче жыйырмага жашы келип окууну унутуп бүт ою соода болуп алган. Гүлжигит болсо күндө келип жүрүп акыры сүйүүсүн айтып ал турсун үйлөнүүнү сунуш кылды. Кыз ага эмне дээрин билбеди же кеңеш сураар жакын адамы жок. Баягы апасынын төрт бүктөм саргарган катын үч бурчтук кылып чүпүрөккө тигип моюнуна илип алган: "кокус Зымырат дегенди көрсөм катты ага көрсөтөм" деген ойдо жүрөт. Бирок андай кымбат адам ага оңой менен жолуга койбоду. Гүлжигит ага күндө: "качан үйлөнөбүз" дегенин койбоду. Бир күнү ал:

- Жүр Роза, мен сени ата-энем менен тааныштырам, сен аларга сөзсүз жагасың, алар дагы жагат, - деди колдон ала.

- Койсоңчу Гүлжигит, менин томолой жетим, эч кимим жок экенин билсе ата-энең каршы болот, көрөсүң го? - деп Роза ыйламсырап ийди.

- Ал эмне дегениң, алар андай адамдар эмес, ал турсун мамамдар сүйүүнү жакшы билишет, - деди Гүлжигит кыздын көңүлүн сооротууга аракеттенип, бирок Роза айтканынан кайтпады.

- Гүлжигит, мен сага ыраазымын, сенин мен деген жүрөгүңдү үшүтүп атканымды дагы билемин, бирок мага өзүмдөй эле карапайым бирөө болсо.. Өмүр бою өзүмдү кем сезип сени менен жашай албайм! - деп үйүнө кирип кетти.

Ошондон көп өтпөй эле анын жанына машина токтоп, Гүлжигит түштү да Розаны ой-боюна койбой товарын жыйнап машинага жетелеп салып кетти. Жолдо келатып экөө бир урушуп бир табышып анан кыз жигитке таарына минтти:

- Жок дегенде үстү-башымды оңдоп кийинип алсам болмок, базардагы бойдон мени уят кылмак болдуң го?

- Ой сен ушул эле турушуң менен жагасың аларга, - деген Гүлжигит кыңылдай ырдап Розаны карап көзүн кысып койду. Ушул мүнөттөгү көз-караштар нени гана айтпады бири-бирине.

Аттиң, бирине-бири дилдерин берип, өмүрлүк жубайлардан болууга ата-энесине алып бараткан менен, алардын алдында кандай ажыроо жатканын, экөө бир тууган болуп чыгаарын билсе, анда сүйүү сезимин Гүлжигит Розага айтмак беле?! Зыпылдаган машинада бараткан кыз: "менин томолой жетим экенимди билсе каршы чыгышат го, ай кудай ай, апакемдин өзүнүн эле кызы болгонумда эмне, оо кагылайын апаке, мага жардам берчи, Гүлжигиттен ажырабай бир өмүр бирге жашасам экен" деп ойлуу. Гүлжигит өзүнчө: "жетим болсо эмне экен, мен сүйөм, ансыз деле өздөрү сүйүп баш кошушкан эмеспи, түшүнүшөт, келиниме өз ата-энесиндей мамиле кылышат" деп ойлонот. Машина чоң дарбазалуу үйдүн эшик алдына келип токтоду. Гүлжигит адегенде өзү түшүп анан Роза отурган эшикти ачты да анын сунган колун ала жетелей үйгө ээрчите кирип барышты. Алардын кирип келгенин көргөн Зымырат делдээ туруп калды...

Зымырат кызын Суусарканга таштап келгенден кийин эле аз өтпөй Камбарга жолугуп калды. Ал жолугаары менен өзүн издеп жүргөнүн айтып кечирим сурап жалбарып да, жалынып да жатты. Кыз жүрөгү ансыз да канап боор этинен жаралган кызын таштап келгенге үшүгөн жалбырактай дирилдеп үнсүз көзүнүн жашын төгүп турду: "Кайдан билдим, эми кеч, кагылайын кичинекей наристем ай, энеңдин эмчек сүтүн кана эмбей өлүү сүт менен чоңойо турган болдуң, минтип Камбардын келээрин билсем сени таштамак эмесмин, кечире көр кичинекей көпөлөгүм..." Анын көз жашы Камбардын колуна таамп кетти. Ал аны имере кучактап алып кечирим сурап жаткан, колу төшүндө эле. Үнсүз муңайып турган селкисин ого бетер кыса кучактап:

- Жаным биргем, сен үчүн баарынан кечип баса бердим. Эмне, төрөдүңбү, кайда ал? - деп шыбырай сурады, - бир көрсөтчү, менин уулумбу же кызымбы…

- Кыз болчу… - Зымырат да алсыз шыбырады.

- Кыз болчу дейсиңби?! Эмне болду ал, бол эртерээк айтчы Зымыш?

- Ал өлүп калган!

- Эмнеге?

- Ичтен кыйналса керек. - Ошону менен сөз бүттү.

Камбар менен Зымырат бирге жашап той да өткөрүштү. Ата-энеси кайра-кайра чакыртса да барбады: " Мен силер үчүн өлгөн кишимин, менин калоом, жүрөгүм менен ишиңер жок, мен аны сүйбөйм, жашабайм" деп кат жазып досунан берип жиберди. Анын алган аялы Акчайым аргасыздан үйүнө кетип калды. Камбар болсо өзүнүн кылган кемчилигине өкүнүп кечирим сурап:

- Эгер мен үйлөнүп албаганда сен аман-эсен көз жарат элең, кызыбызды эркелетип отурмакпыз, - деп улутунду эле Зымырат ага бир сыр билгизбей:

- Камбар, ага кейибей, өлгөнүн кайра-кайра эле айта бербей унут эми, мына кайрадан боюма болуп калыптыр, кызыбыз үч ай болмок, эмдиги жылы ушул маалда көз жарып алсам үч ай болуп калат. Кызыбыздан бул туура бир жаш кичүү болот экен, - деди жылмая күйөөсүн кучактап. Айткандай эле Розанын төрөлгөн күнүнөн эки күн өткөндө Зымырат уул төрөп атын Гүлжигит койгон. Ошол Гүлжигит ушул Розасын жетелеп келип атпайбы?!

- Эй Зымырат кантесиң, конокту кел десең боло, сага эмне болду? - Камбар аялын таңгала карап алып кайра тиги экөөнү карады, - Кел, келегой кызым, отургула, - деп анан: "аа байкушум, келиндүү болот экемин деп кубанганынан го?" деп кайра отуруп калды.

- Эмне дейсиң Гүлжигит?

- Апа, сиздер…

- Мм… - Зымырат сүйлөйүн деп келатканда Камбар сүйлөп ийди:

- Кызым, кайда жашайсың, ата-энең каерден?

- Мен… мен жалгыз жашайм, Чаң-Кеминден болом, апам жашымда эле өтүп кеткен…

- Бир туугандарың барбы?

- Жок, жалгызмын…

- Камбар! - Зымырат үнүн катуу чыгарып күйөөсүн тыйды, - Кызым… атың ким? - Зымырат кызга карады, анан жан дүйнөсү будуң-чаң болуп: "Оо кудай бул менин Розам го, Суусаркан өлүп калганбы, жашымда эле өлгөн дейби, бул күнгө чейин кантип жашап жүрөт, мен айбан, бир жолу барып койбогон" деп кызды телмире тиктеди.

- Роза.

- Апаңдын атычы?

- Суусаркан! - дегенде Зымырат ордунан туруп барып кызды кучактай калды:

- Кагылайыным десе, сени да көрөөр күнүм бар экен ээ, Суусаркан байкушумдун кызы турбайсыңбы?!

- Ооба… - Кыздын да мууну калчылдап: "качан 'мен сени төрөгөн апаңмын' деп айтып ийет?!" деп күтүп көздөрүнө жаш толо калды. Бирок Зымырат эч нерсе дебеди. Розаны коноктоп анан узатып коюшту. Гүлжигит ичинен кубанып: "демек атамдар каршы болбойт, тойду тездетиш керек" деп ойлоп Розага:

- Көрдүңбү, алар сени жактырышат, апам "биринчи келинимди кызымдай эле көрөм, анткени кызым жок, экөөңөр элесиңер" деп калат, иним али мектепте окуйт, - деп мактана сүйлөп баратты. Роза негедир унчукпайт, анын жандүйнөсүндө бороон улуп, деңиз толкугандай жүрөгү уламдан-улам солк этип кайра ылдамдай согуп: "үйгө тезирээк жетсем эле сүрөттөрдү карайм, анан тигил экөөнү салыштырам, оо кудай ошолор болуп калса анда Гүлжигит менин иним болуп калат турбайбы" деген ой башына келтек тийгендей зыңгырай көздөрү караңгылап баратканда машина токтоп Гүлжигит адаттагысындай эле:

- Келип калдык, чоң кыз, - деди колун суна. Бул жолу Роза ага колун бербей эле өзү түшүп:

- Кош Гүлжигит, менин башым ооруп чыкты, тезинен үйгө барайын, - деди да товар салынган чоң сумканы көтөрүп шашыла кирип кетти: "Роза, эртең келем", - деген жигиттин жообун бергенге үлгүргөн жок: "Эмнеге, эмнеге эле мелтирейт, эгер бул мени сүйбөсө менин жан талашканым кеп деле эмес го, эмнеге мынчалык мерез" деп ойлонуп анын артынан бир азга карап туруп анан машинасын жылдырды.

Бая Роза менен Гүлжигит чыгып кеткенден кийин Камбар Зымыратка:

- Сен эмне эле киши тосуп көрбөгөнсүп бир кыздын көзүнчө өзүңдү жоготосуң? - деди.

- Каке, мен эми сага сырымды ачып бербесем болбойт, Гүлжигит бая күнү мага: "апа сүйлөшкөн кызымдын аты Роза, абдан жакшы кыз" деген. Бүгүн көрүп жүрөгүм токтоп кала жаздады.

- Эмне үчүн?

- Анткени ал биздин кызыбыз Каке, балаң аны сүйөм деп атса, миң түркүн ойду ойлоп ийбедимби?

- Койсоңчу, сен ал кызды өлүп калган дебедиң беле?

- Жок, ал өлгөн эмес. Мен аны Суусардын эшигине алып барып таштагам, ал турсун менин кызым экенин ачык айтып кат жазып "экинчи барбайм, кызды талашат деп коркпо", - деген элем, сөзүмө туруп барган жокмун, байкуш Суусаркан жаш эле өлүп калган тура!

- Кызы-ык, эми балаң кандай абалда калат, муну укса, элеп-желеп болуп жүргөн неме…

- Айтып түшүндүрөбүз, садагам татынакай болуп чоңойгон экен, эртең Гүлжигитти алып кел дейли да орой көз чарай болуп отуруп айталы, түшүнөөр…кечирээр?

- Ай ким билет, сен эле кайдагыны чыгарып атасың билбейм, эртең дагы тактап сурап билээрбиз, бул дүйнөдө бир эле Суусаркан бар бекен, аты уйкаштар көп да?

- Жо-ок Каке, мен көрүп эле сезип-билип алдым, негедир көздөрүн көргөндө эле сенин жаш кезиңди көргөндөй болуп кызыктай болбодумбу.

- Эгерде ошондо Суусарканга таштаганыңды билсем дароо эле алып келмекмин, сен айтпай койдуң.

- Мен Суусарканды аядым, ошондо үч ай болуп калган, күнү-түнү уйкудан безип жаш бала багуу оңойбу, байкушту сыздатпайын дедим да…

Аңгыча Гүлжигит келип калды, кирип келип эле:

- Апа, сиз эмне болуп кеттиңиз, анын апасын тануучу белеңиз? - деди суроолуу тигиле.

- Ооба уулум, анын апасын атаң экөөбүз тең таанычубуз, - деди көздөрүн ала качып Камбарды карай. Камбар: "айтпа" дегендей башын чайкап койду. Муну байкап калган уулу:

- Силер менден бир нерсени жашырып жатасыңар го ээ? - деп жалдырай сурады.

- Эмнени жашырмак элек уулум, бул кызды деги кайдан таап жүрөсүң? - Камбар андан тактай сураганда анын жини келе:

- Демек мен эми түшүндүм, анын жетимдигин кемсинтип, мага тең эмес деп турасыңар го, силер каршы болсоңор дагы мен Розага үйлөнөм дедимби үйлөнөм! - деди ички үйгө кирип баратып.

- О-ок! - Зымырат чыңырып ийгенин өзү да билбей калды. Гүлжигит чоочуй артына карай салса Зымырат жыгылып бараткан экен, жетип кармай калды. Камбар дагы чоочуп кетти. Диванга жаткыргандан кийин эс ала түшүп: - уулум, эртең Розаны ээрчитип келчи, мен өзүм жакшылап сүйлөшөйүн, - деди уулун жалдырай карап.

- Макул апа, алып кел десеңер азыр да алып келем!

- Азыр болбойт, биз аны коноктогудай кылып камынып алалы, - Камбар токтоо сүйлөдү, - Үйлөнө турган жигит да сендей болобу, мынчалык жеңил болбой жүр уулум, ар нерсенин убакыт-сааты болот.

- Силер айткандай эле болсун, апа коркутпаңызчы, деги сиздин денсоолугуңуз начарлап баратканбы дейм?

- Коркпо, апаңдын ден-соолугу кудайга шүгүр эле, бир аз ойлонгондуку эле?

- Анда мен жатам, чарчадым, - Гүлжигит бөлмөсүнө кирип кетти.

- Эй бала, бирдеме ичип алсаң боло?

- Жок, кардым ток.

Эне-ата үндөбөдү: "Мейли ал дагы ойлонуп жатат, акыры түшүнөт, кайда бармак эле, тагдыр деген ушундай тура!" деп ар кимиси ойлонуп кала берди. Камбар: "мына кызык, ушунча жылдан бери мага бир ооз айтпай ичтен сызып чыдап жүргөнүн, Суусарканды аяган тура, байкуш кыз жакшы неме эле, Зымыратты ал дагы түшүнгөн, болбосо ал мени сүйчү эле, тобоо, деги бу жумуру баштан эмнелер гана өтпөйт" деп аялын аяп турду.

Өзү кайрылып келгендеги көзүнүн жашын мөндүрдөй төгүп сөз айтууга чамасы келбей үнсүз ыйлап турган Зымыраттын ошондогусун эстеди: "көрсө аны аяп айта алган эмес тура". Зымырат да ой түбүндө калкып эчен жылдардан бери ичтен сыза: "Суусаркан Розанын атын өзгөртүп алды бекен же ошол бойдон багып жүрөбү, күйөөгө чыкса кызымды өгөйлөп батырбай эмне күндө болуп жатты экен" деп ойлонуп жүргөнүн, анын аты өзгөрбөй эле маңдайында суйкайган кыз болуп бойго жетип жигит жандап… болгон да бир эне, бир атадан туулган инисинин сүйгөн кызы болуп келгенин көргөндө жүрөгү ийне менен сайгылагандай сыздап кетти: "сенин улуу эжең бар, аты Роза, издей жүр" десем болмок экен" деп өзүнүн каталыгына ичинен жини келип алды.

Эртеси эрте туруп Камбар менен Зымырат базарга жөнөмөк болду. Гүлжигиттин адаты түшкө чейин уктамай: Ал ойгонгочо келип калабыз деп чыгып кетишти. Гүлжигит туруп эле ата-энесин таппай калды: "базарга кетишкен го" деп жуунуп эми чай ичмек болуп столго отуруп жатканда Камбарлар кирип келди. Оңор эмес чоң-чоң эки сумканы көтөрүп киришти. Анан чогуу тамактанып Гүлжигитке эч нерсе айтпай эле "Розаны алып кел, коноктоп, жакшылап сүйлөшөлү" деп жиберишти.

Гүлжигит: "жагып калды бекен, жакшылап коноктойбуз дегенине караганда бир сыр бар, балким сынаганы жаткандыр" деп ойлоп тез эле Роза жашаган үйгө келди. Келсе ал үйүндө экен, базарга чыкпаптыр. Гүлжигитти көрүп "кел" деп башын ийкей учурашкан болду. Жигит кызды бетинен өөп койду да:

- Атамдар сени чакырып жатат, тезирээк келгиле деди, - деп айтканда Роза сумсайган жүзүнөн нур төгүлө жадырай:

- Эмнени сүйлөшөт экен? - деп койду.

- Билбейм, иши кылса ээрчитип кел деп мени жиберишти.

- Болуптур, азыр кийинип чыгайын, - деген кыз ичке кирип Зымырат менен Камбар, Суусаркан үчөөнүн түшкөн эски сүрөтүн, катты сумкасына салып алды да жасана кийинип чыкты. Анын азыркы турпаты чынында Зымыратка окшоп, бет түзүлүшү Камбарга куюп койгондой эле. Гүлжигит аны көрүп: "тобо-оо эгер жасанып алса чырайына чыгып калат тура" деп ойлоп машинанын эшигин ачты эле Роза отурганда рулга отуруп айдап жөнөдү.

Алар келгенде Камбарлар стол үстүнө жайнатып, тамагын асып коюп күтүп отурушкан. Роза кирип алар менен баш ийкешип учурашкандан кийин эч нерсе билбейт деген ойдо чай куюп отурган Зымырат Суусаркан жөнүндө сурай кетти:

- Роза, апаң эмне оорудубу, атаң кайда эле?

- Ата дегенди билбей чоңойдум, апам менин эң кымбат адамым эле, ал мындан беш-алты жыл мурун башым деп жатып эле кете берди, мен анда он төрттө болчумун.

- Аа - байкушум десе… - Зымырат ыйлап ийе жаздаганда Камбар аны тыйды.

- Койсоңчу Зымыш, балким башка Суусаркандыр, - Розаны карай сүйлөдү, - Кызым, апаңдын сүрөтү барбы? Зымырат бир кездеги курбу кызы менен алмаштырып жатат окшойт, - деди токтоо.

- Бар, мен апамдын сүрөтүн дайым ала жүрөм, - деп ал жалгыз түшкөн Суусардын сүрөтүн сумкасынан алып чыкты.

- Ошол, байкуш ай, жапжаш эле өлүп калган тура, - Зымырат дагы токтоно албай чыйпылдап жиберди.

- Ал турсун сиздердин да чогуу түшкөн сүрөтүңүздөр бар! - Роза билмексен боло үчөөнүн сүрөтүн алганда Камбар ордунан тура ары-бери басып: "демек анык экен да, эми кантип айтаар экенбиз, уулум күйүп-жанып сүйүп жүргөн кызы бир тууган эжеси экенин билсе кантээр экен, ушунун баары менин гана күнөөм, мен үйлөнө койбогондо Зымырат муну таштамак эмес" деп айласы кетип муруну, башы-көздөрү өзүнө окшоп маңдайында отурган тун кызын элжирей карап алды: "Ай турмуш ай, эми канттик, экөө тең эч нерсе билбей бизди үйлөнтөт го деп ичтеринен кубанып отурушат, сүйүүнүн азап-тозогуна күйүп көрбөдүм беле" деп дале ойлуу басып жүрдү. Бир кезде Роза бар күчүн жыйнап: - Мен сиздерди түшүнүп турам, ар убак өзүмө жөлөк болчу адам издеп сиздерди да издеп жүргөм, мына бул катты сиз жаздыңыз беле?! - деп Зымыратка жаштуу көздөрү менен караганда анын жүрөгү болк этип кетти.

- Кайсы кат?

- Бул каттагы Зымырат сизби же башкабы?

Гүлжигит окуянын эмне болуп баратканын билбей ар кимисин бир карап дел болуп отура берди.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика