»нтернет библиотека ∆анызак@басма
—амое дешевое издание книги за счет автора! 

¬атсап: +996777329784
—отка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

 ниги автора јйгүл Ўј–Ў≈Ќ на кыргызском €зыке

 үбүлгөн розалар

—алима жүрөгүндөгү толгон бугун, айтылбаган сырларын  ызгалдакка айтып отурду.

-  анчалык ћарсты унутайын дегеним менен унуталбай кыйналдым. ∆ашоо ойдогудай, ал турсун √азым агай мага көз артып эчен курдай кафеге чакырды, эчен жолу жолугушууга чакырды, менин көңүлүм жок, негедир эле бир нерсе жетишпей жаткансып турам, санаадан эзилип баратам, курбум.

-  антесиң —алима, баарын өзүң чечип, биринчи кадамды өзүң таштап ћарска жол берип койбодуңбу, ал сен кеткенде а€бай ичип да жүрдү, акыры эси бар экен өзүн-өзү сооротуп, токтотуп калды, эгер башка болгондо билбейм кандай болот эле...

- Ѕайкушум десе, ага деле кыйын, а€л алып жакшы болуптур, эмнеси болсо да балалуу болсунчу, бактылуу болуп кетсинчи.

- «айна абдан жакшы келин экен, ал ћарска кыз тийди, тагдырды кара, ал эми бизге өкүл кыз! -  ызгалдак курбусуна кудуңдай карап күлүп койду.

- Ѕолсун курбум, кызыңар кут болсун!

- –ахмат —алима, мен адегенде сенсиз жаман болдум, бир жагы ћарстын алган а€лы кандай экенин көргөнү, бир жагы ћарстын бизге мамилеси кандай экенин билүү үчүн атайы бардык. ∆аркылдап өңдүү-түстүү экен, ћарс болсо алып ба€гыдай эле жакшы тосуп алды, ыраазы болдук.

- ћарс жаман адам эмес курбум, мен аны ошонусу үчүн а€п кетип калбадымбы, болбосо аны да, өзүмдү да алдап жашай берсем, өмүр бою анын алдында өзүмдү күнөөлүү сезип жүрүп өтмөкмүн. јнын оюна койсо мени кетире турган түрү жок болчу.

- ќшондо деле багып алып жашай берсеңер болмок да?

-  ойсоңчу  ызгалдак, бирөөнүн баласы өмүр бою бала болот беле, өзүңдөн чыкпаган соң бир күнү болбосо, бир күнү ата-энеси чыгып жүрөктү өйүтүп арманга арман кошулбайт беле?

- Ѕаккан балдарды көрүп эле жүрбөйбүзбү, чанда эле ата-энеси чыкпаса чыкпайт деле, бирок "ала кушту атынан айт" дегендей, элден угуп калса балага да силерге да кыйын болмок.

- ќшону ойлодум да, - Ёкөө көпкө сырдашты, ортолорунда койкойгон вино, астыларында түрдүү оокат. јр бир көз ирмеминде —алима курбусунун бактысына суктанып отурду: " удай буга баарын берген экен, баланы да байлыкты да. ћейли байкуш, жакшы эле тартты азапты, көрсүн" деген ойдо болду.

—алима үч-төрт күн аерде жүрүп калды. ћакулбек дагы аны сыйлап өз карындашындай сүйлөшүп, ал абалын сурамжылап койот. ќшол күнү —алима кетүүгө камынып жаткан. ћакулбек жок эле. —ыртка машина токтогонунан  ызгалдак чыга калды.

-  андайсыздар?! - деп маңдайында турган ћарсты көрүп чоочуп кетти.

-  ел, кел, кайдан?

- ”шундай эле, —алима кете элекпи?

- ∆ок, эртең кетем деп жаткан, кир үйгө! -  ызгалдак ћарсты үйгө жаңсап анын артынан өзү кирди.  обур-собурду угуп чыгып келаткан —алима ћарсты көрүп саамга жалдырай тиктеп калды.

-  андай —алима, ден-соолук жакшыбы? - ћарс жетип эле кучактап калды, -  айда кетип калдың, неге айтпай кеттиң?

- јйтканда, айтпаганда не ћарс, куттуктайм, келинчектүү болупсуң? - ћарстын кучагынан бошонууга аракеттенген —алима ага жылма€ карады.

- –ахмат асылым, - ћарс —алиманы койо бергиси келбей көпкө тура берди, - ћен сенсиз жашай албайм дедим эле, бирок жашоо дегениң ушундай өзгөрүлмө болот тура, аргасызмын —алима, мени кечир!

- ќшо кантип болсун ћарс, сени мен күнөөлөбөйм, кубанып турам билсең, өзүм балалуу боло тургансып, - —алима үнүн дирилдей көзүнө жаш айланып, өзү дагы ћарсты бекем кучактап алганын сезбей калды.  ызгалдак болсо аларга тоскоол болгусу келбей ашканасына кирип өз ишин жасай берди. јлар көпкө бири-бирин кыса кучактап тура жиберишти.  ызгалдак алардын күлкүсүн уга чыга келди:

-  ана эмесе сүйүшкөндөр, сагынычыңар жазылса чай ичкиле! - деп күлө карады.

- јйтпа, сагыныч жазылмак турсун кайра күчөп —алиманы эч жакка кетиргим келбей жатпайбы!

-  антет, эми экөөбүз башка адамдарбыз, үйбүлө деген ыйык, сен эми үйбүлөңдү гана биринчи орунга коюшуң керек, балалуу да болсоң, так что жаным, менден үмүтүңдү үз, андан көрө экөөбүз закска барып ажырашуубуз керек!

- ћен дагы эле ажырашпайм, керек болсо «айнага айтам да, экөөңөр менен тең жашайм!

-  антесиң ћарс, андай болбойт, а€лыңдын көңүлүн калтырып алба, жаш экен, эми аны сыйла, сүй, жаша!

- Ѕилбейм, аны менен жашап жатып деле сени көп ойлоном, ал байкуш эч нерсе сезбейт, бае, мага ишенет!

-  өпкө чейин ары айтып, бери айтып атып —алима аны көндүрдү. „ынында ал деле кеткиси келбей турат, бирок а€лынын убалын ойлоп өзүн токтоо кармап, аргасыз тагдырына ичтен кейип атты.  ызгалдак экөөнө эч нерсе дебеди: "Өздөрү чечсин, мен аралашпай эле койоюн. —алиманыкы туура, «айнанын деле убал сообу бар да, ата-энесине ээ бербей ћарс менен жетелешип баса берсе, эми төрөгөнү турат" деп ойлонуп отурат.  өпкө талашып тартышып жатып акыры —алима ћарсты көндүрдү. Ёртеси болжошкон жерден жолукмай болуп ћарс үйүнө кетти. јл кетээри менен —алима ыйлап жиберди:

- Ќеге биз ушундай тагдырга туш келдик курбум, айтчы неге, мени эмне үчүн эне болуу бактысынан куру койду жараткан?! Ёгер төрөп алсам экөөбүз  үкүк менен «ейнеп болбой чогуу болбойт белек?! -  өзүнүн жашы мөндүрдөй төгүлүп  ызгалдакты карады, - ћына азыр кеткенде бир капшытым эңшерилип жалгызсырап калдым, жанымдан дегеле чыгаргым келбейт.

-  айраттуу болчу алтыным, кайраттуу болгонуң жакшы, минте берсең өзүңдү-өзү жоготосуң, оорукчан болосуң, -  ызгалдак анын көз жашын аарчый эки бетинен өөп, сооротуп жатты, - “агдырды кол менен жасоого болбой турганын өзүң билесиң, пешенеге ушундай жазылса аргаң барбы, андан көрө өзүңдү колго ал, мынабу келбетиң, жаштыгың сени дагы бир чоң бакытка жеткирет, чыда алтыным, чыда!

- ќоба, туура айтасың, чыдайын, эң жаман жери ћарсты көргөндө эле бөлүнө албай жаман абалда калып жатам.

- Ёми арыз жазып койсоң болду, андан аркысын өзү бүтүрөт, жолукпай кой, жумушуң бар, иштей бер!

- ќшентем, андан башка аргам жок да, кантейин... - —алима улутуна томсоруп отуруп калды. „ынында анын абалы оор эле,  ызгалдак аны алаксыта ар кайсыны сүйлөп отуруп кеч киргенин байкабай да калышты. јлар антип отурганда  албүбү тамак жасап дасторкон жайды. јңгыча ћакулбек дагы келип калды. „огуу отуруп тамактангандан кийин ћакулбек өз иштери жөнүндө  ызгалдак менен кеңешип алды. Ёртеси үйүнө конок келээрин айтып "камынгыла" деди.  албүбүнү карай:

-  акен, сен жеңеңе жардамдаш, эртең сыйлуу адамдар келет, сенин бүтпөй калган окууңдун кафедра башчысы менен сүйлөштүм, буйруса бир жылдыкты жаздырып анан практикага барып келесиң, андан кийин дипломуңду алып бир ооруканага врач болуп иштей бересиң.

- Ѕайке, эми мен кантип иштемек элем, жөн эле коюңузчу! -  албүбү чындап жүрөксүдү, - Ёми болбойт, картайдым... - ќйлуу отуруп калды.

- Ёч нерсе болбойт, окууга карылыктын тиешеси жок, мурунтан өзүм колго алганымда болмок, эми да кеч эмес!

- џрас эле, туура кылыпсың, алаксып да калат, үйдө отуруп ойлонуп да, зеригип да бүттү, -  ызгалдак коштоп койду.

 албүбү келгенине бир айдан ашып оңолуп калган, өңүнө кирип жүзүндөгү билинээр-билинбес тырыштары өзүнө жарашып сулуулугу, чырайы чыга түшкөн. ∆арашыктуу кийинтип койгондо салабаттуу а€л. јл ойлонуп калды: "џрас эле, иштесе иштейин, ансыз да азапты көп тарттым, кайрадан окушум керек, китептерди алып келип бир сыйра окусам эле билем, беш жыл бекер окудум беле". Ёртеси алардын үйүнө салабаттуу үч адам келди.  албүбү улам кирип-чыгып жатты.  ызгалдак өзүнчө у€лып, аны:

- —из тим эле коюңуз, у€т ко, тигилер "кызматчыдай жумшайт экен" деп кеп кылбасын, отура бериңиз, - деди эле ал башка бөлмөгө кирип отуруп калды.  оноктор көпкө отурду, ћакулбек  албүбүнүн болгон өмүр жолун, чындыгын айтып келип, анан аны чакырды.

- ”шул карындашым, кокустук болуп окуусун бүтпөй калган, эми ушуга жардам бергиле, иштесе иштей турган кези, - деди тигилерди карай. јк чачтуу адам аны көз албай карап экзамен алчудай бирдемелерди сурады эле,  албүбү такалбай жооп берди. ќшондон кийин алар бата кылып кетүүгө камынды. ћакулбек аларды узатып коюп кайра кирди:

- Ѕул агайды мен тааныйт экемин, биз окуп жүргөндө декан болчу, -  албүбү агасын карай сүйлөдү.

- ќоба, алар сага ыраазы болуп кетти, ушунча жыл болсо да унутпай жүргөнүңө. Ёртең базарга бар дагы керектүү китептериңди алып келип окуй башта!

- ћакул, -  албүбү жүрөгү лакылдай, өзүнчө кубанып турду.

ќшол күнү “октобек менен эжеси √үлсана келди. јлар  албүбүнүн биерде экенин ћакулбектен угушкан.  албүбү аларды көрүп ички бөлмөгө кирип кетти. јнын таарынычы, өктөөсү бар экенин билген алар өздөрүн күнөөлүү сезип көпкө унчуга албай отуруп анан √үлсана анын үстүнө кирди.

-  акен, бизди кечир садага, ансыз да байкем бизди а€бай тилдеди, кел эми бир туугандарча кучакташып койолу, көрүшөлү, учурашалы, - деп √үлсана эки колун сунду эле  албүбү ары караган бойдон үн катты:

- —илер менен бул дүйнөдө жүз көрүшпөйм!  ыйын күндө мени темселетип талаага таштадыңар, эми кантип жүзүмдү карайсыңар?

- ќшондой болуп кетти, кечир айланайын бир боорум, - √үлсана ыйлап ийди эле,  албүбү ордунан тура калып кучактап калды.

- ћен силер үчүн өлгөн элем го, неге мени карап коюуга жарабадыңар, эмнени гана көрбөдү бу курган башым?! Ёгер байкем жолукпаса мен ушул кыштан аман чыкмак эмесмин, -  албүбү эжесин кучактап алып көпкө боздоп ыйлап атты. Ѕугун чыгара ыйлап анан иниси “октобек жанында турганын көрүп, - Өлсөм көмөөрүм, ызаат сый кылаар төркүнүм сен элең, кантип мени азапка таштап эл ичинде басып жүрдүң?!  елбей эле койбойт белең, биротоло өлгөнүмдө сөөгүмдү жүктөп барып элден кошумча чогултмаксың! - деп ого бетер ыйлап өксүп жатты.

- Ёже кечирип кой, анчалык болоорун билбедим, өзү жашап кетет деп ойлогом да... - “октобек нымтырай жер карады.

-  антип, үстүмдө үйрүп салаар кийимим, колумда акчам жок, ушул кезде кантип жашайт деп ойлогон жоксуңбу?!

- јкмак болдум эже, мендей акылсыз иниңди кечирип кой.

-  ечиргенде, кечирбегенде не, ич муздап, көңүл калган, экөөбүз айрыкча чогуу ойноп, чогуу чоңойгонубузду унуттуң, бир катындын көзүн карап у€лаш бир бооруңду кор кылдың! - џйын токтотуп улутуна отуруп калды.

ћакулбек үн дебеди, "бир туугандар өздөрүнчө сүйлөшсүн, табышсын" деп ойлоп атты.  ызгалдак болсо аларды коноктогонго ашканасында. —алима ага жардамдашып жүрөт.  өптө барып үчөө ээрчише ћакулбек отурган бөлмөгө киришти. Ёч кимиси үн деген жок, ортодо жымжырттык. √үлсана менен “октобек ћакулбекке ичтеринен ыраазы болуп, у€лып да турушту. ћакулбек аста гана карындаш-инилеринен жашоолорун сурамжылап, ал-абалын, бала-чакасын сурап отурду.

- √үлсана, күйөө бала жакшы жүрөбү, деги көп каттабайсыңар, биз бир тууганбыз, эми эң улууңар эле јйсара эжем экөөбүз, же мага же эжеме катышпайт экенсиңер, байкем менен жеңем абдан жакшы адамдар эле, силер мерез болуп калыпсыңар. —опубек байкем деле карып баратат.

-  аттаганы эле турабыз, колдо жок, балдар чоңоюп, баары өз-өзүнчө кетишти, келин алдык, кыз бердик, каржала түштүк, байке.

- ћейли эми, балдарды үйлөп-жайлап коюпсуңар, жок дебей келип, тургула, керек болсо жардам сурагыла. Ёч нерсе а€байм мен силерден.

- џраазымын байке, эл катары болуп калганда ћурат байкем дагы кете берди, эжем дагы өтүп кетти, эми ушул үчөөбүз калдык, каттабасак болбойт.

- »йи баатыр, сенин балдарың чоңойдубу? - ћакулбек “октобекти карай сурады.

- ќоба-ооба, алды онунчуда окуп атат, кичүүбүз окуй элек.

- ∆акшы-ы, эми жаман жакшыны түшүнүп эле калыпсың, ошол балдарга жакшылап тарби€ бер, колуңдан келсе окут.

- ќкутсам деп жүрөм, өзү дагы жакшы окуйт.

- ќшент, балдарды окутуп койсоң өздөрүнө тың болот, мен  албүбүнүн дипломуна сүйлөшүп койдум, жакында алып берем, өз кесибин кеч болсо да үйрөнүп иштеп калат.

- —оттолгонун билсе иштетпейт го? - √үлсана агасын таңдана карады.

- јл илгери болчу. јзыр андай эмес, акчаны ыргытып койсоң баары болот.  арындашымды керилген врач кылып койсом... - ћакулбек өзүнчө күлүңдөй  албүбүнүн карады.

- јрбакты сыйладыңыз байке, биз сизге ыраазыбыз! - √үлсана чын дилинен ыраазы болуп турду. -  акен өзү деле жакшы окучу эле, буйрук экен да, ушул абалга туш болду...

-  алкалап алаар силер жүзүңөрдү үйрүдүңөр, "соттолгон, кара жолтой" деп эшигиңерди аттатпадыңар, силер жакшы болуп көтөрмөлөп койсоңор ушул күндө калбайт элем... -  албүбү дагы көз жашын сыдырып алды, - Ѕир жатындан чыгып, бир ата, бир эненин сүтүн ээмп чоңойдук эле...

-  ой көп кайгыра бербе  акен, баары өттү кетти, эми сен жашоону башынан баштайсың! - ћакулбек аны жылма€ көңүлүн жубата сүйлөдү.

- ∆акшы эле издедик, шаар чоң экен, таппадык... - “октобек у€лгандай эжесинен көзүн ала качып сүйлөдү.

- ћусор төгүлгөн жерден издебейт белең, жайкысын сасыган жытына, кышкысын сөөк какшаткан муздагына карабай нан таап жеп өлбөстүн күнүн көрдүм...

-  ой болду, көп эстей бербе, баары унутулат, ал да болсо жазмыш, эми мындан аркысын кудай оңдосун, - √үлсана аны карабай айтты, ал: "дагы эмне деп ийет" деп тайсалдап турду. Ѕирок  албүбү үн деген жок, ойлуу отуруп калды.  ызгалдак аларды конок бөлмөгө киргизип тамагын алып келди. ”ктап жаткан јзизбек ойгонуп калган экен, јли€ ойнотуп жаткан. јларга тамакты ашканага берип јзизбекти  ызгалдак өзү көтөрүп кирди. √үлсана тура калып баланы ала коюп:

- Ёэй садага кетейин, чоңоюп калган тура, - деп чөнтөгүн сыйпалап элүү сомду колуна карматты, - ћомпосуй алып берип кой жеңе, көрүндүгүм да аз болуп калды.

- ∆өн эле койбойт белең, уулум силерди бир шылдыңдай турган болду, "эжелерим атайы келип көрбөйт" деп таарынып жүргөн, - ћакулбек тамашалай карсылдап күлүп калды.

- Ѕуйруса атайын келем байке, күйөө балаң, келиниң болуп чогуу келебиз, - √үлсана јзизбектин эки ууртунан өбө ордуна отуруп калды.

- ћага берип тамактан алыңыз, -  ызгалдак эки колун суна балага умтулду, -  ел, келе гой јзиз!

- јла гой, мейли аман болсун, байкемин уулун кудай буйруса келип көрбөсөк болбойт, - деп күлгөн болду √үлсана, -  арыздарбыз.

- јндай болбойт, чоңое берсин, чоңураак келесиңер, - ћакулбек ага карап күлө сүйлөдү, -  артайганда көргөн уулума балким тай жетелеп келээрсиңер, ээ уулум?

-  ойсоңчу, тамак ичирбей эле көрүндүк доолайсыңар да, тынчыраак тамактанышсын, алыстан келди, чарчашты го? -  ызгалдак ћакулбекти карап тыйган болду.

-  ойдум, койдум кожейке, карындаш, инимден доолабаганда кимден доолашат элем?

- “уура-туура, биз у€т болдук, - √үлсана кымырына отуруп калды. “октобек сүйлөбөдү, тек улам эжесин, агасын карап жылмайып коюп отура берди. Ѕир топко дейре кобурашып отургандан кийин жатууга камынышты.  албүбү √үлсананын жанына жатып алып башынан өткөндөрүн айтып берип таң аткыча укташкан жок, √үлсана ыйлап басылды. Ёки а€л, аралары үч төрт жаш, у€лаштар, эзелки таарынычтарды көкүрөгүнөн жууп салып эзилише сүйлөшүп жатышты.

- Ѕаса ба€гы јстрачы, эжем өлгөндөн кийин ээнбаш болуп үйгө турбай калган, анан мектепти бүтпөй эле күйөөгө тийип, күйөөсү ичип алып чыр кыла берсе баса берген, боюнда да бар болчу. Үйдө жүргөндө ага бир классташ кызы келип: " үйөөң бирөө менен жатып алыптыр, жүрү азыр үстүнөн чыгарам" деп, ээрчитип барса күйөөсү чындап эле өзүнөн улуу а€л менен жатыптыр дейт, жини келген јстра үндөбөй сырткы бөлмөсүнөн бычак алып күйөөсүн саймак болгондо берки а€лга тийип, ал өлүмдөн калды. ќшентип јстра үч жылга кесилип, баласын түрмөдөн төрөгөн, аны улуу эжеси багып атат.

- Ўор пешене болгон тура, байкуш, -  албүбү кайдыгер гана сүйлөдү, ойлуу...

- ќшону айтсаң, эжем байкуш болсо азыр јстранын азабын тартмак, азыр чыга элек, күйөөсү баласын талашып жатат дейт, бербей атышат.

- Өздөрү билсин.

 албүбү ушул кез маңдайына туруп алып: "кара жолтой, шор пешене, зек" деп ажылдаган јстранын элесин көз алдына келтирип: "—ен дагы шор пешене болгон турбайсыңбы, ошондо ойлодуң бекен, таежеңдин сай сөөгүн чакканыңа жок дегенде бейчеки сүйлөгөн кесирдүүлүгүңдү эстедиңби?"... деп көпкө унчукпай жатып калды. “аң агарганда көздөрү илинди. Ёртеси √үлсана менен “октобек кетишти.  албүбү базарга барып керектүү китептерин алып келди да окуй баштады. Өзү хирурги€лык бөлүмүндө болчу. Ѕаш көтөрбөй окуп жатты.  үндөр өтө берди.  албүбүнүн институтка чакырышты эле, ал жетип барды.  еректүү документтерин топтоп арадан үч ай өткөндө практикант болуп борбордук ооруканага кирип иштей баштады.  өңүлү көтөрүлүп, кечээги өткөн өмүрү өзүнө түш көргөндөй сезиле баштады. јнын эсине уулу менен күйөөсү түшкөндө гана чындыктын чети булайып: "џрас эле адам ушундай болот экен ээ, эмнени гана көрбөдүм, түшүм эмес баскан жолум" деп ойлоп көз алдына жийиркенерлик мусорду аралаштырган кези келе түшүп жийиркенип алды. Ѕир жолу ысыкта мусор аралап жүрүп колуна балжыраган нерсе тийип кеткенде колун тартып алса заң колуна жабышып калган экен, акыр-чикирге аарчып анан кайра өз ишине киришкен эле... ќшол күндөрүн эстеп колун карап жийиркенип алды. "јттиң ай ошол күндү көрдүм ээ?" деп улутунуп жиберди. “уура бир ай практикада жүрүп операци€га да катышты. јкыры дипломун алып ошол эле ооруканага орношуп иштеп калды.

- »ш кандай карындашым? - ћакулбек бир күнү жумушунан келгенде сурады.

- ∆акшы байке, баары жакшы, мен эми врачмын, мунун баары сиздин эмгегиңиз, - деди жадырай.

- —ен эми жашоону кайра башынан баштадың, ишиңе ийгилик каалайм, жакшылап иште, - деди анан ал.

∆умушунан келгенде да  албүбү китептерди тынбай окуп тереңирээк билүүгө аракеттене берди. јрыкчырай жүзүнөн нуру төгүлгөн бул а€лга жаш врач кыздар, жигиттер таң калып жүрүштү. Үйгө келгенде  ызгалдакка жардам бермек болот, бирок ал ашканага жолотпой сыйлап турат. јзизбек басып калган. ћакулбектин эрмеги. јли€ да апасына кол кабыш кылып кол арага кадимкидей жарап калган.  ичүү уулу дагы окуп калды. ќшентип очор-бачар үйбүлөдө  албүбү өзүнөн-өзү кубанычтуу, кээде кыңылдап ырдап коюп ишине баш-оту менен киришти. јк чач профессор кийинки күндөрү көп келе турган болуп калды.  өрсө ал картайганда а€лы кайтыш болуп бойдок экен. ћакулбек менен сүйлөшүп  албүбүгө көз салып жүрүптүр.  абат үйү бар, балдары өз-өзүнчө үй-жай күтүп кеткен, кичүү уул-келининин колунда турат.

 албүбү бир күнү оор операци€га катышып чыкты. „ыгаары менен ак чач профессор алдынан тосо куттуктап калды.

- ќо  албүбү “емирбековна, ишиңиздин ийгиликтүү болушу менен куттуктайм!

- –ахмат, ќсмон  аримович! -  албүбү жылма€ жооп берип кабинетке өтүп кеткенде артынан барып:

-  етсеңиз чогуу кетели, мен сизди жеткирип койоюн.

- ћен оорулуу наркоздон турганча карашым керек, ќсмон  аримович, сиз кечикпей бара бериңиз!

- ћен сыртта күтөм, сиз чыкканча, - деп күлүмсүрөп койду да сыртка карай жөнөдү.  албүбү жылма€ оорулуунун бөлмөсүнө кирип кетти. ќшол күнү  албүбү улам терезеден карап койот да, өзүнчө жылмайып коюп атты. ќорулууну наркоздон тургандан кийин палатага которуп сестраларга дайындап, анан шашпай халатын чечип кийинди да сыртка чыгып эки жакка көз жибербей түз басып а€лдаманы көздөй кадам таштаганда акырын жанына ак машина келип токтоп калды. јл ќсмон  аримович эле.

- “үшүңүз,  албүбү “емирбековна, - деди башын чыгара жылмайып.

- –ахмат, -  албүбү жок дей албай ачык эшиктен алдыңкы орунга отуруп алып үндөбөй алдыны карап мелтиреди.

- »штер кандай? - ќсмон түз жолду карап баратып сурады.

- ∆акшы-жакшы, ќсмон  аримович, -  албүбү ага жадырай карап жооп берди, -  өнүп баратам, билимим текке кетпептир, иштей албаймбы деп жүрөксүдүм эле, бирок ойдогудай...

- ќо азамат десе, эч нерсе эмес, убагында жакшы окуп жаттап, мээңе куюп алгансың да, дээриңде бар, демек иш жайында дечи?

- Ѕуйруса жакшы, оор операци€га азырынча катышып гана жатам, адам өмүрү кыл учунда эмеспи.

- Ёң туура, адам өмүрү оюнчук эмес, азырынча операци€ жасоого эрте, бирок көп катышып көзүң каныкмайынча такшалганга аракет кыла бер, - ќсмон  аримович  албүбүгө көз кырын сала улам жолдон көз албай, - Ёмесе  албүбү кандай кылалы, бир жерге кирип чайлашалы, чарчадың го, бир аз эрмектешели, - деди.

- ќой ќсмон  аримович, жаш болсом бир жөн, байкемдер эмне дейт кечигип барсам? -  үлө багып тайсалдай сүйлөдү  албүбү.

-  албүбү, тескерисинче сен эми жаш кыз болсоң у€лсаң болмок, азыр эмне баарын өзүң чеччү мезгилиң да, анын үстүнө сени менен бир жакшылап сүйлөшсөм дедим эле, - ќсмон  аримович машинаны жол жээгине токтото  албүбүгө бурулду, - Ёгер сен каршы болбосоң, ћакулбек менен деле кеңешсем болот...

- Ёмнени? -  албүбү аны таңгала карады.

- „оочубай эле гой  албүбү, экөөбүз тең жаш эмеспиз, сен макул болсоң үйлөнүп алсакпы дедим эле...

-  ызы-ык, -  албүбү жаман абалда калгандай оозуна сөз кирбей үнсүз отуруп калды.

- Ёмне болду  албүбү, сизге мен жакпаймбы? - ќсмон  аримович эңкейе отурган жеринен  албүбү жакка жылды, - јшыкча сүйлөп койсом кечириңиз, мен эми жаштардай "сүйөм, күйөм" дей албайт экемин, анын үстүнө жаштарга караганда биз бири-бирибизди түшүнөбүз го деп ойлойм.

-  ечириңиз, кеп жаккан-жакпаганда эмес, мен сизден мындайды күтпөгөн элем...

- ƒайыма күтпөгөн нерсенин арты жакшы болот, мен сизден азыр эле жооп бере гой дегенден алысмын, ойлон, кабыргаң, жүрөгүң менен кеңеш, мен болсо сизди көргөндө эле чечип койгом, мага татыктуу жар боолоруңузду.

-  ызык, сиз ошентип ойлойсузбу? -  албүбү ќсмон  аримовичке көздөрүн жалжылдата күлө карады, - Ѕалким мени жакшы билбейбиз, жаңылып калбаңыз?

- ћен ишенем, сиз жакшы а€лсыз, мүнөзүңүз да жумшак, кичи пейил, сулуусуз дагы, - ќсмон  аримович анын көздөрүнө карады, -  арачы, улгайганыңызга карабай көздөрүңүз жүрөктү өрттөп кетип атат.

-  оюңузчу, тамашакөй экенсиз, -  албүбү караңгы, күңүрт машина ичинде көздөрүн ала качып эки бети албыра түштү.

- „ындап эле, жаш кезде жолукпаганыбызды кара, сөзсүз сүйүп калмакмын! -  албүбүнүн колдорунан кармай өзүнө жүзүн бурду, -  ана эмесе, бул маселени кийинкиге калтыралы да бир жерге кирип чай ичели, менин да кардым ачты, - ќсмон  аримович машинасын айдап жөнөдү, - “андаңыз айым, кайда баралы?

- Өзүңүз эле билиңиз, менин оюма койсоңуз түз эле үйгө демекмин.

- Ѕаракелде, ба€ эле ошентпейт белең, - ќсмон  аримович зыпылдата айдап "ћалика" кафесинин жанына токтотту да өзү түшүп анан  албүбү отурган эшикти элпек ача коюп, - ∆үрүңүз айым, биз келдик, - деди жылма€ колун суна.

- –ахмат, -  албүбү кичипейил гана жылма€ ага колун бере кабинадан түштү да ќсмон  аримович менен катарлаша басып кафеге кирди. Ёкөө ээн отургучка отурушту да бири-бирин карап калышты. ќшол кезде официант келип менюну алдыларына койду. «аказ бергенден кийин суусундуктарын тез эле алып келип койду. Ёкөө үнсүз гана суусундуктан ууртап коюп көпкө сөз уланбай отура беришти. јңгыча тамак келди. ќсмон ошондо гана:

-  елиңиз айым, тамакка карайлы, - деп  албүбүнү карап тамактарды жылдыра суусундуктан куюп жатып жылма€, -  ел эми  албүбү, бир аз вино алып койолу, сиздин ишиңиздин ийгилиги үчүн алалы, - деп көтөрүп колундагы вино куюлган рюмканы карап ойлуу сүйлөдү, - Ёң башкысы ден соолукта бололу, көп кыжаалат болбо, көп ишиң алдыга жылып каныккан хирург болуп, алтын колдуу ажал арачысы болушуңа тилектешмин!

- –ахмат сизге, айтканыңыз келсин! -  албүбү да жылма€ рюмканы көтөрүп ууртап коюп койду.

- ”шу кантип болсун  албүбү, кичине алып кой, эч нерсе деле болбойт.

- ћен аччу эмес элем...

- јздан алып коюп отур, бир азга кобурашалы.

-  өңүлүңүз калбасын, -  албүбү жарымына чейин алып кайра койду. јндан кийин үнсүз көпкө чейин тамактанып отурушту.  албүбү улам албайм дегенине болбой ќсмон  аримович аздан куюп жатып винону түгөтүштү. јшыкча сөз болбоду. јлар кафеден чыкканда түнкү саат ондон өтүп калган.  еч күз болгондуктан сырт чыкыроон болуп калган. ќсмон  аримович  албүбүнү үйүнө жеткирип коюп өзү бурулуп коштошуп үйүнө кайтты.  албүбү шырп алдырбай эшикти аста ачып кирди да өз бөлмөсүнө өттү. јл чарчагандай диванга күп эте боюн таштады.  өптөн бери ал жашоосуна кайдыгер болуп калган, кечээги басып өткөн жолу, өткөргөн тири укмуштуу жашоосу эси-көөнүнөн кетпестей болуп көз алдынан чууруп өттү заматта. ќшондо ушул күндү элестетти беле?  айдан, ошол кышта басса-турса да өлүм элестеп бүткөн боюн ого бетер муздатып жиберчү. јнда азаптуу күндөн арылып ушул күнгө жетем деп үч уктаса түшүнө кирген эмес. јры оонап, бери оонап көзү илинээр эмес, анан ба€гы түшүнө кирген ак сакал кары€ көз алдына келди: "ќшол түшүм туш келсе ќсмон  аримовичтин үйү кандай болду экен" деп түшүндө көргөн үйдү эстеп көзүн жумду: "џрас айтат, эми экөөбүзгө сүйүүнүн кереги эмне, жөн гана бири-бирибизди жалгызсыратпай толуктап туруш үчүн керекпиз, эрмектешебиз, анан..."  албүбүнүн бүткөн бою чымырай түштү: "“обо-оо, мен деле адам экенмин ээ, кандайдыр бир нерсе керек экен, өзүмдү тирүү жан эмес, өлүү жандай сезип баарын унута баштаган элем" деп чабалактап уктай албай жатты. “үнү бою уйкудан калып эртеси эрте туруп эптеп жумушка жөнөмөк болгондо  ызгалдак чыга калып:

- Ёчтеме ичпей эле жөнөйсүзбү, иш деп жүрүп ооруп калбаңыз, - деди.

-  ечигип калам го, анан да оорулуу бар эле, эртерээк барып көрбөсөм, кечинде эле наркоздон тургандан кийин баса бердим эле.

-  удай сактасын, баары да€р, шам-шум этип алыңыз.

- ћейли, ичсе ичип алайын, -  албүбү ашканага кирип да€р тамактан куюп ичмек болгондо  ызгалдак элпектене өзү куюп берди:

- Ѕир кайынсиңдим болсо, тамак берип узатып турбасам болбойт го, түндө да келгениңизди билбей калдым, ачка эле жатып калдыңыз окшойт.

- Ѕоло берет жеңе, - деди муңайып  албүбү, - ба€гы күндөрүмө караганда... өлбөйм жеңе... -  албүбү чечилип көргөн азап-тозогун айтпаса да ушинтти азыр, - ”шул мүнөттөрүмө ишене албай түшүм болбосо экен деп келем, - деп ойлуу чыныдагы тамактан ууртап шаша ичкен болду да ордунан турду, - –ахмат жеңе!

- Ёчтеке эмес, ишиңе ийгилик каалайм, алгачкы жумушка жөнөгөндө жакшылап жөнөтө албаган катамды эми түшүнүп атам, сиз таарынбайсыз да ээ? -  ызгалдак күлө карады.

-  ойсоңчу, мен таарынмак түгүл байкем экөөңө өлгүчө ыраазымын! -  албүбү кайрыла  ызгалдакты кучактап бетинен өбө чыгып кетти. —ыртка чыкканда бир аз чыйрыга түшкөнү болбосо көңүлү сергий эргип баратты: "∆ашоого жаңыдан жаралгандаймын, чын эле мен тирүүмүнбү баса, же өлүп көргөн азап тозогум үчүн бейиште жүрөмбү?" деп ойлонуп баратып а€лдамага жеткенин сезбей калды.

ќоруканага жетип кабинетке кирип ак халатын кийди да бир азга кагаздарына үңүлүп ордунан тура кечээги оорулууну көрмөккө изол€тор бөлмөгө баш бакты. јл киргенде алсыз оорулуу көзүн ача врачты үмүттүү көздөрү менен карап калды:

-  андай абалыңыз жакшыбы? -  албүбү ага жумшак, жылуу көз караш менен жылма€ сурады.

- ∆акшы эжеке, дурусмун, оозум эле кургап атат, суу ичсем дегенде эки көзүм төрт, - ќорулуу онтой унчукту.

- ∆о-ок болбойт, суу ичкенге болбойт! -  албүбү бөлмөдөн чыгып кайра сестраны ээрчитип кирди, - “ан€, бул жигитке азырынча суюктук берүүгө болбойт, кайнак суу менен гана оозун нымдап тургула, - деди да отура калып операци€ болгон жерин текшерип көрүп анан тамырын кармады, - ∆акшы, бүгүнчө эч нерсе ичүүгө болбойт, эртең бир кашыктан тооктун шорпосун ичиребиз, туугандарың келсе сөзсүз мага кирип жолуксун, - деди да чыгып кетти. јндан кийин башка оорулууларды текшерип жүрүп алты, жети жашар эркек баланын буту сынып түндө келгенин көрдү.

- »стори€сын берчи, - јл медсестрага карады, - “олук жаздыңар беле?

- ќоба  албүбү “емирбековна, түндө алып келишкен, - ал оорулуунун аты жөнү жазылган кагазды бере койду.

- ћм, “илек уулу ћирзат, токсон бешинчи жыл, июнь... -  албүбү ойлуу баланы карады, ал уктап жаткан, аңгыча кыңкыстай ойгонуп кетти, сы€гы тынчтандыруучу укол тарап, денеси ооруксуна көзүн ача: "јпа, апа суу ичем" деп  албүбүнү көрө эки жагын элеңдей карап козголо баштаганда, - “ынч жата гой... - дегиче түнү менен уулун карап чыгып эмеле ажатканага чыккан √ул€ кирди, аны көргөн  албүбү не дээрин билбей ордунан тура калды, - —издин уулуңузбу? - деп жылмаюуга аракеттене сурап жиберди.

- ќоба эже, кечинде ойноп жатып эле жыгылып бутун сындырып албадыбы, өзү да а€бай тентек, - √ул€ уулунун жанына жетип тердеп турган баласынын башын сүргү менен аарчый кетти.

- Ёч нерсе эмес, бала деген тентек болот да, -  албүбү ичинен "өх" деп жеңилдеп алды: "тааныган жок, ошонусу жакшы, жакшылыкка жакшылык менен жооп беришим керек, демек ћирзат менин да уулум" деп ойлоно калганда, √ул€:

- Ёже, кечинде келдик, кечинде башкы врач экен, уулумду жакшы караса эч нерсемди а€байт элем...

- √ул€, бул сенин эле балаң эмес менин, врачтардын да баласы, ошондуктан сен үйүңө бара бер, жолдошуң барбы? -  албүбү жылма€ мээримдүү караганда √ул€ аны таңдана карады да бирок түшүнбөгөндөй ага:

-  ечиресиз, сиз ким деген врачсыз? - деп сурап жиберди.

- ћени  албүбү “емирбековна десеңиз болот, күндүзү ар дайым мен болом, ал эми түнкүсүн дежурный врачтар болот, - деп ага ажарлуу жылмайганда:

- ћен сизди бир жерден көргөндөй болуп турам, негедир көзүңүз жылуу учурап атат, - √ул€ ага түкшүмөлдөй үңүлүп, ойлонгондой жер карап калганда  албүбү ойлуу: "ћени таанып калбаса экен.. “ааныса эмне экен, кайра жакшы, оор турмуш кимди гана мусаапыр кылбаган" деп өзүнчө тобокел кыла ойлонуп калганда эшиктен уруксаат сурап “илек кирип келди:

- —аламатсыздарбы, - уулуна карап, - ”улум, кандай акыбал? ќо-ой бу сен апаң экөөбүздү ушундай коркутуп жүрөгүбүздү түшүрдүң го?! - деп ћирзаттын бетинен сүйө чебелектей түштү.

- јл силердин балаңар болсо... -  албүбү ойлуу терезени карады да чыгып баратып, -  абинетке киргилечи! - деп палатадан чыгып кетти. √ул€ менен “илек бири-бирин суроолуу карады да, акырын уулуна түшүндүрө чыгып  албүбү “емирбековнанын артынан а€рлай басышты.  албүбү кабинетине келип ордуна отурган менен ойлору ордунда болбой чар жайыт суроолорго жооп таба албай кыйналып атты: "ачыгын айтышым керек, менин ким экенимди көрүп алсын" деп бир оюу айтса: "азырынча кереги деле жоктур"; деп ойлонуп жатканда √ул€ менен “илек кабинетке кирип келишти.

- Ёже... тойс  албүбү “емирбековна, биз сиз менен сүйлөшсөк болобу, ћирзат биздин жападан жалгыз балабыз... - “илек ушинткенде  албүбү колун өйдө көтөрө аны токтотуп койду:

- ћен жакшы билем, айтпасаңар да түшүнөм... - деп ары караган бойдон көзүнөн жаш куюла үнү каргылданып чыкты, - андан көрө жай алып отургулачы, сүйлөшөлү... - дегенде “илек менен √ул€ отургучка отуруп бири-бирин карап түшүнбөгөндөй ийин куушура тим болушту.  албүбү бери карап, ордуна келди да: "баары бир эмеспи, чындыктын жүзү ачуу, бирок жашырууга да болбойт" деп ойлоп.

- —илер мындан беш-алты жыл мурун мусаапыр болуп үйүңөрдөн даам сызган бечара а€лды унуткан жоксуңарбы? - деди аларды карап.

- —из эмнени айтып жатсыз? - √ул€ түшүнбөгөндөй аны карап ордунан тура калды.

- ќтур, мен жөн гана балаңарды кантип көргөнүңөрдү эстегиле дегеним, менден эмес кудайдан дечи, бирок ошондогу мусаапыр а€лды эстейсиңерби - деп бери караганда экөө бири-бирин карап түшүнбөй калгандай суроолуу көз караштарын ага тигилткенде,  албүбү:

- ќшол а€лдын мага окшоштугу барбы же... - дегенде “илек:

- —из ал а€лдын кимиси болосуз? - деди аны карай.

- ћен ошол а€лдын дал өзүмүн!

-  антип???

“илек менен √ул€ не дээрин билбей үнсүз отуруп калышты.  албүбү кагазга бир нерселерди чиймелеп көпкө чейин жазды да чалкалай отуруп көздөрүн жума өзү жалгыз отургандай ойго термелди. “илек ага карап кичипейилдик менен үн катты:

-  албүбү “емирбековна, баланын жанына бара берсек болобу?

- ја-аа, -  албүбү оюнан адаша аларды телмире карады, - ооба-ооба, барып бириңер калып бир-эки күн карагыла, мен керектүү укол дарыны жазып койдум.

-  ечинде бир уколду жазып берип таап келгиле дегенинен мен алып келдим эле... - “илек колундагы целлофандагы кутуну столго койду.

- ћм, макул, мындан ары баарын өзүм берем, демек эч нерсеге убара болбогула, - деп ордунан туруп, алар менен кошо кабинеттен чыкты. ћирзат ыйлап жатты, ага ата-энеси чарк көпөлөк айланып үйрүлө калып атышты.  албүбү анын бутунун чорт сынып кеткен жерин көрүп, башын чайкай сестрага кайрылды, - ќперационный бөлмөнү да€рдагыла, эптеп таңып коюптур, буту кийин кыйшык болуп калышы мүмкүн, кайрадан гипстеп, жакшылап карайлы.

- ћакул,  албүбү “емирбековна, - деген сестра чыгып кетти.

Ѕир аздан кийин кайрадан гипстеп, бутун асып коюп тынчтандырып, керектүү укол-дарыларын дайындап:

- Ёмесе “илек, √ул€, буйруса ћирзат бир аз күндө куландан соо колуңарга ойноп барып калат, эч кабатырланбагыла! - деп экөөнө ажарлуу жылма€ карады.

- –ахмат сизге,  албүбү “емирбековна! - “илек колун бере ыраазылыгын билдирди.

- џраазыбыз эже, ћирзат сиздин дагы балаңыз, сизге ылайым кудай ден соолук берсин! - √ул€ дагы кубанычын жашыра албай күлүп турду, - сиздин ден соолугуңуз чың болуп колуңуздан эчен-эчен оорулар сака€ берсин!

- –ахмат, айтканыңар келсин! -  албүбү алар менен жакшы тааныштардай кол алышып анан палатадан чыгып кабинетине келип "Өх" деп терең дем алып алды.

—алима менен ћарс «ј√—ка барып ажырашууга арыз таштагандан кийин кафелердин биринде отурушту. јлдыларына тамак келгенче үндөбөй отуруп өз ойлору менен алек болуп, анан ћарс —алимага карады:

- —алима, ушинтип биздин тагдырыбыз татаалданып, экөөбүз эки суунун эки өйүздө калдык, менин оюма койсо азыр да сенден бөлүнгүм жок, бирок сен өзүң чечип койдуң, айла канча... - “амак ичкен кашыкты ары-бери айландырып отуруп сүйлөдү.

- јл үчүн мени кечир ћарс, минтпесек болбойт эле, өмүр бою баласыз сени менен жашаганда сенин алдыңда өзүмдү күнөөкөр сезип жүрө бермекмин, оорукчан болот элем, сен да кыйналмаксың, ошонун кереги барбы, айтчы өзүң эле?

- ∆ок, алтыным, менин карлыгачым, сенин ооруп калышыңды эч качан каалабайм, ар дайым дениң сак, супсулуу, жапжаш бойдон жүрө берчи! - ћарс дароо ордунан тура калып винодон эки рюмкага куюп, бирин —алимага берип, бирин өзү алды да, - —енин ден соолугуң үчүн ичеличи! - деп, туруп турган бойдон рюмканы кагыштырып алып ийди, - јлып кой жаным, сен мен үчүн өзүмдүн гана —алимамсың!

- –ахмат ћарс, сыйыңа арзысам эле болду. —ен кечигип калган жоксуңбу, «айна күтүп калды, ал жаш эмеспи, көңүлүнө жаман алып жүрбөсүн.

- јл андай эмес, сенден кызганбайт, ага баарын түшүндүргөмүн, андан кам санаба!

- ќшентсе да... - —алима ойлуу рюмканы айландыра карап анан алып ийди, - —енин уулдуу болушуңду каалайм!

- џраазымын жаным, көп эле сарсанаа боло бербе, биз баары бир биригебиз!

-  айда-ан, биз эчак эле эки башка адамга айланганыбыз жалганбы, бирок жүрөгүмдө сен гана жашайсың, ћарс! - —алиманын көздөрүнө жаш тегерене түштү, - Ѕиз мындан ары жолукпоого тийишпиз!

-  антип, мен сенден кол үзбөйм.

- ∆ок ћарс, өзүңдү да мени да алдай бербе, биздин акыркы жолукканыбыз ушул болсун. «айнанын жүрөгүн оорутпа, ал сенин бир башыңды эки кылганы турат, аны а€, мени да а€, алтыным!

- Ѕолуптур, өзүң эле билчи, бирок сен мага анда-санда жолугууга уруксат бер, жок дегенде үнүңдү угуп жүзүңдөн аймалап алууга каршы болбо?!

- јй кызыгың түшкөн тагдыр ай, мен эле сени сагынган жок дейсиңби, ћарс, - —алима ба€тан берки муңайым жүзү албыра күлүп жиберди, - Ѕиз бири-бирибиз үчүн жаралганбыз дечү элек, андай эмес экен, кел эми бата кылып туралы, кеч болуп кетти.

- Ўашпачы, дагы бир аз отура туралы, андан көрө айтчы —алима, сен мени дагы деле сүйөсүңбү?

- —үйгөндө-сүйбөгөндө не ћарс, биз ажыраштык, кайчылаш жолдо кыйышалбай турабыз... - улутунуп ийди, - Ёми сенин үйбүлөң бар, алар үчүн сен керексиң, анын тагдырына кайдыгер караба!

- “уура айтасың карлыгачым, сен да аман бол, биздин сүйүү эскирбейт, унутулбайт, өмүрүм өткүчө "сен" деп гана жашайм! - ћарс терең үшкүрүнүп алды, - Ёмесе туралы.

Ёкөө ордуларынан туруп сыртка чыгышты, ћарс адегенде машинанын эшигин ачып —алиманы отургузду да өзү рулга отурду.

- Ѕаса,  ызгалдактын бактысы тоодой экен, машина айдаганды үйрөнүптүр, дагы боюнда бар экен, јзизбек эки жашка чыгайын деп калган тура.

- ќо, алар ушундай бактылуу! —ен сездиңби, менин баамдаганым туура болду?

- ќоба десең, көзү ачыктай эле айтыпсың.

- јлар азыр биздин өкүл атабыз, «айнаны а€бай жакшы көрүшөт, - ћарс ойлуу бир азга отурду.  ыйма-чийме зыпылдай өтүп жаткан машиналардын катарында, жолдон көзүн албай баратты, - —алима, «айнанын апасы мени анча жактыра бербейт, бизди жашаткысы келбейт окшойт, сы€гы.

- Ёмнеге? - —алима ћарсты суроолуу карады.

- Ѕилбейм, «айна өз теңин таппаптыр анын оюнча.

- ќшонусу жаман экен, акыры көнөт да, кайда бармак эле?

- «айнанын гана менде көңүлү бар үчүн турат, - јлар  ызгалдактардын үйүнө жетип келишти. ћарс —алима менен кошо кирип ћакулбек менен учурашты да, кайра тез эле кайтты. —алиманы көргөн  ызгалдак тамашалай күлүп калды:

- ћарс экөөң бөлүнө албай жаттыңар окшойт, экөөңө да кыйын болду.

-  урбум, ал эркек да, балалуу болсо анын кубанычы, күлгөнү, анан сүйлөп басканы аны баарын унуттурат. ћага жаман болду десең болот, өткөндү унуталбай, же жаңы жашоону баштай албай азап чегип канчага чыдаар экенмин? - —алима муңа€ аны караганда каректери мына-мына төгүлүп кетчүдөй жашка толуп чыкканын көрүп  ызгалдак аны кучактап бетинен өөп сооротууга далбастады:

-  ойчу эми, өзүңдү карма, баары өтөт кетет, сен дагы бирөөнүн жары болосуң, "көздүү мончок жерде калбайт" дейт эмеспи, өз теңиңди табасың, мынчалык жашык болбой жүрчү!

- ∆акшы эле ойлонбоюн десем деле болбой жүрөк зырп этип сайгылашып жатпайбы, - —алима көздөрүн аарчый күлө багып сүйлөдү, - Ёми эч качан жолукпашым керек!

- “уура, унутканыңча жолукпай эле кой, мезгилдин өзү дары, убакыт өтсө баары унутулуп сен дагы өзүңчө үй-жай күтөсүң.

- Ѕашка салганын көрөөрмүн, курбум... - —алима ойлуу шуу этип үшкүрүп алды.

- —алима, эгер жалгыз кыйналып атсаң балдардын бирин эрмек кылып алып жүр, балдарымдын бирин берейин.

- ќой алтын курбум ай! - —алима кайрадан жаркылдай күлүп ийди, - —енин боорукерлигиңе таазим, азыр окуп жатышат да ээ?

- ќоба, јмир быйыл биринчи класска кирди, јли€ болсо төртүнчүдө окуп атат.

- Ѕолсун курбум, балдарды бири-биринен бөлбөй эле кой, эгер чындап эле берем десең... - —алима ойлуу курбусун караганда, ал: "берсең биротоло бер дегени турабы, анда болбойт го, кантип?" деген ойго чырмала түштү, - Ѕерем десең ойлонуп көрүп мектепке сүйлөшүп анан келип алып кетем, бир аз болсо да эрмек, караан эмеспи, - деди —алима. ќшондо гана  ызгалдак күдүк ой ойлоп жибергенин курбусу билип койгондой уурусу кармалгандай у€ла:

- ћейли, аз да болсо сенин санааңды кубалап алаксытаар деп атам, сенден эч нерсемди а€байм досум, өзү бейбаш эмес, жаныңа эрмек кылып алып жүрө бер, анан сен дагы көөнүң тынып көңүлүң жай болгондо алып келээрсиң.

- ќшентейин, бир-эки жыл мага јмир эрмек болсун, садага! - Ёки курбу бир топко чейин сүйлөшүп отуруп анан жатышты.

 албүбү өзү менен өзү жумуштан келсе да кагаз жазып, китеп окуп отура берет. јл өзүнчө эле дүйнө, эч ким менен иши да жок. јга ќсмон  аримович сөз айтканын койбой күндө жумушуна барып алып кетет, кайра жеткирет.  албүбү да көңүлдөнүп калды. ќсмон  аримович түз эле ћакулбекке келди да оюн ачык айтып түшүндүргөндө, ал:

- ќске, теңтуш элек, сенден эч нерсе а€байм.  албүбү макул десе менде эмне сөз? Өзүңөр чечкиле, экөөң тең жаш эмессиңер, - деди.

-  албүбү азырынча бар же жок деп айтпады, өзүң дагы түшүндүр ћаке, өзүң билесиң, балдар үй-жай күтүп кеткен, жаш өткөндө чайды жалгыз отуруп ичкениң тозоктун эле тозогу экен, - ќсмон  аримович чечилип сүйлөп атты.

Ѕул кезде  ызгалдактын ичи билинип јзизбеги там-туң басып калган. јны а€п  албүбү тамак жасап, конок келсе да жардамдашып турчу болгон. —алима ошонун эртеси эле кеткен. јл кетип жатып кабарлашып турууну кайра-кайра айтып анан кетти. јңгыча убакыт өтүп  ызгалдак дагы уул төрөдү. јнын бактысында чек жок эле, ал төрөп төрөтканада жатканда јли€ны ээрчитип алып ћакулбек жүз бир тал роза гүлүн барпырата көтөрүп жетип барды.  убанычы койнуна сыйбай уулун терезеден көрүп көзүнө да жаш алды: "Ёэ жараткан, толгон а€гымды бөксөртпө, тоо кыркасынан күн кылайып кечки нурларын чачыраткандай аз өмүрүм калганда бактынын кучагына бөлөгөнүңө ыраазымын!" деп жаратканга чексиз ыраазы. јзизбектин инисинин атын јлимбек коюп үйгө чыгарып келип бапыраңдап калды.

 албүбү да алардын кубанычын тең бөлүшүп жүгүрүп жүрдү. јл ушул жума ќсмон  аримовичке турмушка чыгат. јдам деген кечээги көргөн азап-тозогун заматта унутуп, кашкөйлөнө калат эмеспи.  албүбү андай эмес, мүнөт сайын өткөн күндөрү көз алдына тартыла калып улутунуп алат. “илек менен √ул€ ћирзат айыгып чыккандан кийин  албүбүнү үйүнө конокко чакырып абдан сыйлады. ќшондо да  албүбү чечилип өзү жөнүндө сыр айтпады. јлар конок камын көрүп жатканда ал терезеге келип ба€гы тааныш мусор €шиктерди карап үнсүз термелип турду, көзүнө келе калган чолок жашты байкатпай жүзаарчы менен сүртүп кайра диванга отура кетти. √ул€ менен “илек уулунун маңдайында ойноп отурганына ыраазы, ушул а€лды алар кудайындай эле көрүп калышкан. Ѕалалуу болбой жүрүп ошонун батасы тийиппи же кудайдын белегиби, ушул бала төрөлгөн. Ёми кудайдын амири менен кокустап ооруканага түшкөндө кайып каскагынан дал ушул а€л пайда болуп көзүнүн карегиндей карабадыбы. „ынында алар бул табышмактуу а€лды жөн эле кыдыр жылоологон адам катары ойлоп: "ќшондо жөн эле кудайым бизге жеткирген тура, көрсө врач а€л көзүбүзгө периште болуп көрүнгөн экен" деп ойлоп колдорунан келишинче сыйлап жатты.  албүбү тирүүсүндө өзүнө шарт койгон жүрөкзаадасынын бири - ба€гы Ѕатийна көзү ачыкка бир барып келүүнү ойлоп жатты. —ейнегүл менен ƒарманды да көп ойлонот, бирок алардын кайсы айылдык экенин сурап койбогонуна өкүндү ичинен: "ћенин замандаштарым" деп койду өзүнчө.

 еч күз, ала желек болуп кар түшүп күндүн нурунан кайра эрип, кечкисин тоңголок болуп калат. ќшол кеч күздө  албүбү ќсмон  аримович менен кол кармашып, ћакулбек,  ызгалдак, өзүнүн эки үч теңтушу болуп мечитке барып нике кыйдырышты. јндан кийин белгилүү чоң ресторанда отурушту. ћакулбек  албүбүнүн чекесинен сүйө:

- џлайым бактылуу бол, карындашым, - деди кубанганын жашыра албай. јнткени анын көз алдына ушул саам  албүбүнүн: "ћендей мусаапырга жардам берип койгула" деп колун сунуп турган кезин көз алдына келтирип алды. Ѕул күнү —опубек а€лы Ўайым, √үлсана күйөөсү менен, “октобек да бар болчу. јлар дагы экөөнө жакшы сөздөрдү айтып бакыт каалашты.  албүбүнүн күйөөгө чыгаарын уккан келини “октобек менен келбей койгон: "Ёжең канча жолу күйөөгө чыкса, ошончо ирээт силер бара бергиле, ал у€лбаса мен у€лып атам" деп ажылдап кала берген. јнын келбегенин көргөн  албүбү дароо эле сезди. јжылдаган неме ансыз да “октобекти сүйлөтө койчу эмес, кетирип ийели деп √үлсана эчен ирээт аракет кылган менен үч-төрт баланы тууп койду, анан мен жеңдим дегендей “октобекти өзү башкарып алган. “ойго келгендер эртеси ћакулбектин үйүндө конок болушту. Ўайым ооруп калып  ызгалдак келгенде келбей калган, ал абысынынын көрүндүгүнө, эки баланын сүйүнчүсүнө бир жылкы айтып, көйнөк-жоолугун белендей келген. ћакулбектин бактылуу болгонун көрүп анын жүрөгү "зырп" этип алды: " антсе да беш көкүл кезимде биринчи жолу бетимден өпкөн жигит ушул эле, үйлөнбөй жүргөнүн көрүп жүрөк оорулуу болдум, эми кудай бакты берген экен" деп тымызын ойлоп отурду. Ѕир туугандар чечилишип сүйлөшүп отурганда Ўамбет а€лы, апасы јйсара болуп келип калышты. Ѕир туугандардын эң улуусу —опубек жетимишке чыгаарына аз калган. јйсара алтымыш беште, ћакулбек болсо алтымыш үчкө чыгып, ушул бүгүн бир чогуу отургандарына кубанып отурушту.  им билет, мындан ары ушинтип чогуу болушабы жеЕ —опубек ичкилик ичкенди токтотуп койгон. Ўайым анда-мында ичип койот. ќртолорунда казы, карта, чучук менен койкойгон аттуу-баштуу ичимдиктер да бар. јдегенде ћакулбектин эки уулунун урматына жакшы сөздөр айтылып бөксөсү толуп, көңүлү тынып бактыга карк болуп турган иниси менен келинине да каалоолор айтылып тост көтөрүлдү. ћакулбек андан соң сыртка чыгып  ызгалдак менен кеңешип ушул чогулган эже-агаларына өкүл кызын чакырып тааныштырмак болду. јнан телефондон аларды чакырып коймокко өзү чалды:

- јло, ало-о, ћарс барбы?

- ”гуп атам, сизЕ а-аа тааныдым, кандай жатасыздар? - ћарс бакылдай ал-жай сурады.

- Ѕаары жакшы, «айна кызым кандай жүрөт, тынч элеби?

- ∆акшы, телефонду берейинби кызыңызга? - ћарс күлүп калды.

- ∆о-ок, менин чалганым бул, экөөң бат келип калгыла! - деди ћакулбек.

- “ынччылыкпы?

- Ёң сонун, кызымды алып кел деп атам! - ћакулбек өктөм сүйлөгөндө ћарс каткыра анын тамашасын түшүнө калды:

- Ћ€ппай, атасы!

- јнда тез келгиле! - ћакулбек телефонду коюп койду да базардан кой алып келмекке чыгып кетти. Ѕир сааттай убакыт өтүп ћакулбек куйруктуу кой алып жетип келди. јңгыча ћарстар келип калды. јны көргөн ћакулбек бакылдай тосуп алып:

-  ызымды тез алып кел десе сөздү узартпай жүргүн да, - деп тамашалай күлүп «айнанын чекесинен өөп, үйгө киргизди, - ќо туугандар, мен силерге дагы бир кубанычымды айтканы турам, мынабу кыз менин өкүл кызым, бул болсо жолдошу, эми менин эки кызым бар, јли€нын эжеси «айна! - деди ћарс менен «айнанын ортосунда туруп аларды колтуктай.

- јйланайындар, сенин кызың болсо биздин сиңдибиз болот экен, келе гой! - деп јйсара ордунан туруп келип «айна менен ћарстын бетинен өөп, - Өйдө өткүлө балдарым, кыз төркүнүнө келгенде сый көрүп кеткени жакшы. ћакем жетине албай атайы чогуу отурганда тааныштырайын деген тура, - деп сүймөнчүк менен карап төрдөн орун көрсөттү. јлар улуулардан өтпөй ылдый отуруп калды. Ѕир аздан кийин ћакулбек кирип ћарс менен “октобекти, Ўамбетти сыртка алып чыкты:

- —илер турганда, мен эми эс алууга чыгайын, үчөөң мынабу союлган койдун этин казанга салып бышыргыла! - деди эле:

- Ѕа€ эле айтпайт белеңиз, мен эле союп коймок экемин, - ћарс чын пейилинен элпек сүйлөдү.

- јзаматтар десе, кана болгула, тезирээк кыймылдагыла! - деп коюп үйгө кирди. Ѕир чыны чай ичкенден кийин «айна  ызгалдактын баласын көтөрүп сырткы бөлмөгө чыгып кетти. Өзү да бүгүн-эртең төрөгөнү калган.  ызгалдак колу бошобой баласын караганга жетише албай јйсара алып отурган. јли€ болсо апасынын жанында кол кабыш кылып жүргөн. «амир јзизбекти ойнотуп јмир экөө өз бөлмөсүндө. Ѕактылуу үйбүлө. Ѕул үйдө бала-бакыранын бар жогу деле билинбейт, байкаган кишиге, бөжөйүп үндөрү чыкпай өздөрүнчө ойной берет, бир гана кичинекей јлимбектин ыйлаган үнү. јл дагы «айна көтөргөндөн кийин сооронуп калган. јнтип-минткиче койдун эти бышып Ўамбет колго суу куйду. ћакулбек өзү жиликтерди ирети менен коюп:

-  ана эмесе бир туугандар, чейрек кылымдан бери жолугушканыбыз эле ушул, астыбыз агала чач, артыбыз көгала сакал болгондо минтип  албүбүнүн шарапаты менен жолугуп отурабыз, эмесе ошол  албүбүгө бакыт-таалай каалап тамактын астынан бир жакшы тост көтөрүп койолу, эмесе байке сиз төгүлүп чачылып коюңуз! - деп —опубекке карады.

- Ёэ мейли эмесе айланайындар, ушул  албүбүм барган жеринен бак айтып ылайым ырыс-кешиктүү болсун! - деп чыныны кармап сүйлөдү —опубек.

- “уура, бактылуу болсун, айдын он беши жарык, он беши караңгы деген, мындан ары жамандык көрбөсүн! - јйсара сөзгө кошулуп койду. јнан кыргыздын салтына ылайык «айнага устукандарын берип аларды сыйлап жатты. ќшол түнү бир чечилип чер жазышты бир туугандар. ћарс менен «айна кетмек болгондо ћакулбек:

- ћен кызыма деп атайын карчыга менен төштү алып койгом.  ызгалдак, ошону салып бер! - деди барпалаңдай. јнын пейилине ыраазы болгон ћарс менен «айна баары менен жылуу коштошуп үйлөрүнө кайтты. Ўайым бир аз ичкилик ичип койгонго жүрөгү кармап дары ичип сыртка салкынга басып эс алды. ќшентип жыргалы да, кууралы да бирдей, адам баласына тең орток боло үзөңгүлөш жүргөн жалган жашоодо, аз болсо да баарын унута, эки бир туугандын балдары бир дасторкондо бакылдашып отурушту.  албүбү жөнүндө сөз болсо эле √үлсана менен “октобек баштарын жерге сала өз күнөөлөрүн сезип мостое калып отурду. ќоба, эгерде  албүбүгө мындан он жыл мурун эле дал ушундай көтөрмөлөө болгондо ким билет - жашоого, туугандарына өктөөсү жок өз жашоосун жолго коюп кетмек, жок дегенде жакшы сөз айтып, коюнун кенен ачкан бирөө чыкпады го, чиркин! Ёгерде ћакулбек көрүп калбаганда анын тагдыры кейиштүү а€ктамакЕ

***

—алима ћарска жолугуп арызын таштап келгенден кийин бир топ жеңилдеп да, орду толгус арманга жан дүйнөсү жанчылып да, эч ким менен сүйлөшпөй, жумушуна барбай бөлмөдө бир жумадай жатты: "Ѕаары бүттү, - деди ал оюнда, - эми мен ћарска эч качан жолукпашым керек, үй бузар атка конбоюн, балалуу болсо, дагы бактылуу болуп, мага окшогон бир а€лды бактылуу кылып жашай берсин" деген чечимге келип өзүн-өзү сооротуп, эртеси жумушка чыкмак болду.

√азым «афарович бул райондун жетекчилигинде иштегенине көп деле боло элек. јл бул орунга келгени катчы кыздар токтой элек. Ќегедир бир жумадан кийин эле кайра жаңысы келип улам алмашып отуруп —алиманын келгенине бир айдан ашты. ”зун бойлуу, келбети келишкен, мүчө бою кийген кийимине куп жарашкан бул келинди √азым «афарович купу€ жактырып калган. ќшон үчүн көп иштерди ага дайындап коюп жумуштан кеч калтырат, же өзү шашылыш өкмөт иши боюнча чакыруу менен кетип калат, же —алима ага мүмкүнчүлүк бербей, убакыт өтө берди. Ѕир жумага суранып кеткен —алима кечиккенинен ал тынчы кетип жаткан. Ѕүгүн да сырттан кирип келип эле ордуна койкоюп отурган келинди көрүп жоготкон буюму табылгандай кубанып кетти:

-  елдиңизби, жумуш чачтан көп, бүгүн экөөбүз саат онго чейин иштейбиз, бир аздан кийин кирип чыкчы, - деп кабинетине өттү.

- ∆арайт, √азым «афарович, - —алима тура калып кайра отурду. ќшол күнү √азым «афарович бир дептерди шылтоолоп түнкү онго чейин кагаздарды текшерип —алиманы да кетирбей улам: "муну жаза кал" деп отура берди. —аат ондон өткөндө:

- Ёми эс алалы, ээ? - деп күлө карады √азым «афарович.

- —из уруксаат берсеңиз мен кете берейин? - —алима аны карап жооп күтүп калганда ал:

- —ени, өзүм жеткирип койом, шашпай тура тур! - деди ал костюмун кийип жатып.

- ћен өзүм элеЕ - дегенде:

-  антип, каттамдар токтоп калды, такси жалдашың керек болуп калат, - деди ал жылма€.

- ћен жөө эле кетип калам, бул эле жердеЕ

- ќшо кантип болсун, - Ўаша кабинеттин ачкычын ала экөө ээрчишип чыкты да кабинетин кулпулай сыртка чыгышты. —алиманы ой-боюна койбой жанына салып алып үн-сөзсүз, эч нерсеге карабай машинасын зыпылдата айдап шаар четиндеги бир кооз жасалгалуу ѕикникке барып токтошту. —алима эч нерсе дебеди: "ћейли, эмне болсо да көрөөрмүн, далай менден жаш кыздарды жактырбай алмаштырып жүрүп мени өзү жумушка алып ма€намды жакшы төлөп жатат, а€нгыдай жаш кыз эмесмин да" деп ойлонуп калганда ал машинадан түшүп калды. —алима да түшүп аргасыз аны менен кошо басты. јларды күтүп жаткандай ѕикниктин ээси утурлай басты. —уук болгон менен аларды бир бөлмөгө киргизди, атайын дайындаган түрү бар, баарын сезип турду —алима. —тол үстүндө мөмө-жемиштер толуп абдан жасалыптыр, көпкө күттүрбөй эле да€р оокаттарын да алып келе калышты, элик сындуу сулуу кыздар биринин артынан бири.

- —из мени бул жерге эмне максат менен алып келдиңиз, мен түшүнбөй турам, сиз жетекчи, мен сиздин кол алдыңызда иштеген жумушчумун? - —алима жетекчисине карап суроо берди.

- Ѕүгүн экөөбүз жакшылап сүйлөшөбүз, адегенде, —алима айым, тамактаналы, кана тамакка караңыз, - √азым «афарович —алиманы күлмүңдөй карап өтүндү.

- –ахмат! - —алима оңтойсуздана кашыкты ала эңкейип тамактан алып аста жей баштады. јңгыча тарелкага эки рюмка менен импорт арак алынып келинди. јны √азым «афарович алды да ачып эки рюмкага куюп:

- Ёмесе —алима, ишибиздин ийгиликтүү болушу үчүн алып койолу, айып этпесең, - деп сурангандай карады.

- ћен иччү эмес элемЕ

- ћындайда ичип койгон жакшы, бул жерде экөөбүзгө тоскоол болчу эч ким жок, - деди.

- ћен ооз тийип эле койоюн, иче албайм! - —алима көшөрүп туруп алганда √азым «афарович ордунан туруп келип өз колу менен рюмканы ага карматып:

- —из үчүн бүгүнкү күнү ушул аракты заказ менен алдырдым эле, ушуну алып кой! - деп жанына туруп алды.

- —из мени кыйнап жатасыз, буйругуңузбу же сыйыңызбы?

- ќй жо-ок, буйрук деген кызмат ордубузда гана болот, биерде биз жөн гана... адам катары өтүнөм! - деп жылмайганда —алима: "Ёмне болсо да ичейин, мас болуп калбасам экен, ичип да көрбөптүрмүн" деп ойлоп көзүн жумуп туруп алып жиберди. √азым «афарович тооктун этинен жасалган шишкебектен закуска да€рдап турган экен, бере койду, - –ахмат —алима айым, мени сыйлаганыңызга, - јл кайра ордуна отуруп кайрадан тамакка карашты. Ѕулардын үстүнө бир адам кирбеди, экөө көпкө отуруп арактан дагы куюмдан —алимага кыстап ичирип койду.  оюу түн, ээн бөлмө, эки адамдын шыбыры.

- —алима, мен сени көрүп эле жакшы көрүп калдым, ошондон бери колума тийбей саргартып жибердиң го?

-  ол алдыңызда иштесем, анан сизге кантип каш какмак элем, анын үстүнө мындай болоору оюма да келген эмес.

- јлтыным, жаным, кыздарга караганда таттуу экенсиң, эгер макул болсоң а€лдыкка алмакмын, карачы денеңдин сулуулугун! - Өбүшүп жатканы даана угулуп жатты.

- ј€лыңыз угуп калса эмне деп жооп бересиз? - —алима кыткылыктай сурап койду.

- Ѕизде а€лдар күйөөсүнө каршылык кылбайт, кыскасы карап баксаң болду, анан сен дагы төрөп берсең баары жайында болот.

-  ечиресиз √азым «афарович, мен төрөп бере албайм, сизди калп айтып алдай да албайм.

- Ёмнеге?

- ќшондой, күйөөм менен төрөбөстүгүм үчүн ажырашканмын.

- ќшонуң жаман экен, мейли анда, мен сага сөзсүз үйлөнөм, өзүңчө үй-жайың болот, иштебейсиң.

-  антип?! - —алима ордунан тура калды, - —из мени үй түрмөгө камаганы турасызбы? - јл күлүп калды.

- јндай эмес, сенде баары болот, мен баарын ойлонуп чечип койгомун.

- ќшондой деңиз, а макул болбосомчу?

- ћакул болот деген ишенимим күчтүү!

- ќй тобо-оо, - —алима ойлуу жатып калды.  умарлуу өбүшүү, кайрадан бири-бирин ырахатка бөлөп көпкө убараланып жатышты. Ѕирок —алима төшөктө ћарска караганда √азымдын өтө кыйын экенин сезди. “аң атканча укташкан жок, улам кайра чылпылдап тердегенче кумарга батып жатып анан экөө сулк жатып калышты. “аң агара электе турушту да машина менен —алиманы үйүнө жеткирип:

- —ен бүгүн эс ал, эртең жумуштан кечикпе, сени көрбөй жинди болуп кетип жүрбөйүн, - деп машинадан түшүрбөй өөп алды да, - Ѕар эми, - деп ал түшөөрү менен машинасын айдап жөнөп кетти. —алима тез-тез басып үйгө кирди да жуунчу бөлмөгө кирип сууну агызды.  өпкө жуунду, ырахаттана жуунуп болуп сүлгүнү оронуп келип күзгү алдына келди: "ћарс неге мени ушундай ырахатка батыра албады, ал көп а€л менен болбогондуку гоЕ √азым «афарович далай менен болгондурЕ" деп өзүнүн тулку-боюн күзгүдөн карап көпкө турду: "„ындап эле өз сулуулугумду өзүм баалабайт турбаймынбы, а менин сулуулугум, өңү-түсүм төрөп эне боло албагандан кийин кимге керек" деп кайрадан көңүлү кирдей түштү. —ергип алгандан кийин төшөк салып жата кетти. Ѕул бөлмө беш кабат үйдүн үчүнчү кабатындагы —онундардын үйү эле. "”бактылуу жашай бер" деп ал өзү киргизип кеткен. ∆алгыз өзү эки айдан бери ушунда турат.  өпкө уйкусу келбей ойлонуп жатып анан уктап кетти.  өзүн ачканда күн у€сына кирейин деп калган экен. “уруп жуунуп алып чай коюп ичти, кайрадан √азымды ойлоду, үйдө телевизор же радиосу жок эрикти, салынуу төшөккө жатып алып түбү жок санаанын көлүнө чөгүп: "ћарс эмне кылып жатты экен, а€лы төрөйүн деп калыптыр эле, төрөдүбү, кызбы же эркек төрөдүбү, ћарс балалуу болсо мени унутаар" деп жата берди. јңгыча айланага караңгы кирип үйдүн ичи күңүрт болуп сырттагы жаркыраган светтердин шоокуму үйгө баш багып калганда өйдө туруп лампочканы жандырды.  ечке уктаганга уйкусу келээр эмес. јнан сыртка чыгып бир аз сейилдеп келүүнү ойлоду да үйүн сыртынан бекитип жерге түштү. Ѕул убакта суук түшүп кадимкидей адамды үшүтө баштаган. „ыйрыгып кетти, кайра кирди: "∆алгыздык жаман тура" деп мелтирей отуруп калганда эшиктин коңгуроосу чырылдап калды: " им болуп кетти, беймаал эч ким келчү эмес эле" деген ойдо каалгага жетип:

-  им? - деди.

- ћен, —алима, ач! - √азым «афаровичтин үнүн тааный кубанып кетти.

- —изЕ  айдан? - деп элейе туруп калган —алиманы кирип келип эле кучактап өпкүлөп кирди ал:

- ћен сени сагынып кеттим!

-  ызык, коңшулар көрсө эмне дешет?

-  өрсө көрсүн, - деп бутун чечип ичке кирген √азым үй ичин тегерете карап туруп, - зеригип жатканың көрүнүп турат, - деп күлүп койду.

-  антип билдиңиз? - —алима дагы сырдуу жылмайып ага эркелей сурады.

- —разу билдим.  өрчү, бул үйдүн төрт дубалынан башка эч нерсе болбосо анан зериктиң да, чынбы?

- “уура таптыңыз, - —алима жупуну турганына у€лгандай газга чай коюуга ашкана бөлмөгө чыкты, - Ѕул үй курбумдуку, мурда батирге беришчү экен, анан мага бошотуп берип "жашай бер" дешкен.

- ∆акшы курбуң бар экен.

- јйтпаңыз, курбу досторум баары жакшы.

-  елчи эми бир жакшылап өбүшүп койолу, - деген √азым кулачын жайды, - »шенсең чыдай албадым, бүгүн үйгө барайын дегем, - деди —алиманы кучактап тикесинен турган жерден өпкүлөй, - Ёртең өзүңө энчилеп үй алып берем, ал экөөбүз үчүн сөзсүз ыңгайлуу болот, ээн-эркин жолугушуп турабыз.

-  өргөн, уккандар эмне дейт, жумушта кантип жүрөм ушактарга чыдап?

-  ерек болсо иштебе, баарын да€рдап берем, ата-энеңе түшүндүр, мен сени таштабайм!

-  атчыны жаңы аласызбы?

-  ыздар көп, дагы бирөө келет да, эмкиси ишине так болсо болду, мен сени тандап алдым, - деп √азым —алиманы так көтөрө салынуу төшөктүн үстүнө алып барып аймалай кетти, - јзыр шоферум келет, аны тамак ашка жөнөткөм.

- “им эл койбойт белеңиз, - —алима чындап у€лды, "бир башыма эмне" деп, үйгө тамак-аш көп алып келчү эмес, көбүнчө ашканалардан тоюп келип, кээде чай гана ичип жатып алчу. Ёшик тыкылдаганынан караса шоферу эки чоң пакетти толтуруп босогодо туруптур. јл ичкери киргизди да √азымды карай:

- ћен кете берсем болобу? - деди.

- ∆ок, бир сааттан кийин кел! - деди ал.

- ∆арайт! - деп чыгып кетти, жетекчисине "чарчадым, эс алуум керек" деп айтуудан айбыга: "Ёнеңди, качан болсо жалаптарына тамак ташытып жүрөт" деп өзүнчө сөгүнүп алды. —алима койдун жарым эти менен толгон тамак-ашты көрүп:

- Ѕекер кыласыз, муздаткыч жок сактоого болбойт да, мынчалык эмнеге көп алдырдыңыз? - деди.

- ћуздаткычты эртең алып келебиз айым, сиз үчүн дүйнөнү түгөл кыдырып, "тап" дегениңизди таптырамын, эч кам санаба, кел андан көрө жаталычы?! - деп төшөккө тартты. —алима ушул саамда жетекчисинин эркинде болуудан башка аргасы жок экенин билди, моюн толгоп баш тартса жумушунан да ыргып, өзү ушундай мезгилде талаада калаарын сезип ою менен болуп берди.

 өпкө чейин черин жаза кумар ышкысын баскандан кийин:

- јлтыным, кыздардан кем эмес экенсиң, - деп, анан ордунан тура ваннага кирип кетти.

—алима эттен куурдак жасап чай кайнатты. ¬аннадан чыгып экөө дасторконго отуруп муздак пиво менен куурдак жеп отурушту.  өптөн кийин коштошуп чыгып кетти.

јл кеткенден кийин да көпкө ойлонду —алима: "бактымбы же шорумбу, мындай адам келин мен эмес, кыздарга табылбай атат. јйтканына көнүп берсем, менде баары болот, колдон келсе кармап калайын" деген ойдо болду. јнан өзү да ваннага кирип жуунду.  өп өтпөй чарчагандай уйкуга алдырды. ќшол күнү ал укмуштуудай түш көрдү. “үшүндө ћарс аны көздөй жүгүрүп келатат, колунда бала, улам колун булгап баланы ага көрсөтө жүгүрөт, —алима ага болбой качып кете берди, бир кезде ћарс алдынан чыгып: "—алима, ушул баланы багып алчы, энеси кетип калды, өз убалы өзүнө" деп эле кара терге түшүп сүйлөп атыптыр, чоочуп ойгонду: "бул эмнеси, ћарс мени көп ойлонуп жатса керек" деп ойлонуп жатып кайра көзү илинип кетти. Ёртеси эрте туруп жумушуна барса √азым «афарович алда качан келип кабинетинде экен. јны чакырып калды.

- —ен кете бер, үйгө жүк алып барышат. Ѕүгүндөн баштап сен бошсуң, андан көрө өзүңө ылайыктап жакшы үй изде, кааласаң жер үй, кааласаң кабат үйдөн карап көр, - деди.

- ћакул, - деген —алима башка сөз айта албай чыгып баратты, бирдеме десе коңшу кабинеттегилер же дагы бирөөлөр угуп койо тургансып үн дебестен чыгып кетти: "Ёмне деген жүк барат, муздаткыч алып барат окшойт" деп ылдамдай басып үйүнө жетти.  елип эми эшигин ачканда артынан бакылдашып муздаткыч көтөрүп үч-төрт киши келип калды. Ёшикти ачып аларга орун көрсөткөндөн кийин кетип, калышты. —алима дале бир ойго токтой албай дел болуп атты: "ћен эмне болуп турам, ушинтип тагдырым чечилдиби?" деп турган жеринде көпкө турду. јнан муздаткычты ачып кагаздарын алып токко сайды эле күр-р эте иштеп кетти. ќйдон алаксыгысы келип этти салып, муздаткычты ырымдады: "ћайлуу сүттүү болсун, ылайым ичи бошобой толуп турсун" деп кайра жаап эми төргө өтүп жаткысы келип баратканда эшик такылдап калды, ача койсо жанагы кишилер килейген телевизор көтөрүп киришти, анын артынан германдык диван-креслону бышылдай көтөрүп киришти. —алима үн дебей ордун көрсөтүп орду-ордуна койдурду. јлар чыгып кетээри менен: "Өх" деп алды: "ћен баш-отум менен байландым окшойт, мейли бактыман көрөөрмүн" деп шалак деп эмеле келген жумшак креслого отура кетти.  өпкө отурду да, өйдө туруп телевизорду кутудан чыгарып столго коюп аны сайды. Ѕир кезде уйкудан жаңы ойгонгондой телефондун кулагын бурады:

- јло, - деди арытан а€лдын үнү.

- јло,  ызгалдак кандайсың, балдар чоңоюп жатышабы, кичинекейиң торолуп калдыбы?

- ја-а —алима, сенсиңби, кандай өзүң? Ѕалдар кудайга шүгүр чоңоюп атышат, өзүңдүн ден соолугуң жакшыбы?

- ∆акшы, баары ойдогудай, чалың демдүү жүрөбү?

- јбдан сонун, —алима ћарс балалуу болгон, биз барып көрүп келдик, атын ћарстын атасы "уулум сагынганда балалуу болду, атын —агын койолу" деп, —агын койду.

- Ѕолсун, өздөрү жакшы жүрүшөбү?

- ∆акшы эле, «айна бир аз кыйналып төрөгөн, апасы азыр үйүндө тун небересин карашып жатат, ћарстын көңүлү чөгүңкү, билбейм эмне болгонун, өзү айтпайт, биз сураган жокпуз.

- »йи,  ызгалдак, мен жалгыз үйдөмүн, зеригип силердин акыбалыңарды билип койоюн деп чалгам.

- ќшентсең, таптакыр кабарыңды билгизбей жоголуп кетпей, -  ызгалдак күлүп калды.

- »и ошондой да курбум, жакында өзүнчө үй алсам сени чакырам.

- џрас болот эле, мен да сергип айылчылап келейин.

- —өзсүз чакырам, мейли анда, балдарды мен үчүн өөп кой, жакшы тургула!

- Өзүң дагы жакшы жүр, ма-акул көрүшкөнчө!

- ƒавай, - —алима трубканы коюп кайра телевизорду карады. —ериал болуп аткан экен, алаксый карап отуруп калды. ƒал эле өзүнүн тагдырына окшогон кино экен, көңүлү ирээнжий башка жагына которду. јнан кардынын ачканын туюп, тамак жасоого киришти. ќшол тушта дагы эшик чыр-р этти: "ƒагы кимиси болуп кетти, бүгүн деги эс алдыра койбойт го?" деп ача салса босогодо ба€гы кишилер килемдерди көтөрүп келишиптир, беш метрлик төрт килем, бельги€лык палас, дорожкаларды киргизишти. јндан бетер дел болуп калды: "ћага мындан башка эмне керек, бекерчиликтен эле тажабасам" деп дагы ойлонду. Ѕириси —алиманын оюн буза:

- Ѕуларды тагып да€рдап берелиби? - деди аны карап жооп күтө.

- ћаакул, - башка сүйлөгүсү келбеди. „оң килемдердин кооздугунан көңүлү көтөрүлө түштү. јр бирин өзү көрсөткөн тушка салыштырып көпкө чейин көңүлү көтөрүлө өзүнчө эргип турду, толкунданды. јл анан тамак жасоого киришти. јл күнү эшик тынбады. Ѕиринин артынан бирин эмеректерди алып келип үй ичин толтуруп койду. ∆аңы келген чоң столго дасторкон жаап стулдарды тегерете коюп кы€лданып алды: "јпам келсе ачык эле айтам, кандай адамга туш болгонумду көрсүн, сый көрүп, көңүлү тынып калсын" деп ойлонуп атты. јл күнү ал жалгыз жатты. “амакты таттуулап жасап √азымды күтсө келбеди.  үтүп жатып уктап калды. Ёртеси кеч ойгонду, башы ооруп калыптыр, ваннага кирип жуунуп чыкты. јнан сергип алып чай койду. Ёки күндүн ичинде үйдө отуруп тажап кетти. Ѕир нерсе эсине түшө калып телефонду бурады эле дароо эле алды:

- јло, √азым «афаровичпи?

- ќоба-ооба, —алима, кандай, менин белектерим жактыбы?

- ∆акты, ошол үчүн сизге рахмат айтып койоюн деп эле чалып калдым,

- јндан көрө үй издедиңби?

- ∆ок, үйдө эле отурам.

- ја-а мейли, гезиттен сатыла турган үй болсо өзүм деле караштырам, макул анда, кечке чейин, - деп трубканы коюп койду: "ƒемек бүгүн келет экен" —алима ушинтип ойлоп көңүлү көтөрүлө түштү. „ай ичип алып базарга жөнөдү, өзүнчө кудуңдай баалуу косметика, атыр алып анан түнкү кийип жатчу көйнөктүн эң жакшысынан сатып алды.  ечке маал дагы бир ваннага түшүп, түнкү көйнөктү кийип, төшөктү кең салып жатып калды. “үн кирээри менен эшик чырылдаганда жетип барып √азымды тосуп алды.  елиндин жыты буркураган атырынан анын башы тегерене босогодон эле кучакташып көпкө турушту.

-  андай —алима, деги ыраазысыңбы, мен эркекче сөзүмдү аткарамын, сен мен айткандай экинчи а€лым болосуң, жаңы үй сатып алганда нике кыйдырам, кандай дейсиң?

- —издин айткандарыңызга каршы эмесмин, - —алима сүзүлө карап эркелей кетти, - “елевизор го келди, эми дивиди алып бериңиз, телевизордо кызыктуу деле эч нерсе болбойт экен, каалаган кинону коюп көргөнгө жакшы, - деди.

- јкчасын берем, өзүң жакшысынан тандап апкелип ал, дискти да унутпа - деди √азым. —алима анын мойнуна колун артып эркелей кетти:

- ћен абдан зеригет экенмин, сиз бир күнү келесиз, бир күнү жокЕ

- јлтыным, жаным десе, зерикпе, үйгө барбасам да болбойт, мен жумуш деп, ансыз да үйгө көп барбайм, мен үчүн азыр сен гана биринчисиң, - деп экөө көпкө чейин аймалашып жатып, анан ордуларынан турду. —алима ваннага кирип жуунуп чыккандан кийин тамак жасоого киришти. √азым андан кийин жуунуп чыгып халатчан —алиманын жанына келди:

- ”рматтуу шеф, сизге а€лдардын жумушу кызыкпы, андан көрө эс ала берсеңиз, - деп жылмайды —алима.

- ∆ок жаным, менде бир ой пайда болду, сен жалгыз калганда эриксең өзүңө ылайык а€л издеп таап алсаң болот да?  ызматчың болот.

- јга төлөш керек го? - —алима аны суроолуу карады.

- “өлөйбүз, айына эки миң сом төлөсөк болобу?

- јндай болсо эртең эле табам, бекер жашап, тамак ашы бекерге ким келбесин, эки миң сомго кудай дейт.

- јнда ошондой кыл, сөзсүз тап, төлөйбүз жаным, сен эле зерикпесең болду. —ен үчүн баарын жасайм! - —алиманы артынан кучактап кулак түбүнөн өөп койду. “амак бышканда экөө жай отуруп тамактанып, винодон ичип көпкө сүйлөшүп отуруп √азым «афарович беш миң сом берип, анан кийинип чыгып баратып дагы өөп туруп:

- —акиш, эми сен жанагы а€лды таап ал, анан куу, шум болбосун, сени алдап көтөрүп кете тургандан болбосун, үй алганда өзүнчө бөлмөгө жайгаштырып койобуз, - деди.

- јйтканыңыз аткарылат, эртең келгениңизде жалгыз тосуп албайм! - —алима эркелей узатып эшигин жапты. јнан ойлуу диванга отуруп алып көздөрүн жумду: "Ёмне экен, экинчи а€л болсо болом да, иштетпей, кызматчы жалдап берип, эч нерседен кемитпей бакса андан артык эмне керек, мен бактылуумун" деп анан оюна бирдемелер келип: "ырас эле, √азымга кеңешип бир чоңураак кыз багып албайынбы?" деген ойго келди. Ѕирок бат эле ал оюнан баш тартты. "бирөөнүн баласы бала болуп бермек белеЕ"  өпкө отуруп саатын карады, үчтөн жаңы эле өтүптүр. Ѕазарга барсам болот экен, деп кийинди да сыртка чыгып, а€лдамага жөнөдү. јл базарга келгенде тарай элек экен, кыдырып жүрүп бир дивиди алды да анан: "кызматчы а€лды издеш үчүн эртең эртерээк келишим керек" деп ойлоп радиоузел тарапка жөнөдү. јл жерде да эл көп экен, а€рлап бир аз турду да жары€ берди. Ѕир заматта жаш кыздар менен чоң а€лдарга чейин чогула калды.

- —изби? - деди аны тегеректеп тургандардын бири.

- ќоба, - —алима аларды таңыркай карап: "Үй кызматчы десе да көп табылат турбайбы" деп ойлоп калганда:

- Ёже, айына канча төлөнөт, кандай жумуштар бар? - деди дагы бири.

- ћм, мен жалгызмын, кошо жашап, тамагы менден, айына эки миң, мага улгайган а€л керек, жаштар болбойт.

- јнда мага ылайык экен, кызым, - деди орто жашаган, баскан-турганы тың а€л алдыга чыгып.

- —издин үйбүлө, бала-чакаңыз барбы?

- ∆ок кызым, кара жаным эле, өзүм дагы ушундай иш издеп жүргөм.

- ∆үрүңүз, - —алима аны ээрчите а€лдамага келди да таксиге отуруп үйүнө келди. јл а€лдын аты ћари€ экен. Ёкөө үйгө келгенден кийин жакшылап таанышып, сүйлөшүп отурушту. —алима жоош, момун, эч кимиси жок экенине ичинен кымылдап алганы менен: " удай ай, өмүр бою эле жапжаш, сулуу бойдон жүрө бермек белем, жашым өтүп картайганда мен дагы ушинтип каламбы?" деп жүрөгү зырп эте, сайгылашып кетти. ћари€нын жердиги  өлдөн. “өрт бир туугандын улуусу эле. Ёл катары ал дагы убагында турмуш куруп эне да болгон.  үйөөсү абдан жакшы адам болчу, ал эки балалуу болгондон кийин авари€дан каза болуп калган. џйлай-сыктай өзү эки баласын багып жүргөндө улуу баласы онго чыкканда шатыдан кулап каза болуп калды. јндан жарым жыл өтпөй экинчи баласы ооруп каза болду, ошентип карайлап бир үйдө кудайга үнү жете сыздап кала берди. Ѕир тууган деген кантсе да кабар алып турушту. «аман кыйындаганда алар деле өздөрү менен өздөрү болуп калды. џйлай-сыктай инисине барып бир баласын караан болуп менин жанымда болсун десе бербей койду. —иңдилери да бербеди. »ниси:

- јндан көрө мал-салыңды алып биротоло көчүрүп келейин, жалгыз эмне кылмак элең, - дегенде:

- ћакул айланайын, - деп аргасыз кырк эки жашында инисинин үйүнө көчүп келди. Ѕирок келини жактыра бербей, кылган ишин кайра жасап ага тирешип туруп алды. »ниси күңкүлдөп тим болот. ћари€ эрте туруп эшигин шыпырып, чайын коюп жакшы эле жагынды.  ийинчерээк ачык эле урушуп "кет!" дей баштады. Ёки сиңдиси көрүп турса да унчукпады. јкыры жолго деп бир коюн саттырып, шаарга жөнөмөк болгондо келини:

- Ѕер малынын баарын, кийин дагы "малым бар эле" деп келе берип тажатат, - дегенде иниси:

- Ёй энеңди, эмне деп жатасың - бизге келбегенде кимге.. кайда барат анан? —ен эмне эле куучуңдап туруп алдың? - десе ого бетер ажылдап:

- Ёне атаң кыйратып эжең калыптырбы?  ааласаң эжең менен үйүнө барып жаша, мен төрт балам менен бөрүдөй эле оокат кылам! - деп күйөөсүнө бакырганда ћари€ чыдай албай:

-  еберкан, ал эмне дегениң, атамдар жалгыз уул-келинибиз деп жакшы эле караган үчүн үй-жайлуу, мал келдүү болуп, эл ортону болуп отурасыңар! - деди эле ал ага атырылды:

-  өргө көтөрүп кете албаган үчүн калды, болбосо качан эле бизге ээ кылчу эле, көбүн менин ата-энем берген!

-  ой, сага кеп жок экен.  анат, болгон малды калтырбай сатып мен шаарга барып оокат кылайын, силерге да салакам тийбесин, - деп эки уй, беш кой, эки улактуу эчкисин сатып баса берген.  ырк эки жаш эмне, улунуп жулкунган убак эмеспи, келген жылы соодасы жакшы эле болуп жүрдү.  ийин жашылча сатам деп дүңүнөн капуста, сабиз алып сатып жүргөндө алган акчасы чыкпай артка кете берди. Ѕир жагынан батирге төлөйт.  ээде келиндерге кошулуп кафелерде отуруп анча-мынча ичип коюп жүрүп кайра соодасы жүрүшпөй акыры өтө кыйналганда күндө бир €щик алма, бир €щик алмурут алып ошону кечке сатып, эртеси кайра алып сатат. Ѕирок артка кеткени кеткен. ќшентип таң атып кеч кирип атып арадан жети жыл өтүп кеткенин байкабады. јйласы кеткенде жайында го эчтеке эмес, кышында муздак алманы сатыштан заарканып эки күндөн бери "жылуу-жумшак эле үй кызматчы же бала баккан жумуш болсо кетип калайын" деген ойдо болгон. јл эми —алимага көнгүчө, анын кы€л-жоругун талдап түшүнгүчө тартынып жүрдү. Ѕирок —алиманын толгон жумушу жок, келген күнү эле тамак-аштын турган жерин көрсөтүп берген.  алганын а€л киши өзү билет эмеспи. —алима болсо видик көрүп өзү тандап алган дисктерди коюп оңуп калды. ћари€ экөө бирге тамактанып анан кобурашып отуруп калат. „ынында —алима адеген күндөрү кирин жуудургандан у€лып берген жок. √азым жөнүндө ачык айтып түшүндүрүп койду.  үн алыс шоферу толтура тамак-аш алып келип таштап кетет. „учук, казы-картаны, койдун этин алып келип өзү түнөгөн түндөрү көпкө чейин укташпайт, андайда ћари€ ашканада жатып калат. ∆аны жай алып эле калды. —ыртка чыкпай жылуу үйдө, тамак-ашка кенелип көөнү жай: "бир тууганым экен деп кир когун жууп, кечке казанга нан жаап, казан толтура тамак жасап, кайра идиш жуусам да жакпадым, биерде кылган ишиме акы алам, кардым ток, толгон жумуш жок" деп ойлонуп калат.  елгенине бир ай болгондо айткан акчасын алып катып алды. Ѕир күндө √азым үч-төрт жолу телефон чалып турат, сы€гы —алиманын үйдө бар-жогун текшерет окшойт. ќшондой күндөрдүн биринде түш ченде эшик чыр этип калды. ћари€ барып ача койсо сулуучасынан келген толук а€л босогодо туруптур:

- —изге ким керек эле? - деди ал.

- —алима деген келин ушул үйдө жашайбы?

- ќоба-ооба, кире бериңиз, - ћари€ эч нерседен бейкапар диванда уктап жаткан —алиманы ойготту.

- —алима, сага келиптир!

-  им экен?

- Ѕилбейм, өзүң жолукчу, туугандарыңан болуп жүрбөсүн, - деп ашканага кирип кетти. јңгыча тигил а€л үйдүн ичин карап туруп, анан —алиманы карады:

- —алима сенсиңби?

- ќоба, сиз кимсиз?

- ћен √азым «афаровичтин а€лы болом, биздин төрт балабыз бар, сен өзүң жаш эле экенсиң, үй бузгандан у€лган жоксуңбу?

- Ёже, менЕ - —алима эмне дээрин билбей туруп калды. ќшол убакта телефон чыр этип калды эле —алима ала койоюн дегенде тигил а€л алып:

- Ёмне болду, эрке токолуңуздун уйкусу канганын билейин дедиңиз беле? - деди кекээрлүү.

- —ага аерде эмне бар экен? -√азым телефондон эле уруша баштады, - —ыйың менен үйгө жөнө, болбосо биротоло кирип алып сага барбай койом, баарыңды таштайм!

-  оркуп калдык, болуптур азыр мен үйгө кетем, бирок экинчи бул а€л менен жолугушканыңды токтотпосоң тынчтык бербейм! - деди да ал сыртка чыгып баратып, - —ен анын акчасына кызыккан сетерсиң да?! - кайрыла, - —алима, экинчи бул жерден кезигишпейли, - дегенде —алима:

- Өз үйүмдөн кайда кетмек элем, келе бериңиз! - деп ары карап кетти, - јдегенде күйөөңүздү тыйып алыңыз, - дегенге жарады.

- "ќйнош оттон ысык, калып калса боктон сасык" дешет эмеспи эл, сасыбай өз жолуңду тап! - деди да эшикти карс жаап кетип калды. —алима диванга отуруп алып ыйлап жиберди: "Ќеге макул болдум экен, ушуну укмаккабы, а€лым үндөбөйт дебеди беле?" деп көзүнүн жашы мончоктой ыйлап отурганда баарын угуп турган ћари€ жанына келип сооротконго киришти:

- јнын эмнесине ыйлайсың, күйөөсү үйдөн чыгып кеткенге өзү күнөөлүү да?

- Ёжекебай, менде күнөө жок, баарын кылган күйөөсү, жанымды койбой үйгө бүт дүнүйөнү алып келип жатат, адегенде каршы болгомун, болбой элеЕ - деп буркурап жатканда √азым кирип келди.

-  апа болбочу —акиш, ага сени менен иштеген келиндердин бири телефон чалыптыр, дарегиңди да айткан го. Ёч кайгырба, таба алгыс кылам, - бүгүн түнү көчөбүз, үйдү да€рдап койдум, - деп —алиманы сүйлөтпөй эле кучактап бети башынан өөп сооротуп жатты, - Ѕүгүн бул жерден кетебиз.

- јл мага тынчтык бербейм деп кетти, мени жайыма коюңузчу?

- јндай болбойт, аны экинчи сүйлөгүс кылам.

- Ѕалдарыңыз да чоңоюп калыптыр, сизден көрбөйт, мени күнөөлөп бир күнү жыга чаап кетпесин?

-  антип эле, балдарым ага барбайт, мүмкүн эмес!

- —из кайдан билесиз, апасы тигинтип жатса балдар деген апасын угат да?

-  орко бербечи алтыным, аны өзүм тыйып койом, анын укканын сенин алдыңда эле билдим, мага айтпай эле сага келиптир.

- Ѕилбейм, мени тынч коюңузчу, дүйнөңдү баарын алып кетиңиз, мага тынч гана жетип-жетпей жашаган жашоо жагат.

Ёкөө јнтип алышып жатканда ћари€ лагман чоюп тамак жасады да аларды чакырды. —алима бети-колун жууп келип столго отурду. Ёкөө үнсүз отуруп тамактанды.

- ћенин ћэрге бара турган жумушум бар эле, капа болбой эжең менен отура бер, мен кечинде жүк салганга машина жиберем, көчүп, шофер көрсөткөн үйгө түшүп жайлана бергиле, үйдү жыйыштырганга эки жигит барат эртең, силер барып өзүңөр эс ала бергиле, үйдү сенин атыңа жаздырам, - √азым шаша чыгып кетти.

ћари€ дагы көп акыл-насааттарын айтып алаксытып анын жанына отурду.  ечке кыжаалат болуп кечке маал машина келип жүгүн жүктөп, өздөрүн √азымдын кызматтык шоферу салып алып жүк салган машинанын алдына түшүп жөнөдү. ƒүпүйгөн тал-теректүү айылдын четиндеги бышык кыштан салынган үйгө кирип жүк түшүрүп жатып калышты. „оң короосу, дарбазасы бар жаңыча салынган үй экен. јр бир бөлмөсүнүн люстралары жаркырайт. «алынын узундугу эле он метрдей экен.  өрсө √азым үйдү өзү кооздотуп, баарын толтуруп анан көчүрмөк экен. ј€лы —алимага келгенинен шашылыш көчүрүптүр. Ѕир айдын ичинде үйдүн кагаздарын —алиманын наамына жаздырып бүтүрдү. ∆ети бөлмө, кире бериши хансарай болуп чоң-чоң челектерге өстүрүлгөн лимон, акаци€ гүлдөрү орнотулган. —алима көөнү тынып калган менен алдыда дагы кандай тоскоолдуктар жатканын али билбеди. ќшону менен тынчып калбай √азымдын а€лы балдарын тукуруп жатканынан кабары жок креслодо чалкалап, белендеп берген аштын ээси болуп жата берди. јта-энесин конокко чакырды. јлар кызынын тез эле мындай даражага жетип калганына кубанып атышты.  ызгалдак менен ћакулбек да көрүндүктөрүн көтөрүп келип, үйгө суктанып кетишти. ќшол эки-үч айдын ичинде √азым келбеди. ќшол күнү келгенде ал катуу ооруп, кан басымы көтөрүлүп жатканын айтып көңүлү суз кеткен. јрадан он күн өтпөй эле анын инсульт болуп каза болгонун телевизордон укту. јнын өзүнө жасаган мамилесин, жакшылыктарын ойлоп ичи ачышып ыйлап, ыйлап кала берди. јндан кийин көпкө эч жакка чыкпады. ќшол арада  ызгалдак ага телефон чалды:

- —алима кандайсың, жакшы жатасыңбы?

- ∆акшы досум, өзүңөр кандай, бала-чака тынчпы?

- Ѕаары жайында, —алима, сага бир жаңылык айтмакчымын, ћарс өткөндө катуу ооруп, инсульттан баспай, сүйлөбөй калган, анан анын а€лын апасы алып кетип калыптыр.

- Ёмнеге?

- "∆аштайыңда оорулууну багып куурайсың, баласын бер да бул жерден кет, сени бул бала үчүн алган" деп.

- јнан?

- «айна кетпейм десе болбой эле алып кетиптир, баланы «айна өзү дагы боору ооруганбы же кайрылып келем деп ойлогонбу, айтор таштап кетиптир!

- Ёми эмне болот, ким карап атат?

- јпасы бар, —агын басып сүйлөп калган да.

- ¬рачтар карап атабы ћарсты?

- ќоба дарылап жатыптыр, кечээ барып көрүп келдик, жалдырап эле көзү өтүп сүйлөйүн деп сүйлөй албай койду, көзүнүн жашы тим эле жамгырдай төгүлөт.

- ∆аман болуптур, көрүп коюшум керек го?

-  өрүп эмес, биротоло келсең да болот, эми «айнаны жиберишпейт!

-  ойсоңчу, ата-энеси эмне дейт?

- јпасы мага айтып ыйлады, алардын сени келип алса дегендей оюу бар, ћарс ошол кайненесинин айынан ооруп калыптырЕ

- ћейли досум, мен бир-эки күндө барып калам, ћарс ооруканадабы?

- ќоба, ооруканада жатат, врачтар жакшы болуп кетет деп жатат дейт.

- ћакул, мен барам.

-  елгин, балким сени көрсө да айыгып кетиши мүмкүн.

- ∆акшы тургула, көрүшкөнчө, - —алима трубканы койгондон кийин көпкө ойлонду: "Ѕарышым керек, мен ћарсты сүйөм, ушундай абалда аны кароосуз таштаганым болбос" деген чечимге келип бир-эки күн дебей эле эртең жөнөмөк болуп шаардагы сиңдисин үйгө келип туруп тургула деп телефондон чакырды. јлар эртең меен келмек болушту. јнтпесе тигил а€лга да ишенич жок болчу: " өпкө жүрүп калсам ким билет, жүктөп кетеби" деген ойдо болду. Ёртеси эрте туруп  өлгө жөнөп кетти. јл келгенде ћарс кол€скада отурган. —алима жетип эле кучактап эки бетинен өөп ыйлап ийгенде ћарстын колдору, буттары калчылдап көзүнөн жаш куюла аны жалооруй карап турду. јнын а€нычтуу түрүн көрүп зээни кейип врач менен сүйлөштү: " атуу ойлонгондо кан тамырларга күч келип нерв бузула түшкөн, дагы жакшы, мээге кан куюлуп кетсе өлүп калуусу мүмкүн болчу" - деди ага врач.

- ƒеги айыга алабы, же ушул бойдон калабы? - —алима кабатырлана сурады.

- јйыгат, аз эле болду, жакшылап карасаңар, күчтүү укол, дары менен дарыласа айыгат, - деди врач ишенимдүү.

- ∆акшылап карасаңыз, сакайып кетсе болду, сизден эч нерсени а€байм, - —алима анын чөнтөгүнө миң сомдуктан бешти акырын сала, - „ай ичип коюңуз, - деп жылмайып койду.

- ∆ок-жок, тим коюуңуз, врачтардын милдети оорулууну дарылап айыктыруу, - деп калп күлгөн боло чөнтөгүн сыйпалай алып бермек болгондо —алима аны карап:

- Ёми биз кыргызбыз да, чай ичип кой деген жакшы эмеспи, жөн коюңуз, бизге ушуну жакшылап сакаюуга жардам берсеңиз болду, - деп кол€скадагы ћарсты карап койду.

јл жалдырап эле отурат. Ќес болгон немедей, бирок баарын угуп, көрүп эле тургандай. јрытан келе жаткан ћарстын апасы —озул үч жашар —агынбекти жетелеп келатып —алима врачтын чөнтөгүнө акча салганын байкап калды. ¬рач ары басып кеткенде жете келген —озул —алима экөө учурашып анан:

- “игил доктурга акча бердиңби балам, биз деле бергенбиз, акчасын акчалай, койду тирүү алып келип бердик.

- Ёне, эмне болсо да ћарс сакайып кетсе болду, угуп алып чыдабадым, келгениме капа болбоңуз.

- ќой кокуй эмне капа болом, ушу экөөңөр баланын гана айынан бөлүндүңөр эле, —агындын энеси деле бечара жакшы, апасы ћарсты жактырбай төрөгөндөн баштап кетпей жүрүп алып ар кайсыны айтып уруштуруп ажыраштырмакка кылган аракети ушуга жеткирди.

- «айна эси болсо келээр, баласын кантип таштамак эле?

-  елбейт, кетип атып ыйлап, "баланы таштайын, апам деле каршы болуп атат, бала үчүн мага үйлөнгөн, чоңойсо табаар" деп кетти.

- ќшонусу жаман болуптурЕ - —алима көзүнө жаш тегерене түшүп баланы эңкейе өөп койду, - ”шу бала деп дайнымды билдирбей кетпедим беле?!

- ќшону айтпайсыңбы, менин оюмча бул баланы окутуп эле койгон, чыгарып алып молдого дем салдырсамбы деп аттым эле.

- ќшентсе да болот, бир аз күтөлү, мен да аз күнгө тура турайын, сакайып кетсе анан кетээрмин.

- јйланайын, сенин да жумушуң бар, кудай боор ооруп койгусу бардыр, жакшы болуп эле кетсе экен, - —озул ћарстын башынан сылай зээни кейий сүйлөдү, - Ѕалама жамандык кааласа кудайдан тапсын, кантейин.

- ќоба эне, жамандык кылса өзү да көрөт, түшүнбөстүгү да.

јлар көпкө чейин сүйлөшүп, кол€скадагы ћарсты ары-бери сүйрөп басып жүрүп, укол сала турган маал келип калганда гана палатага киргизип, ордуна жаткырып чыгышты.  оштошуп —алима  ызгалдактардын үйүн карай жөнөдү. јл келгенде чогуу тамактанып жатышкан эле.

- ќой досум, кел, кандай акыбал? -  ызгалдак менен —алима өбүшүп ысык учурашты да, ћакулбек менен баш ийкеше сый учурашты, -  андай ден-соолугуңуз, балдар чоңоюп жатабы?

- ∆акшы, баары жакшы —алима, өзүң кандай, аксарайда көздү ачпай эле уктап жатасыңбы? - ћакулбек тамашалай сурады.

- јйтпаңыз, сунган бутту тартпай жатсам эле курбум телефон чалып калдыЕ

- ƒа, да-аа, бечарага кыйын иш болду, жаш неме сакайып кетсе болду.

- ∆акшы эле болуп кетсин эми, -  ызгалдак да кейиген болду.  өпкө чейин ћарс менен «айнаны кеп кылып отурушту.  өрсө кайненеси кызы төрөгөндө келип кетпей жүрүп калат. Ѕир күнү ал жумуштан кеч калып кирип келип кызы менен энесинин сөздөрүн угуп, босогодо токтоп калат: "јй кыз, сен муну менен түбөлүк жашайм дегениңди унут! Ѕаланы торолтуп бер да ташта, мен сени баары бир биерге койбойм" дегенде «айна: "ќй апа мен эч жакка кетпейм, баламды да таштабайм, ошондой эле ажыраштырсаң баламды ала кетем да, өмүр бою эрге тийбей төрүңдө отурам. ћарс укпасын, андан көрө сен бара бер, өзүм чоңойтом баланы, ушул жерден өлүгүм чыгат" дейт. "јндай болсо күйөөңдү өлтүрүп кетем, башыңды айлантып алган тура, эртең чоң молдого барам да жинди кылып койом, анан жинди менен жашап көр" дейт кайненеси. јндан кийинки сөзүн уккусу келбей эшикте басып жүрүп үндөрү чыкпай калганда кирип бөлөк бөлмөгө жатып алып эртеси эрте кетип калат. ќшондон көп өтпөй эле башы ооруп ооруканага жатып калганда «айнаны жибербей коюптур. ћарс ошондон кийин бат-бат башы ооруп, кан басымы көтөрүлө берип, жакында тигинтип калды. Ѕулардын баарын уккан —алима —озулдун айтканын эстеди: "„ын эле дуба окутуп койсо керек, чайналтпай молдого дем салдырган оң окшойт" деп ойлонду ал.

 үндөр өтө берди, ћарста жылыш болбоду. Үйүнө тез-тез телефон чалып сурап турду. јкыры аны ооруканадан чыгарып молдого көргөзгөндө дем салып отурган молдо:

- Ѕу балага катуу дубаны эзип ичирген, - деди, - ∆ети күн окуганда көтөрсө, анда кудай берет.

- јйыктырса болобу? - —озул үмүттүү карады молдону.

- Ѕолот, жети молдо жети күнү окуйбуз, андан кийин бир ай тынбай дем салыш керек, ал дуба тамырларына орной элек, эгер кечиккенде майып болуп калмак, тездетип башташ керек, - деди. ќшентип чоң молдолорду алып келип күнү-түнү дем салып, жети күнү-түнү менен тамак берип окуп жатышты. ”ктабай да калган эле, үчүнчү күнү козголбой уктады. “өртүнчү күнү кичине кыймылга келип тамак сурагандай болду. џсык тамак берип артынан чай беришти эле кайрадан уктап калды. ќшондон кийин аз-аздап кыймылга келип баратты. “уура бир ай дегенде ћарс сүйлөй баштады, зорго эле сүйлөйт. —алима эми көөнү тынып, кете турган болду. јкмат аны кетирбей алып калмак болгондо —озул аны нукуп койду. јл коштошуп жөнөп жатканда ћарс:

- —а-салима, ме-ени таш-штаба! - деди араң сүйлөп.

- ћен дагы келип кетем, сен жакшы болуп кет! - деген —алима жөнөп кетти.

- ќй —озул, бул келинди кетирбеш керек эле, сага эмне болду? - јкмат а€лын олура€ карады.

- Ёчтекени билбейсиң да чал, анын ата-энесине барып, анан үйүнөн алып келели, бечара угуп жетип келиптир, мен эле ошону кетиргим келип атат дейсиңби? - деп чалын тынчыта сүйлөдү, - ћарска ушул —алима эле күйөт, төрөбөгөнү эле болбосо абдан жакшы келин.

- ќшондой дейм да, туура айтасың, ата-энесинин алдынан өтөлү, - дешип кемпир-чал сүйлөшүп жатканда ћарс унчукпады. јл оюнда аны кетирбей алып калбаганына нааразы боло түшкөн. јндан кийин —озул кыйын деп угуп жүргөн көзү ачык а€лды үйүнө ээрчитип келип ћарсты көрсөтүп үйүн тазалатты. јл теспе кармап көпкө отуруп минтип айтты:

- Ѕул үйдө дуба бар, үч күн үйдү тазалап балаңарга дем салам, андан кийин үйдүн кай жеринде катылганын айтам, - деп дем салып үйдү тазалоого киришти. ƒем салуу ћарска жагып, көзү илинип кетти. Үч күндөн кийин:

- “өркү үйүңөрдүн төр жагындагы буюмдун алдында ийнеге саптап үч түр жипти окутуп көмгөн, ошону алып өрттөш керек, - ќрдунан туруп барып залдагы диван креслонун арт жагынан, килемдин астынан эшип койгон үч түрдүү жип сапталган ийнени таап келип аны көпкө окуду, андан кийин өзү чыгып жипти өрттөп, ийнени сууга салып оозун күбүрөтүп бирдемелерди окуп жатты.

- јйланайын балам ай, катын эмес эле балээни алган экенсиң да, эми балээнин баары чыгып кетип, башың аман болсо эле болду, - —озул өзүнчө күбүрөп наалып жатты.

- Ѕаары артта калды эне, акыры жүрүп уулуңуз оорусунан айыга электе жин кесел болмок экен. Ёми дагы үч күн дем салам, уулуңуз куландан соо болуп кетет! -  өзү ачык теспесин кармап отуруп ушинткенде —озул ага ыраазычылыгын билдирди:

- ќозуңа май айланайын, үйдү абдан тазаладыңбы?

- “азаладым, күндө эртең менен, кечинде ысырыктап тургула, - деди анан. јны коноктоп колуна акча берип жөнөткөндөн эки-үч күндөн кийин ћарс аз-аздап сүйлөгөнү оңолуп баса баштады. Ќегедир баскан менен оң кол, оң буту жакшы иштебей атты. ќшол күнү сыртта күнгө чыгып отурган, үч жашар —агынбеги анын жанында ойноп турган эле, «айна дарбазадан кире бергенде аны көрүп —агын:

- јпа-аа! - деп жүгүрүп жетти. ”улун кучактап өөп, ћарстын жанына келип аны өөп:

- ∆акшы болуп калдыңбы? - деди.

- ∆акшымын «айнаЕ - ћарс кабак бүркөй унчукту, - Ёмм-не-ге кел-лд-иң?

«айна ыңгайсыз абалда ћарсты карап ыйлап жиберди:

- —агынды сагындым, анан сени көрөйүн деп эле..

-  к-ой «айна, мен сени алам деп жарым ж-жан болу-п отурамы-ын го минтип, менин балам ж-жок эме-ес, эми бал-ланы ал да бар, бар-ра бер!

- Ёмнеге ћарс, мен биротоло келдим, атамдарга түшүндүрүп келдим, сени өзүм карайм!

- Ѕб-болбойт, бала үчүн үйлөнгөм, эми аны өзүң өстүрө бер, кийин таап алат, алим-мент т-төлө-өймЕ - ћарс кыйналып атып сүйлөдү, аны көргөн «айна тизесинен кармай отуруп калды:

-  ечир мени, ћарс?!

- —енде күнөө жо-ок, баары бир тынч коюшпайт, мени тынч кой, сен апаң айткандай өз ттеңиңди та-ап жашсың оорукчан мени карайм десең дагы апаң келип би-ирр-ди кылып жүрбөсүн! - деп ћарс ордунан та€на туруп сол колунун жардамы менен үйгө кирип кетти. «айна турган ордунда бир топко катып турду да уулун эки бетинен өөп:

- јман бол садагам, атаңдын жанында жүр, мен кийин келем ээ, бар үйгө кир! - деп —агынды жетелеп үйдүн босогосунан киргизип коюп өзү короодон ыйлаган бойдон чыга жөнөдү. Үч жашар —агын эч нерсеге түшүнбөй артынан карап туруп кала берди. Ѕаланын наристе оюнда эмне бар ким билет, ал көпкө дарбазанын эшигин апасы кайра кирип келчүдөй карап туруп анан атасынын жанына барды:

- јта, апа кетти, апам кетти!

- ћейли балам, кеткени жакшы болду, экөөбүзгө эми анын кереги жок! - ћарс жанына келген уулун жүзүнөн сүйүп койду, - ћага сен болсоң болду, сени калтырганы жакшы болду, - ќйлуу уулунун башынан сылай отуруп калды. ћунун баарын угуп, көрүп турган —озул ћарска эч нерсе дебеди. јнан тез арада —алиманын ата-энесинин алдына барууну чечти. Ёртеси јкмат менен —озул Ќарынга жөнөштү. —алиманын атасы өтө карып калган, ал куда-кудагыйын көрүп жакшылап тосуп алды. јкмат бир топтон кийин келгенинин жөнүн айтты эле, апасы аларды карай салабаттуу, сый минтти:

-  уда, кудагый, келгениңер жакшы, эми экөөнү тим эле койсок не болот. јнын жан жүрөгүн оорутупЕ - деп бир азга ойлуу отуруп калганда —озул:

-  удагый, —алима ћарстын ооруп калганын угуп келип кетти, јкмат жибербей эле койолу дегенинен, мен "силердин алдыңардан өтөлү, ата-энеси бар, аттуу-баштуу кишилер өзүн-өзү билди деп —алимага капа болбосун" дедим, - деп айтканда кудасы:

- Ёэ балдар өзү чечсин байбиче, алар урушуп талашып бири-биринен көңүлү калышкан жок, - деди кемпирин карай.

- ќоба, ооба кудагый, алар эмес биз деле —алиманы өз кызыбыздай көрөбүз, анын үстүнө ћарс аны жакшы көрөт, дартка даба болоор, уулуна анын жанында болушун каалайт, - јкмат сөзгө аралашты. јнан кудагыйлар өз ара кеңешип алып —алимага барып өзүнөн сурамак болушту. ќшол эле күнү алар Ѕишкек шаарынын четинде жайгашкан ќрто-—ай айылында жашап жаткан —алиманын үйүнө ћарстын машинасын айдатып алып жөнөп кетти. јкматтар чогулуп жөнөгөнүн көргөн ћарс аларды сыртта туруп узатып калды. јл аз да болсо басып, сүйлөп калганы менен али күчүнө кире элек эле. ќшондуктан —озул улуу уулунун кызына табыштап жатып:

-  ызым, абаңды жакшылап карап, бөбөгүң экөөнүн кардын ачырбай тур, - деди.

- ћакул чоң эне, жакшы карап турам, эртерээк келип калгыла! - ќн үч, он төрт жашар кыз —агынды көтөрүп аларды узата карап турду. ћарс өзүнчө күдүк ойлорго жетеленип отура берди: "—алима мени дале сүйөбү жеЕ балким ал башка бирөөнү таап алган болсочу, ага мендей жарым жан күйөөнүн кереги болбосочу? ∆ок-жок, сүйүүгө мен татыктуу эмесмин, ал кетип калган күндө да мен аны издеп табышым керек эле, мен антпедим, бат эле аны унутуп жапжаш сулуу кызга азгырылдым, анын ордун башка менен алмаштырдым". "јнда неге? - дейт бир оюу, - ћенин ооруганымды угуп келип кетти, мен үчүн тапканын а€баптыр, демек ал мени сүйөт, сүйөт, сүйөт!" ушуну ойлогондо үнүн чыгара сүйлөп ордунан тура калганын сезбей калды. Ѕул убакта секелек кыз —агынды жетелеп сыртта жүргөн, жанында эч кимдин жогун билгенде өзүнчө жылмайып алды: "џрас эле, ал байкуш мени алигиче сүйөт го, болбосо келмек эмес, мурункудай жашай алабызбы, аны кыйнап койбос бекенмин, ушул бойдон кала берсем анда ал кыйналат, балким жек көрүп да калышы мүмкүн. ∆ок-жок, андан көрө келбей эле койгону жакшы, сүйүүбүз ошол бойдон гана жүрөгүбүздө сакталып калышы керек, мага эми эч кимдин кереги жок!" ар кайсыны ойлоно берип кара терге түшүп, башы ооруп чыкты.

- јсема! - деди анан дарбазанын сыртында ойноп жүргөн карындашын чакырып, -  иргиле үйгө!

- јзыр аба, - јсема —агынды жетелеп кирип дарбазанын илгичин илип ћарстын жанына келди, - Үйгө киресизби?

- јта-а, чоң апам кана? - —агын атасынын тизесине жөлөнө бейкапар сурап койду.

- јпаңа кетти. - ћарс кайдыгер гана уулунун ээгинен көтөрө өзүнө каратты, - јпаң келет.

- »й даЕ - —агын кайра ойноп кетти. Үч-төрт жаштагы баланын оюнда оюндан башка эмне болмок. јлар эми үйгө кирип баратканда дарбаза тыкылдап калды.

- Ѕарып көрчү, ким экен? - ћарс јсеманы жөнөтүп өзү босогосунда туруп калды. Ёшик ачылып  ызгалдак менен «айна, анын артынан ћакулбек ээрчише кирип келишти. јларды көргөн ћарс ордунан козголбой тура берди.

- јссало-ому алейкум! - ћакулбек ћарска кол суна учурашты.

- јл-лекум салам, келиңиздер!

-  андай ћарс, ден-соолук жакшыбы? -  ызгалдак аны карай баш ийкеди.

- ∆акшы-жакшы, үйгө кириңиздер, - ћарс «айнаны карабай үйгө баштап кирди. «айна өзүнө жүгүрүп келген баласын көтөрүп өпкүлөй туруп калды. Үйгө кирип жайланышкандан кийин:

- ћарс, беймаал убак, чакыртпай келип калганыбызга капа болбо, - ћакулбек ћарсты карай алакан жа€ сөздү эмнеден баштаарын билбей  ызгалдакты көздөй: "—үйлө" дегендей баш какты.

- Ёчтеке эмес, келгениңиздер жакшы, - ћарс алардын эмнеге келгенин сезип тургандай башын жерге салды.

- «айна келиптирЕ ал ата-энеси менен сүйлөшүп, экинчи киришпей турган болуп, анан келдим дейт, өзүң билесиң, биз ага өкүл ата, өкүл апа болгондон кийин анын сөзүн укпай койо албадыкЕ

- Ёмми-и өзүңүздөр түшүнөсүздөр, мен «айнага чын көңүлүм менен өмүрлүк жар болуп бирге жашайбыз деп үйлөнгөмүн, анан, - ћарс көпкө үн катпай жер карап туруп калды. -  өрсө тагдыр ушундай экен, эми бөлүнбөскө аргабыз жок!

- ћарс, баары өттү, кетти, адам баласы кечиримдүү болуш керек, мына кудайга шүгүр жакшы болуп калдың, күндөн-күнгө өзүңө келесиң, уулуң менен келинчегиң болсо ооруну жеңип кетесиң, - ћакулбек аны эпке келтирмек болуп аракеттенип жатты, - «айнада күнөө жок экенин билесиң.

- Ѕаары ошонун айынан болду, эми мен уулум менен гана калам, мага а€лдын кереги да жок! - ”шул учурда «айна уулун көтөрүп көзүнүн жашын куюлта кирип келди.

- ћарс, апамдын кылыгы үчүн мени кечирип кой?!

-  ечирип??? - ћарс аны заардуу көзү менен карады, - ќшол апаң алып келип койгон буюмду көргөн жок белең, неге бир ооз мага айтып же өзүң эле жашата койбосун билгенден кийин кетип калбайт белең, балким менин өлүмүмдү экөөлөп күтүп жүргөндүрсүңөр?

- Ёмне, эмнени? - «айна түшүнбөй кайра сурады.

- Ёмнени депЕ апаң дубалатып келип үйгө катып койгон каргыш алгыр ийне-жипти!

-  алп, андай болгон эмес! - «айна ишенбеди, ћарстын жөн эле көңүл калтыргысы келип, өзүнөн алыстаткысы келип жатканы деп ойлоду, - ћарс, эч кандай андай болгон эмес, ажырашкың келсе жөн гана ачык айт, апам андайга барбайт!

- јнда мен калп айтып жаткан экенмин го, өзүм эле ооруган турбайынбы, анда угуп ал, "келбе, жашабайм сени менен" деп мен өткөндө эле айтпадым беле, кете берсең болот, жолуң ачык!

- ћарс, анчалык катуу кетпе, балаңар турат, ортодо ага эле кыйын, -  ызгалдак айласы кете көңүл улагандай сүйлөдү, - «айнаны деле түшүн, ал жаштык кылып койду, өткөндү кечирип келечегиңерди, уулуңарды ойлонгула.

- ќоба, экөөңө эч нерсе эмес, балага кыйынЕ - ћакулбек ћарстын түнөргөнүн көрүп ашыкча сөз айтууга оозу барбай отуруп калды.

- Ѕаланы алам десе алсын, болбосо өзүм эч нерседен кемитпей багып алууга кудуретим жетет! - ћарс жер караган бойдон үн катты, - ћен муну качан эле айткам, кааласа алсын, каалабаса таштасын, - јсеманы карады, -  онокторго дасторкон жай, биздин жашообуз үчүн жаман көрүнүшүп калбайлы, мен сиздерди сыйлайм, урматтайм, бирок мен айткан сөзүмдөн кайтпайм, мен азыр а€л эмес өз абалымдыЕ - деп кайрадан тунжурады.

-  ой ћарс, үйдө киши жокто сенин тынчыңды алганыбызга кечирип кой, чайды ичпей жүрдүк беле, дагы эле иче беребиз, -  ызгалдак ордунан турмак болгондо ћарс сол колун көтөрдү:

- ∆ок болбойт, мен ооруп калганда да ар дайым абалымды сурап жөлөк болуп турдуңуздар, курооз үйдөн чыкпайсыздар! - јңгыча јсема дасторкон жайып да€р тамак ашты алып келе калды.  антсе да бардар үйдө өсүп, келим-кетимди билген секелек кыз баарын ойдогудай жасап жатты. «айна дасторконго келбей уулун кучактаган бойдон ыйлап отура берди. ћындайда кимдин жүрөгүнө аш барсын, экөөнүн тең көңүлүн кы€лбаган жубайлар үндөбөй бир азга отурушту да бата кылып ордунан турганда «айна баласын отургуза коюп:

- ћарс, мен биротоло үйдөн чыгып кеткем, мени баламдан, өзүңдөн алыстатпа, мени кубалаба, отуң менен кирип, күлүң менен чыгайын, көзүмдүн карегиндей карап багам, менин сүйүүмдү четке какпа! - деп ћарстын бутун кучактап буркурап жиберди, - —ен мени сүйбөсөң да бала үчүн алгансың, билем, бирок менин сага деген сүйүүмчү? Ѕаламчы?!

- Ѕала аман чоңойсо кимибизди болбосун табат, азыр менин сүйүүнү ойлой турган алым жок! - ћарс баш көтөрбөй үн катты. Ѕуркурап ыйлап аткан «айнаны  ызгалдак өйдө кылып колтуктай сыртка жөнөгөндө ал кайрыла калып:

- ћарс, баланы талашып мен сенин жүрөгүңдү оорутпайын, аман болсо табаар, ушунчалык көңүлүң калган экен, аргам канча, өмүрүм өткөнчө экөөңдү эстеп, алсыз, кадыры жок сүйүүмдүн арманын айтып жүрүп, тирүүнүн өлүгү болуп жашап өтөөрмүн, јман болгула! - деди да —агынды бооруна кысып эки бетинен алмак-салмак өөп чыгып кетти. ћарс отурган жеринде селдейди, —агын эч нерседен капарсыз апасын ээрчибей эле отура берди: " аргыш алган тагдыр ай, мен неге мынча таш боор болуп кеттим, же оору ошентип койобу? Ѕайкуш «айнага да убал болду, неге ага жибий албай койдум", деп нес болуп отурду. јңгыча күүгүм кирип жатууга камынып уулун жанына алып эртелеп эле жатып калды.  анчалык уктайын деген менен ой, санаасы уктата койбоду.

јкматтар келгенде —алима уктап жаткан.  ечки күүгүмдө дарбаза тарсылдап кобур-собур чыкканынан ћари€ сыртка чыгып, аларды ээрчитип кирди. Ѕул заңгыраган үйдү көргөн јкмат менен —озул абдан таң калды, бирок эмнеси болсо да оң жооп алып кайтсак деген санаа алардын тынчын алып турган. ћари€ аларды үйгө баштап конок бөлмөгө киргизди да —алиманы ойготту:

-  ызым, ата-энеңдер келди, тур тура гой.

- Ёмне дейсиз, менин ата-энем экөө тең келдиби? - —алима таң калгандай уйкусурап ордунан туруп чачтарын тарап ирээтке келтирди да алардын үстүнө кирди.  ызын көргөн ата-эне экөө кызын кучактап өөп учурашты.  айната кайненесин көргөндө ал баарын түшүндү да алар менен сый гана баш ийкей учурашты.

-  андай кызым, жакшы эле жүрөсүңбү?

- ∆акшы апа, баары жакшы.

- Ѕотом сен жалгыз калдым деп кыздарга чалыпсың, тигил а€л анда кайда кетти эле? - апасы үйрүлө кетти.

- ја-аа, ћари€ эжени базарга бир иш менен жиберсем ал күнү келбей калбадыбы, көрсө үйдөн чыкпаган неме маршруткадан жаңылып калып кантип келээрин билбей вокзалга түнөп калыптыр.

- јнан кантип келип калды?

- јнан эртеси элден сурамжылап эптеп келди, а€бай коркподумбу.

-  оркпой анан кызым, мынабундай ээн тамда коркосуң да, - ќшол убакта ћари€ алардын алдыларына дасторкон жайды.  өпкө чейин дасторкондо аркы-беркини кобурашып, ћарстын абалын сурап билип отурганда —озул кеп баштады:

- —алима, айланайын кызым, келин-кайненедей эмес эне-баладай элек, мен сенин алдыңа чалым экөөбүз кеңешип кудагый куда менен келгенибизди боолголоп жаткандырсың. ћарстан деле көңүлүң калбаганынан ооруганын угуп алып көрүп келдиңЕ - —озул бирдеме дебейсиңби дегендей јкматты карады.

- ќоба, ооба балам, эми-и өз үйүң, өлөң төшөгүң дегендей, ћарстын жанында өзүң болбосоң ал бизге да анча чечилип сүйлөбөй жатат.  окус ойлонуп жатып кайра ооруп калабы деп корком, - јкмат тамагын кыра үнүн жасап алып, - Ѕиз сени кайра алып кетели деп келдик, жакшыны жатка чыгарба деген сөз бар, өз бүлөбүзсүң, чоочун эмессиң, кайрадан өз очогуңардан түтүн булатып жашасаңар, өткөндүн баары унутулат деп ойлодук, - деди.

-  ызым, - атасы —алиманы карай үн катты, - Ёми бала эмессиңер, баарын терең ойлоп чечээр курактасыңар, апаң экөөбүздүн деле канча жашаарыбызды кудай билет, өлсөк да силердин өз-өзүңөрчө тынып калганыңарды көрүп көөнүбүз тынсын, ачык айт, чеччү өзүңсүң.

- јнан эмей, өзү сүйдүм, күйдүм деп ћарс менен жетелешип кеткен болчу, кудай кылды төрөбөдүң балам, эми мындан аркы бактыңды ойло! - апасы да "айтчумду айттым өзү билсин" дегендей отуруп калды. —алима үнсүз гана креслодо жер карап көпкө отурду. јнан башын көтөрө:

- Ёмне дейин, улуу башыңарды кичик кылып келип отурганыңыздарга ыраазымын, бирок мен барган күндө да а€лы келип алып баланы талашып, мага да сөзү тийип калса не кылам?

- «айнаны ћарс келбес кылган, ал деле андай неме эмес, баланы өз ыкты€ры менен таштап кетти, - —озул чынын айтып —алиманы "жок" деп койбосо экен деп кыйпычыктады.

- ћейли, канткен менен ал эне да. јпа, энеге бала кандай кымбат, бир кезде сагынып, ыйлайт, ойлонот. „ыдамы жетип биротоло кайрылып келбей койобу жеЕ

-  елсе келип баланы көрүп кетип тураар, бирок аны ћарс абдан жээрип калыптыр, "көргүм келбейт" деп кетирип жиберди.

-  ечиргиле ата, апа, силер мага жамандык каалабайсыңар, билем - деп —алима ойлуу отуруп калганда —озулдун шаштысы кетип калды: "ботом бул эми кайрылып барбайм дегени турабы" деп ойлоп ийди:

- јйланайын, атаң экөөбүздү сыйла, куда-кудагыйды сыйла, ћарсты жалгызсыратпаЕ

- ћакул, бирок убакыт бериңиздер, ойлоноюн. џрас, мен ћарстан жамандык деле көргөн жокмун, сиздерди сыйлайм, мен ћарс менен жашабаган күндө да урматтап, сыйлап алганга кудуретим жетет, мен ойлоноюн.

- Ѕаракелде кызым, бул сөзүң калетсиз сөз, ойлон. —енин эстүүлүгүңдү билгем, болду кемпир, —алиманы кайра-кайра кыйнай бергенде эмне, эң сонун жооп болду, - јкмат кудуңдай —озулду карады.

- ќшент кызым, ойлонуп баарын өзүң чеч, жашоо сеники, бизде эмне сөз, - јпасы да ыраазы боло өздөрүнчө баш ийкешип, ымдаша сыртка чыгышты. ќшол эле күнү кетмек болду эле —алима аларды кетирбеди, абдан сыйлап коноктоду. —алиманын үч-төрт жыл аралыгында эле ушундай заңгыраган үй-жай күтүп калганына суктанып да, таң калып да турушту. џзаат-сый көрүп эртеси түш оой келип калышты, алар келгенде ћарс ысытмалап чыдай албай кыйналып жаткан. “үнү менен ойлонуп кирпик какпаганга көздөрү да киртийип кеткен. јта-эне көрүп чоочуп кетишти да дароо тез жардам чакыра коюшту. Ўаар ичинде тез жардам бат эле келип оорулууну көрүп укол сайып, дары жазып берип жаткан врач кыз:

- —изге көп ойлонгонго болбойт, нервге күч келгенче ойлонсоңуз кайрадан ооруп калышыңыз мүмкүн, эмне өз жаныңызда өчүңүз барбы, жапжаш туруп оорукчан болуп калсаңыз сиздин кимге керегиңиз бар? - деп катуу айтканда ћарс аргасыз жылма€:

- „оң кыз, бирөөгө эмес азыр өзүмө өзүмдүн керегим жок болуп турат, жан дүйнөнүн ооруганынан көрө бул жашоодон тажап кечип кетким келип турат, - деди.

- ќк, ал эмнең балам, атаң экөөбүз сенин гана өмүрүңдү кудайдан тилеп колдон келгенин жасоого далбастап отурсак, сенин бул эмне дегениң? - —озул уулунун чекесинен сылай сүйкүмдүү карап кейиген түрдө көңүлүн көтөрүүгө аракеттенди.

јкмат тез жардамга келген машинаны жөнөткөндөн кийин уулунун жанына отуруп жатканда јсема:

-  ечээ «айна жеңем келиптир, - деп баштады эле —озул ћарстын эмнеге ооруганын дароо түшүнө койду.

- јл жарыбагыр дагы келиптирби? - деди ћарсты карай.

- ќоба апа, ал биротоло келдим деп ћакулбек өкүл атаны ээрчитип келиптирЕ

- јтаны кокуй күн ай, —агын ээрчип ыйлаган жокпу?

- ∆о-ок, ал анын келгени, кеткени менен иши деле болгон жок, - јсема сөзгө кошулду.

-  агылайын күчүгүм десе, энесин деле унутуп калмай болду, - —озул —агынды кучактап башынан өөп койду.

- ќшонусу жакшы, - ћарс бурк этип койду.

ќшону менен сөз уланбай ћарска ысуулап тамак берүүнүн камын көрүп —озул ашканасында јсема экөө казан а€гын кылдыратып атты, јкмат уулунун дале түнөрүп турганын көрүп өзү сурасын дегендей үндөбөй отурду. ћарс болсо: "демек —алима келбейм деген экен, чын эле, ден-соолугу таза а€лга мендей оорукчан күйөөнүн кереги эмне, туура кылыптыр, ал дагы өз тагдырынан жазганын көрсүн" деп ойлуу жата берди. Ѕир топтон кийин гана:

- ”улум, —алима бизди абдан коноктоду, жашоосу азыр бирөөгө көз каранды болчудай эмес экен, эстүү неме ойлоноюн деп калды, - деп сөз баштады јкмат.

- ?

- ќшол балам, ал "«айна келип тынчыбызды албас бекен" деп кичине жүрөксүп атат, болбосо келчүдөй эле, анан "ойлоноюн" деди, сени кайра-кайра сурадыЕ

- Өх! - деп алды ћарс: "ƒемек байкушум мени дале сүйөт экен, кы€лбайт экен, демек «айнаны эми бул жерге келбе деш керек", - деп ичинен ойлогон менен эч нерсе дебеди. јкмат уулунун үндөбөгөнүнөн: "ооруп турган эмеге азыр эчтеменин кереги жок окшойт, көп сүйлөп кыйнабай эле койоюн" деп ойлоп:

- Ёс алып калдыңбы уулум, көп ойлонбо, мен эми сыртка чыгайынчы, - деди да жооп күтпөй эле чыгып баратып чарчагандай ал дагы "Өх" деп алып басып кетти. Ѕул күн дагы күндөгүдөй эле үндөбөй отуруп тамактанып өз иштери менен алек болуп өтүп кетти.

—алима бул кезде жүрөгү жаш кездегидей элеп-желеп болуп, ћарс экөөнүн жаңыдан үйлөнгөн кездери көз алдына тартыла ордунан турбай ойлонуп жата берди. ћари€нын жүрөгүндө кыжаалаттык өкүм сүрүп: "бул күйөөсүнө кетсе, мен канттим, дагы кимдин эшигин сагалайм, соода кылууга да шыгым жок.. јй жараткан ай, мынчалык неге кыйнадың, ушундан көрө алсаңчы" деп өзүнчө ашканада отуруп ыйлап сооронду да: "—алима мага өз кызымдай эле болуп калды, мени өзүң менен кошо алып кет дейин" деген ойго токтоду. √азым ага төрт-беш айга чейин айткан акчасын төлөп турган, ал өлгөндөн кийин —алима: "Ёже, мен эми сизге ай сайын акча төлөй албайм, ал тургай өзүмө да иштешке туура келет" дегенде ћари€: "акча төлөбөсөң мейли кызым, мени кубалай көрбө, кызматыңды кылып жатаар жерим, кардым ток болсо ошого ыраазымын" деп кетпей койгон эле. —алиманын жүрөгүн өйүткөн санаа —агынды өз баламдай көрүп берилип кете аламбы, кокус аны өз баламдай тарби€лап чоңойткон күндө да «айна келип: "ћенин балам, сенин эч кандай акың жок, эне болууну кудай сага ыраа көрбөгөн, сен туубас а€лсың" деп бир кезде баары бир айтаар деген сары убайым турду: "Ѕирок ћарсты ушул абалда да таштай албайм, андан көрө ћарсты: "ћындан ары «айна менен эле жаша, кантсе да балаңдын апасы, өз энедей болбойт, балаң үчүн ошондой кылышың керек" деп көндүрсөмбү деген ой да келди. Ѕаары бир өзү ћарсты жакшы көрөөрүн сезип туюп эле турду, канткен менен тунгуч сүйүүсү, балжууран балалыгын арнаган алгачкы күйөөсү эмеспи. јры ойлонуп, берип ойлонуп акыры ћарс менен жашоосун улантууга макулдугун бермек болду. —озул кийинки жумада улуу келини менен келип алып кетмек болгон. Ёртеси сиңдисин чакырып алар менен кеңешти да, үйүн аларга көздөтүп анан ошол эле шаар ичиндеги ћарс экөөнүн ата-энелери сатып берген, жаштыгы, гүлгүн курагы, алтындай жакшы күндөрү өткөн үйүнө барууга бел байлады. ћари€ ага ошол күнү экөө бет маңдай отуруп чай ичип отурганда өз оюн айтып отурду:

- —алима, эгер туура көрсөң мен сени менен эле кетейин садага, менин азыр жумуштан кала турган убагым эмес, колуңа иш карматпайм, карыган кезимде кайсы эшикти сагалайын, жок дебе кызымЕ

- ќой эже, кантип эле сиздиЕ бирок сизге кандай десем болот, андан көрө өзүңүзчө кеткениңиз дурус болоорЕ

- ∆о-ок кызым, соода кыла албайм, ба€гы берген акчаңар турат, аны өзүң керегиңе жумша, мага жылуу жай болсо, кардым ток, ден-соолугум таза эле жүрсөм сенден эчтеке сурабайм, өлгүчө сени менен эле болоюн, кызымдай болуп калдың, өлсөм эптеп жашырып койорсуңарЕ - ћари€нын көзүнөн шурудай болгон тоголок жаш жүзү ылдый мөлт эте куюлуп кетти.

- Ёже ыйлабаңызчы, мейли мени менен кетиңиз, кейибеңиз, - —алима аны соорото сүйлөдү, - Ёч кам санабаңыз, сизди өзүмдүн жакын эжем деп койом, андан көрө эртең ƒордойго барып экөөбүз тең кийинели, акча өзүңүзгө керек, кийингенден калганын катып алыңыз.

- Ѕолуптур садага, кийим кийгенде, кийбегенде не, менин жашоом күңүрттөнүп кеч кирген түндөй болуп калганда мага эмненин кереги?

- јнтпеңиз, эже, мына төрт жылдан бери эне баладай болуп калдык, сизди керилтип кийинтип айылга ээрчитип көңүлүңүздү ачам.

- —адага болоюн десе, өзүңө окшогон бир кызым болгондо эмне, кудай сүйүп берип сүйүп алат экен, чырактай болгон уулдарды төрөдүм эле, эми төрөбөгөн а€лдай минтип отурбайынбы!

-  айгырбаңыз эжеЕ - —алима ћари€ны жооткоткон менен жан дүйнөсү бороонго кабылган чаарчыктай калтырап, жүрөгүн кайдандыр соккон муздак шамал ургандай көзүн жума отуруп калды: "џрас эле десең, бул а€л төрөп түшүп, сүйүп кошулган жарынан да, алпештеп өстүрүп аткан балдарынан да айрылып тагдырдын оор азап-тозогун тартып, күнүмдүк кана жашоонун камын көрүп аргасыз жүрөт. ћенчи, мен бул а€лдын курагына барганда эмне болом? же төрөп алпештеген балам жок, бир туугандарым мени да дал ушинтип карабай кетишсечи? ∆ок-жок, мен сөзсүз бир бала же кыз багып алышым керек" деп ордунан тура калды. јл эмнеге турганын өзү да байкабай калды.

- —алима, сага эмне болду? - јнын бозоргон өңүн, бүткөн боюнун калчылдап турганын көргөн ћари€ аны кармай калды.

- ∆ок-жок, эже, эч нерсе болгон жок, - —алима өзүн кармаган ћари€нын колдорун бошотуп ашканага кирип суу ичип ары-бери басып өзүнө келди. ќюнда бала багууну бекемдеп атты: "ќоба, туубасам да тутунган балам деп айтып калышат го, мен өзүмө энчилеп багып албасам болбойт". —алима антип өзүнүн кийинки тагдыры жөнүндө ойлонуп жаны жай албай турганда аны дагы бир азап жылаандай ышкырып аңдып турган элеЕ

√азымдын а€лы «умрат күйөөсү өлгөндөн кийин —алиманы издөө салып артынан түшкөнгө да€рданган менен өзүнүн колунан эч нерсе келбесин билди да, балдары чогулганда анын сүрөтүн көрсөтүп:

- Ѕул а€л атаңардын өлүмүнө түздөн-түз себепкер, ал тургай атаңар ал а€лга шаардын четинен азыркы кезде салынып жаткан кымбат үйлөрдөн алып бергенин уккам, ал турсун ага атайын банктан эсеп ачып, акча катылган. —илер аны таап мага алып келсеңер үйдү да, банктагы акчаны да өзүбүз алабыз, - деди.

- Ёмнеге чоочун а€лга атам анчалык байлыкты кармата берет, эгер чын болсо аны Ѕишкекти, керек болсо  ыргызстанды түрө кыдырып таап келем, - улуу баласы ордунан туруп ары-бери басып ачууланып кирди.

- —абырдуулук керек уулум, кокусунан өлтүрүп албагыла, кордобогула, жөн гана мага жолуктургула, андан аркысын өзүм бүтүрөм.

- Ѕолуптур, - ”луу уулу —алимадан улуу, бирок төрт баласы, а€лы, кызматы бар эле, - —из айткандай болсун, ал сизге оңой эле үйдөн чыгып кетип, банктагы акчаны берип койобу?

-  еп ошондо, бирок ал өз атынан банкта канча миллион сом бар экенин билбейт, √азым айтууга үлгүрбөй кетти.

- ƒа-да-аа, демек билбейт деңизчи?

- ќоба, ал эчтеке билбейт.

- јнда мындай, мен өзүм таап келем, бирок ал аны билсе ого бетер бергиси келбейт да?

- јдегенде таап кел, анан көрөбүз. Ёч жан билбегендей болсун, кокус анын көзүн тазалатып койсок да ичи-жиги билинбегендей болсун, - деди «умрат балдарын өз колу менен тозокко салып жатканын сезбей, өзүн карабай жаш а€лга кетип, болгонун ага чачканына ызаланганы тарабай.

ƒал ошол күнү карапайым бир адам ƒордойдун кире беришинде бирөөнү күткөн сымал элдин арасын карап жатты. Ѕул издөөнүн башталганына бир ай болгон. –асул өзү жакшы тааныган, түрмөдөн жаңы чыккан Ёлмарды колуна акча берип:

-  алганын ушул а€лды таап дарегин билип келсең аласың, - деген эле.

—алима менен ћари€ күрү-күү түшкөн базар ичине элдин шары менен кирип баратканда Ёлмар колундагы сүрөттү бир карап —алиманы бир карап кым дей түштү да:

- Ёэ таптым бул канчыкты, демек крупный акча колдо, - деп күбүрөнүп алды да, ууру мышыктай алардын артынан жөнөдү. јр бир катарга кирип өздөрүнө кийим тандап жүргөн —алима менен ћари€ эки чоң чаар сумканы алды да көтөрүнүп таксиге зорго чыгышты. јлар таксиге отурганда Ёлмар дагы таксиге отуруп алардын артынан айдоону буйруду. јртынан келе жаткан такси менен иши жок, көнүмүш жолдо жүргөн машина катары көрүп эч нерсе оюнда жок үйүнө келип түшүп калышты. Ёлмар дароо артка айдатып –асулдун кабинетине жетти да кирүүгө уруксат сурады.

- ћен сөзсүз –асул √азымовго киришим керек, - дегенде аны катчы киргизбеди.

- Ёлмар деген иниң келди деп койчу, - деп аргасы кете катчыдан суранып туруп алганда ал кабинетке баш багып:

- –асул √азымович, сизге кирет элем деп Ёлмар деген келди, бош эмес десем болбойт, - деди эле арытан:

-  ире берсин! - деген үн чыкты. јнтаңдап кирип келген Ёлмарды –асул отур дегендей белги берди да:

- Ёмне жаңылыгың бар? - деп сурады.

- —издин тапшырмаңызды аткардым, ал а€лдын турган үйүн артынан барып көрүп келдимЕ

- јдашып, башка а€лды көрүп алган жоксуңбу?

- јндай болбойт, дал өзү, чынында сулуу а€л экен.

- Ѕолуптур бара бер, мен бир аздан кийин барам, - деп –асул аны чыгарып ордунан турду да чылым күйгүзүп кабинетинде ары-бери басып жүрдү: "—ени шашпа, бекерден байлыкка ээ болгон а€лдын атасын таанытамын, да-аа, сулуу а€л экен деди ээ, ошон үчүн атам азгырылган го. ∆аш, сулуу болсо кимдер кызыкпаган, жакшы ат менен сулуу а€л элдин көзүндө болот эмеспи" деп ойлонуп жатты. Ѕир аздан кийин кабинеттен чыгып катчысына:

- ћен бүгүн болбойм, зарыл иш менен келгендер болсо эртең келет де! - деди да чыгып кетти.

- ∆арайт! -  атчы кыз жетекчисин узата карап кала берди.

—алима менен ћари€ алып келгендерин киргизип койду да ичке кирип бир аз эс алгандан кийин ћари€ кечки тамак жасоого киришти. —алима телевизорду коюп креслодо чалкалай ойлонуп көпкө жатты: "ƒемек мен ћарссыз жашай албайм, ага ушул кезде сөзсүз керекмин, ал мени күтүп жатат, ал менин жашоом, тагдырым, бактым" деп ойлонуп жатканда анын кулагына сырттан дүбүрт угулгандай болду. ћари€ ошол кезде дарбазанын сырт жагына машина токтогонун сезип чыгып карап жүргөн. јл тигиндейрээктеги токтоп турган машинаны көрүп: "ја-аа, бизге эмес башка жакка келген тура", деп дарбазаны жаап кирип келатып үйдүн ичинен —алиманын чаңырган үнүн угуп босогодо тура калды, каалганын артына жашынып калганда:

- —ен кимсиң? - деген —алиманын үнү жаңырды.

-  имди эмне кыласың канчык, бекер оокат аш болот дедиңби, сен үчүн менин атам өлгөн, демек жооп берүүгө убакыт жетти! - кекеткен үн угулганда ћари€ үйгө кире берип —алимага жардам бермек болду да кайра: "ћенин колумдан эмне келет эле, андан көрө милици€га билдиргеним артык го?" деп ойлоп каалганын артынан суурулуп чыгып короонун ичиндеги дүпүйгөн бактын арасына кирип чоң дарактын түбүнө жатып алды. Ѕир кезде үч караан —алиманы өлгөн кишидей көтөрүп дарбазадан чыгып баратканда:- Үйдө башка эч ким жок бекен, баарын тинтип чыккыла, бизге айгактын кереги жок! - деди бири аста сүйлөп. Ѕири кайра үйгө кирип көптө чыгып үйдү айлана басты да:

-  ыбыр эткен жан жок, сы€гы жалгыз турса керек! - деп алардын артынан чыгып кетти. ћашинанын үнү алыстап кеткенден кийин да коркуп калган ћари€ үйгө даап кире албай жатып анан —алиманы эстегенде ордунан туруп жүгүрүп кирип телефондун кулагын бурады:

- јло, алоо, милици€ бекен, ќрто-—ай айлынын √агарин көчөсүнүн є56 үйүнө бирөөлөр кирип бир келинди алып кетишти, жардам бергиле, айланайындар! - ћари€ сүйлөп жатып ыйлап ийди.

-  анча убакыт болду?

- ќн, он беш мүнөт мурун кетти, мен —алиманын кызматчысымынЕ

- јзыр барабыз, - деген дежурный трубканы коюп койду.

ћари€ үйгө отура албай дагы бирөө кирип келчүдөй короодон чыгып далдоодо туруп турду. јрадан жарым сааттай убакыт өткөндө эки опертоптун машинасы ээрчише ызылдай келип токтогондо ћари€ аларга жүгүрүп чыгып ыйлап жатты:

- —из бизге ыйлабай туруп айтып бериңизчи, бул үйдө кимдер жашачу эле?

- —алима деген келин, анан мен эле турчумун.

- јга жашыруун бирөөлөр келчү беле?

- ∆о-ок айланайын, тынч эле жашачубуз.

-  им болуп иштейт?

- ћугалим экен, мен келгенден бери иштечү эмес.

-  елген адамдардын өңү-түсүн көрдүңүзбү, айтып бере аласызбы?

- ∆ок, айта албайм, бирок мурда јким болуп жүрүп кийин министрликке жеткен √азым дегендин баласы экенин сөздөрүнөн байкап калдым.

- Ѕолуптур, азыр үйгө кирип көрөлү да тез ишке киришели. —из эс алыңыз, эртең чакырабыз, болгон билгениңизди жазып бересиз, - деп опертоптун жигиттери үйгө киришсе төркү бөлмө абдан чачылган экен. “ерезенин форточкасын жулуп алып киргендери белгилүү болду. јлар бат эле чыкты да, жөнөп кетишти. ћари€ түнү менен уктаган жок.

–асул —алиманы апасына алып барбай эле бир караңгы подвалга киргизди да, байланган колун бошотуп столго таңып, өзү маңдайына отурду:

-  ана сулуу, сүйлөшөлү, атың ким? -  ытмыр жылмайды.

- —ени менен сүйлөшчү сөзүм жок, - —алима тескери карады.

- Ёмнеге, бирөөнүн үйбүлөсүн бузуп, жашоосуна тоскоолдук кылып, анын артынан үйлүү-жайлуу болуп ханышадай өмүр сүргөн сулуу бир кезде жооп берээрин ойлобогону кызыкЕ

- ћен бузган эмесмин, өзү бузулган, мени да азгырган! - —алима ага тикчийе карап жооп берди, - ћен андан эч нерсе сураган эмесмин.

- “а-ак, - –асул артын карап колун жаңсады эле, жансакчысыбы же жөн эле жанжолдошубу ал сыртка чыгып кагаз көтөрүп кайра кирди, - ћына бул кагазга үйдү жана банктагы акчаны өз макулдугуң менен өткөрүп берүү үчүн келишимге кол кой! - деди анын алдына кагазды таштап.

- Ѕанктагы акча-а? - —алима эч нерсени түшүнбөй кагазга үңүлө калды: "—алима “урдубековнанын эсебине эки миллион сом которулду" деген жерин көрүп оозун ача –асулду карады. јл аны сынай карап: " айдагы бир а€лга ушунча акчаны которуп, атам акылынан адашкан экен" деп өңү түктүйө ачуусу келип отурган андан көзүн тартып алды.

ћари€ таңды эптеп атырып ордунан турду да шаша-буша кийинип алып үйдү кулпулады да: "ћилици€га дайындашым керек, болбосо өлтүрүп койот, жакшылап изде деп айтпасам болбойт, сөзсүз акча берип дайындайын" деген ойдо атайын –ќ¬ƒга келип милици€нын капитаны јзам Ўаршеевдин маңдайында отурду.

- ја-аа, - деди ал, - “үндөгү кылмыш боюнчабы, балдар кетишкен, сизде так маалымат жок тура, издегенде дагы табыш кыйын, эже, - деди јзат Ўаршеев креслого чалкалай берип.

- јйланайын, мындан ашык так маалымат болобу, —алиманы √азым «афарович а€лдыкка алам деп жүрүп үй алып бергенин билем, ал тургай мени да ошол атайын жалдап кызматыма төлөп турчу.

- ќшондой деңиз, андай болсоЕ - јзат саал ойлуу ћари€ны карап калганда:

- ”улум, сен жакшылык кылбасаң болбойт, өлтүрүп коюшу мүмкүн, - деп колундагы кагазга оролгон нерсени анын алдына жылдырды, - ћына муну машинаңа май куюп, чай-пай ичип кой айланайын, адам өмүрүн сактап калсаң чоң сооп болот, мендей бечаранын азырынча колунан келгенин алып жакшылап изде, уулум, - деди аны үмүттүү карап.

- —из ал а€л менен канчадан бери турасыз? - јзат аны сынай карап сурады, - ј бул акчаны кайдан алдыңыз?

- ћен —алима менен жашаганыма төрт жылдай болду, мага муну √азым «афарович өзү ай сайын төлөгөн, ичкен-жегеним бекер, жата турган үй болгондуктан короткон эмесмин, жакшылыкка жакшылык дегенЕ

- јндан кийин да төлөп турдубу?

- ∆о-ок, √азым «афрович өлгөндөн кийин —алима төлөгөн жок, мен бараар жерим жогунан жашаганыма эле ыраазы элем, садага.

- ћм, анда бара бериңиз, биз издеп табабыз, - јзат ћари€ны жылуу жумшак жөнөтүп коюп: "да, да-аа, демек –асул √азымовичтин колунан келген экен. √азым «афаровичтин өлгөнүнө бир жылдан ашты, демек андан атасынын ызасын чыгаргысы келсе керек, ал минтип өзүнө айгак чыгаарын билбеген тура, болбосо экөөнүн тең көзүн тазаламак, анын парк бизнестеги бандасы муну соо коймок эмес" деп ойлоп ордунан турду.

ћари€ айылга жетип дарбазадан кире берейин дегенде коңшу үйдөн бир келин чыга калып:

- Ёне, түндө үйүңөргө ууру кирдиби, —алима эженин үнүн угуп эле чыга калсак машина жүрүп кетти, - деп сурап калды.

- ја-аа айланайын, ууру келсе буюм уурдайт, мал уурдайт, бизге адам уурусу келип —алиманы алып кеткен, мен милици€дан келатам, - деп ћари€ а€рдай дарбазанын оозуна туруп калды:

- јпэ-эй дагы эмне дейт, аны эмнеге алып кетти? - “иги келин таңдана оозун басып, -  ызык, анын кандай күнөөсү бар эле? - деди жакындап келип.

-  айдан билем садага, ушундай болуп кетти, эми эртерээк издегиле деп айтып келдим.

- —изди унчукпай тим коюштубу?

- ћен көрүнгөн жокмун, кокус көргөндө өлтүрүп коюшат беле, ким билет, жакшы эле башка киши жокпу деп баарын тинтишти.

- јнда эне, сиз этиет болуңуз, алар бүгүн да келип жүрбөсүн, тиги милици€ менен мындай "банданын" иштешкендери болот, сиздин арызданганыңызды жеткирсе сизге да зы€ны тийет.

-  оку-уй, ырас айтасың, ансыз да айгактын кереги жок дегенин өз кулагым менен уккам, - ћари€ үрпөйө коркуп калды.

- јнанчы, алар бири-бири менен "св€зь" болушат, жакшылап карап мындай айгагы жок иш кылбайт белеңер деп шефи аларды кысса, алар жалгыз отурган сизди а€мак беле?

- џрас, ырасЕ - ћари€ не кылаар айласын таппай калды, үйгө киргенден коркту:Е Ќе кылам, кайда барам, мени өлтүрсө мейли, —алиманы аман койсо болот эле, ал жаш эмеспи", деп ойлонуп туруп калды. ќшол кезде тиги келин аны карап:

- Ёне, бүгүнчө үйгө түнөбөй эле коюңуз, биздикине эле кириңиз, - деп ћари€га эшигин ачып жол баштады.

- џраазымын айланайын кызым, кудай жалгасын, эптеп —алиманы табышса эле болду элеЕ - ћари€, ошол кезде бир нерсени ойлонгондой, - баса, мен —алиманын сиңдисине чалып коюп күтөйүн, аларга айтып койбосом болбойт, - деп шаша үйүнө кирип бир аздан кийин кайра чыкты, - јйтып койдум, азыр келебиз дешти, күтө турайын, келсе мени таппай калышпасын, - деди коңшу келинди карай.

- ћейли анда эне, аларга жолугуп анан эшикти каксаңыз өзүм чыгам, - анан ал кирип кетти.

∆арым сааттай убакыттан кийин сиңдиси √үланда күйөөсү экөө такси менен келип калышты.

- Ёмне болду, жакшылап, тактап айтыңызчы? - —иңдиси ыйлап жибере турган абалда сурады.

- ћен дагы түшүнбөй калдым, кеч күүгүмдө бирөөлөр келип —алиманы алып кетишти, мен ашканада элем, - ћари€ аларга баарын айтып берди, бирок √азым менен болгон мамилесин айтпады.

- Ёми эмне кылабыз? - √үланда күйөөсүн карады.

-  айдан билем, милици€дан башка айла жок, аларга арыз түшкөн тура, издешет да? - күйөөсү ийнин куушура ары-бери басты. јлар бир топко туруп анан ата-энесине кабарлап, детектив жалдаш үчүн акча табуу керектигин сүйлөшүп үйлөрүнө кайтты. ћари€ аларды узата карап туруп: "ћен жоголсом издээрим жок, өлсөм ыйлаарым жок, аттиң" деп дарбазаны кулпулай коңшусунун үйүн көздөй басты.

-  ана бул кагаздарга кол койосуңбу? - –асул көздөрү кызарганча канталай анын маңдайына келип көзүнө тигилди, - Өлсөң издеп тапкыс кылам, жакшылыкча кол кой дагы өзүңдүн аман калганыңа кубанып жолуңа түш!

- Өлтүрсөң да, тирүү койсоң да жооп бересиң, менин артымда издөөчүм бар, ал үйдө ар дайым камера турат, силерди кайдан, качан болсо да табат! - —алима тайсалдабай чыйрала, өкүм унчукту.

- Ёмне-э-э, кол койбойсуңбу?

-  ол койбойм, эгер жакшылыкча жолугуп түшүндүргөнүңөрдө балким мен кол коймокмун, эми эч качан!

- ќй-оой, бул канчык ишеничтүү адамы барсынып баатыр сүйлөйт го, бир аз эсине келтирип койгула! - деген –асул ары басканда эки жигит —алиманын жанына келип эки колун, эки бутун кадимки коркунучтуу душман менен салгылашчудай аркан менен керип эми сабамак болуп жатканда –асулдун телефону чыр этип калды. –асул:

- јлоо, угуп атам, - деди да тигилерге колун "токтоткула" дегендей көтөрүп ары басты, - јнан, ал кимиси экен? да, да, - деп телефонун жан чөнтөгүнө сала тигилерге карай ызырынды, -  ечинде жакшылап карагыла дебедим беле, карган а€л милици€да менин атымды айтып арыз берип жүрүптүр! - деп заардуу карады.

- Ёч ким жок болчу, шеф! - бирөөсү күнөөлүүдөй үн катты.

- јнан ким көрдү, ким айтмак эле, биздин сөздү уккан үчүнЕ - деди да —алимага карады, - јзыр сыйың менен мына буга кол кой, үй сага буйрусун, үйүңө жеткирип койом! - деди.

- ћен эч нерсеге кол койбойм, мен бирөөнү зордогон эмесмин, демек ага силердин тиешеңер да жок! - —алима, үмүтү жана ого бетер өктөм жооп берди, - Өлтүрсөң өлтүр, кол койбойм!

-  анчык! - –асул беркилерге карады, - ∆акшылап карагыла, мен азыр, - деди да чыгып кетти.

ќңдой берди болуп —алиманы ошол эле күнү милици€лар –асулду кысмакка алып атып чыгарып кетишти. —алима канчалык жашоодон үмүтүн үзүп сүйүнгөн ал тергөөчүнүн сурагына бир жолу барды да:

- ћенин эч кандай доом жок, жөн гана сураныч кылды эле, мен үйдү берүүгө макулмун, башка сөзүм жок, койо берип койгула! - деди эле оозун ачкан тергөөчү:

- Ёже, сиз андай дебеңиз да, зы€н келтирбесе да сизге коркунуч туудурду: түндөп малдай кылып уурдай качканы кылмыш, чынында анын бандасы бар, ошонун сары изине чөп салып издеп, далилдей албай жүргөнбүз, - деди.

- ∆ок, мен андай ишке барбайм, башка кылмышы менен ишим жок, мени жөн гана үйдүн документин өткөрүп бер деп алып барышыптыр, мага эч кандай жаман айтпаса, кысым көрсөтпөсө эмнеге күнөөлөйм, - деп ћари€ жазган арызды айрып койду да бошотушун суранып өз колу менен арыз жазып чыгып кетти. Ёч кимиси эч нерсе дебеди. –асул √азымовичти аргасыз чыгарып жиберишти. Ѕирок —алима: "ћейли үйдү берем, мындан кийин эч кандай тийе албайт, банктагы акчаны алып туруп биротоло айылдан үй алып көчүп кетем" деп ойлонуп ата-энеси, сиңдиси √үланда экөө банкка барып эки жарым миллион сомду алып кайра баса беришти. ќшол күнү анын эшигине машина токтоп алар чоочулай карап эшикти ачса «умрат менен –асул, дагы экөө-үчөө болуп машинадан түшүп жатышыптыр. јлардын астын утурлай —алима өзү чыкты. јл: "јкчаны да, үйдү да өткөрүп бер дегени келишкен го" деген ойдо турду эле, «умрат аны жете келип кучактай көрүштү да:

- —алима, балдардан кетсе кечир, бизге эч нерсенин кереги жок, биз сенден кечирим сурап, ыраазычылык билдирели деп эле келдик, - деди.

- ћен баарын √азым «афаровичтин арбагы үчүн кечирдим, үйдүн документин керек болсо өткөрүп берейин, - деди мисирейе —алима.

- ∆о-ок жок, кереги жок, сенин адамгерчилигиң үчүн, кечиримдүүлүгүң үчүн баарын кечтик, ыраазымын сага, балдарымдын күнөөсүн кечкениңе ыракмат!

- Ёч нерсе эмес, бирок эртеби-кечпи кылган күнөөсү үчүн жооп берип калышы мүмкүн, мен кечирсем башка бирөө кечирбейт да, мына бул эже болбосо күм-жам кылмаксыңар, кылмышыңар билинбей жеңдик деп, табалай күлмөксүңөр, бирок баары бир издеп таап моюнуна бир канча жылды алып жазасын тартмак!

- јның туура —алима, ыраазыбыз сага, тилегиңе жетип бактылуу бол, - «умрат артына кайрылып машинага түшкөндө –асул басып келип:

-  ечирип коюңуз —алима, биз сизди башкача адам деп ойлодук эле, сиздин адамдык касиетиңиздин жогорулугу мени жаман жоруктарымды жоюуга түрткү берди, а€лдын асылзаадасы экениңизге көзүм жетти, сиз болбогондо көп жоготуулардын арты менен менин түрмөгө түшүүм мүмкүн элеЕ - –асул бир азга ойлуу аны карап туруп, - сиздин адамгерчилик кылганыңызга чоң ыраазычылык билдирип мына муну алып келдик эле, - деп колундагы конвертти сунду, - јман болуңуз! - јртына бурула машинага отура күлүмсүрөп колун өйдө көтөрдү да машина ордунан жылып жөнөдү. —алима үн дебей турган ордунда: " ызык, атасынан калган дүнүйө-мүлккө , акчага ичтери ачышып жатып, кайра магаЕ" деп колундагы конвертти сыйпалай ойлуу тура берди: "√азым, сага ыраазымын, менин өмүрүмө жеткидей байлык таштапсың, сенин антип өлүп калаарыңды билгендеЕ" деп өзүн жалдырай карап турган ата-энеси, эже-сиңдиси, күйөө баласы менен жездесин көздөй басты:

- ќой, силерге эмне болду деги, баарың эле мени карап туруп калыпсыңар да, - деп жадырай карап сүйлөдү.

-  апырай, эмне болуп кетет деп коркуп кеттик, деги тынччылыкпы, жаман ойлору жок бекен деги? - јпасы аны утурлай тосту.

- Ёмне кылат апа, мен анын жүзүн агартпадымбы, менден башка бирөө болсо жетелеп барып милици€ларды анын жертөлөсүнө киргизип эмненин гана үстүнөн чыгышмак, канча кылмыштуу иштеринин жүзү ачылбай калды да.

- “уура кылыпсың, балам, душманың болсо да кечиримдүү болгонуң жакшы, - јтасы кызы менен сыймыктангандай, кубаттап койду.

- јйланайын ћари€, сага эки дүйнөдө ыраазыбыз, сен болбогондо ким билет, -јпасы ћари€га ыраазы болуп атты.

- „ынында ћари€ эже болбогондо мени кол койдуруп алып кескилеп өлтүрүп туруп ыргытып жибермек, - —алима ойлуу үйүнө жол баштады, - ∆үргүлө эми, үйгө киргиле.

- ќо кудай, ушунуңа шүгүр, айланайын, - апасы отуруп алып шыпшынып кепти баштады, - Ёми кызым, тил алсаң бул үйдү сат дагы башка жакка кет балам, ким билет кандай ойдо калышты, ичтери ачышып турган эмелер жалгыз жарым калсаң дагы бир балакет кылбасын.

- ќоба, биздин да үй-жайыбыз, тирлигибиз башка, анда-мында кабарлашканыбыз болбосо сага пайдабыз тийбейт, - эжеси сөзгө аралашты.

- јпаң экөөбүздүн дагы айылдан чыга албасыбызды билесиң балам, орун котор, анан ћарс менен эле жаша, алар да келип калышат, колуңда оңор эмес байлык турат, эч жакка чыкпай үйдө бутту сунуп коюп жашай бер! - јтасы да кейий айтты, - јпаң туура айтат, үйдү сат да, тынч жашооңду өткөр.

- Өзүм да ошону ойлоп жатам, эртең эле жарнама берем да кардардын келишин күтөм, - —алима жер карап ойлуу үн катты, - Ѕирок ћарс укса эмне дейт, анын жүрөгүн оорутпай, жолукпай эле койгонум жакшыдырЕ

- Ёчтеке болбойт, жашап кетесиңер, эми башка жакка кетип бизди санаага салбай көнгөн үйүңдө эле орун алып каласың, - јпасы тынчсыздана кетти, -  ой кызым ћарстан качпа?!

ќшентип алар —алиманын тагдыры жөнүндө ойлоп жатканда сырттан машинанын токтогон үнү чыкты, √үланда чыга калып јкмат менен —озулду баштап кирди.

-  андай куда-кудагый, жакшы жатасыңарбы? - —озул кирип кудагый менен кучакташа көрүшүп анан баары менен учурашты, - јман жатсаңар эле болду айланайын, —алима садагаң кетейин десе, жакшы жүрөсүңбү?

јл —алиманы эки бетинен өөп төрдөн орун алды. јкмат да учурашып төргө өтүп —озулдун катарына отура кетти.

-  елген экенсиңер куда-кудагый, биз дагы силерди кеп кылып отурган элек, ћарс жакшы эле жүрөбү, ден-соолугу дуруспу?

-  удайга шүгүр, тарткылыгы бар экен уулумдун, эми күндөн-күнгө жакшы болуп баратат.

- ќшентсин, эртең биз да кетип атып кайрылып көрө кетели деп аттык эле.

- Ёми кудай кулум десе оорунун дабаасы өзү табылат экен куда, ушунусуна шүгүр кылып кубанып турабыз.

- Ќебере кандай, чоңоюп жатабы? - —озулду карай кудагый суроо узатты.

- ∆акшы, айланайын, чоңоюп, чалым экөөбүздүн эрмегибиз, чулдурап тили жаңы чыгып ширинин айтпа, - —озул кубанычтуу жылмайып койду.

- ќшентсин кудагый, неберелердин, балдардын амандыгы биздин кубанычыбыз, бактыбыз эмеспи, -  алы€ аны кубаттап койду.

јндан кийин аларды коноктошту. Ѕара-бара өзүн токтоткон —алима жадырап-жайнап, болгон тамагын жайнатты. Ѕир туугандар өздөрүнчө бир бөлмөдө тамашалашып жанагы конверттеги акчаны санап көрөлү дегенге өтүштү. јл эми кудагыйлар төркү конок бөлмөдө отурушкан.

- Ёже, ба€гы акчаңыздын канча экенин көрдүңүзбү? - √үланда ага ыктай шыбырап сурады.

- ћиң доллар алып келиптир, алар мага ишенбей чыгарып коюп анан артымдан түшөт деп ойлошкондур, кокус милици€ларга сүйлөшүп аны бошоткондон кийин артынан аңдыгыла деп көрсөтүп койсом иши бүтмөк да.

- —алима, - деди улуу эжеси менен агасы, - —енде азыр бир топ байлык бар, эгер туура көрсөң кийинки акчаңды √үланда үчөөбүзгө эле бер, башка сурабайбыз.

- Ѕолуптур, болуптур эми, кайып-каскагынан бир байлыкка жетсем ошону да көрө албайсыңар, - —алима күлүп долларды тең үчкө бөлүп үчөөнүн алдына койду, -  апа болбой ушуну алып койгула, тигил акчаны мен кайра эле банкка салып койом, кереги тийет, үйдү сатып да кошом.

- “уура кыласың, - јгасы ага колдогонун билдирди, - Ѕул акча дегениң азыр берекеси жок, эмне болгонун билбей каласың, заматта түгөнөт.

- Ёже, - деди —алима азыр орчундуу сөз айтчудай баарын карап, - ћен болсо балалуу болбой калдым, бала болбосо болбойт экен, үйдү саткандан кийин роддомдон дагы болсо бала багып алсамбы деп атам, кандай дейсиңер? - јл ар биринен жооп күтүп карап калды.

Ѕирок алар үндөбөй тунжурай түшүштү.  өптөн кийин гана агасы “урар:

- “уура кыласың, роддомдон алганың жакшы, эч кимиси болбосо багууга болот, өзүңдүн балаңдай болуп калат, чоңойсо эрмек, - деди.

- —алима, эмнеси болсо да багып алганың жакшы дечи, бирок башка деген башка да, менин эң кичүү уулумду эле ал, быйыл эки жашка зорго чыгат, билбей калат бизди, сеники эле болсун, кантсе да өз эмеспи, - деп эжеси  алийма бир туугандарын карады, - ћенин айтканым туурабы же туура эмеспи?

- џрас эле, "өз өлтүрбөйт, жат жалгашпайт" дейт го, ошентсе деле болот, - √үланда кепке кошулду, -  енже азыр жаш, сиз багып алсаңыз эжемдерди билбей да калат.

Ѕулар өздөрүнчө кужулдашып жатканда  алийма өз ичинен: " олунда баары бар, уулум эч нерседен кем болбой чоңоет, кокус бирөөнүн баласын бакса байлыгы кайдагы бир таштанды балага кетип калбайбы" деп ойлоп жаткан. јнын оюн биле койгонсуп “урар да ошону ойлоду. ћуну —алима гана сезбеди, тек эжесине ичи жылып: "бир тууган деген ушу да, сурасам бербейби деп чоочулап жүрсө, булар менден эчтеке а€байт тура" деп ойлоп ийди. ќшентип ал үйүн саткандан кийин алып алмак болуп сүйлөштү. Ёртеси эртең менен гана јкмат чай ичип отурганда —алиманы карай сөз баштады.

-  ызым, биз сени алып кеткени келдик, ћарс күтүп жатат, аны келбей койду деп капа болбо, айланайын.

- ∆ок-жок, эмнеге, аны түшүнөм, өзү жакшы болуп кетсе болду, - —алима жер карап унчукту.

- јйла-анайын десе, жаман уулду өзүбүз деле алып кетебиз, ћарска эле караан болуп оокатыңарды кылсаңар болду, - —озул коштоп калды, - —агынды бага турган кудурет бар балам, андан кам санаба.

- јпа, —агынды кантип оорломок элем, аны алып кетебиз дегениңиздер кантип болсун, ћарс ошентип атабы?

- ∆о-ок, биз атаң экөөбүз эле ошентип ойлодук, буту-колу чыккан баланын оорчулугу жок деп.

- јндай болбойт апа, мен төрөбөгөнүм болбосо баланы жакшы көрөм, аны алып кетсеңер мен барбайм!

-  оку-уй кой балам, биздин жаман оюбуз жок эле оорукчан эмени караса кыйналып калабы деп ойлогонбуз, балаңар өзүңөргө эле кут болсун, айланайын, - —озул —алимага жасакерлене кетти, - өзүң барбасаң болбойт, ћарсым үйгө кирип, сыртка чыгып үшкүрүнүп эле тынчы кетчү болду, же ачылып сырын айтпайт.

-  ой балам, кары кишилерге капа болгон жарабайт, булар деле силердин көптөн бери эки бөлүнүп жүргөнүңөргө кыжаалат болуп бирөөнүн баласын сүйөбү, сүйбөйбү деген ойдо болгонун түшүнүп кой, арадан беш-алты жыл өтүп кетти, өзүңөр ымалалашып, ћарс оорусунан каксыз айыгып кетсе, анан бала силердики да, -  алы€ кызын карап эмне дээр экен дегендей сүйлөдү.

- јпа, мен атамдарга капа болбойм, баланы алып кетебиз дешсе төрөбөгөн а€л баланын баркын билмек беле дегендей сына түшөт экенсиң, - —алима ушул кезде өзүнүн төрөбөгөнүнө ызалангандай үнү каргылдана тамагын жаш бууй отуруп калды.

- јлдыңа кетейиним десе, антпей калалы, ћарс дагы азыр күчүнө кире элек, кыйналып калабы деп эле курган жаныбыз, - —озул күнөөлүүдөй тайсалдай чалын карады.

- Ѕалам, сенден арам ойлоп же сага ишенбесек кадырыбызды салып куда менен кудагыйдын астына барат белек? "∆акшыны жатка чыгарба" деген улуу макал бар, ошол үчүн сени өз балабыздай болуп калды эле деп келип отурабыз, эми биз кайталы, үйдө ћарс менен небере кызым калды эле, акыйып жол карап атышкандыр, - јкмат дасторконго бата кыла ордунан козголду.

- Ёмне дейсиң балам, атаңдарды күттүрбөй жообун бер! -  алы€ —алиманы карады.

- ћен бара берейин, күтүп калбасын ћарс, үйдү сатканга ошол үйдүн телефонун берем, силер калган оокат-ашты жыйыштырып кете бергиле, √үланда менен  айрат үйдө туруп турушат, мен бир жумадан кийин келип кетем, - деген —алима төркү үйгө кирип кийимдерин кийинип жатып ћари€ны карады, - Ёже, үй сатылганча тура бериңиз, кийин кошо ала кетем, - деди.

- ћакул кызым, мен туруп турам, эки жакка көз болом, анан эртерээк кабар алып тур, - деп —алиманын бетинен өөп коштошту.

 уда-кудагыйлар жылуу коштошуп жолго чыгышты. —алима сан-түркүн санаанын кучагында термелип жолдон көзүн албай үнсүз баратты: "ћен баарын ћарска ачык айтышым керек, болбосо кийин анын ичи муздап калат, ага чындыкты айтып, ал кандай чечсе ошондой болот" деген чечимге келди. ∆арым саатта эле кирип келишти, ћарс сыртта жүргөн экен. јнын сол колу иштебей калган, өйдө-ылдый көтөрүлбөйт, бир буту да аксап басат. Ѕирок сүйлөгөнү жакшы эле. ћашинадан түшүп келаткан —алиманы көрүп ичи тыз дей түштү, өзүнүн жарым жан болуп калганына жаны кейий аларды утурлай басты. —алима ћарсты жете келип бетинен өөп:

- ћарс, жакшы болуп калдыңбы, жакшы жүрөсүңбү? - деди.

- ∆акшы-жакшы, —алима, өзүң кандайсың, ден-соолук, иштер жайындабы?

јл экөө учурашып сүйлөшүп атканда јкмат менен —озул өздөрүнчө четке короонун сыртында далдоодо турушту.

-  апырай, бала болуп кетесиң да, бизден ийменип учурашалбай калат, тура тур берээк, - —алиманын артынан жөнөгөн јкматты —озул жеңинен тарта токтотту.

-  айдан билдим, ой купшуңдаган каапыр, дегеле билбегениң жок, - јкмат —озулдун жанына келди, - Ѕаса, булардын никесин кайра кыйбасак болбойт, эртең ырым-жырымын жасап коюп, анан кетели ээ, кемпир?

- јнан эмне, антпесе болбойт чал, деги ушу жамандын өмүрү узун болуп ден-соолугу таза болсо экен, балам —алима кеткенде бир азап чекти, эми минтипЕ

-  удай түбөлүгүн түз кылсын кемпир, ба€гыдан жакшы болуп калды, бул бала «айнаны —алимадай көрбөй ойдон деле ооруду белем, нервден болот ушу буту-колу иштебей калган.

- “аң, эми —алимасы жанында болсо айыгып кетээр, - Ёкөө а€р басып короого киришти. ћашинаны дагы короого киргизип, коңшу бала үйүнө кетти. —агын —алимадан чоочуркай атасынын жанынан чыкпай отуруп калды. —алима ага ала келген момпосуйларынан оозуна салып, колдоруна дагы кармап бир аздан кийин ойноп кетти. јсема экөө өз бөлмөсүндө. јкмат менен —озул чай ичип отуруп ћарстын көңүлү ачылып калганын байкашты. јнан јкмат уулуна карап:

- ”улум, эртең молдо чакырып кайра нике жаңыртып койолу, антпесе болбойт, - деди эле ћарс баш ийкеп туура түшүнгөнүн билдирди.

- Өзүңөр билгиле..

- јрадан жылдар өтсө ошентет балам, анын үстүнө сен да башка никеде болдуң.

ћарс үн дебеди, ал азыр —алиманын толуп, баштагысынан да сулуу көрүнүп турганын, үстүндөгү кымбат баалуу, жарашыктуу кийимдерин көрүп тымызын кызганып алды: "Ѕеш-алты жылдан бери жөн жүргөн эместир, балким ойнош күтүп алгандыр, мен оорукчан болсом, бул эми чыдаар бекен?" деп ойго берилип атты.  ечки тамактарын ичкенден кийин өздөрүнчө бөлмөгө —алима орун салып берди эле, ата-энеси жатып калышты, ќшол күнү —алима ары басып, бери басып жүрүп да: "Ѕүгүн сөзсүз чечишип алышым керек, убакытты созгондо болбойт, андан кийин эмне десе ошого жараша иш кылайын" деген туюмуна токтоду. Ёкөөнө орун салып жатмак болгондо —агын:

- јта, мен сенин койнуңа жатамбы? - деди босогодон аттабай туруп.

-  ел, келе гой, мени менен жатасың да, - ћарс аны өзүнө чакырып алды. —агын ошол замат кудуңдап келип ћарстын жанына жатты да, тез эле уктап калды. ћарс менен —алима бири-бирине коошпой эки четте үнсүз көпкө жатышты. Ѕир топтон кийин гана ћарс:

- —алима, баланы би€кка жылдырчы, - деди шыбырай. —алима —агынды ћарстын ары жагына жаткырып коюп өзү кыңкайганда аны кучактай улутунуп алды ћарс, - —алима, мен сени абдан сагындым, сенчи?

- ћмЕ

- јйтчы —алима, сагындыңбы?

- »йи..

- Ёмне, бул үйгө кайрылып келгениңе өкүнүп жатасыңбы, —алима?

- ∆ок ћарс, менин сени менен кеңеше турган ишим бар, айта турган сөзүм бар, сен уксаң айтайынЕ улуу кишилерди кайтара албай эле келе бердим.

- јйта бер, укпагандаЕ - ћарс дароо ойлоно түштү: "демек бул бирөөнү тапкан экен, убара болбо, жашабайм дегени турат го" деген күдүк ой башын айлантып, жүрөгү зырп этип алды.

- ћарс, менЕ - —алима сөзүн эмнеден баштаарын билбей көпкө жатып анан болгонун болгондой айтып берди, - ќшол, мен минтип кайрылып келээриңди, сенин а€лыңдын кетип калаарын кайдан билдим? Ѕолгону сени унутайын, тоскоол болбоюн, деп ойлоп алаксууга аракет кылдым, - —алима ойлуу үн катпай калды.

ћарс да унчукпады.  өптөн кийин гана:

- —алима, өткөн ишти козгобойлу, сен мени менен жашап жатып андайга барган жоксуң да, менин никемди булгабасаң болду, сен өзүңдү кыйнап көп ойлоно бербе, биз буйруса бактылуу болобуз, ал эми үйдү сатпай эле кой, сен ошондой сыйга татыктуу жансың жаным, эмеректериңди бир туугандарга таратып жибер да, үйдү бошотуп туруп бирөөнү киргизип кой, ал үй кереги тийет, - деди чечкиндүү.

- џраазымын ћарс, бул ишти айтпасам, кийин бирөөдөн угуп калсаң ичиң тарып муздап калабы деп ойлодум, көңүл калуу өтө жаман. —енин көңүлүңдү калтырып жүрөгүңдү муздатып алгыча өз жолум менен эле жүргөнүм артык да, туурабы?

- јсылзаадам менин, ушунун баарын ойлоп, таразалап чечим чыгарган акылманым.. - Ёкөө сагынычтары тарабай көпкө чейин кучакташа аймалашып жатты. “үн бир оокумдан кийин гана укташты.

Ёртеси јкмат кемпири экөө кеңешип бир кой союп молдону чакырып, элдин, колу-коңшунун батасын алып, нике кыйдырышты. —алиманы көргөн тааныш коңшулары аны менен ысык учурашып, ак баталарын берип тарашты.

Ѕул жашоо билгенге кымбат, билбегенге өтөөр-кетээр дүнүйө демекчи, өмүрдүн кызыгы ушунда.  айрылып очогунан от тутантып, бири-биринин кадырын сезип сыйлашууда. ћарс да көп ойлонду, толгонду, толукшуп толуп, баралына келип, көргөндү суктандырган а€лын ичинен кызганат. Ѕирок айласы жок, ба€гыдай жумуш иштемек турсун үйгө кирип чыккандан башкага жарабайт. —алима анын көзүнүн кареги менен тең айланып карап турат. —агын да —алимага көнүп, апалап жанынан чыкпай калды. Ѕала эмеспи, таза жуунтуп, кийимин кирдетпей, кардын ачырбай үйрүлүп түшүп турган а€лдын өз энеси же өгөй энеси экени ага баары бир эле, кайдан билди ал, өгөй менен өздүн айрымасын. “орсолоңдоп кечке ойноп, кечинде жатаары менен уйкуга кетет. —алима бир жумадай болгондо машинасын коңшусунун баласына айдатып алып ќрто —айга жөнөштү, жанына ћарс менен —агынды да алып алды. √үланда менен  айрат да аларды күтүп жаткан экен. ќшол эле күнү аларга эмеректеринин каалаганын алып кетүүгө уруксат бергенде алар абдан сүйүнүштү да, дароо эле такси алып келип жүктөп кетишти.  алганын эжеси менен агасына, инисине да бөлүштүрүп коюп:

- Ѕиздин —агынтайга да бирин бербесек болбойт, экөөбүз калганын көчүрүп кетебиз ээ? - деп —алима баланы караганда ал мулуңдай:

- ќоба да, - деп койду. ћарс үйдүн абдан жакшы салынганын көрүп: "јттиң, —алима абдан бактылуу болмок экен, эгер ал тирүү болсо мага кайдан бармак" деп ойлоп алды. Ѕаарынан да —алиманын келиши ћари€га жакшы болду.  убанычы койнуна батпай, алып кетчү буюмдарын бууп-түйүп жүрөт. —алима ќртосай базарынын жанынан жүк ташуучу машина жалдап келди да, калган эмерек, муздаткычтарын өзү жүктөтүп алып кетти. јрадан дагы бир жума өтүп эже жездеси, агасы машина айдатып келип, —алиманын бергендерин алып кетишти эле, үй ээн калды. јны кулпулап коюп √үландага карады:

- Ёми бул үйгө ылайыктуу киши киргизип, өзүң көзөмөлдөп тур, - деп өзү үйүнө кетти. ћари€ ал үйгө келгенден кийин ого бетер жоопкерчиликтүү болуп, жаны тынбайт. јны көргөндө ћарс адегенде өзүнчө тартынып жүрдү:

- Ёже, сизди жумшап коюп —алима көнгөн экен, мен өз апамды жумшап жаткансып у€лып атам, - деди.

- Ёмнеге балам, мен —алиманы өз кызымдай көрөм, анын үстүнө өзүм да тынч отура албайм, жөн отургуча кыбыраганым жакшы да.

- ќшентсе даЕ

- Ѕу шаарыңда эч эрөөнү жок экен, анткени колунда бары деле, жумуш иштегени деле кызматчы жалдайт экен.

—алима сырттан кирип келип эле:

- Ёжемди күйөөгө берем жакында, - деди күлө.

-  окуй кой айланайын, күйөөнү кой, ушу силердин ирегеңерде жүрүп өлсөм көөмп койорсуңар.

-  ой антпеңиз, али жаш элесиз эмне, алтымышка эки жылда чыгасыз, ага чейин мен сизди өзүмдүн тагама сатам! - —алима тамашалай күлүп калды.

-  ойсоңчу —алима, эжемди чоочутпай, - ћарс да күлүп калды.

-  ойбой-этпей эле, апам эми келсе тагамды ээрчите келет, анан көрөсүз, жакса кетесиз, өзүм узатам, жакпаса каласыз.

- Ёэ балдарым, эми күйөөгө кайдан тиймек элем, сага жолуктурган кудайга ыраазымынЕ - ћари€ андан кийин ойлуу отура берди. ќшол бойдон ар кими өздөрүнчө ойлонуп үйгө киришти. ћари€ өз жумушу менен алек. —алима болсо —агынды эркелете алдына алып отуруп кино көрүп атты. ћарс алардын жанында жанаша креслодо. —алима:

- ћарс, мен машина айдаганга күбөлүк алып окуп албайынбы, жаңы машина алалы, тигил акчаны катып отурганда эмне? - деп калды.

-  үбөлүктү сатып алса деле болот, ал эми айдаганды мен үйрөтөм! - деди ћарс ойлонбой эле.

- ћакул атасы, анда эртеңден баштап —агын экөөбүзгө үйрөт.

- —өз жок үйрөтөм, - ћарс телевизорду караган бойдон үн катты, - Ѕаса, биз  ызгалдактарды унутуп коюппуз да, алар таарынат, телефон чалып чакырып койчу, бүгүн эле келип кетсин, тамак аш болсо бар, жетпегенин алып келе кой!

- јй-ий чын эле, алар а€бай таарынат го, кой чалып койоюн, - —алима ордунан туруп барып телефондун кулагын бурады:

- јлоо, алоо, бул  ызгалдак бекен?

- ќоба, сен кимсиң?

-  андайсың досум, балдар чоңоюп жатышабы, чалыңдын дени таза жүрөбү?

- ја-ай —алима, бул сенсиңби?  андай ай, өзүң жакшысыңбы, биз жатабыз жакшы, баары жакшы.

-  урбум, бүгүн кечиндеби же азырбы тез келип калгыла, эгер эртеңкиге калсаң таарынам.

-  айда, ќрто —айгабы?

- ∆о-ок, ўербакова 73 кө!

- ќо-ой, сен эмне деп жатасың. ћарстын үйү беле?

- ќшол, ал менин дагы үйүм экенин унуттуңбу, курбум?

-  ечирчи —алима, азыр, азыр эле жетип барабыз, -  ызгалдак шашкалактап калды, - Ѕиз азыр, тез элеЕ

- ћакул анда күтөбүз, - —алима трубканы коюп ойлонуп калды: "ќй тобо-о,  ызгалдактын бул эмнеси, ал мени ћарс менен кайра жарашпайт деп ойлогон го, же.." деп ичинен курбусуна таарынгандай болуп турду.  онок үйүнө дасторкон жайып үстүн жайнатып күтүп калышты. Ѕир кезде машина келип токтоп калганда —алима чыгып келип аларды тосуп алды:

-  елгиле, кандайсыздар? -  ызгалдак экөө өбүшүп учурашышты.

- ќо —алима, кандай, иштериң жакшыбы? - ћакулбек аны бооруна кыса чекесинен өөп койду, -  ачан келдиң, ден-соолук жайындабы?

- Ѕаары жайында, ойдогудай, өзүңүздөр? - Үйгө кирип келгиче кобурашып ал-жай сурашып келишти. јларды ички үйдөн чыгып ћарс каршы алды:

- јссалоому алейкум!

- јллейкум салам, келиңиздер!

-  елип калдык, - ћакулбектерди конок бөлмөсүнө алып кирди.  ызгалдактын колунан баласын ала койгон —алима өөп алып:

-  ызгалдак, уулуңарды көргөнгө келбегениме таарынбагыла ээ? - деди жадырап.

-  ойчу —алима, аман-эсен чоңое берсе болду, көрөсүң да, андан көрө өзүң жакшы жүрөсүңбү?

- ∆акшы досум, баары жакшы.

-  ачан келдиң?

- Ёки жумадай болду, телефон чалабы деп күтсөм такыр эле дайыныңар жок, анан чыдабай кетип өзүм чалдым. Ѕаса, ћарс айтканынан чала койдум.

- Ѕалдар менен кол бошобой эле, өзүң көрүп турбайсыңбы, жаш а€лмет болуп калдым, -  ызгалдак жылмайып койду, - јнан калса быйыл атабыз да илең-салаң болуп ооруп жүрөт, карып баратат окшойт, - күлүп калды.

- Ёэ  ызгалдагым, менин картайганым качан, дагы сенин, балдарымдын деми менен моюн бербей жүрбөйүмбү, - ћакулбек муңа€ карылыктын жетип келгенине өкүнгөндөй үн катты, - ћына булар гана мага кубат, билсең!

- ќорубаңыз, мына оору кары-жашты карабайт экен, элүүгө чыкпай минтип жарым жан болуп отурам, - ћарс көңүлү чөгө аны карады.

- ќй, оой силерди тим койсо арманыңарды айтып киресиңер да, эч качан кейибегиле, биз турганда ооруну кеп кылбай күлүп турсаңар оору адашып кетсин, -  ызгалдак аларга карап тамашалай сүйлөдү.

- ќшону айтсаң, силер оорубагыла, курбум экөөбүз силер оорусаңар кошо ооруйбуз, - —алима аны коштой сүйлөдү, - јндан көрө келгиле, бүгүнкү жолугушканыбыз үчүн аз-аздан алып койолу, мынабу »нди€дан келген шарап, атайын катып жүргөм, силерге насип экен.

- јта-аңдын көрү, алса алып койолу, кана эмесе ћарс, өзүң бирдеме деп кой! - ћакулбек ћарсты карады.

- Ёмесе, баарыбызга ден-соолук, узун өмүр, үйбүлөдөгү ынтымакты каалайм, ошон үйүн алып койолу, - ћарс көзүн жумуп алып ийип отуруп калды эле, калганы да стаканды көтөрүп бошотушту. јндан кийин ћари€ чай көтөрүп келди. јңгыча  ызгалдак:

- ћына бул √ермани€дан келген, өткөндө кайынсиңдим √ермани€га барганда эки бөтөлкө алып келген, бирин —алима келип калабы деп катсам жок, бүгүн ала келгем, акыры насип экен, - деди, аны жылма€ карап. ћарс стакандарга куюп койгондо —алима алды, алдына жылдырды. ћакулбек адегенде стаканды колуна алып:

-  ана анда достор! - деп тамашалай күлүп сөзүн улады, - ”шу экөөңөр эми такыр ажырабай түбөлүк бирге өмүр сүргүлө, уулуңардын урматын көрүп бактылуу чоң ата, чоң эне болуп сый-урматка жеткиле!

- јйтканыңыздар келсин, кудайдын кулагына жетип сөзсүз кабыл болсун, - —алима кубанычтуу бир карап алды да аны: "џлайым ошентсек экен, "адамдын оозунда болсо, алланын кулагында болот" деген сөз чын болсо кабыл болсун" деп ойлонуп кетти. ќшентип көпкө бири-бирине жакшы сөздөрдү айтып, жакшылыктарды ыроолоп, көпкө аз-аздан татып коюп отурганда ћари€ тамакты алып келди. —алиманын ордунан жылбай кызматчы жалдап калганын көргөн  ызгалдак көрүп: "бул бир а€багандай байлык тапкан го, үйдүн жакшысын алып ичин жалаң чет элдик эмеректер менен толтуруптур эле, ошол үйүндөгү кызматчы а€лды ала келиптир" деп ойлоп —алимага суктанып алды. Ѕир топтон кийин ћакулбектер кетип, өздөрү калышты. ћари€ орун салып коюп, —агынды ордуна жаткырып дасторкон жыйганга киришти. ќшол убакта ага жардамдашканы —алима келди.  аршы болгонуна карабай экөөлөп жыйнап анан өз бөлмөлөрүнө өтүштү.

- ћакулбек ба€гыдан карта€ түшүптүр ээ? - ћарс —алиманы карап калды.

- ќоба десең, ооруп жүргөн тура, балдары жаш,  ызгалдактын багына балдары чоңойгуча аман болсо экен.

- ќшону айтам, кыйын эле болот да ага, орто заар болуп же эрге тийе албай же балдарынан чыга албай кыйналат да.

- ∆ашап турсун эми, алтымыш тогузда экен, дагы өз курагынан өтө жаш көрүнөт, - —алима чечинип күйөөсүнүн жанына жата кетти, - Ѕиз анын жашына барганда ким билет, такыр эле өбөктөп калабызбы?

- ќшо жашка жеткирсе жакшы, а мен жетпей калсамчы?

-  ойчу ћарс, андай жаман сөздү караңгыда айтпа да, ойлобо, балким токсонго-жүзгө чыгаарсың.

- јнчалык көп жашаганга жараша ден-соолугуң чың болуш керек, жарым жан кишиге узак жашоонун эмне кереги бар?

- Ѕолду, көп сүйлөбөй эс ал, ар кимге карылык ар кандай келет, - —алима аны бекем кучактай жатып алды. Ёкөө тең унчукпай кучакташып бири-биринин демин тыңшап жатып уктап кетишти.

ћари€га бул жер чындап эле көңүлсүз боло баштады. ћурда эки чыныны жууп коюп —алима менен кобурашып күн өткөрчү, эми ал күйөөсүнүн жанында, —агынды ойнотот, ћари€ керээли кечке ашканада, анан да ћарсты көргөнү тууган-уругу келет, жоро-жолдоштору куттуктап келип күндө элдин а€гы тыйылбайт. Үч-төрт кишинин киргогун жуумай, кайра кечки тамак жасап бермей...  ойчу, баары анын мойнунда. Ѕир күнү —алима ага боору оорудубу же жөн эле ошенттиби:

- Ёже, кыйналган жоксузбу, мындан ары сизге көп эмес, айына миң сомдон берейин, эртеңден ары ћарс менен чогуу кечке сыртта болобуз, мен сизди кантип капа кылайын, - деди.

- —алима, ошонуң кантип болсун, кудайга шүгүр, кардым ток, үстүм бүтүн, жаткан жерим жылуу, таза. Ёмнеге, төлөбөй эле кой, мен сени көрүп турам го, иштебесең, кайын-журтуң жакшы экен, кут кылсын! - деди ћари€ кысына.

- јйтканыңыз келсин эже, ошентсе да көңүлүңүз көтөрүлөт да, кантсе да эмгек акы алып турсаңыз, - —алима күлүп койду.

ќшондон баштап ага аң-сезими менен караган —алима эртели-кеч өзү жардамдаша коюп жүрдү.  үндүз кечке машина аз жүргөн көчөдө ары-бери айдап —алимага айдоочулукту үйрөтө баштады ћарс, туура бир ай дегенде —алиманы өзүнчө айдаганга үйрөтүп койду. ∆ол эрежесин үйрөнүп дагы бир ай өттү, акыры өзүнчө айдаганга ишенгенде гана барып айдоочулук күбөлүк алды. јрадан көп өтпөй өзү тандап машина алды. ћарс эч нерсе дебеди: "ћейли, төрөбөдүм деген арманы унутулуп аз да болсо алаксып, эмнеси болсо да өзүм сүйгөн адамым кашымда жүрсө болду" деп ойлоду. ћашинаны алгандан кийин алар уулун салып алып ата-энесиникине, эже-агаларыныкына барышты. ћакулбек ушул тушта ооруп төшөктө эле, алардын үйүнө да келишти.  ызгалдак анын өзүнө энчилеп машина алганын көрүп кубанып килем жаап, баласынын колуна миң сом карматып, анан балдарын салып алып чогуу эки курбу рулга отуруп тоого жөнөштү. ћакулбек да алар менен бирге баратат. јл кээде өкүнчү болду: "јттиң, өмүр деген сааттын жебесиндей чыкылдап өтүп кете берет тура, балдарым жаш, кокус болуп кетсем эмне болот? Өлбөгөндөй оокат бар,  ызгалдак тең көрүп бөлүштүрсө баарына жетет" деп ойлонуп, жан далбаска түшөт. Ёми ушул жаштар менен того чыгып келүүнү каалады: "балким менин акыркы эс алуум чыгаар, эмне болсо да бирге болоюн", деп ичтен сызып, оорлошуп көңүлү чөгүп турса да билгизбей сыртынан күлүп-жайнап, көнгөн адатынча тамаша сүйлөп койот.  ызгалдак бул кезде толуп, өз тагдырына ыраазы болуп бактылуу эне, сүйүктүү жар болуп, алган жарынын көңүлүн көтөрүп жаркылдап турат.  өк майсан чөбү көйкөлгөн тоонун этегине жеткенде эки машина кубалашып келип токтоп калды. ћарс дароо Ўамбеттер менен бирге келип «айна менен таанышканын эстеп алды: "“андаган тазга жолугат деп, ошондо анын ата-энесинин кандай экенин билбей үйлөнүп алганымды кара" деп улутунуп алды. јңгыча  ызгалдак:

- јли€, сен балдарды тигиндей суудан алыс ойното бер, жакшылап кара, - деп төшөк салып алдыларына ала келгендеринен коюп берди. —агын алар менен чогуу ойноп кирди. ћарс менен ћакулбек көк шиберге жамбаштай отуруп пиводон ичип сүйлөшүп атышты, эки курбу сууга түшүп ысыганынан сергип алууга кетишкен.

- ћарс, сен азыр врачтарга көрүнүп жатасыңбы?

- ∆ок, андан көрө массаж жасатсамбы деп атам, көпкө доктурда жүрүп укол-дарыны көргүм келбей калды.

- ја-аа, оору айтып келбейт тура. Ёчтеке эмес, дагы ушунча жакшы болуп калдың, бара-бара кадимкидей болуп кетесиң, - ћакулбек ойлуу отуруп калды, - ћына мени айт, картайганда үйлөнүп балдарым жаш, бирдеме болуп кетсем чиедей балдар менен  ызгалдак кыйналаар бекенЕ

- ∆о-ок андайды айтпаңыз, кудай ден-соолук берсин деңиз, жамандыкты эстебей жүрүңүз, - ћарс эмне дээрин билбей шашып калды.

- Ёэ балам, анан кантем,  ызгалдакка эчтеке айтпайм, мени айыкпайсың деди врач, менин ашказаным рак болуп өтүшүп кетиптир дейт, ал укса ыйлап-сыктайт. »чкенимди кусуп атам, таза абага чыкканга кичине эс алып куспай калдымЕ - ћакулбек "өх" деп алды. ћарс үн дебеди, не демек, атасындай кишиге эмне деп акыл айтмак же сооротмок? “ек жерди карап үнсүз отуруп калды.  ызгалдак менен —алима бир топтон кийин суудан чыгып аларды көздөй келатты, ошондо ћакулбек:

- ћарс, —алимага деле айтпа, экөөбүз эле билели, а€л немелер ичине сактай албайт, - деп аларды карап калды.

- »йи жигиттер, отурасыңар кобурашып?  андай экен келген жерибиз - кооз, бейиштин эле өзү бекен? -  ызгалдак аларга жадырай карап эки жагына көз жүгүртө суктанып, -  арасаңар, тээтиги тоонун башын, биз би€кта ысып-күйүп атсак аерде мөңгү бар экен, жараткандын өзү кол менен жасап койгондой кооздугун кара! - деп ушул учурда тим эле эргип алыптыр.

- ќшону айтсаң. ћарс, тетиги жерден бир булак көрдүм, бир башкача сезилди мага, ошол жерге барып жок дегенде буту-колуңарды жууп келгилечи, экөөңөр тең сакайып кетсеңер ажеп эмес, - —алима экөөнү карады, - —из дагыЕ - ћакулбектин укпагандай мелтиреп отурганына таң калып аны карады, - —из дагы барып суусунан ууртап, жуунсаңыз тез сакайып кетесиз, - деди.

-  айда-ан, ал булак жөнөкөй эле булактырЕ - ћакулбек кайдыгер үн катты. - јндан көрө атайын келгениңерге жараша бир аз ары-бери басып, балдарды ойнотуп көңүл ачкыла.

- ћейли, көңүлү келбесе кыйнабайлы, андан көрө өзүң жакшы сезип атасыңбы өзүңдү, куспадыңбы? -  ызгалдак отура калып ћакулбектин чекесин басып көрүп анан ћарска карады, - “аза аба, салкын жерде мындай басып келсеңер боло, отура бербей.

- јзыр, биз силерди карап отуруп сууга түшкүбүз келди, бирок ден-соолук начар, коркуп атабыз, эгер ооруп калсак, силер кыйналасыңар, - ћарс күлүп койду, жүрөгүндө каткан сыр бардай.

—алима балдардын жанына барып:

-  ана садагаларым, көңүлдүү отурасыңарбы, - деп —агындын ууртунан өөп анан јртисбекти көтөрүп ала койду, -  елгиле эмесе ойнойбуз, - баланы эки ууртунан өөп-өөп алып жерге түшүрдү да, - јзыр силер менин көзүмдү таңасыңар, мен силерди кармайм.  им кармалып калса анын көзүн таңып биз качабыз, макулбу?

- ћа-акул! - дешти чоңураак үчөө.

—алима өзүнүн көзүн таңды да,

- ћен азыр силерди кармайм! - деп колун эки жакка суна жөнөгөндө балдар борсулдай күлүп качып кетишти, аңгыча  ызгалдак жетип:

-  үкүк, күкүк!  ана —алима, мени тапчы! - деп үн чыгарып улам, ал жакындаганда качып кетип атты. јны туураган јли€ менен «амир, јмир үчөө дагы "күкүк, күкүк" дешип каткыра жакындап келип, кайра качып черлери жазылгыча ойноп атты. Ѕир кезде  ызгалдак капысынан кармалган болуп ага шыбырады:

- ћына, мени карма, бир эле сен таппай атсаң балдарга көңүлсүз болуп калбасын.

- ќо-ой мына-мына, мен кимди кармадым? - —алима  ызгалдакты кармап алып көзүн чечти да, -  ызгалдак, сен ойной албайт экенсиң, карачы јли€лар бир карматпай койду, - деп күлүп калганда балдар да кубана каткырып кол чаап калышты.

- јпа сиз кармалып калдыңыз, көрдүңүзбү биз жеткирген жокпуз, - «амир кубанычтуу жетип келди.

- Ёми сиздин көзүңүздү таңабызбы? - јли€ апасын карап сурады.

- ќоба, эми апаңдын көзүн таңабыз, карматпагыла ээ? - —алима аларды карай жылмайды. ќшол кезде ћарс менен ћакулбек тээ төш та€на катарлаш басып жүргөн, бир убакта ћакулбек көкүрөгүн баса отура калды:

-  а-ап, келбей эле койсом болмок экен, көңүлүм айнып кускум келип атат.

- Ёс алыңыз, көп басып койдук окшойт, - ћарс аны колтугунан ала таш үстүнө отурууга жардамдашып бир колу менен сүйөй калды. ћакулбек отуруп эңкейе калып окшуп-окшуп жиберди. ћарс ылдыйта ойноп аткан а€лдарын карай кол шилтеп калды. јлар бул жаңдоону көпкө чейин байкабады, балдар менен кубалашып ойноп атып јли€нын көзүн таңып качып жүрүшкөн. —алима төш тарапты карай калып ћарстын кол булгап жатканын көрө койду да:

-  ызгалдак, мен тигилерге барайынчы, ћарс чакырып жатат, - деп жөнөй бергенде ал дагы артынан басты. јлар келгенде ћакулбек кусуп-кусуп бир аз эс ала түшкөн.

- Ёмне болду, кустуңбу? -  ызгалдак чебелектей кетти, - Ўамалдап калдың окшойт, жүрү ылдый түшөлү, ашказаныңа жакпай калды бейм?

- ќшондой болду го, эти€т кылыңыз эми, карачы кусканга өңүңүз кубарып кетиптир, - —алима да кабатырланып кейип калды, - ћарс, сен да ооруп калып жүрбө, бас эми кетели, - ћакулбекти  ызгалдак экөө сүйөй өйдө кылды да көк шиберди аралап жөнөштү. Ѕалдар өздөрү да кызуу ойноп жаткан экен, алардын оюнун бузгулары келбей ала келген термостогу чайынан ысык сүт кошуп берди ћакулбекке, анан төртөө тегеректеп отуруп алып тамактанышты.  ызгалдак менен —алима экөө винодон ичишти, ћарс ичпей койду. јнткени ал намазга жыгылсамбы деп жүргөн эле. ћакулбек ооругандан бери ичпей калган.

јлар күн кечтей баштаганда гана машиналарына отуруп үйлөрүнө жөнөй баштады.  анчалык өзүн карманган менен ћакулбектин кыйналганы билинип турду, ал үйүнө келгиче үндөбөдү.  елип эле  ызгалдак врач чакырып көрсөттү эле, ооруканага жатууга кагаз жазып берди. ќшондон көп өтпөй —опубек менен јйсара, карындашы, алардан кийин  албүбү да келип үйгө толуп эле калды. ћакулбектин ден-соолугу начарлап кеткенин угуп жетип келген бир туугандары улам бири барып көрүп турушту. ¬рачтар ага канчалаган укол сайып, дары берген менен эч жылыш болбоду. јйсара аны үйүнө чыгарып келди да:

- —ени өзүм карайм, мени менен барып бээнин сүтүн ичесиң, дары чөптүн баары тоодо, доктурларың акча алмайдын эле амалын кылат, - деди ага.

- Ёже, чын эле бээнин сүтү жакшы деп мен да уктум эле, барса барып келсин, -  ызгалдак кайнежесин үмүттүү караганда ал:

- —ен дагы барасың, үйгө да чакыра элек элем, силерди эптеп алып кетейин, шылтоо менен ћакем жакшы болуп кетет! - деп јйсара айтканда  ызгалдак:

- Ёже.. мен беш бала менен кантип барам? јли€ азыр жаштык кылат, болбосо таштап койот элем, - деди.

- Ѕалдарга мен эмне башкача казан асат белем, бешөө эмес онуң болсоң да барасың, андан көрө камын, эртең эрте жолго чыгабыз, - деди јйсара өктөм.

ќшентип ћакулбектин оорусуна карап эртеси эле  еминди көздөй жол алышты. јли€ тестиер кыз, он төрттөн он бешке карап калган. Ёстүү, көп сүйлөбөгөн кыз болгон. «амир менен јмир деле окуп калганга эсине кирип калышкан. Ёң тентеги јзизбек,  ызгалдакты тажатчу ошол. јртисбек азыр жаш, жаңыдан басып жүрөт. ќшентип бул чоң үй-бүлө јйсаранын үйүнө жетип келишти. јл күнү аерде түнөп, эртеси эле жайлоого ат менен чыгууга туура келди. ћакулбекти боз үйгө жылуулап жаткырып үч маал жылкыны саап келип эле жылуусу менен бир чыныдан сүт берип, анан ар кайсы чөптөрдөн күн батканда терип келип јйсара өзү кургатып анан кайнатып бал кошуп берип атты.  елгенине он күндөй болгондо бир аз куспай калды. јдеп келгенде  ызгалдак бээ саагандан коркуп жүрдү эле кийин көнө түштү. јли€ кол арага жарап кол кабыш кыла койот. “уура бир ай дегенде ћакулбектин ден-соолугу оңоло түшкөнү билинип өңү тазара түштү.

- Ёже, - деди ал бир күнү, -  ызгалдакты үйгө жиберсем, балдар менен бара берсин, өзүң билесиң азыр ууру-кески көп, көз болбосо болбойт.

- ћейли, мага сен кымбатсың ћаке, сен үйүңдү ойлоп жатасың, барса барсын, бүгүн бир козу соеюн да коноктоп энчилерин берип жөнөтөйүн, сен күзгө чейин биерде бол, ынак сүт менен ак талкандын жармасын, анан дары чөп ичирип жатам.

- ћейли эже, сенин табыптыгыңды билбепмин, өзүбүздө доктур турса башкага барганымды кара, - ћакулбек күлүп калды.

- Ѕилесиңби ћаке, - Ёже, агасы аны дайым ушинтип аташчу, - атам абдан кыл тамырчы болчу, болбой турган кишини карачу эмес, айыга турганын жан-алы калбай тоого чыгып не бир чөптөрдү күн баткандан кийин терип келчү да, көлөкөгө кургатып ушалап ар бирин ар башка баштыкка салып алып, ошондон кайнатып берип карачу. Ѕал дагы абдан жакшы дарычылык касиети бар. Ќегизи чөптү эртең менен эрте, кечинде күн батканда терсе сапаты жогору, дартты тез айыктырчу энерги€сы күчтүү болот экен.  үндүзү күн нуруна алар дарылык касиети алсыз болуп калат дечү атам.

- ќшону үйрөнүп алганыңды кара, атамдын тамырчы, ооруларды көрүп жүргөнүн билем.

 ызгалдак сырттан кирип келгенде јйсара аны карай:

- ∆айлоонун машакаттуу турмушунан тажадыңбы келиним, бизде ушундай, таң аткандан күн киргенче "айда, байла!" деп атып көз байланып иңир киргенде зорго көчүк басабыз.

- ∆о-ок эже, эмнеге тажамак элем, тоонун жашоосу мага өзү жагат, -  ызгалдак кайнежесинен ийменгендей отуруп калды.

- ∆айлоодогу жашоо керемет билгенге, билбегенге тозок, -  үлүп калды ал, -  ел бери отуруп чай ич айланайын, эртең силерди мен жөнөтүп, анан үйгө барып келейин, жаш келин эмне болуп атат, көрүп келбесем болбойт, - деген јйсара чай куюп келинине сунду. ”шул кезде ал инисине өмүрлүк жар болуп, бала төрө берип, ысык суугуна чыдаган жылдыздуу келинине ичи жылып турган.

***

 албүбү ќсмон  аримовичтин үйүнө келгенде машинадан түшүп жатып эле таңгалып калды: "“обо-о, андан бери жети жылдан ашты, канча түш көрдүм, бир гана ошол түшүм эсимен кетпей койду. Ѕолгондо да дал ушул үйдү көрбөдүм беле, кудуретиңден айланайын кудай, эми ушул жерден ырыс-бактымды тапсам экен, эчен, эчен азап тозокторду көрдүм, кандай гана асыл максаттарым, ой-кы€лым бар эле, баары ташка тийип бырчалаган күзгүдөй өзүмдү унутуп салбадым беле, көрсө айдын он беши жарык, он беши караңгы деген чын тура" деп ойлонуп кеткенде ќсмон  аримович аны жеңил гана колтуктан ала:

- ∆үрү  албүбү, үйдө бизди туугандар менен балдар күтүп жатат, - деп үйдү көздөй жетелей басты.

- ћм, балдар дейсизби? -  албүбү уктап ойгонгон адамдай ќсмон  аримовичти карады.

- ќоба, бизди күтүп калышты, - јлар үйгө кирип келгенде алдынан ак чачтуу сексенден ашып калган кары кемпир чыга калып:

- “октой тур балам, кыргыздын ырымы менен киргизели келинди, - деп колундагы чыныга куюлган сууну экөөнүн башынан тегеретип сыртка төгүп; - балекеттин баары суу менен кошо кетип ак жалгасын, ылайым бак айтып, өмүр бою бири-бириңе жөлөк-та€к болуп жүргүлө, кана келиним, мынабы актан ооз тийип, анан үйгө кир! - деп дагы бир чыныга куюлган мелт калт сүттү биринчи  албүбүгө карматты.  албүбү андан эки-үч ууртап ќсмонго берди, ал да ууртап апасына берди, - јман болгула балдарым уул-кызыңарга мээримдүү болгула, - деген кемпир алардын артынан төркү бөлмөгө кирди. јлар үйгө киргенде үй ичи толтура адамдар эле. ќрдуларынан тура калышып ќсмонго урмат көрсөтө ар бири учурашып жатышты. „акан той өткөрүп, тууган-туушканы, дос-жоросу таркагандан кийин ќсмон менен  албүбү бир үйдө жалгыз калышты. ќсмондун улуу кызы гана кийинки апасын жактырбаганы билинип турду.  албүбү ар биринин көз карашынан, мамилесинен эле байка койду: "Үй-жайы бөлөк, келсе сый көрүп кайра кетет, мага эмне демек эле" деп ойлогон  албүбү аны ойлоп өзүн алаксыткан менен унута албады анын көз карашын. ∆аштары өйдөлөп калган эки адам, бири а€л, бири эркек, булардын жан дүйнөсү да эки башка элеЕ

ќсмон өмүр бою кызматта иштеп, докторлугун жактап, өзүн  ыргызстандын экөөсүнүн бири сезчү.  албүбү тескерисинче жүрөгү назик, адам аттууну бийик санап, бирөөнө жаман айтпаган, ак көңүл, пейли кенен, жаман-жакшыны, ачуу-таттууну таткан а€л. Ёкөө тең жумушка кетет, кечинде маңдайлаша отуруп чай ичип кобурашып көпкө отурат. Ѕулар бири-бирин аста гана көз кыйыгынан карап сынашчу болду. јйрыкча ќсмондун мактана сүйлөп, дүйнөнү омкоруп койгонсуганы  албүбүгө жакпай келет: " артайган неме мактанып эмне кылат, эмгегин эл билип, өкмөт бааласын, баарын өзү бүтүрүп, элге бир чоң жумуш кылгандай сүйлөйт, наам алса өзү үчүн, иштесе үй-бүлөсү үчүн акысын алды" деп ичтен ойлонуп калат.

Ѕир күнү алардын үйүнө улуу баласы үч баласын таштап кетти.  албүбү унчукпады, анын жумушка бараар убактысы болуп калган. Ёң кичүүсү баса элек экен.

- ќсмон, мен кечигип жатам, кете берейин, кечээ оорулууну бүгүн операци€ жасашым керек, -  албүбү кийинип атып айтты.

- ћакул  албүбү, бара бер, балдарга мен көз болом, колуң бошоору менен келесиң да ээ?

- ќоба, жумуш бүтөөрү менен жөнөйм! -  албүбү чыгып кетти.

јл келгенде оорулууну операци€га да€рдап жатышкан экен.  албүбү чечинип халатын кийип атканда медсестра келип:

-  албүбү “емирбековна, сиз бүгүнкү операци€га катышпайсызбы? - деп сурап калды.

- Ёмнеге, катышмак турсун өзүм жасайм, -  албүбү эч нерседен кабарсыз күлө бакты, медсестра ыңгайсыз абалда бирдеме айталбай күймөлө берди эле ал кайра ага бурулуп, - —ага эмне болду –а€, ким бирөө айттыбы, мени катышпайт деп? - —ырдуу тигилди анын көздөрүнө.

- ∆ок, жо-ок, бирок сизди операци€ жасай албайт деп јлмаз Ѕотобекович өзү жасаганы жатат.

- ћм де, ал мага караганда тажрыйбалуу да, демек мага ал ишенбейт экен даЕ

-  албүбү “емирбековна, ал оорулуунун атасы кечээ күнү кечинде сизге берем деп бир кой алып келген экен, јлмаз Ѕотобекович көрүп калып ага сизди жамандап, анан өзү жасамак болуп жатат, - ал шыбырай босогону карады.

 албүбү ойлуу терезеге келди, сыртта күн бүркөлүп кар сампарлап жаап турган.

- ƒа-аа, - деп алды ал, - демек бир аз нан табыш үчүн менин атымды жамандаган экен да, анын койду алганын өз көзүң менен көрдүңбү?

- ќоба эже, ал тургай телефонума тартып алгам!

- јзамат десе, -  албүбү ойлонгондой кайра сестраны карады, - сен аны эмнеге тартып алдың, эмне зарылдыгы бар эле?

- ја-аа, сизди жамандап жатканын угуп калып жиним келген.

- –ахмат –а€, мага жан тарткандар бар экен да анда! ƒа-а тим кой, жасаса жасасын, - деди да ордуна отуруп калды, - —ен бара бер, мында эле болом.

- ќбход жасайбызбы?

- ќн беш мүнөттөн кийинЕ

- ћакул, - —естра чыгып кетти.  албүбү өзүнчө ойлуу: "ќорулуу жан далбас кылып, врачтардан үмүтү зор болуп, айыгып кетүү үчүн эч нерсени а€байт, бирок ошол арзыбаган нерсе үчүн бири-бирин жамандап, бири-биринен кызганып турган врачтан кантип үмүт этсе болот, ай адамдар ай!" жан дүйнөсү эзиле ойго батып көпкө отурду да тыңшагычын алып палаталарды кыдырып обход жасаганы кирди. јл киргенде оорулуулар чоочуркагандай карап, мурда көрбөгөндөй кабыл алганы аны таң калтырды. Ѕаарын көрүп жатып бирине кайрадан жаңы назначение жазып, бирине эки-үч күн эс алып кайра баштаарын эскертип, бир экөөнү жакшы болуп калгандыктан чыга берүүсүн айтып анан кабинетине келди: "Ќеге бүгүн оорулуулардын көз карашы такыр башка, менден чоочуркагандай карашат, биринчи көрүп аткандай?" деп ойлонуп отурганда –а€ кирип:

-  албүбү “емирбековна, сиз јлмаз Ѕотобековичке кирип айтпайсызбы, сиз билесиз бул жердеги оорулууну операци€ жасоону, ал бул жерге тиешеси жок, сиз чакырсаңыз анан келиш керек эле, оорулуу абдан оор, анын колунан келээр-келбеси күмөн! - деп чыйпылыктап жиберди.

- ќорулуунун кимиси бар? -  албүбү аны карабай туруп сурады.

- јгасы менен ата-энеси жүрөт.

- ћага чакырып кой!

- ћакул, - –а€ чыгып кетип бир аздан кийин үч кишини ээрчитип кирди. јларды отур дегендей ишаарат кылган  албүбү бир топко тигиле карады да:

- —издер уулуңуздарды операци€ кылууга мага ишенбегениңер жөнүндө жана бир нерсе болсо жоопкер јлмаз Ѕотобекович деп кагаз жазып бергиле.

- Ёмнеге?

- јнткени, јлмаз Ѕотобекович бул жерде иштебейт, анан бул операци€нын жоопкерчилиги менин мойнумда.

- ќо-ой кокуй, анан эмнеге ал жасайм деп жатат? - Ёнеси чырылдап ийди, - јга ишенгенде жакшы жасай албасачы?

-  антип эле, ал өзүм жоопкермин дебедиби? - јгасы каштарын жы€ түшүнбөгөндөй сурады.

- јлмаз Ѕотобекович мурда иштеген, азыр бизде эмес, экинчиден ал менден уруксаат сураш керек эле, менин отделениемде анын эч кандай жоопкерчилиги да жок. ћен башкы врачка кирип бул жөнүндө айтып, жазганыңарды көрсөтүшүм керек!

- ћен жазып берем! - деди атасы.

- Ёң жакшы, -  албүбү жылма€ анын алдына кагаз-ручканы жылдырып койду. јлар кабинетте отурганда оозу-мурдун марли менен жапкан операционный ассистент жүгүрүп кирип келди:

-  албүбү “емирбековна, оорулуунун абалы оор, сиз барбасаңыз болбойт. јлмаз Ѕотобекович чакырып жатат!

- ∆оопкерчиликти өзү мойнуна алса, мени кабак-кашына илбесе, эми менин жардамым керек бекен?

- —изден суранып жатат, бир аз кечиксеңизЕ

-  окуй күн ай, кайдагы доктурду алып келдиң эле, эми эмне болот, - оорулуунун апасы күйөөсүн карады.

-  ызым, ал өзү жасайм дебеди беле? - эми жазганы турган кагазын жылдырып сестраны суроолуу карады.

- Ѕалаңыздын оорусу абдан серьезный экен.

- ∆азып коюңуз, мен барып көрөйүн, -  албүбү шаша чыгып кетти.

ќорулуунун өтүн алуу керек эле, аны жарып алып јлмаз Ѕотобекович шаштысы кетип жаткан,  албүбүнү көрүп эле:

-  албүбү “емирбековна, мени кечириңиз, жардам бербесеңиз болбойт, - деп аны карап жалдырап жиберди.

- ќшон үчүн акча менен эмес, мээ менен окуш керек элеЕ -  албүбү ага карабай оорулуунун жүрөгүнүн согушун карап, тамырын кармап көрдү да, -  еле скальпелди бер, жарыкты чоңойт! - деп өзү кирише баштады.

јлмаз Ѕотобекович  албүбүнүн ары жагына бир, бери жагына бир чыгып чыйпылыктап жатты. јчып алып жаап коюуга да даабады.

-  ечиресиз “емирбековна, оорусу өтүшүп баратыптыр, өт жарылаарына аз эле калган экен, ача электе жарылса жаман болмок, - деп сүйлөп жатты. Ёки саат бою оорулуу менен алышкан  албүбү кара терге түшүп операци€ны бүтүп, тигип болуп анан:

- јдамдын өмүрүн кайдыгерликке салган болбойт, кеңешпей иш кылбай жүр, акча тапкың келсе бизнес кыл! -  албүбү оорулуунун абалын текшерип ага толук адам болооруна ишенгенден кийин гана палатадан чыкты. ќорулуунун туугандары босогодон жарданып тосуп алышты.

- ƒоктор, кандай, операци€ жакшыбы, абалы кандай?

- ƒеги аман калчудайбы? - апасы ыйлап алган, - ќлда-а кагылайыным ай, кайдагы дарт жабышты эле деги?

- Ѕаары жайында, балаңыздын абалы жакшы, коркпоңуздар, азыр наркоздон тура элек, бириңер калып, калгандар бара берсеңер болот!

- ќозуңа май айланайын, колуңа дарт жолобосун, аман бол! - јтасы да алкап эми эшиктен чыгып келаткан јлмаз Ѕотобековичти утурлады; - —ен акмак бала турбайсыңбы, дагы бизге  албүбү “емирбековнаны жамандап койот, ок у€ты жок десе, билбесең балакетиңе доктур болуп жүрөсүңбү?!

-  ечирип коюңуз ата, көп эле операци€ жасадым эле, бул өтө оор экен, жарылып кетиптир, - деп тайсалдап ары басып кетти.  албүбү кабинетине келип чарчаганга отургучка шалак эте отурду. ќшол кезде стол үстүндө тигилердин жазган түшүнүгү турган, аны окуп кирди. јңгыча јлмаз Ѕотобекович кабинетке кирип:

-  албүбү “емирбековна, менин катачылыгымды кечирип коюңуз, башкы врачка билгизбей эле коюңуз, - деди.

- ћен эмес, оорулуунун ата-энеси киребиз деп жатат. Өзүң ойлочу јлмаз, бул кылганың мени басынтып кордогонуңбу же өзүңдү түрмөдөн көргүң келип атабы?

- ∆ок-жок,  албүбү “емирбековна, мен негизи эле өткөн жумада жумушка арыз жазып кирип койгомун, кол коюлган, анан жумушум чыгып келе албай жаткам.

- јрыз жазып, кирип алып эле иштебей жүрүп бирдеме чыга турган болсо жүгүрүп келмей адатың барбы? јл адамдын тагдырын, операци€ ийгиликтүү өтөбү же өтпөйбү аны ойлобойсуңбу, јлмаз Ѕотобекович?

- Ёми-и эже, ошол алган койду сизге алып барып берейинчи, ансыз да ошону айтайын дегемин, кечинде үйүңүзгө өтөм, - јлмаз Ѕотобекович шарт чыгып кетти.  албүбү ойлуу отуруп калды: " им билет, башкы дарыгер өзү айткандыр, жөн эле ооруканага кирип келүүгө даабайт эле. ћен айткан күндө да баарын тууралап коюшаар" деген ойдо оорулуунун жазган түшүнүк катын жан чөнтөгүнө салып бекитип алды да, шуу дедирип үшкүрүп алды. ќорулуулардын көз карашынын бузулганынын себеби: " албүбү “емирбековна тажрыйбасы жок врач, анын иштегенине эки эле жыл болду" деп айтып атканын бири угуп экинчисине айтып андан кооптонуп калышкан экен. јл тургай: "ќкуусун бүтө электе киши өлтүрүп түрмөгө отурган а€л" деген сөз тараптыр. јны уккан  албүбү башы ооруп жумуш а€ктагыча зорго чыдады.  ечинде келсе үйүндө ќсмондун кызы келип алып: сүйлөшүп жатканын угуп туруп калды. "Өз энебиз болсо ушуларды карап отурмак, төрөбөгөн а€л баланын кадырын билмек беле?" деп калды кызы. " ызым, төрөбөгөн а€л болсо да алдым, эгер төрөгөн а€л алсам балдары менен батышпайт элеңер, ошону ойлодуңбу?" "ј€л албай эле койсоңуз болбойт беле, апамдын кармаган буюмдарын ушул а€л урунганын ыраа көрбөйм" "Ёмне, жалгыз тамда соксоюп өлүмдү күтүп жата бер дегени турасыңбы?" "”шу жашыңызда а€л алганыңыз туура болгон жок, апам болгондо күйөөгө тийбей биздин балдарыбызды багып отурмак". " ой балам, мени кыйнабагыла, аз калган жашоомдо тынчыраак жашайын!" деген ќсмон ордунан туруп сыртка чыгып келатканда  албүбү жаңы эле келаткандай болуп кирип калды.

- ја-аа келдиңби? - ќсмон капа болгон түрү бар.

- ќоба, келдим, -  албүбү ички үйгө кирип сырткы кийимдерин чечип кийим илгичке илди да ашкана тарапка басты.

- ∆умуштан келдиңизби? - ќсмондун кызы Ќаргиза аны калп күлө сурап койду, - Ѕүгүн үйдө караар киши жок балдарды алып келип койсом атам жакшы карай албаптыр.

- јтаң карыган киши да, Ќаргиза, анан да эркек киши баланы карай албайт, мен болсо жумуштамын, - деп эч нерсе билбегендей газга чай коюп стол үстүндөгү жуулбаган идиштерди раковинага салып жууй баштады.

јтасын кекетип-мокотуп жатып Ќаргиза балдарын ээрчитип ошол бойдон үйгө кирбей кетип калды: "јттиң, бекер кылган экемин, күйөөнү коюп өзүм менен өзүм болсом болмок экен, жараткан ай, неге эле кыйчалыш тагдырдын кырларында гана чалынып жүрүп жашоого жаралдым, эми мындан аркысы дурус болоор десем бул жерде да тоскоолдук пайда болду, деги көрөөр күнүм канча, жакшы күндөрдү көрөмбү же жүрөгүм сыздап жүрүп өтөмбү?" деп колу жумушта болсо да башын зыңгыраткан санаа жеп жатты. ќо бир топтон кийин ќсмон кирди:

-  андай  албүбү, иштериң жакшыбы?

- ∆акшы.

- ќпераци€ жасадыңбы?

- ќоба.

- ќйдогудайбы анан?

- Ѕаары жайында.

- јзамат, ишиңди жакшы алып баратасың, азыр жаңы бүткөн жаштарга ишенбе, башында өзүң болушуң керек, анткени сен дилиңди коюп окугансың, алар акча менен дипломду чөнтөккө салып алып мансап күткүлөрү келишет.

- Ѕилем.

- Ѕилсең ошол, ишиңе так бол, өз жумушуңдан мурун оорулууга көңүл бөл, адам өмүрү менен күрөшүп аткан соң өз ишиңдин ийгилигин гана ойлошуң керек.

- –ахмат, "жакшы сөз жан эритет" деген, кызың эмне деди?

- ќй ал "балдарымды жакшы карабаптырсың" дейт, абдан ээнбаш экен үчөө тең, "жөн отур" дегенди укпайт, тамак берсем ичпей сыртка чыгып суу менен ойношот. "Ёкинчи алып келбе" дедим.

- Ёми мен алардын балдарын багуу үчүн жумуштан чыгып алсам болбойт го, анын үстүнө жаңы эле иштесемЕ

- ∆о-ок  албүбү, сен иштей бер, өз балдарын өзү багышсын, алып келсе чоңураак бирөөсүн ала келсе карап турат, сен иштей бер, такшалышың керек, окуп алып ошонун үзүрүн көрбөсөң кантип болсун, мени айтса болот, колдон келгиче иштедим, ак эмгегимди жалаң медицинага арнадым, ушул балдарды чоңойтуп, окутуп-чокуттум.

- Ѕирок алардыкы да туура, кез-кезде келсе карай албай койсоң, мен дагы жумушта болупЕ Ќаргиза капа болуп кетти го ээ?

- Ѕоло берсин! - ќсмон кызына жини келгендей төркү бөлмөгө кирип кетти.

 албүбү тамак жасап, чайын кайнатып, эмеле чачылып турган ашкананы ирээтке келтирип койду. јндан кийин ошол жерде отура берди: "Ёми эмне кылам, жумуштан чыгып башка менчик ооруканага кетип калсамбы" деп да ойлонуп кетти. Ѕирок ал канча жылдар бою эңсеп келген максатына жеткенине ыраазы боло жылмайып алды: "јйтса айткан чыгаар, түрмө көргөнүм жалган беле? »шиме так болуп, оорунун диагнозун билсем болду, бирөөлөргө өчөшүп жумушсуз калмак белем? ∆етишет, пайдасыз өткөн жаштык күндөрүмдүн эсесин чыгарып иштешим керек, ыраазымын ќсмонго, менин таламымды талашып атыптыр". јркы үйдөн чыга келген ќсмон стулда уктап аткан  албүбүнү көрүп: "байкушум ай, чарчаган экен, ойготпой эле койоюн" деп ойлоп кайра бөлмөсүнө кирип кетти. ќйлонуп жатып уктап калган  албүбү башын көтөрүп тамактын боркулдап жатканын көрүп тура калды: "көпкө уктадымбы, тамак бышса эртерээк жатып эс алайын" деген ойдо өйдө болду эле, телефон чыр этип калды. “урбканы ала коюп эле:

- јло, ало, ало-о, - деп шашкан а€лдын үнүн угуп:

- ”гуп жатам.

-  албүбү “емирбековна, бүгүн операци€ болгон оорулуу кыйналып жатат, келе аласызбы?

- ƒежурный врач жокпу?

-  үзөттөгү врачтын туугандары каза болуп келбей калды.

- јзыр барам, -  албүбү шашыла ордунан туруп ќсмонго кирди: - ћен кетип атам, тамагыңды да€рдап койдум.

- Ёми такси менен барасыңбы?

- јнан эмне кылам, такси менен барбасам кечигип калам да.

-  ое тур, мен кошо барайын, бир аз күтүп чогуу келебиз, өзүбүздүн машина менен баралы, - ќсмон  аримович кийине калып сыртка чыкта да машинасын от алдырып  албүбүнү жанына отургузуп жөнөп кетишти. ∆етип эле шашыла кирип кабинеттен халатын кийип оорулуунун үстүнө кирди.

-  андай, кан басымы көтөрүлүп жатабы? - деди алдынан чыккан сестрадан сурап.

- ∆өөлүп, ысытмасы кыркка жетип жатат.

-  өрөбүз, уколдоруңду да€рда!

- јзыр эле укол сайдым, - јртынан баратып жооп берди.

ќорулуу јвазбек  урманов деген отуз экидеги жигит, температурасы көтөрүлүп чыдай албай жаткан экен.  албүбү "өх" деп эс ала түштү, анткени өзү операци€ кылган адам башка эле, бул кечээ түнкү врач жасаган оорулуу экен. ћедсестра аны алмаштырып калган тура. ∆анына отуруп тамырын кармап көрүп, чекесине колун койо көпкө отурду: "»чинде бир нерсе бар, неге мынча кайдыгер карашат, кайрадан операци€ жасаш керек" деп ойлоп ордунан турду. ћедсестра анын буйрук беришин күтүп жанында. јнан палатадан үндөбөй чыгып күндүзгү өзү жасаган оорулууга кирип көрүп коюуну ойлоп анын кайсы палатага которулганын билсе да жай басып палатадагыларды бир сыйра карап көрүп абалдарын сурап чыкты. Ѕолотбек  апаровдун палатасына кирип барып анын ойгоо жатканын көрдү да жылма€ жанына отурду.

-  андай жигит, абалың жакшыбы?

- ∆акшы эже, - оорулуу саал жылмайган болуп жооп берди.

- “емператураң жокпу?

- ∆ок.

- ∆акшы, эмне ичип жатасың?

- јзырынча кайнак суу эле берип атат.

- ќшол жакшы, сакайып алсаң, анан тамакты каалагандай иче бересиң.

- ћм, - деп тим болду ал.

- јнда жакшы эс ал, -  албүбү ордунан туруп палатадан көңүлү жайлана чыкты. јнан сестраларды кабинетине чакырды да, - ќорулуунун абалы өтө оор, демек кайрадан ичин ачышыбыз керек, ичине бир нерсе калып калган, - деди, - “езирээк операционный бөлмөнү да€рдагыла!

- ∆арайт,  албүбү “емирбековна, - сестралар чыгып кетишти. Ѕир аздан кийин  албүбү оорулуунун ичин ачса ичегинин ичиндегилери карайып бараткан экен, оодарып караса пинцет кала бериптир. јны көргөн сестралардын көзү чакчайып кетти.  албүбү кара терге түшүп кайрадан тигип бүтүп, ооруну ордуна жаткырып коюп жанында көпкө отурду. јнан ордунан туруп: "ќсмонду кете бер дейин, көзүн ачканча жанында болушум керек" деп сыртка карай жөнөгөндө алдынан ќсмон чыга калды:

-  еттикпи?

-  айдан, оорулууну караш керек, күзөттөгү доктор жок экен, жок дегенде бир жарым сааттай жанында болушум керек.

- ќй тынчы жок врач экенсиң да, жоопкерчиликти өз мойнуңа жүктөп аласың.. ќйгонсо сестралар деле карап турат да.

- —из ушуну айтсаңыз, башкалары не кылат, адамзаада болуп туруп айбан жасабаган ишти кылышат.

-  апа болбо  албүбү, сен да чарчадың эки-үч саат эс алып албасаң болбойт.

- Ёс ала берем, башкысы оорулуулар, жасаган операци€м ойдогудай болсо болду, -  албүбү ойлуу туруп калды.

- ћейли, дагы күтөм, кабинетке отура туралы, - ќсмон  аримович коридорго кирип кабинетти көздөй басты. Ёкөө ээрчише кирип үнсүз отура кетишти. Ѕир кезде сестранын бири баш багып:

-  албүбү “емирбековна, чай алып келейинби? - деди эле ал башын ийкеп койду.

- ћинтип жүрсөң ооруп каласың, үйгө барып эчтеке ичпей кайра келдиң, - ќсмон кабатырлана айымын карап койду.

- »шенсең кардымдын ачканы деле билинбейт, кыздар чай алып келип берет, кээде чогуу ичебиз.

-  албүбү, "ак болом, так иштейм" дегендердин далайын көргөмүн, жашоонун өзү табышмак, алдамчы, баш кесер, эки жүздүү менен момундар бир эле катар жашай берет.

- Ѕаш кесер, кара ниет, эки жүздүүлөр акыры өз жазасын алат, алсыздардын өлгөнү жатканы менен иши жок кайдыгер болуп калат да, колунда токочу барлардын тырмагынын түбү ооруса чарк көпөлөк айланып башкача абалда боло калышат, эх пенде, пендеЕ

јңгыча сестра бир чайнек чай менен эки кружка, шекер алып келип коюп кайра чыгып кетти.  албүбү эки кружкага чай куюп, экөө чай ичип отурушту.

- јнын эмнесин ойлоп кыйналасың, өтөр-кетер жалган дүйнөдө баары боло берет, андан көрө ысык чайдан ичип ал, - ќсмон ушул учурда өзүнүн көпкүлөң кезинде жасаган бир оор операци€сын эстеп кетти.

јнда союздун күчүндө болуп турган убагы. ∆аңыдан иштеген жылдары тезинен операци€га деп жыйырма бештердеги кызды алып келишти. Ёки врач жасап жаткан, экөөлөп жасап бүтүп жаткырып коюшту, ошол түнү оорулуу тынч албай жөөлүп укол куйса дагы болбой жатып үчүнчү күнү кете берди. ќсмон коркконунан жумушунан чыгып кеткен. ќшондо ошол кыздын ата-энеси ыйлап-сыктап алып кетмек болгондо ичин ачып карашса ичинде ичегилердин арасында скальпель кала бергенин айтып, экспертизага берээрде сойгон врач атасынын күчү менен "оору өтүшүп кеткен" деген диагноз менен иш жабылып, аман калган. јзыр  албүбүнүн сөзүнөн улам ошону көз алдына келтирип алды. јрадан бир сааттай убакыт өткөндө  албүбү барып караса мелтиреп уйкунун кучагында жатат оорулуу. "∆аны жай алганга уктап жаткан экен, эми эртең ойгонот" деп акырын чекесин басып көрсө температура жок нымшып калыптыр: " удай буйруса иш жайында" деди да кабинетке келип халатын чечип кийинди да:

-  еттик, - деди ќсмонду карай.

- Ѕошодуңбу?

- Ѕошмун, - кыска гана жооп берген  албүбү алдыга түшүп ооруканадан чыгып машинага отурду, - Ўаардын түнкү кооздугу кандай керемет, - деп койду шыбырай.

- ќо азыр кайдан, илгери биз студент кездеги сулуу шаардын бири жок, же жаш кезде ошондой сезилебиЕ

“үнкү Ѕишкектин —овет көчөсү менен зымырай кетип жатты. “үн, коюу караңгылык каптап турса да көчө боюндагы жаркыраган светтин жарыгы күндүзгүдөй кылып турат.  албүбү өзүнчө эргип баратты: "Ѕир адамды өлүмдөн алып калдым, бул менин милдетим, адамдык парзым" деп эс алып үйлөрүнө жетип ысык тамак ичип жатып калышты.

 үндөн-күнгө оорулуулар анын балдарындай эле көрүнүп калды. ќшонун эртеси  албүбүнү башкы врач чакырып калды. ∆умуш ордуна жарым саат эрте келгендиктен оорулуулардын истори€сын текшерип түнү кимдер ооруп кандай укол алгандарын карап жаткан.

-  албүбү “емирбековна, сизди Ќиколай јртемович чакырып жатат, - деди ага баш баккан медсестра.

- јзыр барам, -  албүбү ордунан туруп башкы врачтын кабинетине баш бакты, - ”руксаат бекен?

- ја-аа келиңиз,  албүбү “емирбековна, отуруңуз.

- „акырткан экенсиз, - Өзүнөн кичүү болсо да кичипейилдик менен ага карады:

- ќоба, чакыртканмын, сиз эмне јлмаз Ѕотобековичтин ишине киришип анын операци€сына кирдиңиз?

-  андай? -  албүбү түшүнбөгөндөй кайра сурады.

-  ечээги операци€ны айтам, ал жигит бизде иштеген, өз ишин так аткарган билимдүү жигит, сиз аны оскорбление кылыпсыз.

- ћенби? Ѕалким ал өзүнүн алы жетпей калганда айласыз чакырып суранып жүрбөсүн?

- јл түндө мага телефон чалды, "у€т болдум, өзүн көрсөткүсү келип менин операци€мды колумдан алып өзү жасады" дейт.

- ЅылжыраптырЕ -  албүбү ордунан кандай турганын сезбей калды. ƒароо чыгып кетип медсестраны, катты алып келди да астына койду.

- Ѕул эмне? - Ќиколай јртемович түшүнүк катты карап чыгып, - ћуну мен түшүнбөдүм, кыргызча турбайбы, айтып бере аласызбы? - деди аны карап.  албүбү кыскача айтып бергенде башын чайкап койду да медсестрага карады, - ћенде жумушуң барбы?

-  ечиресиз Ќиколай јртемович,  албүбү “емирбековнаны өзү чакырткан, анткени туура эмес кесип алып оорулуу өлүм алдында жаткан, айласы кетип менин чакырып берүүмдү суранган.

- ƒа, да-аа, түшүнүктүү, бара берсеңиздер болот, - деп телефондун кулагын бурап кирди.

 албүбүнүн адам баласынан дагы бир жолу көңүлү калды: "∆акшы жашоо, ма€налуу жумушу бар интеллигент жаш адамдын кылаары ушул болсоЕ ∆ыргал турмушта жашагандарга караганда "бомж" деп аталган чөйрөнүн бири-бирине жасаган мамилеси адамча болот тура, адамгерчилик, ае сезим ошолордо болот экен" деп көпкө кабинетинде отура берди. Ѕир туруп арыз жазып жумуштан чыгып кеткиси келди, бирок оорукана экинчи үйүндөй болуп көрүнүп туруп алды. ќшол кезде Ѕолотбек  апаровдун ата-энеси кирип келип  албүбүгө ыраазычылыктарын билдирип:

- јйланайын кызым, ыраазыбыз сага, кудай астында уулубузду көз көрүнөө өлүмдөн алып калдың.

- Ѕиз сенин ишиңерге ийгилик каалайбыз, - деп атасы анын алдына кагазга оролгон нерсени койду да, - кайтарба кызым, сен болбосоң балам кандай болот эле, белгисиз, - деп ээрчише чыгып кетти.  албүбү үнсүз, эмне болуп кеткенине көзү жетпей отуруп калды.  агазды ачып да көрбөдү. ќшол учурда катуу оорулууну алып киришти. ќрто жашаган а€л онтоп турат.

-  аериңиз ооруйт? -  албүбү направлениени окуп отуруп сурады.

- јппендицит дейт кызым, үчүнчү жолу кармаганы ушул, - деди а€л онтоп сүйлөй.

-  ана жатыңызчы, -  албүбү кушеткага жаткан а€лды карап көрүп аппендицит эмес экенин билди, - ∆оон ичегиңизге суук тийген, азыр палатага жаткырабыз, карап көрөбүз, эгер аппендицит болбосо башка отделениеге которобуз.

- ∆арылып кетсе эмне болот, аппендицит дебеди беле? - “игил а€л чоочулай сурады.

- ∆ок, андай эмес, катуу суук тийген, эч кабатыр болбоңуз, жөн эле сизди операци€ жасап койсок болбойт, - деп жылма€ жумшак айтып, түшүндүрдү да, коридорго чыгып медсестрага дайындады, - бул кишини он тогузунчу палатага жаткырып анан истори€сын жазып кел!

- ∆арайт  албүбү “емирбековна, - —естра оорулууну ары көздөй ээрчитип кетип кайра келди.

- ”кол-дарыны жазып койдум, азыр түшкү укол менен дарысын берип кой.

- ∆арайт.

 албүбү анын артынан көпкө карап калды.  айрадан алдындагы оорулуунун картасын карап отуруп анан жаап койду: "јк Ѕермет дейби, балким ал эместир, канча жыл өттү, он жылдан ашыптыр, кай жерлик экенин сурап көрөйүн" деген ойдо азыркы жаңы келген а€лдын палатасына баш бакты.  ирип ойлуу аны көз токтото көпкө карады, улгайган, ак жуумал а€л.

-  аерден келдиңиз эже?

- ∆ети-Өгүздөн болом.

- ја-аа, жолдошуңуздун аты ким эле?

- јл үч жыл мурун өтүп кеткен, айланайын, аты Ўамшы болчу.

- ∆акшы анда, ооруган жериңиз басылайын дедиби?

- Ѕир азЕ

- Ёч нерсе эмес, жакшы болуп кетесиз, канча күн болду?

- Ѕир жума болду, суук тийдиби деп өзүм үйдөн билгенимдей дарыланып атып көбөйтүп алдым.

- “ынч, жылуу жатыңыз, эртең менен узиге түшүрүп көрөбүз, сиздики аппендицит эмес, коркпоңуз, колдон келишинче карайбыз.

- ћейли айланайын, өзүм деле ойлогом, бирок чыдатпай ооруганынан доктурга барсам коркутпадыбы.

- —из өзүнчө дарыланам деп, чөп-дарыңыздын ичинен туура эмесин ичип алыпсыз.

ќорулуу а€л ойлуу үндөбөй жатып калды.  албүбү чыгып кетти: " ызык, элди дарылаган адам өзүнө дарыны туура эмес да€рдап алган го, же кокусунан кошулуп кеткен" деп ойлуу саатты караса жумуш күнү а€ктап калган экен.  өпкө ойлуу отура берди. јнан ордунан туруп кийинди да жолго чыкты. Ѕат эле унаа менен жетип алды. јл келсе ќсмон үйдө экен.

-  елдиңби,  албүбү.

-  елдим, - јл үстүнкү кийимин чечип ашканага кирсе тамак да€р экен, жылмайып алды, - повурлукту да жакшы өздөштүргөнсүзбү дейм? - ќсмонду карап мээримдүү жылмайып койду.

- ∆аш колуктум чарчап келип кайрадан ашканада убараланбасын дебедимби.

- –ахмат, көңүлүмдү көтөрүп койдуң, - деп келип ќсмонду өөп, - ”рматтуум менин.

- ќо-оо, дал ушинтип турсаң, көңүл эргип, жан дүйнөм жаш жигиттей бир кырк жыл артка кайрылып калайын.

- Ётиет бол эми, карыган чалдардын баары артына жашап алса жаштар эмне болот?  арынын карыдай эле болгону жакшы.

- ќй менен жашарганга да болбойбу?

- ћа-акул эми, санааң менен болсо да жашарып ал, кел эми тамактаналы. - Ёкөө көпкө сүйлөшүп отуруп кеч жатышты.

ќсмон жетимишке жакындап калгандыктан негедир а€лга кээ-кээде гана жарачу.  албүбү анын мындай абалына түшүнгөн менен а€лдык сезим аны тим жаткырбай эңсөөнү пайда кылат. —ылап сыйпап, эркелеткени менен экөө жөн гана кучакташып жатып уктап кетишти.  айрадан тирүүчүлүктүн ак таңы атып, жан-жаныбар кыбырап тамак издеп, адам баласы өлбөстүктүн күнүн өткөрүү үчүн жашоого умтулгандай.  өпчүлүк катары эле  албүбү дагы экинчи үйү болгон оорукананы көздөй жөнөдү. ќоруканага кире бергенде алды жагынан јвазбек чыга калды.

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна,

- —аламатчылык, кандай ден-соолук, жакшы болуп калдыңбы?

- ∆акшы эжеке, жакшымын.

- ∆акында чыгасың, тез-тез перев€зка жасатып турсаң жараат бат эле бүтөт, -  албүбү кабинетин көздөй басып кетип атып артына бурулса өзүн узата карап јвазбек дале турган экен.  абинетке кирип баратып кайра караса дагы эле турат, өзүнчө жылмайып кирип кетти. ∆арым сааттан кийин обход жасап көрүп, оорулуулардын сакайганын үйүнө кетүүгө уруксат берип алардан ыраазычылык угуп алар менен кошо кубанып турду. јл палатага киргенде јваз эңкейе басып жүргөн экен, врачты көрө ордуна жатып калды.

- “а-ак кана јваз, жүгүрүп калыпсың, эки күндөн кийин сени үйүңө чыгарам, - деп анын ичин көрүп анан калган ооруларды көрүп жатканда јваз аны көз албай карай берди.  албүбү баарын байкап туруп анан чыгып кетти. јвазбектин көздөрү анын көз алдынан кетпей туруп алды: "Ќеге мынчалык тигилет, жаш бала, а€лы бала-чакасы бардыр" деп ойлоп өз ишине киришти.  ечээ келген а€лды текшерип көрсө айткандай эле он эки эли ичегисине суук тийип жараланып баратыптыр, аны инфекционныйга котормок болду. —иңдиси экөө врачты күтүп турган экен.  албүбүнүн келатканын байкабай экөө сүйлөшүп жатты:

- Ѕилбейм, ушул врачты кайдан көргөнүмдү, көздөрү, сүйлөгөнү баары мага тааныштай, кайдан көргөнүмдү эстей албай койдум.

- јдам адамга окшошо берет, бирөөгө окшоштуруп жатсаңыз керек, - сиңдиси ага кайдыгер унчукту.

- ∆о-ок, мен бир кезде көргөндөймүн, - ойлуу отуруп анан, - Ѕирок анын мындай абалга жетиши мүмкүн эмес элеЕ

- Ёмне болгон эле?

- Ѕиле албай башым маң, -  албүбү жанынан өткөндө унчукпай калышты.

-  албүбү “емирбековна, направление бересизби?

- ∆үрүңүз! -  албүбү кабинетине киргенде артынан јкбермет кирди, - жакшы болуп калдыңызбы, өзүңүздүн дарыларыңыз менен уулантып алгансыз, эгер менин тилимди алсаңыз инфекционныйга бир жума жатыңыз, мен сизден кабар алып турам, дайындап койом, - ќйлуу аны карады, - жакшылыкка жакшылык кылышым керекЕ

- јлбай анан, азыр ба€гыдай болуп оорубай калды.

- ќшентиңиз анда, мынабу кагазды алып барсаңыз жаткырат.

- –ахмат айланайын, мен барайын.

- ∆акшы барыңыз, - јртынан бир топко карап калды: "јнда жаш, толук эле, картайыптыр, менин адамгерчилик кылып жооп берүүгө акым бар, мен үчүн парз, бул дүйнөдө көп азап тартып, ошону менен катар адамдардан жакшылык көрдүм, колуман келсе жардам берип жакшылыгына жооп кайтарышым керек".

 үнү кечке жаңы оорулууларды кабыл алып, ар бирине укол, дарыларды дайындап, кечинде дагы бир шашылыш операци€га камынып түнкү экилерде зорго бүттү. ∆апжаш кыздын боорунда эхинококк бар экен. ќшону жасады. јл күнү ќсмонго телефон чалып койду. јбыдан чарчаганга отурган жеринде уктап калыптыр. Ёртең менен көзүн ачса таң атып калыптыр, ордунан шаша туруп бети-колун жууду да келатып кийинип түндөгү операци€ жасаган оорулуу кызды көрүүгө жөнөдү.  ыз көзүн ачып калыптыр. ∆анына отуруп тамырын кармап көрүп анан чыгып кетти. Ѕир аздан кийин ага жаңы укол-дарыларды жазып берди. ќн сегиздеги кыз, оорлошуп кыйналып жатты. ”кол куйгандан кийин уктап кетти: "Ёми жакшы болуп калат, оор болду, убагында келген экен" деп ойлоп койду. јл күнү жумуштан чыгаарда ќсмон келип калды. ∆умуш күнү бүткөндөн кийин үйгө кетти.  албүбүнүн турмушунда дагы бир бурулуш болгону турган, аны ал сезбеди. јл үчүн баары бүтүп, бар дүйнөсү оорулууларды кароо болуп калган эле. ќшол күнү ал жумушуна келип жаңы эле отурганда артынан эшик ачылып медсестра гүл көтөрүнүп кирди:

- Ѕул сизге  албүбү “емирбековна, чыгып бараткан оорулуу адам сизге берип коюшумду өтүндү.

-  им?

- јвазбек  урманов.

- ја-аа, рахмат айтып кой, бүгүн чыгат эмеспи, - деп жылма€ аны узатып коюп јвазбектин көз карашын, өзүнө тигилип турганын эстеди: " ачандыр бир кезде жолуккандаймын, тааныш көз караштар, кимге окшоштуруп жатам" деп түйшөлүп отуруп анан палаталарды кыдырып жөнөдү. јвазбек кийинип да€р турган экен.  албүбүнү көрүп эле:

-  албүбү “емирбековна, сизге абдан ыраазымын, өлгөн жанды тирилтип ылайым жапжаш бойдон жүрө бериңиз, кайрылып бир келем! - деди, анан колун суна, - жакшы калыңыз!

- ∆акшы бар, оорубай жүр! -  албүбү да кол сунуп коштошуп турду, јвазбек анын колун катуу кысып палатадан чыгып кетти.

 албүбү негедир бул жаш жигиттин кетиши менен жан дүйнөсү аңгырап бош калгандай сезди. јл үйүнө келип, эч нерсеге көңүлсүнбөй санаанын кайыгында калкый берди. јнан бир нерсе эсине түшкөндөй кубана түштү! "Ѕаса, јвазбек “илегиме окшош тура! ќоба, “илектин эле өзүЕ  ызык, адамга адам окшош болот тура, көздөрү, бой келбети баары өзү!" деп, кайрадан көңүлү кирдей түштү.

 албүбүнүн ойун бузуп сырттан ќсмон кирди:

- ќй сен кайда жүрөсүң, мен сенин жумушуңа барсам келбегениңди айтты.

- —уранып кеткем, жумуштарым чыгып калды.

- ја-аа, мага айтып койсоң өзүм алып барбайт белем.

- ќйлонуп отуруп элеЕ

- ћейли байбиче, кел эми тамактаналы, жалгыз эчтеме иче албай сага баргам.

- јзыр, -  албүбү ордунан туруп чечинди да халатын кийе салып ашканага карай басты. ƒа€р тамакты газга койо койду да экөө маңдай-тескей отуруп тамактанды. ќсмон андан эч нерсе сураган жок. Ѕолгону: "эмнеге өзү билип мага кеңешпей чыгып кетти, балким башка бирөө менен жолугуп жүргөндүр, ачык айтып кеңешсемби же дагы койо турайын, балким дагы жумушунан суранып кетээр, ошондо сурайын" деп ойлонуп жатты.

∆ашоонун табышмактуу күндөрү билинбей күн-түнгө, түн-күнгө алмашып өтө берди. Ѕир күнү жумушта отурса ага бир а€л келди, алтымыштардан ашкан а€л аны көрүп эле:

- —адага кетейин  албүбүм, деги аман-эсенсиңби? - деп ыйлап кучактай калды. “илектин кичүү эжеси экенин ал дароо тааныды.

- ∆акшы, өзүңүздөр жакшы жүрөсүздөрбү, бала-чака аман-эсенби? -  албүбү да көзүнөн жаш тегерене учурашты.

- “амара телефон чалып сени келип кетти дегенинен чыдай албай жетип келдим, деги турмушка чыктыңбы айланайын, бала-чакалуу болдуңбу?

- ∆о-ок эже, Ѕакытымдан башка бала төрөбөдүм эже, балалуу болууну мага буйрубаптырЕ - ќйлуу отуруп калды, - ќоруп калып уулум менен “илек экөөнү жакшылап да узата албадымЕ

- ƒагы ушунчалык жакшы болуп калыпсың садага, ден-соолук болсо баары болот, мына мен деле карып калдым. “илек өлгөндөн кийин атамдар кайгыны көтөрө албай калышты, көп өтпөй эле биринин артынан бири кетти. ќшентип сенден да кабар ала албай калдык.

- јл эми өттү-кетти эже, өлүм адамды өксүтүп, азапка салат экенЕ

- ЅасаЕ - јл баштыгын оодарып целлофандын ичинен кагазга оролгон сүрөттү алып чыкты, - ”шуну катып жүргөм, “амара айтканынан ала келдим.

—үрөттү ала коюп  албүбү мелтирей карап калды.  өздөрүнөн мөлтүрөгөн жаш үнсүз эки бетин жууй эми жаңыдан айрылгандай куюлуп жатты.  олдору калтырай сүрөттү сылай:

-  агылайыным десе, атаңдан калбай ээрчип жүрөт бекенсиң, бири-бирин билчү дүйнө болсо чогуу жүргөндүрсүңөр, быйыл туура он алтыга толмок элеңЕ

-  ейибе балам, көп эле кейий берсең ооруп каласың. ∆акшы жүр, эми мен кетейин, үйгө барып тур, катышып тур. “илек сени алып келип бер деп атамды кыйнаганын кантип унутайын, көрсө өлөөрүн билген тура, - ќрдунан тура жөнөдү —ейдана, - Ѕарайын, айланайын.

- ∆акшы барыңыз эже, үйгө барып чай-пай ичсеңиз болот эле, бир күнү өзүм чакырам, жакында Ѕакыттын төрөлгөн күнүн белгилеп, куран окутуп койоюн дегем.

- ќшент садага, иштей бер, жумушуңдан алаксытпайын.

- ∆акшы барыңыз, -  албүбү —ейдананы сыртка чейин узатып чыкты, сыртта  аныбек күтүп турган экен. јларды узатып коюп кайра кирди. —үрөттү колуна алып уулун акыркы күнү эркелеткенин көз алдына келтирди. “илек ошол күнү эрте туруп алып машинасын оңдоп, карап жаткан. јл оорусунан сакайган менен кээде "жүрөгүм" дей калчу. јндайда чөп дарыдан ичип анан жакшы болуп кетчү. Ѕасып жүргөн Ѕакыт  албүбүнүн жанына келип ойноп аткан, бир кезде “илектин жанына барды да:

- јта, ато-ов, биз кетебизби, алыска-аа-алыс-ка кетебиз аа? - деп калды чала-була чулдурай, - јпама таптырбайбыз ээ?

- ћенчи Ѕакы, мени да алып алгыла ээ? -  албүбү эч нерсе оюнда жок эле уулунун ууртунан өөп койду.

- џкы-ы, атам экөөбүз кетебиз, сен барба! - дегенде “илек кайрыла берип күлүп калды:

- ∆о-ок, уулум экөөбүз сени кошпойбуз ээ, апаңды ээрчитпей өзүбүз эле кетебиз ээ?

- »йи да, кошпойбуз, атам экөөбүз эле-еЕ -  айрадан ойноп кетти. Ёми жөнөөргө келгенде түшкү тамагын ичип алып, анан жанына Ѕакытты отургузган “илек жаңы таанышкандагысындай  албүбүнү көпкө чейин кучактап туруп калганда Ѕакыт:

- Ѕолбойсузбу ата, апам менен мен дагы өбүшүп алайын, - дегенде экөө тең каткырып күлүп, “илек рулга отура бергенде  албүбү эңкейе калып уулун эки ууртунан өөп:

- “ез келип калгыла, мен силерди сагынып кетем, - деди күлө.

-  елбей койобуз, биз алы-ыс жакка кетебиз да, ээ ата? - деп чоң кишидей айткан эле. јнда баланын сөзүнө экөө тең маани беришкен эмес. јлар чоң жолго бурулгуча карап колун булгап кала берген: " өрсө наристе бала кайрылып келбесин билген тура, жок дегенде ошондо билсем баламды алып калбайт белем" деп ойлуу сүрөттү карап отура берди.

јл күнү оорулуулар келген жок, көнүмүш адатынча обход жасагандан кийин кабинетте ойлуу отуруп улам өткөнүн эстей берип, көзү жашка толуп, эчен ирээт көз алдына бирде уулу тартылса бирде “илек келе калып өзүн башкача сезип атты.  еч күүгүм болуп жумуш күнү бүтүп үйгө кетээринде катуу оорулууну алып келишти. јны көрүп тезинен операци€ жасаш керек экенин сезип: "ќперационныйды тезинен да€рдагыла" деди да өзү да€рдана баштады. Өтүнөн жабыркаган орто жашаган а€лды операционныйга киргизгенде анын арыктыгын көрүп өзүнчө чоочуп алды: "көтөр алабы"  ан басымын текшерип көрүп: "“обокел, операци€ жасабаса өтү жарылып кетсе окус болушу мүмкүн, бир гана жол" деп ойлоп шымалана киришти. јссистенттин жардамы менен бат эле өтүн алып таштады.

- ѕульсу жайында, демек операци€ ойдогудай бүттү десек болот, - ал жанындагыларды карады.

- “уура,  албүбү “емирбековна, буйруса жеңил болду, - деди ассистенти аны карап жылмайып, -  уттуктайм!

- –ахмат ∆оомарт, бул баарыбыздын эмгегибиз, -  албүбү суз гана наркоздо уктап жаткан а€лды ойлуу карады, - Ёки сааттан кийин палатага которуп укол-дарысын бергиле, дайындап койдум, - деди да үйүнө кетмек болуп кабинетине келип чечинип колдорун жуугандан кийин сумкасын алып плащын кийди да сыртка чыкты: "ƒагы бир күн өттү, өмүр ушинтип өтө берет тура" деп таза абага көңүлү сергилең тарта а€лдаманы көздөй басканда ќсмон машинасы менен келип калды. јны көрүп жылмайып алды купу€: "∆аш жигиттей кы€лы бар, ак көңүл, өмүрүмдү жалгыздыктын шорунан куткарып алган ушул адамга ыраазымын, бири-бирибизге эриш-аркакпыз" деп ойлоп машинага отурду да жөнөп кетишти.

- Үйдө эле болсоң болмок, убара болдуң го?

-  айдан, сенин кечиккениңен келгем, телефон чалсам операци€да деди.

- ја-аа, - деп койду кайдыгер гана.

- ∆акшы бүттүбү операци€?

- ќңой болду, баары жайында.

- ќшондой эле болсун! “ажрыйбаң жакшы эле болуп каныгып калдың, куттуктайм байбиче, ошон үчүн бүгүн бир кафеге кирип отуралы.

-  ойсоңчу, үйгө эле баралы.

- ∆о-ок байбиче, сенин бүгүн чарчап турганыңды көрүп турам, экөөбүздүн мындан ары өз көңүлүбүздү өзүбүз көтөрүп кана жашашыбыз парз.  өздөрүң негедир ыйлагандай көрүнөт? - ќсмон аны суроолуу карады.

- ќоба, бүгүн ыйладым, -  албүбү сумкасынан сүрөттү алып чыгып берди, - ”улум менен күйөөм бир күндө авари€дан жок болуп күйүттөн ыйламак турсун өзүмдү жоготуп коштошо албай калгамЕ

- ∆аман болгон экенЕ - ќсмон сүрөттү карап ойлуу сүйлөдү, - ћуну кайдан алдың?

- Ѕа€ күнү суранып кеткендеЕ

- ја-аа, ошондой де, - ќсмон аны карай күлө сүйлөдү, - ћен сени жаш жигит таап алып жашыруун жолугуп жүргөн экен деп ойлодум эле.

-  ойсоңчу ќсмон, кайдагы жигит, биз эми картайдык, -  албүбү улутунуп алды -  антип ошону ойлодуң?

-  ызганып кеттим байбиче, мен го жетимишке чукулдап калдым, сен али алтымышка чыга элексиң, болуп-толуп, анча-мынчанын көзүн күйгүзө турган кезиң да? - ќсмон мулуңдай аны карап койду, - џрас эле кызгана берем.

∆ерге түштү да:

- ∆үрү, - деп алдыга басты, - Ѕүгүн бир көңүл көтөрөлү.

јлар "Ѕектур" кафесине кирип төр жагына отурушту да, бир конь€к, тамак-аш заказ берди ќсмон.

-  онь€кты тим койчу, менин эч нерсеге көңүлүм жок, анын үстүнө мен ичкилик ичпейт эмесминби?

- Ёч нерсе эмес, анда-мында ичип коюш керек.

- —ен ичип алсаң гаилер кармап алсачы? –улдасың, ичпей эле койолучу.

- Ѕолбойт дедимби болбойт, бүгүн ичебиз.

- Үйдөн ичсек болмок, -  албүбү аны ойлуу карады.

-  удай сактасын, - Ёкөө тең унчукпай калышты. јстыларына келген тамакты ичип конь€ктан аз-аздап алып отурушту.  албүбү көп ичпегенге эки куюм ичкенден кийин башы айлана баштады. Ѕирок ќсмон шашпады, түнкү он бирден өтүп калса дагы жай отура беришти.  ачан гана кафеде эл калбай, жабыла турган болгондо ордуларынан турушту. Үйгө келгенде саат он эки болуп калган экен. ƒароо эле жатканга киришти. ќсмон канчалык аракет кылса да майнап чыкпады.

-  албүбү, - деди анан ойлуу аны кучактаган бойдон, - —ен менден кетип калбайсыңбы?

- Ќеге?

- ћен чыны жашымда жүгүрүк элем, эми минтип эчтекеге жарабай калдымЕ

- ќй кокуй десе, ошон үчүн да кетеби?

- јнанчы, эки катын бир төшөккө жатса кызыксыз, анын сыңарындай мен картайганда сага у€т болуп атам..

- Ёч ойлонбо, мага анын кереги жок, болгону бири-бирибизди жалгызсыратпай эрмек болсок болду, -  албүбү анын көңүлүн улай сүйлөдү, -  ой уктайлы, эртең кайра эле жумуш.

- ћейли, жакшы уктап эс ал.

- Өзүң дагы, - Ёкөө ошол бойдон үндөбөй уйкунун сыйкырдуу кучагына кирди.

Ёртеси эрте жумушка келсе кечээ операци€ жасалган а€л түндө кыйналып чыгыптыр. јга кирип көрсө эти ысып жаткан экен, өзү араң жаткан оорулууга укол дайындап берип чыгып кетти: "јлсыз, бүгүнчө кыйналат, эртеңден ары жакшы болуп калат" деп ойлонуп атты.  ечке чейин улам карап жатып бир аз эс алганда өзү да эс ала түштү. “уугандары келип ыраазылыктарын билдирип, бир койдун эти менен сары май, бал, сүзмө берип кетишти. јлбайм дегенине болбой таштап кетти.  албүбү үйүнө телефон чалды да ќсмонду чакырды. Ќегедир кийинки кезде ыраазчылыктарын билдирип берген белектерди алып койчу болгон. ќсмон келээри менен баарын салып берип жиберди. “үш чен болчу. ќорулуу а€лды дагы бир көрүп анан түштөнөйүн деп палатага кирип кеткен.  айра келсе кабинетинде бажырайган гүл турат: "Ѕул кимден болуп кетти?" деп столундагы гүлдү терезеге коюп жатып, орто жеринде кагаз турганын көрүп ачып окуп кирди:

"—аламатсызбы  албүбү “емирбековна, сизге менин гүл тартуулап кат жазганым таң калтыраар. Ѕирок мен сизди таптакыр унута албадым, негедир көргүм келип туруп алды.  өңүл эңсөөсүнөн жүрөк эңсөөсү күчтүүлүк кылып туруп алды. —из мени туура түшүнүңүз, кыскасын айтсам сизди сүйүп калдым! ”гуп туруңуз, тытып таштап басып кете көрбөңүз. јк баракты айрысаңыз да жүрөгүмдү айрый көрбөңүз, канча ирээт өзүмдү кармап унутууга аракеттенсем да унутмак тургай кайра эңсөөм күчөп баратат.  антем.. ∆алгыз сизди ойлонуп жүрөгүм үшүгөн жалбырактай бүрүшүп оорукчан болуп баратам, кечинде жатаарда ойлосом эртең менен тураарым менен сиздин элесиңиз көз алдымда. ћен сизди сүйөм, сүйөм, сүйөм!!! јвазбек".

 албүбү турган жеринде селдейди: "Ёмне дейт чунак бала, баарын унутуп, сүйүүдөн көңүл калып, бир бечара адам катары жашоомду тынч өткөрөйүн деп жүргөндө бул эмне деген табышмагың, жараткан" деп тура берди. ќшондон баштап ага күндө букет менен кошо алакандай кагазга жазылган сүйүү каттары келе баштады.  албүбү ойго батып жүрдү: "∆аш эмеспи, өтүп кетет, анан өзү эле үндөбөй калат", деп өзүн-өзү сооротот.

ќшол күнү ал жумушунан эртерээк чыгып базарга бармак болуп эми сыртка чыкканда алдынан дагы гүл көтөргөн јвазбек күлө тосуп алды.

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна? - деп гүлүн сунуп туруп калды.

- —аламатчылык, -  албүбү эмне дээрин билбей туруп калды.

- Ёже, машина бар, жүрүңүз жеткирип койоюнЕ

- ∆ок-жок, өзүм элеЕ -  албүбү эки жагын карана ыңгайсыздана, - јвазбек, сен кете бер, бирөө көрсө эмне дейт? ћындан ары гүл жөнөткөнүңдү токтот! - деп ары басты. √үлдү кармаган бойдон јвазбек турган ордунда көпкө туруп анан  албүбүнүн артынан жүгүрдү.

-  албүбү “емирбековна, мени кечириңиз, гүлдү сиз үчүн атайын заказ менен алдыргам, колумду суутпай алып коюңуз, албасаңыз мен эч жакка кетпейм! - деп алдын тосуп туруп алды.

- Ѕолуптур, гүлдү кабинетке киргизип кой! -  албүбү суз, калбаат сүйлөп баса бермек болгондо јвазбек.

- Өз колуңуз менен албасаңыз болбойт! - деди ордунан жылбай.  албүбү аны жүз токтото бир ирмемге карап туруп калды: "“илектин эле өзү, адамга адам окшош боло берет тура" деп ойлуу анын колундагы гүлдү алды да:

- јкыркысы болсун, экинчи мындай кылба! - деп басып кетейин десе да бастырбады, - жолумду тоспо јвазбек, экөөбүздүн арабыз алыс, мен деген элүүдөн ашкан а€лмын, дагы ушинтсең катуу айтып койом, - деди да акырын гана аны көкүрөккө түртө басып кетти. јвазбек андан кийин ордунан жылбай узата туруп калды: "„ечек" деп  албүбү жылмайып алды. јлдыда дагы кандай өзгөрүүлөр болуп кетээрин, јвазбек өзү үчүн кандай амалдарды жасарын билген жок.

Үйүнө келсе ћакулбектер телефон чалган экен, ќсмон күтүп жатыптыр. јл эшиктен кирээри менен эле:

- ќй байбиче,  ызгалдак чалыптыр, "келип кеткиле" дейт.

- Ѕарса барып келели, байкемди айылдан келгени көрө элекпиз.

- ќоба барбасак болбойт, - деп экөө ээрчише чыгып машинага отурду да, бат эле жетип барышты. јлар келгенде ћакулбек төшөктө жаткан, аны көрүп  албүбү зээни кейий учурашты.

- ∆акшы болуп калдыңызбы?

- ∆акшы-жакшы, өзүң кандай, айланайын, ишиң жакшыбы?

- Ѕаары жайында байке, иш жакшы, -  албүбү арыктап, өңү азып калган ћакулбектин жанына отурду. Ѕалдары томпоңдоп жүгүрүп ойноп жүрүшөт,  ызгалдак кирип чыгып чай коюп, тамак да€рдап жүрөт.

- Ёэ ќске, "оору дөөнү карытат" деген ырас экен, мени карайм деп  ызгалдак да кыйналып атат, - ћакулбек туруп отуруп кейий сүйлөдү, - Ѕир жагынан карылыктыкы да деп ойлойм.

- ћаке, эч кейибе, кудай кулум десе сакайып кетесиң, ооруганың бир күнчө билинбей калат.

- ћен эмнеге кыйналмак элем, - ќшол учурда  ызгалдак сөзгө аралашты, - балдар жаш, оорусаң да аман-эсен сакайып кетсең биздин багыбыз ошол, - чай куюп сунду, -  е чайдан алгыла. Ѕүгүн кой алып келдик, ата-баба арбакка куран окутуп койсокпу дегенбиз, ошого силерди чакырып кеңешсек дедик эле.

- јнан эмне, ата-арбакты эстей жүргөн жакшы, оору кордук деген эмеспи, сеники карылыктыкы да кошулуп, бир жагы эркелеп жатасың го? - ќсмон аны күлө карады, - Ѕа€ күнкүдөн өңүң оңолуп калыптыр.

- ƒурусмун ќске, ооруган жерим деле басылып калды, бир аз ал кетип турганы болбосоЕ

- јкырындык менен сакайып кетесиз, жата бербей таза абада көбүрөөк болгонуңуз жакшы, -  албүбү сөзгө кошулду. - ∆умуштан кол бошобойт, кээде түндөп калып калам.

- »штей бер садага, өз ишиңдин жакшы адиси болсоң болду. ∆акшы иште.

- ќо,  албүбү айым ишинен колу бошобойт, кабинетинде кыпкызыл розалар күндө бажырайып келип турат.

- ќшент, садага.

јңгыча алдыга булоолонгон аш келди.  ызгалдак ћакулбекке өзүнчө мүнөз тамак куюп келип алдына койду.  өпкө отурушту. Ѕир топтон кийин ќсмон менен  албүбү үйлөрүнө кетти.

∆умушуна келген  албүбү алдынан чыга калган јвазбекти көрүп чоочуп кетти. Үндөбөй туруп калды: "”шу кыркка жетип жете элек жигит неге менин артыман түшүп калды, муну менен жай сүйлөшүп тынчытып койбосом у€т кылат го, минтип гүл көтөрүп келе берсе көргөндөр эмне дейт?" деп ойлонгуча јвазбек көзүнөн жаш куюла аны карап туруптур.  албүбү не дээрин билбей калды. ќозуна сөз кирбей:

- јвазбек, азыр бара бер, мен кечки жумуштан эрте чыгам, бул жерге экинчи келбе, мен чыкканда тигил жакта бол, анан сүйлөшөбүз, - деп басып кетти. ќю уйгу-туйгу болуп ар кайсыны ойлоно берди.  ечке ойлоно берип, башы ооруп чыкты. —аат беште чыгып болжогон жерден јвазбекти көрдү.  албүбүнү көргөн анын көздөрү жаш баланыкындай жайнап кетти:

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна!

- —аламат, кана кайда баралы? - деди салмактуу.

- ћашинага отуруңуз, - деп шаша ары жакта турган аудинин эшигин ачып колун жаңсады.  албүбү үндөбөй отурду да зуулдап жөнөгөн машинадан сыртты карай мелтиреп ойлуу бара берди. јвазбек үндөбөй жол боюндагы кафенин жанына токтотту да:

- ∆үрүңүз, ушул жер ээнирээк болот, эл аз, - деди.

- ∆арайт, -  албүбү акырын түштү да анын артынан жөнөдү. јвазбек шашыла кирип стол тандады да:

- ќтуруңуз, - деп ызаат көрсөтө колун жаңсай өзү ал отургандан кийин ары барып өзү заказ берди.  албүбү үндөбөдү. јл келип отургандан кийин:

- јвазбек, отур, - деди ойлуу анын көздөрүнө карай. јл отуруп көздөрүн ала качты, -  анчадасың?

- ќтуз сегиздеЕ

- Өзүң ойлочу, сен менден канча жашка кичүүсүң, мен сени менен сүйүү маселеси боюнча сүйлөшөйүн дегем.

- ЁжеЕ

- Ѕолду сүйлөбө, экөөбүздүн ортобузда эч кандай сүйүү темасы болбоого тийиш, акылыңа кел, сен али жашсың, а€лың барбы?

- Ѕар, аны жакында кетирип жибердим.

- Ёмнеге?

- ћен сизсиз жашай албайм, сиз үчүн селса€к болуп кетсем да ыраазымын!

- јндай болбойт, менин да күйөөм бар, "эсиң барда этегиңди жый" дегенди билесиңби?  анча балаң бар?

- Ёки: бир уул, бир кызым бар.

- Ѕалдарыңды ойлон, сен менин ини-сиңдилерим менен бирдейсиң, элден у€лып менин кадырымды түшүрбөгөндөй бол!

- Ѕаары бир, мен сизден алыс кетпейм, дубана болуп жер кыдырсам да, селса€к болуп жолдо калсам да кайылмын! - јңгыча особый куурдак менен шорпону алып келип калышты.

- јвазбек, сен менин кадырымды тепселеп, у€т кылып жатасың, эсиң бар, ойлон.

- ∆ок, мен баарын ойлонуп бүткөм, - јвазбек жылма€ карап жанагыдан батынып сүйлөй баштады, - —из үчүн баарына да€рмын.  елиңиз, тамакка карайлы, - деп жылма€ көздөрүн албай карап калды.

- јвазбек, мен биерге тамак үчүн эмес, сени менен ачык сүйлөшүү үчүн келгеминЕ

- ћен өз сүйүүмө жооп алганы келгемин, мен сизди сүйүп жүрүп жооп ала албасам дагы өлгүчө сиз деп өтөм!

 албүбү үндөбөй калды: "Ѕул бала не деп турат, деги кандай азапка туш болгону турам, көңүлүн суута жаман айтышым керекпи?" деп мелтирей ойлуу отуруп калды. Ѕир сөзгө токтой албаган экөө көптө барып ордунан турушту. јвазбек өчөшкөндөй бир сөзүнөн танбай туруп алды. —ыртка чыккандан кийин үйү тарапка айдатты. јвазбек үндөбөй айдап келип түшүрүп коюп коштошуп кетти.  албүбү ойлуу үйгө кирип келсе ќсмон үйдө экен. јлагды болуп, ою алдагайда боло берди. ќсмон аны байкады, жумушунан чаалыккандыр деп койду.

ќшондон баштап  албүбүдөн јвазбек эч кайда кетпей көлөкөдөй ээрчигени ээрчиген. јр дайым гүл көтөрүп алдынан чыгат да турат. јйласы кеткен  албүбү сестраларга алдын ала:

- √үл көтөрүп келген жигитке мени жумуштан чыгып кетти деп киргизбей койгула, - деди эле жаңы практикага келген келин тамашалай кетти.

-  албүбү “емирбековна, жаш кыздарга келбеген гүлдөр күндө сиздин кабинетиңизде турат, сизди катуу сүйсө керек?

- јнын эмнесин айтасыңар кыздар, ал бир адашкан неме даЕ -  албүбү ойлуу кагаздарын карап отуруп үн катты.

- Ѕаса чаап албайлыбы?

- ќшенткиле, деги менден алыс болсунчу.

- Ёми келсе мен аны чабам, - деп жаш кыздар каткыра күлүп калышты.

- “үшкү уколуңарды бергиле, обед боло электе.

- ∆арайт,  албүбү “емирбековна, кечирип коюңуз, бир аз тамашалашып койдук.

- Ёчтеке эмес, боло берет, мен дагы жаш болгомун, -  албүбү аларды жылма€ карады.

“үш оой ооруканага авари€дан жабыр тарткан адам келди, башынан катуу жаракат алып, буту сынып кетиптир. Ёки-үч сааттай алек болуп араң бүтүштү. ќрто жашаган адам өтө кыйналып жатты, сыртта туугандары толуп жүрүштү. Ѕир кезде  албүбү операционныйдан чыгаары менен аны тегеректеп калышты:

- јйланайын, оорулуунун абалы кандай?

- јбалы жакшы элеби?

- ќпераци€сы жакшы болдубу? - Үстү-үстүнө берген суроолорго токтоо гана:

- јбдан катуу болгон экен, буйруса жакшы, сакайып кетет, кабатыр болбогула.

- ќозуңа май айланайын, чымындай жанын сактап калгыла, жалгыз уулум, - деп бир жетимиштеги кемпир эмшиңдеп ыйлай  албүбүнүн колун өөп жиберди, -  удай колуңа кубат берсин!

- –ахмат эне, уулуңуз жакшы болуп кетет, колдон келгенин а€байбыз. Ёми үйүңүздөрдө эс ала берсеңиздер болот, бирөөңөр калып жанында бир-эки күн карагыла.

- ќоба кызым, а€лы келет, ага киши жибергенбиз.

- Ёмесе кабатыр болбой, топурабай бирөөңүздөр гана калгыла, -  албүбү кабинетке келип отургучка отуруп ойлоно кетти: "Ѕечара пенделер ай, өмүрү кыл учунан кайтты, баш мээге күч келип калыптыр, сакайганда да акылы жайында болсо жакшы" деп ойлонуп жатканда телефон чыр этти. јла койгон  албүбү үнсүз гана тыңшап тура берди.

-  албүбү “емирбековна, јвазбек уксус ичип ооруканага түштү, - дегенди угуп үнсүз делдейди: "„ечек, ал эмне кылганы, өлүп калбаса болду" деп ойлонуп отурганда телефондогу үн:

-  албүбү “емирбековна, угуп жатасызбы, јвазбектин абалы өтө оор, келип калыңыз, сизди күтөбүз! - деп даректи айтып телефонду коюп койду.

***

—алима келгенден бери ћарс кадимкидей болуп калды.  үндө чөп дары берет, үч-төрт күндөн дем салдырып карап атты. —агын болсо —алимага көнүп апалап жанынан чыкпайт. јн сайын —алима айланып-кагылып жаны калбайт. —агындын тили такталып быдылдап сүйлөп калган. ћарстын бир кол, бир буту мурункудан ийкемге келип, аз-маз кыймылдап калды. Өзүн-өзү карап тамакты мүнөздөп ичкенге өңүнө да кирип калды. —алима сыртта —агынды ойнотуп отурган. ƒарбаза такылдап калды. ћари€ барып ачканда «айна ичкери кирип келди.

- —аламатсызбы эже, мен баламды көрөйүн дедим элеЕ - «айна арыта —алиманын жанында жүргөн —агынды көрө, - —агын, —агын, бери кел! - деп үн салды.

- —ен кимсиң, кызым, - ћари€ ага таңкала карап сурады. ћарс ошол күнү жок болчу.

- ћен —агындын апасы болом.

- ја-аа, - ћари€ —алималар жакты карады. Ѕул учурда —агынды колунан жетелей бери келаткан —алима үнсүз баланы карады.

- —агын, —агыным менин, - «айна жүгүрүп баласын көтөрө калып бетинен өпкүлөп жатты. —алима үндөбөй карап тура берди, - —агын, сен мени сагындыңбы садага? - «айна ыйлап да, сүйлөп да жатты, - ћен сени сагынып кеттим, келбей коюуга чыдабадым, - јнан сумкасынан конфет, шоколад алып чыгып колуна берди. ћари€ менен —алима дале үнсүз карап турган. - Ёже, - деди «айна —алиманы карай, - уулумду мага бергиле, чыдай албай келдим, ћарстын көңүлүнө карап таштадым эле, эми айыгып калыптыр, алып кетейинЕ

- јтасы үйдө жок эле, келсин, күтө тур! - —алима ага токтоо жооп берди.

- ∆о-ок, эже, күтө албайм, сыртта такси күтүп турат.

- “аксини жөнөтүп жибер, өзүм жеткирип койом, атасы болбосо мен жооп бере албайм да? - јны карап жылмайып койду —алима. «айна анын жылмайышынан өзүн мазактагандай сезип кетти.

- Ёмнеге, анын баласы болсо меники дагы, ал атасы, мен энесимин, өзүм төрөгөм!

- “өрөгөнүңдү билем, бирок ал жокто бере албайм, кир үйгө, отуруп тур.

-  үтө албайм, өз балама өзүм ээмин, ооруп жүргөн эме ойлонуп кайра ооруп калбасын деп гана таштап койгом.

- јнда дагы бир келээрсиң, - —алима аны сынай карады.

-  елбейм, уулум колума тийсе эч качан келбейм.

- —агын, - деди —алима баланы карай, - —агын, апаң менен кетесиңби?

- џкы, ал менин апам эмес, сен менин апам, кетпейм аны менен, - наристе —алиманы көздөй жүткүндү, - ћен апама барам, түшүрчү мени!

- —агын, —агынтай, мен сенин өзүңдүн апаңмын да, жүрү мени менен, кетебиз.

- —ени апа дебейм, сен мага апа эмессиң, - —агын тырмышып «айнанын колунан түшүп —алимага барды, - ћени ага бербечи апа, ал менин апам эмес!

ќшол учурда ћарс босогодон көрүндү. јнын келе жатканын көрбөй эле «айна:

- Ѕалам менден жат болуп калган тура, мен эми муну таштап кетпейм, баламды менден бөлбөгүлөчү, эже?! - «айна буркурап ыйлап жиберди.

- ћен сени экинчи келбе дебедим беле, а баланы болсо ошондо алып кет дегемин, ал эми сага болбойт, көнбөйт дагы! - ћарс артынан үн катканда «айна жаштуу көздөрү менен ага тигилди:

- ћарс, суранам сенден, баламды бөлбө менден, аны эми таштабайм!

- јзырЕ - ћарс жетип —агынды —алиманын колунан бошото колунан жетелей, - —агын, бара гой апаң менен, бар! - деди эле бала ага жолобой кайра качты:

- Ѕарбайм, менин апам ал эмес!

-  ана, көнсө алып кет, жүрөгүмдү оорутуп үнүн угузбай алып кет, ыйлап кетсе мен чыдай албайм, - ћарс терс бурула үйгө кирип кетти. «айна —агынды канча аракет кылып көтөрүп алып жөнөмөк болду эле ал тыбырчылап, чапкылап ыйлап жатты:

- јпа, мени кетирбе, барбайм муну менен, барбайм!

- —адагаң —агын, мен сенин өз энеңмин, жүрү кетебиз, атаңа алып келип турам, - убараланып кайра-кайра жетелеп да, көтөрүп да кете албай аргасы кеткен «айна, - —илер уулумду менден ажыраттыңар, таптакыр мени унутуп калыптыр, мынчалык ћарска күйөт экенсиң, кетпей эле жүрө бербейт белең?! ќртодон чыга калып үй-бүлөнү буздуң, как баш, туубас! - деп бакырып-өкүрүп ыйлап жатканда ћарс чыга калды:

- —ыйың менен кетип кал, бала сеники эмес, меники!

- ћен анын энесимин, сенин акың жок бербей коюуга!

- јлып кете албадың, колуңдан келбегенден кийин башты оорутпай кетип кал! - ћарс жетип келип аны жаактан ары чаап жиберди. «айна селдейип туруп калып, кайра эсине келгендей артына бурулду да дарбазадан чыгып кетти. —алима үнсүз ары басып кетти: "”шундай болмок, бирөөнүн баласы баары бир бала болбойт, мен эми өзүм бала багып алам" деп ойлоп атты.

- —алима, ага капа болбо, анын ушундай тили суук экенин биринчи көрүшүм, бала карабай койсо ошого ачууланып кетти го? - ћарс аны жубата сүйлөдү.

- јнын эмнесине капа болмок элем ћарс, бирок эртедир-кечтир —агын энесин табат, мага да кыйын болот, мен өзүм үчүн бир бала багып алайын ћарс, бала үчүн нени гана укпадым, мына бүгүн "какбаш" деген сөз уктумЕ

- јга капа болбо кызым, мен деле чырактай эркек балдарды төрөп, эми ал менин түшүм сы€ктуу унутулуп, "какбаш" деген сөздү далай уккам, - ћари€ да аны жайкап сүйлөдү, - андан көрө баксаң багып ал.

- “уура —акиш, бала багып алалы, —агынга да ини болот, - ћарс макул болду дароо эле.

- Ёртең төрөт үйүнө барам да, очеретке турам, -  айра ойлонуп, - Ѕаса, эжем  алима эң кичүү баласын ал деди эле, эмне кылсам?

- —алима, - ћари€ аны ойлуу карады, - Ѕир тууганыңдын баласы го өз дечи, бирок ошо бала үчүн жаман-жакшы көрүнүп калуудан сактан, мен андайды көрүп көңүлүм калган.

- Өзүң бил —алима, кандай кылсаң өз эркиң дечи, бирок ћари€ эже туура айтат, суук болуп каласыңар го, мен да уккан элем мындайды.

- јнда ћарс, эртең төрөтканага баралы да жазылып койолу.

- ћакул, алтыным.

ќшол убакта —агын —алимага жармаша кетти:

- јпа, апо-ов, менин апам сенсиң ээ, жанагы а€л калпычы да-аа?

- ќоба уулум, ал калп айтат, сен өзүмдүн эле уулумсуң, - —алима аны көтөрүп ала койду, - —енин апаң менмин. - Ёки ууртунан өөп-өөп алды.

- јнан эмне "алып кет" дедиң?

- ?... - —алима менен ћарс бири-бирин карап калышты.

- Ёкинчи келбесин, мен эми келсе урушам, сөгүп койом.

-  ой балам, улуу кишиге анткениң болбойт.

- ћм да, урушпай койоюнбу?

- ”рушпа, эми ал өзү деле келбейт, - деп баланы алаксытып атты.

јңгыча кеч да кирип кетти.  ечки тамакка отургандан кийин —агын өзүнчө ойлоп жатып эч нерсе ичпей уктап калды. јга үйрүлүп түшкөн —алима ордуна жаткырып коюп анан өздөрүнчө акылдашып жатты. Ёртеси ћарс экөө барып төрөтканадан сураштырса санитарка а€л:

- ƒал ушул учурда бир эркек бала бар, врачка сүйлөшсөңөр болот, бала эки жумалык эле, бирөөнүн үйүнө таштап кеткен экен, алар би€кка алып келишкен, - деди шыбырай, - —илерге кызбы, же уул керекпи?

-  имиси болсо мейли, кыскасы бала керек, багып алабыз, - ћарс шар эле айта салды.

- јндай болсо врачка киргиле, - деп коюп, ары басып кетти.

јлар киргенде улгайып калган гинеколог а€л телефон менен сүйлөшүп жаткан экен. Ѕир аз күтүп калышты. “рубканы койгон врач экөөнө "отургула" дегендей ишаарат кылды да:

-  улагым сизде, - деп —алиманы карады.

- ћм, эже биз бала багып алалы деген элекЕ - џңгайсыздана ал ћарсты карап алды, - ћүмкүн болсо сиздерден багууга бала чыгабы?

- ћм, демек бала багам дегилечи, жашоо-шартыңар жакшы элеби?

- ќйдогудай, багып алууга кудуретибиз жетет, - ћарс жооп бере салды.

- Ѕизде эки жума мурун түшкөн бала бар, көргүлө, - ќрдунан тура коридорго чыгып алдыга жөнөдү да балдар бөлмөсүнө кирди. “өрдө ыйлап жаткан баланын жанына барды да, - ћына, ден-соолугу жакшы, уул бала экен, - деди экөөнү карай.

- ја-аа кандай кылып, качан алып кетсек болот?

- јл өзүңөрдүн ишиңер, бүгүн алып кетсеңер да боло берет.

- јнда эртең камынып келип алып кетебиз, башкага бербей туруңуз, - деген —алима толкундангандай жүрөгү элеп-желеп боло ордунан турду. Ёкөө төрөтканадан чыгып эле базарга жөнөштү. јдегенде балага керектүү буюмдарды алышты. јндан кийин врачка арнап импорт вино, конь€к, коробка шоколад алып өзүнчө конвертке акча салып дайындап коюп жатып калышты. ћарс бир нерсени ойлонуп врач менен ачык сүйлөшүүнү ойлоп жатты. јны —алимага да айтпады. Ёртеси келсе врач кабинетинде экен, аларды көрүп эле ордунан тура калды.

- —аламатсызбы?

- —аламат, келгиле, - ал жылмайып койду.

- Ѕиз келдик эже, бир шартым бар, эгер мүмкүн болсо жакшылап сүйлөшүп алсак кантет? - ћарс маанилүү сөз айтчудай эки жагын каранып эңкейип, - Ёже бул баланын делосу бар да ээ? - деди.

- ќоба, ооба ансыз болбойт да.

- јнда мен сизден суранам, аны багып алганыбызды эч кимге айтпай делосуна ал баланы "өлгөн" деп койбойсузбу, бул сырды катуу үчүн сизди ыраазы кылабыз. јнтпесе биз мээнет менен багып чоңойтуп алсак, энеси чыга калышы мүмкүн. ј€лым төрөбөйт, кийин дагы бирдеме болуп баланы да кыйнап, өзүбүз да жаман абалда калбайлы, сизден көптөн-көп суранам?! - деп ћарс айтканда ойлоно калды врач.

- ќйлонуш керек экен иним, дегиңкиси биз айы жылынан бери жазып качан ким алганын тактап жазышыбыз керек.

- Ѕилем, кийин ошондон улам таап алып талашкандар жок эмес.

- —илер алып кете бергиле, анан мен силер каалагандай жасап койом, бирок өз блокнотума тактап силердин дарек менен ай, жылын тактап жазып алышым керек.

- ћакул эже, бирок биз сизге ишенели, - деди да кол алыша алып келгендерин берип, колуна конвертти кармата койду.

- Ёртеңки күнү бала сатыптыр дешпесин, өзүңөр билесиңер, азыр заман башкача, - деди гинеколог аларга сырдуу жылма€.

ћарс ошондо бул баланын кимден, ким төрөгөнүн билсе эмне демек?! Ѕирок ал наристе өз баласы болуп чыгаарын түк да ойлогон жок. ћедсестраны чакырып баланы ороп берүүсүн айтып эле, жарым саат өтпөй баланы ороп келип —алиманын колуна карматты. јңгыча экөөнүн паспортун жана «ј√—ын сурады эле:

- Ёртең алып келели, керек болоорун билбедик, - деди —алима. Ѕирок экөө закондуу түрдө ажырашкан бойдон каттоосу жок болчу.

-  үбөлүк жазышыбыз керек, тезирээк алып келгиле, - деп жылуу коштошо узатып кала берди.

—алима бала төрөбөгөнгө эки жумалык баланы багуудан жүрөксүп жатты. Ќаристе сүйкүмдүү экен. Ѕолпоюп курсагы тойсо уктай берет. —агын аны айланчыктап жанынан чыкпай упчу салып карай берет.

- јпа бул менин иним ээ?

- »йи балам, сенин иниң да.

- ћен багам да, анан ойнотом, ээрчитип жүрөм.

- јнанчы, экөөңөр ойнойсуңар да, - ќшентип кечке бежиреп эриктирбейт. ћарс дагы ага үйрүлүп турчу болду, деги эле ал дагы баланы жакшы көрүп колунан түшүрбөй көтөрүп жүрө берет.  өбүнчө аны ћари€ карайт, —алима көнбөй жүрүп араң көндү. ќшентип кичинекей наристе сырдуу сандык сымал билинбей чоңойо берди. ћарс ары-бери жүгүрүп жүрүп закси алды да уулунун атын “абылды деп коюп күбөлүк алышты. Ѕир ай болгондо ата-энелерин, тууган-туушкандарын чакырып жээнтек беришти. ћакулбек төшөк тартып жатып калгандыктан  ызгалдак колундагы уулун алып өзү келип кетти. ќшентип бул үйдө баланын күлкүсү чыгып, өздөрүнчө бапырап калышты.  алима сиңдисине таарынып кетти. јнткени үйдү, болгон байлыгын башкага ыраа көрбөй баласын бермек болгон эле.

јрадан бир жыл өтүп “абылды бир жашка чыгып калганда ћарс дарбазасынын жанынан јйдайды көрүп калды. Ѕирок эч нерсени сезбеди. јны карабаска аракет кылып жолукпай койду. јл өткөндү эстөөгө кудурети жетпейт эле. јргасыз эстедиЕ

«айнанын апасы күңкүлдөп, ћарс үйдөн чыкса эле сүйлөнө бергендиктен ал кийинки кездерде үйүнө келгенден заарканып калган. ј€лы менен кайненесинин сөзүн угуп чыгып кетип пивнойго барды да пиво ичип көпкө отурду. Ѕир убакта кызый түшкөндө сыртка чыгып машинасына отуруп алып ошол жерде уктап алгысы келди.  өзү илинип кеткен экен терезесин бир кыз черткилеп жатыптыр. јны көрүп башын чыгара:

- Ёмне керек, чоң кыз? - деди.

- Ѕайке,  үнтууга жеткирип койосузбу? - деп суранып калды ал.

- ћен таксист эмесмин да.

- ћейли, эмне болсо да жеткирип койсоңуз.

- ја-аа мейли, отур, - ћарс ал кыз отураары менен айдап жөнөдү.

-  айсыл жагына?

- Ѕара берсеңиз өзүм айтам, дачага барат элем.

- ћм, - деп коюп кете берди ћарс. ∆олдон таанышып да алышты. јйдай ошондо күйөөдөн чыгып, кафелердин биринде иштейт экен.  еч чыгып калып ошол күнү ћарска жолугуп калыптыр. ∆олдо тамашалашып баратып келинге тийише баштады.  өңүлү чөгүп жүргөн ћарс ошол күнү жайдары болуп, јйдайды улам карап койот.

- јйдай, ойнош болуп албайлыбы? - ћарс аны сынай көз жүгүртүп койду.

-  ызык, ойнош болгону кандай?

- ”шундай эле, күндө бир жерден жолугушабыз, ойнойбуз.

- ћени атамдар жаман көрүп калышат го, "жаңы эле күйөөдөн чыксаң, айыл болсо дүргүп кеп кылып жиберет", дешип мени урушат.

- Ёч нерсе болбойт, жакшы көрүп калдым.

-  ызык, бир көргөндө элеби? - јйдай кыткылыктап күлүп калды.

- Ѕир көрүп эле, - ћарс да күлүп койду.

- ƒагы жолугаарбыз байке, андан көрө канча аласыз, мен жетип калдым, - деп жылма€ сурап калды.

- —издей сулуудан акы албай калайын, бекер эле.

- ќо коюңузчу, азыр бекер эч нерсе жок.

- јны таксисттерге айт, мен зеригип сендей сулуулар жолугаар бекен деп тургамын.

- „ынбы?

- ќоба, калпы жок, эртең каерден жолугабыз?

- ћен күндө ошол жерден чыгам, кээде эрте, кээде кеч.

- Ѕолуптур анда, мен күндө ошол жерден күтөм.

- –ахмат сизге, мен келип калдым, - ћашина токтогондо јйдай шарт түштү да колун булгай кала берген.

ќшондон баштап кайненесине жини келип, јйдайды күндө тосуп алып кафеге киргизип сыйлап, эки жумадай алып жүрдү. јл капысынан ооруп калгандан кийин жолукпай калган элеЕ

Ѕир күнү ћарс жумуштан келатып дагы јйдайды өзүнүн короосунун айланасынан көрдү. Ѕул жолу јйдай ага атайы алдынан чыгып өзү учурашты.

-  андай ћарс, сен ушул жерде турасыңбы?

- ќоба ушул үй меники, өзүң бул жерде эмне кылып жүрөсүң?

- ћен сени жоготуп алдым, эркектер ушундайсыңар, жүрүп-жүрүп анан куйругуңарды түйүп жоголосуңар.

- Ёмне болду анчалык, мен сени алам деген эмесмин туурабы, а€лым, балам бар деп айткам.

- јйткансың, бирок менин боюмда болуп калып азабымды жебедимби, атам абдан катуу киши, үйдөн кууп чыгып батирде жүрүп төрөгөмЕ

- јнан, анан эмне болду?

- јйлам кетип бирөөнүн короосуна таштап койгом, алар төрөт үйүнө берип коюшуптурЕ

- Ёмне болуптур, таптыңбы анан? - ћарс кызыга сурап жатты.

- “өрөт үйүнөн сураштырсам өлүп калган дейт, бир санитарка а€л ал өлгөн эмес, бир эрди-катын келип жүргөн деди элеЕ

- ”багында таштап салып эми издеп жүрөсүңбү? - ћарс ага ишенип ишенбей туруп бирок жини келе сурады.

- ќоба, түшүмдөн кетпей койду, тирүү болсо тирүүсүн билейин деп жүрөм, эгер чарчап калган болсо үмүт үзөм да.

-  үйөөгө тийген жоксуңбу?

-  үйөөнү эмне кылам, анын үстүнө өзүң мени сүйдүрүп алып жоголуп кеттиң, сени издебеген жерим калган жок.

ћарс көпкө ойлонуп калды: "ћенин ооруганымдан бери тогуз ай өттү, мен јйдай менен жүргөндө май айы болчу, он бир ай болуптур, демек “абылды менин өзүмдүн балам тура, мына кызык тамаша! —алимага рахмат, убагында барыптырбыз, мүмкүн башка бирөө алып кетмек" деп туруп:

- “өрөт үйүнө күндө ондогон бала түшөт, ким алды, ким билет, жокпу-барбы, кайдан билесиң, дело ачышкан да алар, ошону издебейсиңби?

- ƒелосун карашпай, "күкүк энелер толуп атат, сеникиби, биз аны кайдан билебиз?" деп урушуп койду.

-  ой јйдай, а€лым чыга калбасын, жакшы кал, - ћарс үйүнө карап басканда јйдай айласы кете:

-  оңшу-колоңдоруңдан бала бакканын билбейсиңби? - деп сурап ийди.

ћарс јйдайды жалт карап алды да: "ƒаанасын билет го?" деген ойго келди.

- ∆ок, билбейт экемин, - деди шаша.

- ћейли, эмнеси болсо да сенин балаң бар экенин айттым, балким таап алаармынЕ

- ∆акшы бар! - ћарс дарбазадан кире берип жүрөгү лакылдай туруп калды: "“обо-оо, чын эле “абылды өз балам болуп калса, аны жакшылап бир карайынчы, мага бир окшошоор бекен" деп ойлонуп короонун ортосунда ары-бери басып жүрдү. јнан үйгө кирип уктап жаткан наристенин үрөйүн отура калып көпкө карады: "∆ок, жо-ок, мага окшошпойт, балким јйдайга окшоштур" деп карап отурганда —алима кирип келди:

- ћарс, аны эмне карап жатасың? - јл таңгалгандай сурады.

- ја-аа, жөн эле, ойгонгону жатабы, ыйлап барып басылды, ойгонобу деп таптасам уктап калды, - ћарс уурусу кармалгандай мындай боло берди.

- »йи-ии, эмеле уктаган. —ен ишиңди бүтүрдүңбү?

- ќоба, бүтүрдүм.

- ∆акшы болгон тура. Ѕаса, ћарс, бүгүн  ызгалдактыкына барып күйөөсүн көрүп койолучу, байкуш киши ооруп калып жаман болду.

- ћейли, барып көрсө көрүп келели,  ызгалдакка эле жаман болду, оору багыш оңой эмес да.

- ќшону айтсаң, балдары да жаш. ƒагы жакшы, јли€ кол-арага жарап калды, эстүү кызы бар.

- Ѕайкуш, дагы бир он жыл оорубай-сыктабай жүрө турганда тыңып калмак, јзиз быйыл окуп калды, кичүүсү төрттө ээ?

- ќоба, јртисбек деле чоңоюп калды, кантсе да карып калды да, өзү кырчоо, кыйын калбаат киши тура, болбосо мындай жаштагылар өчөйүп та€к та€нып, ылжырап калбадыбы.

 өпкө кобурашып отурушту жубайлар:

- „ындай келсе биз деле улга€ баштадык, эмдиги жылы мен кырк экиге чыгам.

- ћен деле кыркка жакындап калдым, көзгө көрүнбөй убакыт өтө берет, ары-бери болуп жүрүп убакыттын өткөнүн да байкабай калдык ээ? - —алима өкүнгөндөй улутунуп алды.

- Өкүнбө жаным, кандай болсо да убакыт деген адамга уттурбайт, утуп кана турууга тийиш, - —алиманын кабагы бүркөлө түшкөнүн көргөн ћарс аны жооткото сүйлөдү, - ћынабу эки жаманды чоңойтуп, өз-өзүнчө үй-жайга бөлүп, энчи берип койсок анан биздин багыбыз ошол.

- Ёэ кагылайындарым десең, ушулар оорубай-сыктабай чоңоюп алса, ырыстарым менин, - —алима заматта жаркылдай күлүп жиберди. Ёкөө тең эч нерседен капарсыз уктап жаткан. ћарс купу€ гана “абылдынын жүзүнө уурдана карайт: "Ѕалким аны башка бирөө алып кетип, бизге бөлөк бала туш келгендир?" деп ойлонот, кайра наристесин карап телмире отуруп калды. јнан алар кийинишип, балдардын ойгонушун күтүп калышты.  өптөн кийин эки уулу ойгонгондо кийинтип алып жөнөп кетишти. јлар келгенде ћакулбек абдан оңолуп ордунан туруп басып калган экен. јны көрүп экөө тең кубана учурашты:

- јссалоому алейкум, өкүл ата! - ћарс тамашалай күлө кол сунду.

- јл-лекум салам баатыр, келгиле! - ћакулбек кошколдой алик алды.

- ∆акшы болуп калдыңызбы? - —алима андан кийин учурашып, ойноп жүргөн балдарды өөп, ала келгендерин колдоруна берип эркелете карады. “өргө отуруп жайланышкандан кийин ћарс:

- “ез-тез келип акыбалыңызды сурай албай эле у€т болдук. Ёми жакшы болуп калыпсыз, - деп жайдаңдай отурду.

- ќоба, мен дагы эки бала менен чыгалбайЕ - —алима дагы сөзгө аралашып калды, -  ызгалдактан бетер беш бала бакканымда таптакыр болбой калмак экемин.

- ќой, менин  ызгалдагым беш балага кошулуп мени да багып атпайбы, мен кудайга ыраазымын, ушу селкини менин маңдайыма жазып койгонуна.

-  өп эле мактай бербе, "башка түшсө байтал жорго" деген, азыр јли€ чоңоюп жардам берип, кыйналганым деле жок.

- —адагам јли€ абдан акылдуу кыз болду, буйруса окуусу да жакшы, ушуну жакшы окууга киргизип койсок болду.

- јли€ зирек, жакшы кыз, бактылуу эле болсун, - —алима дагы сүрөй кетти, - быйыл канчада окуп атат?

- “огузунчу класста, отличник, жалаң бешке окуйт, мектепти буйруса алтын медал менен бүтөт деп мугалими айтып атат.

- ћолодец, јли€ны чет өлкөгө окууга жөнөтөбүз анда, - ћарс чын ниетинен кубаттап ийди, - ќкуусун улантышы керек!

- Өзүбүз да окутабыз деп атабыз, -  ызгалдак кызынын жетишкендигине кубана күлүңдөй карады. ћакулбек жакшы болуп бараткан, аны карай, - јтабыздын ден-соолугу жакшы болуп балдарына тээк болсо эле болду, баары болот, - деди.

-  удайга шүгүр байбиче, ба€гыдан дурусмун, эжем байкуш саамалды алигиче берип жиберет, ошол мага жардам берди.

- ќшондой эле болсун, - —алима коштоп койду, - —издин ден-соолугуңуз балдар үчүн керек, уул-кыздарыңыздын жакшылыктарын көргүлө эми.

јркы-беркини айтып сүйлөшүп отурушту. —алима “аабалдысын ары-бери көтөрүп ыйлаганынан сооротуп жатты.

- ”улуң ыйлаак окшойт, —алима? -  ызгалдак ага күлө карап тамашалай карады, - ”шу өзүң ыйлаак болушуң керек, бала ата-энени тартат да.

-  ичинесинде ыйлачу эмес, чоңойгондон бери ыйлаак болуп баратат.

- Ёч нерсе эмес, чоңоюп буту басып калса билинбей калат.

јндан кийин чогуу отуруп тамактанышты да ћарстар үйүнө жөнөдү.  елсе аларды күтүп апасы менен тагасы  анатбек отуруптур. јлар менен учурашып, анан эне-бала сүйлөшүп калышты. ћари€ бул келген адамды көрүп: "Ѕотом эми баарын унутуп калганда күйөөгө тийемби? Ѕирок жакшы эле адам окшойт, салабаттуу көрүнөт, өзүнүн үй-жайы болсо эмне экен, бирөөнүн эшигинде өлгүчө, кайын-журттун ичинде ызааттап көмүп коюшат" деп ойлоп жатты.  анатбек үч-төрт күн жүрдү, аны атайын ћари€ны көрсөткөнү алып келген эле. Ёки-үч жылдан бери а€лы жок жалгыз жашачу, балдарынын баары үйлөнүп-жайланып, ар кайсы шаарга иштеп кетишкен. «аңгыраган үйү бар.

 алы€ эртеси күнү сөз баштады:

- ћари€, эгер туура көрсөң мага келин бол, айланайын, бул инимдин оокаты кудайга шүгүр, жаш колукту алып берсек көтөрүнүп кетип калат же жакшы карабай койот деп сени ылайык көрүп калдым, анын үстүнө сырдакана болуп да калдың.

- ћен эми ушу жашымда күйөөгө тийбей эле койсом дедим элеЕ - ћари€ башка сөз айта албай отуруп калды.

- »йе айланайын,  анатбек деле андай жаман адам эмес, жыйырма жыл жашаган а€лын чекесинен черткен эмес эле, "кудай кылса кубарыңдын акысы барбы" дегендей, айла жок өлүм ажыратып койду.

- ќшентсе делеЕ

-  ой антпе, алып кетели, үйүңөргө алпарып тууган-уругун чакырып нике кыйдыралы, кудайга шүгүр эчтекеден кемибейсиң, болгону бири-бириңе өбөк-жөлөк болсоңор болду.

ћари€ үн деген жок: "“обокел, тийсе тийип алайын, бирөөнүн ишин кылгыча өз үй, өлөң төшөгүм болот, маңдайга жазганын көрөөрмүн" деп ойлоп жатты. ќшол күнү —алима аларды коноктоп, бир сыйрасын кийгизип алып машинасына балдары менен чогуу отургузуп, өзү жеткирип келмек болду. ћарс ага каршы болгон жок, чогуу жөнөп кетишти. ћарстын колу-буту мурункудан жакшы болуп калган менен рулду башкарганга алсыз эле. —алима өзү айдап  өлдүн  оңур-Өгүз айлына айдап жөнөдү.  еч жетишип болгон туугандарын чогултуп кеңеш кылышты да, эртеси айылдын чоң молдосун чакырып нике кыйып, чакан той өткөрүп,  анатбек менен ћари€нын өмүрлүк жолдош болуп түбөлүк бирге жашоосуна ак тилектерин айтып таркашты.

 анча жылдан бери —алима ћари€нын жасаган оокатын жеп бекер жүргөнгө абдан көнүптүр. Ёртең менен кечинде, үч маал өзү оокат жасап, кайра балдарынын түйшүгүн тартуу оңойго турган жок. јбдан кыйналды. јкыры бир кызматчы алууну ойлогон —алима ћарс үйдө жокто радиоузелге бармак болуп үйүнөн чыкты. јл дарбазадан чыгаары менен короонун сыртында ары-бери басып жүргөн јйдайды көрдү. јйдайдын бул үйдү айланчыктаганына бир топ эле болгон.

- Ёже, - деди ал —алиманы көрүп бери басып келип, - ћен жашаганга үй издеп жүрдүм эле, сиздерде батир жокпу?

- ∆ок, биз батирге бербейбиз.

- »йи, жумуш издеп тапкыча жашап турганга үй керек элеЕ

- „оң кыз, мен батир бербейм, бирок үй жумушчу издеп бараттым эле, сен андай жумуш иштебейсиңби? - —алима аны караганда јйдай: "ћен үй кызматчы болуп иштегенде деле ћарс тургузбайт, же бир-эки күн баламды көрүп алганга иштемиш болуп көрсөмбү" деп ойлоп:

-  анча төлөйсүз? - деди билмексен боло.

- јйына эки миң сомдон төлөп турам, ичкен жегениң, жатканың бекер болот.

- Ёмне жумуш?

- Үй ичин жыйнап, кир жууп, тамак аш жасайсың, андай оор жумуш деле жок.

- Ѕолуптур, эже, - јйдай макул болоору менен —алима кайра кайрылып јйдайды ээрчитип үйгө кирди. ћарс балдары менен үйдө болчу. —алима ашканасына киргизип тааныштырып чыгып анан үйгө кире берээрде јйдай:

- Ёже туалетиңизге кирип алайынчы? - деп калды.

- “игил жакта, кайра келип үйгө кире бер! - —алима үйүнө кирип кетти. —алима үйгө кирээри менен ћарс аны көрүп:

- Ёмне болду, таап келдиңби?

- ќоба, таап келдим.

- ∆акшы болуптур, мени атамдар "келип кет" деп чакырып жатат, мен эртерээк жөнөйүн, - деп үйдөн чыгып кетти.

- Ёмне мынча шашып? - —алима аны таңдана карап калды.

- “ез кел деп телефон чалышты, билбейм, - деди да чыгып баратып, - машинаны айдап кеттим! - деди.

јйдай бул кезде туалетке барып алып көпкө ойлонуп отуруп ћарстын сыртка чыкканын көрүп көрүнбөй карап турду.  өптөн кийин келген јйдай үйгө кирди. “өрдө —агын менен “абылды экөө оюнчук менен ойноп жатышкан эле. Ќегедир јйдайга экөө абдан окшош болуп көрүнүп кетти: "ќо кудай, ушул балам үчүн кызматчы болууга да€рмын" деп ойлоп көздөрүнө жаш тегерене калып —алимага көрсөтпөй күлө:

- Ёже, балдарыңыз удаа төрөлгөн го ээ? - деп экөөнү тең өөп “абылдыны колуна ала койду, - Ёкөө а€бай окшош экен.

- Ѕир тууган болсо, окшош болот да. ћына, јйдай, бул үйдөгү эмеректерди жумасына тазалайсың, балдардын кири, көп эмеспиз, төртөөбүз эле, жакса иштей бер, жакпаса өзүң бил.

- Ѕолуптур эже, мага эмес, жасаган ишим сизге жакса көрөбүз, мен деле а€л кылган жумушту жасай алам дечи.

- јнда ишке киришүүдөн мурун жакшылап тамактанып ал, - —алима балдарынын жанына отура кетти: -  агылайындарым ий, - деп экөөнө эзиле калып “абылдыны ууртунан өбө алдына алып отурду. ќшол күнү кеч ћарс телефон чалды. јтасы катуу ооруп ооруканага жаткырышып жанында болуп жатышыптыр.

- —ен үйдө эле тура бер, балдар менен кыйналасың, атам бир аз жакшы болуп калса, өзүм барам, - деди ћарс.

- ћейли, өзүң чалып тур, жакшы эле болуп кетсин, - деди —алима телефондун трубкасын коюп жатып.

јйдай өзү көрсөткөн боюнча дасторкон жайып чай алып келди, чогуу чай ичишти. јндан кийин үйлөрүн жыйнаштырып жумушка киришти. —алима өз ичинен кубанып атты: "»здетпей табылганы жакшы болду, балдарды өзүм карайм" деп эки баласынын жанында.

јйдай жумуш жасап жүрүп, эси-дарты “абылдыда болуп атып: "Ѕалким чын эле менин балам жоктур, бул экөө бири-бирине окшош, анан дагы аралары эки-үч жаштай эле экен, жаңылып алып бирөөнүн кызматын куру бекер жасап жатпайын" деп ойлонуп дароо кетип калгысы келди. Ѕирок бир аз күн чыдамак болду.

Ѕир жума өткөндө ћарс келди. јл машинасын киргизип анан балдары менен —алиманын бөлмөсүнө баш бакты:

-  үчүктөрдүн уктап жатканын кара, —акиш, мен келдим! - деп эңкейип —алиманы өөп, андан кийин эки уулун өөп, төшөктү ачып —алиманы түрткүлөдү.

- »и-ий келип калдыңбы, - ќрдунан тура калып уйкусурап, -  андай атамдар жатабы, апам жүрөбү жакшы эле? - деди.

- Ѕаары жакшы, атам кичине дурус болуп калганда келдим, жүрөк түшүп калбадыбы.

- ∆акшы болуп калсын, угуп алып а€бай корктум, - —алима сыртка чыгып жуунуп келгиче “абылды ойгонуп калды.

-  үчүгүм десе, - ћарс уулун колуна ала коюп ууртунан өөп дагы анын жүзүн карап туруп: "Ѕа€гыдан окшошуп баратат, —агынга окшош, демек менин эле балам тура" деп ичи элжирей бооруна кысып отуруп кайра уктатмак болду, - ”кта садагам, эми менин эки уулум бар, —агынымдын шериги, - деп таптап жатты. Ѕир жаштан өтүп, чала-була тамтаңдап "ата, апа" деп калган “абылды ушул кезде көзүн ачып атасын карап алып кайра жарк эте күлүп төшүнө тумшугун катып:

- јпа, апаЕ - деп ойноп кирди.

- ќо садагам десе, атасы менен ойноп жатат, - ћарс ого бетер уулунун кылыгына тойбой отурганда —алима эшиктен кирип:

- ћарс, жүрү чай ичебиз, - деди да “абылдынын ойгонуп калганын көрүп, - ќй ал туруп алдыбы? - деди.

- —ен чыгаарың менен эле ойгонгон, деги кошо жатып турганга көнүп алыптыр, - ћарс баланы көтөрө тамактанчу бөлмөгө кирди.

јл эми отура бергенде колуна чайнек кармаган јйдай кирип келгенде ћарс делдейе карап туруп: "Ѕул кайдан жүрөт, баланын артынан түшүп калган экен, —алима биле электе кетирип жибериш керек" деп ойлонуп жиберди. јйдай: " өрсүн, мен балама келгенимди билсин, менин жүрөгүм кандай сыздаганын сезсин" деп ойлоп эч нерсе болбогондой жумуш менен алектене берди. јн сайын ћарс санаага батып, уулунун колуна айылдан алып келген алмадан карматып алагды боло берди. јнын бул абалын —алима туйган да жок, јйдай болсо, ого бетер мисирейет. Ёртең мененки чайын ичип бүткөндөн кийин ћарс менен —алима кайрадан өз бөлмөлөрүнө кирип өздөрүнчө бакылдап —агынды ойнотуп аны тойгузуп коюп сүйлөшүп жатышты.

- ¬рач эмне деди анан, атамдын эмнеси ооруптур?

- Ёски жөтөлү кармап, эти ысып үч күн үйдө жаткан экен, врачка барганда аны "өпкөңүзгө катуу суук тийген" дептир.

-  арыган кишинин өпкөсүнө суук тийсе көтөрө албайт, жакшы кара деп сүйлөштүңбү анан?

- ќоба, сүйлөшүп келдим, бир ай жатат деди.

- ∆акшы болуп кетсе экен эми.

ќшол убакта —агын;

- Ѕөө, бөө, апа бөө келатат! - деп быйтыйган эки колу менен көздөрүн чоюп алып —алимага келип коркутуп калды. - —алима коркумуш этип бетин басып койсо —агын борсулдап күлүп калды.

- ќй, оо-ой ћарс, коркуп атам, мынабы бөөнү алчы!

-  оркута бер кана, кана? - ћарс аны сүрөп киргенде —агын кайра ћарсты көздөй:

- Ѕөө, бөө, бөө, - деп келди эле ћарс дагы коркумуш этип калды:

-  оркуп кеттим, ой аксакал, коркуп кеттим!

- ја-аа, корктуңар го? - —агын ого бетер эки сөөмөйү менен эки бетин чукуй: - коркоктор, коркокто-ор, - деп борсулдап күлүп атты. “абылды болсо —алиманын этегине жармашып: "јпа, апалап" ойноп атат. Ѕулар ошентип кужулдашып отурганда јйдай аларды карап суктанып тура берди. ћарс көрө коюп босого жакты карап калганда:

- —ага эмне болду, ћарс? - деп артына кайрыла бергенде ал жылып кеткен, - Ёмнени карап калдың?

- Ёч нерсе, атам дайындаган дарыларды алып бирөөдөн берип ийсемби деп ойлоно түштүм, - ћарс оңой жооп тапканына ичинен жым дей түштү. јнан ордунан туруп, - ћен дарыларын алып келе калайын, - деди да сыртка чыгып кетти. јл чыкканда јйдай сырткы босогодо турган экен, аны көрмөксөн болуп машинаны айдап чыгып кетти. ƒароо эле төрөтканага келди ал.

- —аламатсызбы, Ќуржамал —ейитовага жолуксам болобу? - деди санитаркадан.

- „акырып койоюнбу?

- ∆о-ок, өзүм кирип жолугат элем, эже, зарыл жумушум бар элеЕ

-  ирип бат чык, - деп өз ишин уланта кетти санитар а€л. јл киргенде кабинетинде жалгыз отурган врачты көргөн ћарс сүйүнүп кетти:

- —аламатсызбы, эже?

- ∆акшы, келе гой, эмне жумуш?

- Ёже, мен бир жыл мурун ушул жерден бала алып кеткен элем, сиздин колуңуздан.

- јнан?

- јнан, мен сизден чо-оң өтүнүч кылган элем.

- јткарылганЕ

- јндай болсо эмнеге бир жыл болбой "төрөгөн энесимин" деп менин үйүмдү айланчыктап бир келин жүрөт?

-  ойчу?

- „ын, аны а€лым билбейт, дал эле биздин багып алганыбызды бирөө айткандай.

- јндай болушу мүмкүн эмес, ал баланы "өлүк төрөлгөн" делинип дело толтуруп койгонбуз.

- ћен сизге ойноп келген жокмун да, эми а€лыма үй кызматчы болуп кирип алыптырЕ

- јндай болушу мүмкүн эмес ко, балким жаңылып жаткандыр?

- јдашса менин үйүмдү акмалап, а€лым "үй кызматчы керек" десе кирип алабы?

- ∆игит, ачууланбай эртең ал келинди ээрчитип кел, териштирип көрөлү,

- ћакул эже, а€лым укса жүрөгү жарылбайбы, ошол биле электе бир жаңсыл кылалы, - ойлоно калып, - Ёже, жалган болсо да а€лымдын төрөгөнүн айтыңыз.

- ∆арайт, сен бара бер, - дегенде ћарс чыгып кетти, - ”шу эне сөрөйлөрдүкү өттү, убагында талаага кызыл эт баланы өлөөрүнө карабай таштап кетишет да, чоңойтуп койсо эне болуп чыга келишет. Ўашпа, сени анын үйүнө жакындабай турган кылам.

ћарс чыгып баратканда коридорду жууп жаткан а€л узата карап кала берди. Үйүнө келип эле жатып ойлонуп калган күйөөсүнө —алима үн дебеди: "Ѕалким чарчагандыр, эс алып алсын" деп ойлоп уулдарын ойнотуп, телевизор тиктеп отура берди. ∆атаарда ћарс сыртка чыкса јйдай отургучта отуруптур. јбайлай артын карады да:

- Ёртең эрте менен ћосковска€-Ћогвиненко көчөлөрүнүн кесилишинен күт! - деп коюп ылдам басып үйгө кирип кетти. јйдайдын жүрөгү кабынан чыга дүкүлдөп түнү бою уктабай чыкты: "јй кудай ай, бала меники экенин айтабы же дагы мени менен ойнош бол дейби? Ѕалким, мени жакшы көрөөрүн айтат" деп толгон токой ойлорго жетеленип таңга маал көзү илинип кетти. Ёртеси көнүмүш жумушун жасап үй ээлерине эртең мененки чай тамагын берди да байкатпай чыгып кетти.

- ћарс, сен кечээ дары алып келбедиң го? - —алима чай ичип отуруп сурады.

-  ымбат тура, уколун дагы ала албадым, - ћарс калп айтып кутулду.

- јл эмнең, жетээрлик алып албайт белең, менден сурабайсыңбы? - —алима ага таарына үн катты.

- ∆аш баладай кы€лың бар да, мен жанымдагы акча жетээр деп ойлогом, дагы жакшы баасын сурап койгонум, алып алганымда төлөй албай кайра кайтарсам эмне болот эле.

- ∆акшы эле алып ал да, - деп —алима жоошуй түштү. ћарс анан машинаны короодон айдап чыгып болжогон жерден јйдайды салып алды да, түз жолду караган бойдон:

- —ен эмнеге келдиң? - деди.

- ”улумдун кандай болуп чоңоюп жатканын көргүм келди.

-  айдагы бала, өз баламды сен эмне деп жатасың ы€, же атайы үйүмдү бузганы жатасыңбы? - ћарс бакырганда јйдай үн дебей отуруп калды.

“өрөтканага келгенде сто€нкага токтотту да:

- “үш! - деп бурк этти. Ёкөө ээрчише врачтын кабинетине киргенде, ћарс:

- ћына эже, бул а€л менин баламды уурдаганы жүрөт. ћенин а€лым төрөгөнүн айтып берип коюңузчу, - деди өктөм.

- ќтургула, жай сүйлөшөлү, - Ќуржамал јйдайды сынай бир топко карап турду да, - —ен кайсыл күнү төрөп кайда, кимге берген элең? - деди.

- Ёже, кечирип коюңуз, €нвардын онунда төрөгөм, шартым жок, атам мени у€т кылдың деп үйдөн кууп чыгып, аргасыз бир үйгө таштаган элем.

- ќшондо балаңды эч ким көрбөсө тоңуп өлөт деп ойлогон жоксуңбу?

- ћен тааныган адамдар болчу, - јйдай башын жерге салып сүйлөп жатты.

- јл баланы төрөт үйүндө деп кайдан уктуң?

- јтайын подругам алардыкына барып билип келген.

- —ен азыр төрөп таштап салганың үчүн жооп берээриңди билесиңби? јзыр балдарды тирүүлөй жетим кылып ууз сүтүн эмизбей канча кыз эч нерсе билмексен болуп жүрөт. “ак что сенин балаң бизге келип түшкөндө өпкөсүнө катуу суук тийиптир, бир жумадан кийин чарчап калган. ј бул жигиттин а€лы ушул төрөтканада €нвардын жыйырма төртүндө төрөп чыккан. јлардын баарын мен сотто далилдеп берем, аты-жөнүңдү айтчы? - деп катуулап сүйлөгөндө јйдай ыйлап ийди.

- Ёже, мени кечириңиз, экинчи барбайм, мага ушул эле жерден бир а€л айткан, сенин балаң өлгөн эмес, башка дагы бала түшкөн эмес деп.

-  имиси?

- јты жөнүн билбейм, ага төлөгөм.

- ƒарегин да ошол берди беле?

- ќобаЕ

- —ени төрөп таштап кеткен күкүк эне деп сотко берсе кантесиң, анткени ар кайсы жерге ташталган балдардын энелерин таппай жүрүшөт, энелик укугуңдан ажырап, түрмөгө отурганды каалап жатасыңбы?

- ∆о-ок, жок, эже, мен билген эмесмин, эч кимге билгизбей эле коюңуз, мени кечириңиз! - јйдай ордунан тура калып эшикке карай ыйлап жүгүрүп чыгып кетти.

- Ёже, эми мен сиз менен ачык сүйлөшөйүн, - ћарс колундагы конвертке салынган акчаны анын алдына койду, - “өрөлгөн балдардын каны текшерилеби?

- »йи, сөзсүз группасын текшеребиз.

- јнда менин уулумдун группасы канчанчы экенин билип бериңизчи!

- јзырЕ - Ќуржамал —ейитова акушерканы чакырып делолорду алып келүүгө жумшады. Ѕир аздан кийин көп делолорду көтөрүп келди ал. јларды өзү аңтарып жатып бир делону алып чыкты да, - “а-ак мына ушул, сенин балаңдын делосу, бизге он үчү күнү келген.  ан группасы биринчи экен, - деди ћарсты карап.

- ќозуңузга май! - ћарс Ќуржамал —ейитованын колун бекем кысып койду да тез-тез басып баратып артына кайрыла кубанычтуу колун булгап, - –ахмат сизге! - деп чыгып кетти. Ќуржамал —ейитова анын бул кетип баратышына жылмайып алды да, эч нерсеге түшүнбөй ийинин куушуруп коюп кала берди.

Үйүнө көңүлү жайдары келген ћарсты —алима таңгала тосуп алды:

- ќо-ой ћарс, кечээ а€бай санаага чөгүп келдиң эле, бүгүн жайдарысың го ы€?

- Ѕаары ойдогудай, жакшы бүттү, —акиш! - ћарс —алиманы кучактап өөп коюп балдарын эркелете, айрыкча “абылдыны көтөрүп көкөлөтө, - ”улум, менин уулум, садагам менин, - деп өпкүлөп кирди.

- ƒеги сага эмне болду, ћарс?

- Ёч нерсе, —алима, сени менен сүйлөшчү сөздөр көп! - деди анан креслого отуруп жатып.

- Ёмне, тынччылык элеби?

- “ынччылык, болгону менин кубанычымда чек жок, тиги кызматчың жүрөбү?

- јл бүгүн эртеден бери жок, кайда кеткенин билбейм.

- јнда мындай, —алима, - ћарс —алиманы колтугунан ала жанаша отургузду да, - ћен бүгүн ачыгын айтышым керек, - деп өөп коюп ойлонуп бир азга унчукпай —алиманы карап отура берди: "Ѕалким мени сүйсө түшүнөөр, ушунчадан бала багам деп, менин баламды багып атканына кайгырбас бекен, мени сүйөт, кайра сүйүнөт болуш керек" деп ойлоп, - —акиш, менин сага айтайын дегеним, јйдай эми келбейт, аны мен врач гинекологго ээрчитип барып экинчи келгис кылдым, - деди эле —алима аны таңдана карап калды:

- Ёмнеге?

- јнткени ал “абылдынын апасы экен!

- Ёмне-е?!

- ќшондой, бул менин да балам!

- Ёмне деп жатасың, ћа-арс?

- “уура, чындыкты айтып жатам, - ћарс аны ийинден ала соорото болгонун айтып берди, - »шенсең ошол кезде мен өз үйүмдөн качып калгам. «айнаны, кайненемди көргүм келбей талаалап жүргөндө жолуккам ушул јйдайга.

- ќо кудай! - деп алды —алима заманасы куурула, - јнан сен “абылдынын ошол төрөгөн бала экенине чындап көзүң жеттиби?

- Ѕаарын тактадым, ошентсе да экөөбүз бир күнү барып текшерип көрөлү.

-  ыз-зы-ык, ошол күнү барбасак балким башка бирөө алып кетмектир..

- ћен дагы ошону айтып атпайынбы асылым, кудай өзү баламды өзүмө насип кылып турган да, асылзаадам менин, сен болбосоң ким билет, - ћарс —алиманы кучактай көздөрүнөн өөп, көкүрөгүнө кысты, - ћага таарынып, капа болгон жоксуңбу —алима?

- ∆ок-жок, эмнеге, өмүр бою сенин балдарыңдын богун жуусам да ыраазымын, бирок таң калып жатам ћарс, сени сүйүп, сен деп жашап анан кантип капа болоюн, кайра кубанып турам, сенин балаң менин балам да?! - —алима көздөрүнө жаш толо ћарска күлүмсүрөй карады.

- јрдагым ий, мен сенин ушинтээриңди билгем.

- ћенин жашоом, өмүрүм, дем алган абам силерсиңер, алтынымЕ - ћарс а€лын кучактаган бойдон ойлуу отуруп калды. Ѕири-бирин түшүнгөндөй болгон жубайлардын көз алдында башынан өткөн оку€лар чууруп өтүп жатты.  анчалаган тагдырларды өткөрүп жашоолорун кайрадан баштаганга ыраазы болуп турду экөө тең. ∆анында жаңыдан там-туң баскан “абылды менен —агын ойноп отурат. ћарс күн өткөн сайын “абылдынын өзүнө окшошуп баратканын көрүп кубанычы койнуна батпай: "Ѕаласыз болуп каламбы деп ойлодум эле, ушунуңа шүгүр жараткан, жаркылдаган жарым, бойтоңдоп ойногон балдарым бар, бактылуумун" деп өзүнчө кудуңдап алат.

јрадан дагы эки жыл өтүп, уулдары чоңоюп окуп калганда ћарс:

- —алима, бир нерсе айтсам капа болбойсуңбу? - деди бир күнү.

-  ачан сенин сөзүңө капа болуп жүрчү элем, - —алима күлө карады, - айта бер.

- Ѕалдар чоңоюп калды, —агын окуп жүрөт. ќйлосом, сага жардамчы керек болуп турат, ишибиз жакшы, бир улгайган а€л болсо кызматчы жалдабасак болбойт.

- ћен дагы ошентип ойлогом.

- јнда сен барып таап кел, радиоузелден эле тап, жаш кыздардан алба, улгайганы жакшы. Ѕолсо, эч кимиси жогу жакшы.

- ƒагы бир а€лды алып келип күйөөгө берелиби? - —алима күлүп ћарсты эркелей карап койду, - дагы жуучу чыгып калсачы?

- Ёми жуучу чыкса да бербейбиз, өзүбүз өлгүчө колубузга алып жүрө беребиз. Өлсө өзүбүз койо турган болсун, - ћарс ойлуу —алиманы карады, - јнан дагы эгер туура көрсөң кыз багып алалы, ал чоңойсо сага эрмек болот.

- ћарс, дагы эмнени ойлоп таптың, жаш бала багып алсак магазинди ким карайт?

- ќо-ой алтыным десе, кыз бала жакшы болот эмеспи, сага карап жатам.

- ЅилбеймЕ - —алима ойлуу телмирди: "Өзүм төрөбөсөм, өзгөдөн чыккан балдарды бакканга жаралдым беле жараткан, жок эле дегенде бирди өз канымдан төрөп алсам болбойт беле" деп ичинен өкүнүч кылып отурганда ћарс анын жанына келип, колдорунан кармап көңүлүн көтөрүүгө далбастады:

- Өзүң бил жаным, жүрөгүңдү оорутуп, капа кылып алдымбы, мен сага жеңил болобу деп ойлогом, капаланбачы эми.

-  апа болгон жокмун, бакса багалы, бирок буту басып калганы болсо жакшы болот го дейм?

- “уура, мен дагы ошондой болсо деп ойлойм да, эрмек болот.

- јнда эртең барып балдар үйүнөн сураштырып кезекке туруп койолу ээ? - —алима ћарсты карады эле ал кубанып кетти.

- —өзсүз эртең баралы, анткени чоңойгон балдарга заказ көп болот.

ќшентип экөө кеңешип болуп сыртта ойноп жүргөн балдарына чыгып, —алима кечки тамакка киришти. ƒарбаза такылдаганынан —алима колу бошобой:

- ћарс, бирөө келди окшойт, карачы! - деп үн салды. јңгыча эшик ачылып кобурашкан үндөр угулуп калды. јлар Ћили€ менен Ўамбет болчу, ћарстын башын куттуктап, уулун көргөнү келишкен. ћарс аларга —алима чыга электе түшүндүрүп койду.

- ќо —алима, кандай ден-соолук, балдар чоңоюп жатабы, жакшы жүрөсүңөрбү? - деп Ўамбет бакылдай —алима менен учурашты. Ћили€ жөн гана баш ийкешип учурашкан болду.

- ∆акшы-жакшы, үйгө киргиле, - —алима аларды жаркылдап жакшы маанай менен тосуп алып үйгө киргизди. Ўамбет алардын жашоосуна ичинен суктанып алды: "Ёшигинде эки машина, үйү болсо чет элдик эмерекке толуптур, магазин ачыптыр" деп ойлонуп калганда, ћарс:

- јнан кандай, өзүңөр жүрөсүңөрбү жакшы, уулуңар чоңоюп жатабы? - деп аларга бакылдап кирди. Ўамбет ћарс ооруканада жатканда эки жолу келип кеткен, «айнанын кеткенин билчү эмес. —алима ашканага чыгып кеткенде көзүн кыса сурап калды:

- Ёэ дос, бу «айна жок эле —алима болуп калыптыр, эмне болуп кетти?

- јл узун жомок досум, кыскасы бир жайчылыкта айтып берем, азыр болбойт.

- ћейли анда, эмнеси болсо да өзүң сакайып кетипсиң, ошого кубанып Ћили€ экөөбүз башыңды куттуктап койолу деп келгенбиз.

- –ахмат, мен дагы шүгүр деп турам, азмаз буту-колум ооруп жүрөт, сол бут, сол колум иштебей калып коркком, эми дурус, - ћарс сол колун ары-бери булгап, салааларын кыймылдатып койду. —алима дасторконго мөмө-чөмө баш кылып жайнатып чай койду.

- ј€ш, ба€гыдай эле экенсиң, канчадан бери көрүшө элекпиз.

- јдам өзгөрүлүп турабы? ћен төрөлгөндө ушундай төрөлүпмүн, ошол эле бойдонмун, - —алима каштарын кере жылмайып койду.

- јдам ар түрдүү а€ш, колуна майлуу токоч тийип, капчыгы торсоюп калганы керсейип калат, бу сен ћарска таптырбай кетип а€бай байыптыр деп уктум эле, өзгөрбөпсүң го? -  аткырып калды, - ƒеги экөөңөрдүн сүйүүңөргө суктанса болот.

- “андап сүйгөм да, биздин сүйүүбүз ќлжобай менен  ишимжандын сүйүүсү, - —алима да жөн калбай тамашалай сүйлөдү.

- „ын эле, сен кеткенде ћарс жаман болбодубу, жок дегенде айтып кетсең болмок.

- ƒосум, ал эми өткөн иш, козгобой эле койолу, андан көрө атасынын көрү, канчадан бери чер жазып отура элекпиз, —алима ба€гыңдан алып кел, бүгүн бир көңүлдү достор менен ачалы.

јңгыча “абылды ойгонуп ыйлап калганда —алима барып көтөрүп келди.

- ќо азамат, уулум чоңоюп калган тура, келе уулумдун көрүндүгүн өзүнө берем, - деп Ўамбет “абылдыны алдына ала коюп чөнтөгүнөн беш жүз сом алып чыгып колуна карматты эле ал чалкалай ыйлап албай, апасына качып туруп алды. -  ой, —алима, уулум менден чоочуркап атат, - деп баланы кайра берди Ўамбет.

- Ўаке, бул кичүүсү, чоңу окуп калбадыбы, ал дагы эми ойгонот, - деп ћарс өзүнчө кубана жылмайды.

- Ѕолсун досум, болсун, уулдарың аман болсун, - Ўамбет аны карап кубанычын тең бөлүшчүдөй, - ”шу балдарыңар өмүрлүү болушсун! - деди.

- јйтканың келсин Ўаке, кел эмесе бүгүнкү жолугушканыбыз үчүн мындан алып койолу! - ћарс жетине албай арактан куйду, - ћен көптөн бери иче элек элем, бүгүн алып койоюн.

- —алима, кана сен дагы алып кой, - Ўамбет —алимага карады.

- ћен да алам Ўаке, бу а€ш менен таанышканым үчүн ичпей анан!  ел, Ћили€, алып кой!

- ћен ичпей жүрдүм эле.

- ќй энеңди, эмнеге ичпейсиң, мындай достордун үйүндө ичпесең болбойт! јл, алып кой, - Ўамбет а€лын оңура€ карады эле ал стаканды колуна кармап туруп калды.

- ј€ш, ба€тан бери зымырайып деле сүйлөбөйсүң, кана бир жакшы каалооңду айтып койчу! - ћарс аны карап сөз күтүп жылма€ отуруп калды.

- ќй, буга сөз тийсе таң аткыча сүйлөй берет, андан көрө мен сүйлөйм! - Ўамбет стаканды кармап өйдө көтөрүп, - ћаке, ушул уулдарыңдын өмүрү узун болуп, элдин керегине жараган азамат жигиттерден болсун, аларды эч нерседен кем кылбай өстүрүп өзүңөр дагы аман болгула! - Ўамбет стаканды көтөрүп жиберди эле ћарс, андан кийин —алималар алып ийишти. Ћили€ ачык айрым, ак көңүл кыз эле, Ўамбеттин ичкенден кийин дароо эле кычыктанып, колуна тийген нерсеси менен коюп жиберген адатынан улам кийин абдан түнт болуп кеткен. Ѕир кыз, бир балалуу болгонуна карабай эле ал аны сөгүп "кет, жогол" деп тура калат. Ѕалдарын кы€ албай тагдырына таарынып тийген күйөөсүнүн ушундай болуп калганына өкүнүп жашап келе жатат. јл үндөгөн сайын күчөнүп сөгүнө бермей адаты бар. Ўамбеттин а€лын сөгүп эл көзүнчө у€т кылганы ћарс менен —алимага жакпады. Ёкөө тең: "Ёгер  ызгалдакты алганда деле ушинтип турса бизге жаман болмок экен" деп ойлоп калышты. ћарс андан кийин Ћили€ны "ич, сүйлө" деп айткан жок. Ёки-үч рюмкадан алып жиберген соң Ўамбет кызый баштады:

- Ёй энеңди, менин досумдун үйүндө жакшына отурбайсыңбы ы€, же сага жакпай калдыбы? - деп кекетип кирди.

- Ўамбет, у€т эмеспи, бир келип кеткен жериңде у€т кылбай, мен эмнеге жактырбай коймок элем, - Ћили€ кызаңдай аны карады.

- »ки, акмак, өлүмүш болуп калганын мунун! —үйлө, ырда, жакшына отур!

- Ѕолуптур сүйлөйм, сөгүнбөчү бай болгур.

- —өгүнгөндө сөгүлүп каласыңбы ы€? - Ўамбет ага опурула баштаганда ћарс аны тыйды:

- Ўаке, антип а€шты урушпай отур эми, сенин мындайыңды көргөн жок элем, эмне болуп калгансың? ј€л кишини сыйлаш керек.

- ј€лга жакшы айтсаң көөп кетет ћаке, андан көрө жумасына шайтанын күбүп туруш керек! - Ўамбет калп каткырып койду, - ”шу энеңдур-райынды көргөндө эле жиним келе берет.

- јнда эмнеге алдың ы€? - Ћили€ ызаланып аны карады.

- Өзүң да, артымдан калбай "боюмда бар, албасаң өлөм" деп.

- Ѕолду жөн отур Ўамбет, жөн болбосоң үйгө кетип калам.

- ∆өнө, азыр кет, үйгө барбайсың, атаңкына кет! - Ўамбет аны ачуусу келе уруп жибере жаздаганда —алима:

- Ўамбет, биздин үйгө жакшы ой, жакшы ниетиң менен келдиң беле же ушул жерден урушканы келдиңби? - деди кабагын бүркөй, - —ени жакшы жигит деп жүрсөЕ - —алима: "”€ткарсам унчукпай калаар" деп ойлоду, - ј€лга жаман эркек теңелет, - деди эле ал кайра эле:

- ј€ш, ушул жаман катын болду, "а€л жакшы эр жакшы" дейт го, бул мени бузду, - деп ырсалаңдай күлдү. Ћили€ сырын билет белем, үндөгөн жок.

-  ел досум, урушкандан көрө ичели, сен келип кубанычым койнума батпай сүйүнүп жатсам сен а€лың менен эле кайым айтышасың. - ћарс рюмкаларга арактан куюп төртөөнүн алдына койду, - ј€лды көп эле уруша берген болбойт, сенин мындайыңды билбейт экемин.

- Ёчтеке болбойт, эки баланы өзүм багып алам, кете бер десем болбойт, - деп күлүп калды.

- —ен кет дегенде кеткидей ит белем, - Ћили€ дагы жаакташмак болгондо —алима башын чайкап "унчукпа" дегендей ишаарат кылды эле ал үндөбөй отуруп калды. ќртодо тынчтык орной түштү. Ѕалдары менен алышып кайра тамак жасап жүргөн —алима Ўамбетти жаман көрүп калды: " удай бир сактаган экен, байкуш  ызгалдактын көзү ачык эле турбайбы" деп ойлоп атты. —агын менен “абылдыны өзүнчө отургузуп тамактын алдын берди да чоң табакка аш салып келип алдыга койду. “амактын алдында дагы бирден алышты, ошентип көптөн бери жолугушпай калган эки дос чер жазып отурганга тете болду. ћарс өкүнүп атты: "”шундайынан мурунку а€лы кеткен тура. јчык-айрым, шайыр неме минтип жүдөп да, түнт болуп да калыптыр" деп ойлоп жийиркене карады. јнткени өзүндө мындай адат жок болчу. јндан кийин дагы Ўамбет а€лына жинденип сүйлөнүп атты, эч кимиси көңүл бурбай койду эле, ал алакан жайып бата кылып сыртка чыгып кетти. Ћили€ үндөгөн жок, ичинен сызып отура берди. јңгыча эшиктен баш баккан Ўамбет:

- Ёй энен-еңди, кетебизби-ии же жокпу? - деп сөгүнүп калды, - Ѕата кылып турбадымбы, сен качан турасың?

-  ел, чогуу бата кылалы, - Ћили€ ага карап колун булгады, -  ел, эми сен жаш бала эмессиң да.

- Ўаке, ичсең деле мындай эмес элең, бу сага эмне болгон?  ел отургула бир аз, биерде элесиңер го, бат эле жетесиңер, - ћарс аны үйгө жетелеп кирди.

- —үй-дүм эле би-ир кыз-зды,

∆ооп бербеди ал сул-луу.

∆үрөгүм-мдү оорутуп

 е-ети-ип кал-ды ал сул-уу!

Ўамбет тамтаңдай ордуна өтүп отургандан кийин Ћили€:

-  ел бата кылып кетели, - деди.

- ќй эн-не-еңди, мен-н эч жак-ка кетпейм!

- Ѕолуптур кетпесе, бул абалында машинасын айдаса гаилер кармап алат, жатып эле алгыла, - —алима Ћили€ны карады.

- Ѕалдарды коркуп калабы деп жатам, болбосоЕ - Ћили€ кыңырылып калды.

- јры тартышып отура бербей тынч эле жатып алгыла, - —алима Ћили€ны карап жооп күтпөй эле төшөнчү салып аларга орун да€рдады. јнан үстөл үстүн жыйнабай туруп жатып калышты.

- ћен ж-жат-пайм, уулум менен кызым коркот, - Ўамбет а€лын түрттү, - бас эй к-кат-ын, - јркы бөлмөдөн кайра ордунан турду.

ћарс аны тим койду. ∆атып алган Ћили€ да кийинип туруп кошо чыкты. ћас абалда рулга отургандан чоочуп ћарс аны өзүнүн машинасы менен жеткирип келмек болгондо ал болбой эле өзүнүн машинасына отуруп Ћили€га ызырына кетти:

- ќтурбайсыңбы, эмне жалдырайсың! - дегенде Ћили€ унчукпай отурду, - ћаке, биз кете - ли ээ, балдар ыйлап калат.

-  апа болбой кеткиле эми Ўаке.  ызуусуң, гаилер түндө жолду күзөтүп калышчу эле, этиет болуп жакшы жетип алгыла, - ћарс анын колун кармай коштошту. —алима дагы алар менен коштошуп үйгө киришти.

- ћарс, Ўамбет мындай эмес эле го?

-  айдан билем, а€лга ошондой болсо керек, Ћили€ шакылдаган ачык айрым кыз эле, таптакыр өзгөрүптүр.

- Ѕизди кудай уруп  ызгалдыктын убалына калмак экенбиз ы€?

- ћен дагы ошону ойлоп аттым,  ызгалдак жөн эле көзү ачыктай билген тура.

- ќшону айтсаң, биз дагы у€т болмокпуз да, ырас болгон экен буга макул болбой койгону.

- Ѕайкуш десең, эркектин ушундайын биринчи көрүшүм, - —алима ойлуу ћарстын мойнуна колун оролтту, - —ен мени эч бир сөгө элексиң го?

- —ен ага жол бербесең эмнеге сөгөм, сендей асылзаада а€л чанда болот, алтыным.

- јшыра мактабасаң, - Ёркелей кетти, - «айнаны деле сөккөн жоксуңбу?

- Ёмнеге сөгөм, жиним келип жүргөндө дагы үндөгөн жокмун, кийин келгенде да жөн эле "кетип кал" деп койдум.

- јлтыным десе, мен эмес сен асылжан эркексиң ћаке, а€л сыйлаганды билесиң, - Ёкөө көпкө сүйлөшүп жатып балдарын ортолоруна алып уйкуга киришти. Өмүр бою бири-бирине өйдө карабай сыйлашып өткөнгө не жетсин, бул эки жубайдан өткөн бактылуу жок азыр.

Ёртеси эртелеп турган —алима балдары ойгонгуча чай коюп, тамагын ысытып күтүп отуруп, ћарска:

- Ѕалдарды ойготпой эле койолу, сен тойгузаарсың, баары да€р, чайыңды ичип жанында жата тур, мен балдар үйүнө эртерээк барып ылайыгын көрүп, өчүрөткө тур десе жазылып келейин, - деди.

- ќшент жаркыным, ак кушум менин, ушу сенден айрыбаса экен кудай.

- ћени дагы, сенден айрылбай көөп-көөп жылдар бирге жашап, уулдарыбызды үйлөп-жайлап чоң-ата, чоң эне болсок кандай бакыт.

- “илегибизди берер кудай, үмүтүбүздү актаган балдар болуп чоңойсо биздин багыбыз да, эртерээк жөнө.

- ћына, кийинип алайын, - —алима үйгө кирип кийинип, жасанып чыга калганда ћарс аны кызганып алды: "”шуну кыркка чыгат деп ким ойлойт, мүчө бою келишип турса дагы эле бир чоң алам деп жүрбөсүн, мындан ары өзүн койо бергеним болбойт, балким азгырылып кетип мени таштап кетип калса" деп ойлоп аны узатып, машина чыккандан кийин дарбазасын жаап үйгө кирди. Ёки уулу эч нерседен капарсыз уктап жатат бышылдап. јлардын жанына кыңка€ жатып алды да таңкы ширин уйкунун кучагына киргенин байкабады.

—алима адегенде балдар үйүнө келди. ƒиректору келе элегинен көп күтүп калды.  елээри менен маңдайында отурду:

- Ёже, мага эки, үч жаштардагы кыз керек.

- јзыр бизде андай кыздар жок, ну поступать этип калат, бирок кайра эле алып кетишет, - директор аны карап, - ћени јлтынай ∆усуповна десеңиз болот.

- —изге телефон номер берейин эже, эгер дал мен айткандай кыз болсо чалып коюңуз.

- ћа-акул, өчүрөткө жазылып кой.

-  езектегилер көп болсо азыр тийбейт чыгаарЕ

- јндай деле эмес, ончакты адам бар, алар дагы кыз дешип күтүп жатышат.

- Ёже, сиздин колуңузду куру койбойм, балдарга дагы жардам берип кетем.

- јндай болбойт, ата-энесиз балдарды биз сообуна калалы деп ата-энелүү кылабыз, мен эч нерсе албайм, эгер болуп калса чалып койом, өзүң дагы бул жердин телефонун алып кет, билип турасың, уул бала керек эмеспи?

- –ахмат эже, менин эки уулум бар, кыз багып алалы дегенбиз күйөөм экөөбүз.

- Ѕолуптур чалып тур, эгер бүгүн-эртең болуп калса өзүм чалам.

- –ахмат эже, эки-үч жашта болсо кабарлап коюңуз, - —алима сылык коштошуп чыгып кетти.

ћарс кадимкидей болуп калганда өз ишине кирип иштөө үчүн директоруна кирди.

- ќо кел ћарс, ден соолук жакшыбы, сени көрүп келе албайЕ жумуш чачтан көп, - деп саламдашкан соң директору аны отур дегендей колун отургучту көрсөтө жаңсады, - »йи жигит, кандай анан?

- ∆акшы, эми дурусмун, - ћарс алакан жа€ жылмайды, - ћен жумушка кирсемби деп келдим элеЕ

- “уура кыласың, мына бир жылдан ашты, ордуңа бирөөнү алганбыз, сен ооруп жатканда бир жолу эле чогуу көрүп келгенбиз, эсиңдедир.

- Ёсимде аксакал, ба€гы эмгектеримди жазып бүтүрөйүн деп калдым, буйруса.

- Ёң жакшы, сенден үмүтүбүз чоң эле, оору дөөнү карып кылат деген, мынча жакшы болуп калыпсың, улант эми.

- ќоба, улантып ишке ашырбасам болбойт.

- Ёмесе ооруп жаткандагы бюллетениңди алып кел да, эртеңден ары өз ордуңа келе бер!

- –ахмат, аксакал, - ћарс коштошуп сыртка чыкты да таза абага көңүлү сергий өзүнчө толкунданып алды.  үн мемиреп нуруна канчалаган адамдарды жылытып тегиз ааламды жаркыратып турган.  өңүлү көтөрүлө үйүнө келди.  елсе —агын мектепке кетип, “абылды —алиманын жанында ойноп жүргөн экен...

Ѕалдары менен өздөрүнчө жашоосуна ыраазы болгон жубайлар кубанычка балкып тамактанып отурду.

- ћырзам, бүгүн сиз кайда барып келдиңиз? - —алима ћарсты жылма€ карап сурады.

- ћенин сага айтаар чоң жаңылыгым бар, эртеңден баштап өз ордума иштемек болдум.

- „ынбы?! џрас болгон тура, үйдө отуруп зеригип да кеттиң, иштесең иште.

- ќоба, түштөн кийин справкаларды да€рдап эртең барам.

- —ен өз ордуңа иштесең мен сенин ордуңа бала багып үйдө болом да, магазинди арендага берип койбоюнбу?

- ќшент, балдарды карабасаң болбойт, —агынды сабагын окутпаса болбойт.

јңгыча телефон чыр этип калды. —алима трубканы алды эле:

- —аламатсыңарбы, бул —алима бекен? - деди телефондогу үн.

- ќоба, мен угуп жатам.

- —из тезинен келип калыңыз, бизге эки жаштагы ата-энеси жок кыз түштү, эч кимиси жок экен.

- јзыр, азыр барып калабыз! - —алима трубканы коюп ћарска сүйүнчүлөп кирди, - ћарс, балдар үйүнөн чалды, эки жашар кыз табылды дейт!

-  ачан барыш керек экен?

- јзыр, "азыр келип калгыла" деди.

-  еттик анда, “абылдыны алып алалыбы?

- ќоба, аны алып алабыз, - Ўашкалактаган —алима арыдан-бери кийине салып “абылдыны ээрчитип машинага отурду да, жөнөп кетти. јлар келсе директор кабинетинде отурган экен.

-  елиңиздер, азыр мен кызды көргөзөм, жакса алгыла! - деп ордунан туруп кабинеттен чыкты да көздөрү бакырайган, чачы өстүрүлгөн эки жашар кызды ээрчитип келди. - ћынакей, бул кыздын эч кимиси жок экен, ата-энеси авари€дан каза болуп караары жок коңшулары алып келишти.

- ќо-ой садага, аты ким экен? - —алима отурган жеринен туруп келип кызды колуна ала койду.

- јтын «арема дешти.

- јты жакшы экен, мага жакты. ћарс, алып кетелиби? - јл ћарсты карады.

- јлабыз, мага да жакты, дал мен ойлогондой кыз экен.

ћарс «ареманы жакшы көрүп, үйүнө келбей туруп эле толчокко бурду машинасын.

-  айда? - —алима ћарсты суроолуу карады.

- “олчокко, «аремага кийимди жаңы сатып берели да, үстүндөгүсүн чечип ыргытып жиберели.

- џрас эле, ошентели. Ѕаса, ћарс, менде бир сунуш бар.

-  андай сунуш? - ∆олдон көзүн албай сурады ћарс.

- «ареманын атын өзүбүз коюп алалыЕ

- Ёмнеге, сага жакпай жатабы?

- ∆о-ок, бирок өзүбүз которуп алганыбыз жакшы го дейм?

- ћа-акул жаным, сен айткандай болсун, - ћарс токтоп атып айтты муну. - ∆үргүлө, эми бул сулуу кызды баштан-а€к кийгизели.

Ёэрчише базарга кирип келишти.  ыдырып жүрүп кийим-кече алып чыгышты да үйлөрүнө келишти. —алима үйгө кирээри менен «ареманы чечиндирип, жаңы кийимдерди кийгизди да:

- ћарс, кызыңды карачы, кандай кыз болуп калды? - деп кубана күлүңдөдү.

- ќой менин көпөлөгүм десе, куурчактай болуп өзү да абдан жакшынакай кыз экен, өзүңө окшоп сулуу болот го ээ алтыным, кыздуу болушуң менен!

- –ахмат жаным, сенин дагы, ушундай чүрөктөй кыздуу болушту өзүм да кы€лданып жүрдүм элеЕ

-  ут кылсын, - ћарс «ареманы колуна алып эркелетти эле “абылды бир жагына жармашып:

- јта, ата дейм, аны эмне алып келдиңер, эми силер аны карап мени карабай койосуңарбы? - деп таарына тултуйду.

- ”улум, бул кичинекей, карындашың болот, сени да муну да карайбыз, силер бир тууган болосуңар да, азыр сабактан —агын келет, ал дагы карындашын көрөт.

- Ёмнеге муну мурун апкелген эмесиңер? - “абылды атасына карады.

- „оңойсун дебедикпи? - —алима сөз таппай калып анан эптеп жооп берип ћарсты карады, - јтаң ооруп калып, —агын экөөңөр менен мен кыйналбадымбы.

- ја-аа, - деп койду “абылды түшүнгөнсүп.

- ћарс, ∆анетта деген ат сага жагабы?

- Ѕолот жакшы ат экен.

- ћындан ары ∆анетта деп чакырабыз ээ, кызым? - —алима кызды кучактап эки ууртунан чопулдата өөп койду.

- јпа-а! - деди ошондо гана ба€тан бери унчукпай чоочуркап турган кыз —алиманы карап.

- ќов, садагам десе, эмне болду ∆анетта?

- јпа-а! - —алимага колдорун суна жүткүнгөндө ал ћарстын алдынан ала койду, кыз аны мойнунан кучактап бекем кысып, - апоов, - деп атты. “или анча чыга элек наристе кантсе да алардын өзүнө кылган мамилесинен улам ата-энесин тапкандай болду бейм, - јта, апаЕ - дей берди. јнын эмнени айта албай атканына түшүнбөй ћарс кайра ала коюп эркелетип кирди:

- јнанайын көпөлөгүм, ата, апа дедиңби? - кубанычы койнуна батпай, - —алима, кызымдын курсагы ачкан окшойт, - деди аны карап.

- јзыр, - —алима сыртка чыгып кайра кирди, - јзыр атасы, тамак да€р, жүргүлө ашканага! - деп чогуу ашканадагы отургучтарга отуруп жатканда —агын келип калды. Ѕабырашып кечки тамакты чогуу иче башташты.

***

 албүбү эмне кыларын билбей көпкө турду да, такси менен берилген дарек боюнча жетип барды. јбазбектин абалы өтө эле оор экен, дароо ооруканага алып жөнөдү.  еректүү дары, уколдорун берип коюп ойлонуп жатты: "Ёмне күч келди экен, жанын кыюуга кандай себеп түрткү берди".  ечке кыйналып, кечинде эс алып көзү илинди оорулуунун. ƒагы жакшы, суу кошуп ичиптир.  екиртек анчалык күйгөн эмес. ќн күндөй жатып дурус болуп калды. ќшондо да  албүбү киргенде үнсүз мелтиреп карай берет. јнын көз айрыбай карай бергенинен ал да тажады, ал жаткан палатага кирээрде жүрөгү "зырп" этип алып заарканчу болду. „ыгаар күнүнө эки күн калганда јвазбек кабинетке баш бакты:

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна!

- —аламат, кел отур, эмне жумуш? -  албүбү аны карабай туруп жооп берди.

- —из мени жаш деп теңиңизге албай жатасыз, билсеңиз сизсиз мен эч жашай албайм, неге мени менен сүйлөшкүңүз келбейт?

- јвазбек, сен көчөдө эмес, кабинетте отурганыңды унутпа!

- Ѕилем, баары бир мени сүйлөтпөй койо албайсыз, мен сизди сүйөм уктуңузбу, сүйөм!

- —екин сүйлө, бул жерде эч кандай сүйүү жөнүндө сүйлөшүүгө болбойт, бар палатага! -  албүбү дагы эле аны карабай сүйлөп жатты, - ћени жайыма кой, јвазбек!?

- ћен сизди жөн койбойм, менин сүйүүм жоопсуз калышы мүмкүн эмес!

- Ѕар, жакшылап сака€ берчи, анан сүйлөшөбүз, -  албүбү аны аргасыз тынчтандырууга өттү, - ден соолугуңду кара, бар бара гой!

- јнан мени менен сүйлөшөсүзбү?

- ќоба, сакайып ооруканадан чыкчы, анан көрөбүз.

- ћейли, сизге ишенем, - јвазбек башын жерге сала кабинеттен чыгып баратканда алдынан сестра чыга калды. јл булардын сөзүн тыңшап туруп ал чыгып келатканда кирип келаткан боло калды. јвазбек үндөбөй чыгып кетти.

-  албүбү “емирбековна, кечээги операци€ болгон адамдын абалы өтө оор, кыйналып жатат.

-  им операци€ жасады эле?

- јсылбек ∆апарович.

- јзыр, мен барам, -  албүбү ойлуу столго өбөктөй отуруп: "„унак баланын сүйөм дегени эмнеси, арабыз жыйырма жаш, эптеп соорото турайын, унутуп кетээр" деп ойлоп алды да, кабинеттен чыгып оорулууну көздөй жөнөдү. јл келгенде оорулуунун кан басымы көтөрүлүп жаткан экен. ќнтоп атты, жанына отура калып тамырын кармап көрдү да, өзүн карап жооп күтүп турган сестрага карады:

- Ёч нерсе эмес, укол бергиле, андан кийин дагы көрөм, операци€сы өтө оор болуптур, - ќорулуу адамды карады, -  адырбеков, сиз эч коркпоңуз, жакшы болуп кетесиз, - деп тигилген жерин караса кызарып кетиптир.  албүбү чоочуп кетти, - тигилгени туура эмес болуп калыптыр, операционныйга жеткиргиле, кайрадан тигиш керек!

- ∆арайт,  албүбү “емирбековна! - сестра чыгып кетип кайра носилканы алып экөө жетип келишти. јны ачып жатып  албүбүнүн көзү чакчайып:

- ћунун ичине кандайча бинт калып калды, ошол шишитип жаткан тура, - деп бинтти алып таштап спирт менен ал турган жерди жууп кайра тикти, -  ала берген бинт ичегинин үстүлөрүн карайтып өйкөй баштаптыр, дагы эки күн болсо ырбап кетмекЕ

-  албүбү “емирбековна, ошондо свет өчүп калып шашып шам менен тигилген эле, ошондо капысынан калып калган тураЕ

- Ёчтеке эмес, эми жакшы болуп калат, - деди ойлуу чепчигин алып, маскасын чечип жатып, -  айдыгерлик бир өмүрдү жалмап салат, ар бир мүнөт сайын биз адам өмүрүн сактоого ант бергенбиз, антты бекем сакташыбыз керек.

 албүбү операционныйдан чыгып кабинетке келди.  айрадан јвазбек көз алдына келди: "Ёмне кылып көөнүн калтырам, кантип суутам, балким ооруканадан чыгып алып дагы тынчымды алаар, чунак бала десе, кайдан дагы бул жерге кабылды эле, балким бул дагы тагдырым тартуулаган сыр болуп жүрбөсүн?" деп ойлоно берди.  үндүн өткөнү, ар бир мүнөтү кымбатка тураарын сезбеген пенде балким такыр жоктур, бирок адам ар түрдүү эмеспи.  албүбү үчүн секунд сайын баскан кадамына чейин кымбат, бирок јвазбекке өмүрү да оордук кылгандайЕ јнткени  албүбүнү өзүн сүйдүрүү үчүн эмне деген кадамга барбасын ал солк этип койбогонуна жини келди. ќоруканадан чыгып кеткендин эртеси эле анын кабинетинде дагы бир гүл бажырайып турду. ћурункулардан айырмасы жок тогуз гүл. "Өх" деп алды ал: "Ќе деген пенде эле бул, менин жашоомо аралашты да калды, арты жакшы бүтсө болду".  өнүмүш адатынча жумушу оорулууларды эртең мененки текшерүүдөн башталды. “үш ченде анын телефону чыр этти, трубканы ала койсо јвазбек экен. “үштөнүүгө чакырды.  албүбү трубканы коюп койду.  айра чырылдады. Ѕашын мыкчый отуруп калды: "Ѕул жерден кетип, таптакыр көрүнбөй койсом окшойт" деген ойго келди да отпускага чыгып кетмей болду. јңгыча кабинетине улгайган а€л баш бакты.

- ∆акшысыңбы кызым?

- ∆акшы, жакшы келиңиз! -  албүбү анын јкбермет экенин дароо тааныды.

-  елдим айланайын, билесиңби ба€гында ооруп келгемин, сенден бөлөк бирөө болсо кесип таштайт беле ичимди, сенин айтканың чын болуп жоон ичегим сезгениптир, эми кудайга шүгүр жакшы болуп калдым, рахмат садага.

- Ёч нерсе эмес, эжеЕ -  албүбү андан у€лгандай кызарып кетти, барып турам деп унутуп калганына у€лды, - Ёң башкысы сакайып кеткениңиз жакшы болуптур.

-  ызым, эгер жашыруун болбосо сен мени тааныган жоксуңбу? - деди јкбермет столго өбөктөй калып, - ∆е мен сени бирөөгө окшоштуруп атамбы?

 албүбү үндөбөй ордунан турду да терезеге келди: "ƒемек таанып калган экен, өткөндө эле айтышым керек болчу, озунуп андан мурун айтышым керек эле, адам деген ушул да, жакшылыгымды унутуптур деп жатат го?" деп ойлонуп тынымга турду да:

- “ааныдым эже, мен сизди өткөндө эле тааныгам, убакыт болбоду, сизге жолугууга! - деп бери басып јкберметтин артынан келип далысына колун койду, - ћени кечирип коюңуз, эже!

- Ёмнеге  албүбү, сенде кайсы күнөө, мен көпкө-өө ойлондум, анан эстедим, чыдай албай бир жолугууга келдим.

- џраазымын эже, мени кечирип кой, кечээги көргөн азабымды эстесем азыр да көзүмдөн жаш куюлуп турат, - Ёкөө кучакташып турганда эшик ачылып јвазбек кирип келди.  албүбү көзүнүн жашын аарчып ордуна өттү да:

- јвазбек, менде киши бар, бүгүн бошобойм: - деди.

- Ѕолуптур,  албүбү “емирбековна, эртең саат бирде сырттан күтөм! - деп коюп ал чыгып кетти.

- јлда кокуй ай, жумушуң болсо мага карабай бара бербей, мен эмеле кетем да, айланайын, - јкбермет ыңгайсыздана аны карады, - «арыл болсо бара берсеңчи!

- Ѕүгүн сиз менен сүйлөшүүдөн артык зарыл жумушум жок эже, калган иш күтүп турат.

- »штериң жакшыбы,  албүбү? —ен кеткенден кийин дагы эмне болду экен деп ойлонуп жүрдүм, баса ба€гы мен жиберген үйдү таппай калган турбайсыңбы? јны өзүнөн уктум.

- ќоба, таппай калдым, мен көргөн күндү кудайым итке дагы көрсөтпөсүн, акыры өзүмдүн агама бардым, ал жардам берди, минтип адам болуп калдым.

- ∆акшы болуптур, бир жолугуп сүйлөшсөм деп такыр тынчый албай койдум.

- —изге рахмат, бүгүн менин үйүмдө конок болуңуз, сыйымды көрүңүз.

-  ой айланайын, кетейин, дагы жолугабыз да.

- ∆ок, эч жакка кетпейсиз! -  албүбү анын жанына келип, -  ана, макул дейсизби? - деп жүзүнө үңүлө эки ийинден алды, - ћен таарынам, эгер каршы болсоңуз.

-  антейин эми, макул дебесем болбойт, сенин сунушуңа кантип каршы чыгам?!

- џраазымын эже, ыраазымын! -  албүбү саатын карап, анан, - —из отура туруңуз, мен бир ооруну көрүп келе калайын.

- Ѕара гой, отуруп турам, - јкбермет башын ийкей отуруп калды: "Ѕечера десе, мындай билими туруп неге ошол акыбалда калды экен? ћейли, сурап жүрөгүн оорутпай эле койоюн" деп ойлуу күтүп атты.  албүбү бир аздан кийин келип халатын чечти да кийинип алып јкберметти ээрчите сыртка чыкты. “аксиге отуруп бат эле жетип алышты. ќсмон анын эрте келип калганына таңгалды, бирок жанындагы а€лды көрүп унчукпай калды.

- ќсмон, бу киши менин эжем, айылдан келиптир, анан үйгө алып келе бердим.

- “уура кыласың  албүбү, "туугандын турпагы алтын" деген, катышып турган жакшы.

- ќоба айланайын, үйүңөрдү билбей туура эле иштеген жерине бардым.

- Ёми көрүп алдыңыз, бат-баттан келип туруңуз, -  албүбү жылма€ карап сунду.

-  албүбү өтө катуу, эже-сиңдилерин такыр чакырбайт, тирүүдө өзүңдү сыйлай албаса, анан качан сыйлайт? - ќсмон чындап эле ичиндеги оюн айтты.

- јманчылык болсо каттай беребиз. Ёмне кылсын, жумушунан колу бошобосоЕ - јкбермет өз бир тууганы катары жооп берди.

- ∆анараак телефон чалып койсоң болмок, бир союш алып келип коймокмун, - ќсмон кейий сүйлөдү, - Ёми эжени жакшылап коноктойлу, мен дүкөндөн эт алып келе калайын.

- ќсмон, би€кта жарты койдун эти турат го? -  албүбү ќсмонду таңгала карады.

- јл сүрсүп калды, жаңы эт менен кошо чучук ала келейин.

- јнчалык кыйнала бербегилечи, болот ошол эле, - јкбермет өзүнөн өзү тартына айтты, - ∆есем бир жиликтин этин жээрмин.

- ∆о-ок, болбойт, - ќсмон болбой эле чыгып кетти, анткени аны чындап эле улуу эжеси экен деп ойлогон.

- ћейли эже, ал сизди менин бир тууган эжем деп ойлоп атат, күйөөгө чыкканыма эки жылдай болду, чакырууга мүмкүнчүлүк жок, жакында отпуска алып анан баарын чакырып тааныштырам деп ойлоп жатам.

- ќшент  албүбү, бир тууган табылбайт, башка табылса дагы.

Ёкөө көпкө кобурашып отурушту.  албүбү дасторкон үстүн толтуруп койгон, жарпы жазыла сүйлөшүп күлүп отурушканда ќсмон келип калды. јрыдан-бери  албүбү тамагын асып коюп жумуш жасап жатты. јл азыр —ейделер менен жашап жүргөндө эки-үч ташты коюп алып жасаган тамагын сыз жерде шорулдата ичип жатканы көз алдына келип жылмайып алды: "јттиң, азыр газга тамак жасагандан эригип жатам, сууктун күчүндө, эптеп отун таап, кир идишке жасаган оокаттын даамы барбы же жокпу сезбептирмин, муздаткычта толгон тамак аш, үйүм үстүмдө, койнумда кадырлуу адам, эми мен жашоого ыраазымынбы?" деп ойлонуп турганда ќсмон:

-  акен, тамак бышайын дедиби? - деп сурап калды.

- јз калды ќске, шашпай отуруп тур.

- „ыдабай баратам да, - деп тамашалай күлүп, конок бөлмөсүнө кирип кетти.

јкбермет булардын сыйына абдан ыраазы болуп отурду. јлдына кы€ кесилген чучук менен карта, жамбаш коюп сыйлап жатканда, ал абдан ыраазы болуп атты. ƒасторкон жыйылгандан кийин ќсмон жатып алды. Ёже-сиңди бир оокумга чейин сүйлөшүп жата берди.

Ёртеси јкберметке бир сыйра кийим кийгизип, колуна акча берип анан узатып коюп жумушуна келди. ∆умушу көңүлдүү башталды.  ечээги оорулуу жакшы болуп калган экен, палатага киргенде эле:

-  андай  адырбеков, абалың жакшыбы? - деп сурады  албүбү жанына отуруп жатып.

- ∆акшы эже, бүгүн жакшымын.

- ќшентсең, берген дарыларды калтырбай ич, уколду берип турат.

- ћакул, айыгыш үчүн өзүм деле аракет кылбасам болбойт да.

- —өзсүз, өзүңөр дагы бизге жардам бергиле, айткандай аткарсаңар баары жайында болот.

Ѕаардык оорулууларды кыдырып кабинетине келсе дагы гүл турат. ƒароо кабагы бүркөлө түштү: "Ѕул эмне деген адам деги, менде ага деген бир дагы сезим, каалоо же ой жок, болгону аны көргөндө “илекти көргөндөй болом" деп оор улутунуп алды. јнтип-минткиче түштөнүү учур келип калды. “елефон чыр эткенинен ала койсо јвазбек:

- ћен сизди күтүп жатам.

- јвазбек, мени туура түшүн, баралбайм! -  албүбү телефонду коюп койду.  айра чырылдады, албады. јкыры ачуусу келип трубканы алды да:

- —ага мен эмне дедим эле, токтот тамашаңды! - деди.

- ћен сизге тамаша көрүнүп жатамбы, азыр кабинетиңизге кирем, баарына ачык айтам, сизди сүйөөрүмдү жары€лайм! - деп коюп койду. јйласы кеткен  албүбү ордунан туруп ары-бери максатсыз басып жүрдү.  өп өтпөй эле эшик ачылып јвазбек кирип келди да:

- —из, сиз мени тоготпой жатасыз, сизди сүйөөрүмдү кантип далилдешим керек? - деп үнүн катуу чыгара  албүбүнү карады, - Ѕолбосо өзүмдү өзүм өлтүрүп салышым керекпи?

- јвазбек, акырын сүйлө, бул жер оюн ойноочу сахна эмес, оорукана, эсиң менен бол да азыр кетип кал, өлсөң өлө бер, жашоо сага гана керек! -  албүбү ачуусу менен аны жаакка чаап жиберди.

- ћына сага, мен сүйүп сүйүүмө жетпей калганча, дал маңдайыңда туруп өлөм! - деп колуна кармай келген лезвие менен колун шылып жиберди. јчуу чаңырып кармап калууга аракеттенген  албүбүнү жанына жолотпой, -  ана мени сүйөсүңбү, айтканыма макул болосуңбу? - деп бакыра берди. «аматта врачтар менен сестралар чогулуп јвазбекти кармап колунан шорголоп агып жаткан канды токтотууга киришти, - “ийбегиле, мага жашоонун кереги жок, ушундан көрө өлгөнүм артык! - деп јвазбек аларга тоскоол болуп улам таңса кайра чечип убарага салды. Ѕир топтон кийин кан көп кеткенге көзү караңгылай үнсүз жатып калды. јнын колун тигип, укол куюп, бир колун атайы кроватка таңып коюшту.  албүбү нес болгондой кабинетте жаман абалда калды. ќшол бойдон ал јвазбектин үстүнө кирбеди. ќрдунан чечкиндүү турду да: "ћен жумуштан кетишим керек, азыр кетем" деп ойлонуп арыз таштады да, үйүнө жөнөдү. Ѕирок тынчы кетип жатты: "Ѕалким чын эле өлүп калсачы?  ан көп кетип калды, чунак бала ай, жаш болсом да бир жөн, неге ал мени кыйнап жатат, чын эле сүйүп калдыбы?" деп ойлонуп кыйнала берди. јнын үйдө болуп калганына ќсмон таң калган жок, сурабады: "ќтпускага чыккан экен" деп койду оюнда. Ёкөө киного, концертке барып эс алып жатты. јрадан үч күн өткөндө үй телефон чырылдап калды. ќсмон жок эле, өзү алды.

- јло, ало бул ким экен?

- Ѕул  албүбү “емирбековна бекен?

- ќоба, мен угуп жатам.

- “езинен ооруканага келип калыңыз! - деди да трубканы коюп койду.

- Ёмнеге? - деген аны укпады. "Ёмнеге чакырып жатат, мен арызымды жазып таштабадым беле?" деп ойлоп көпкө отурду. јнан "тобокел, барайынчы" деп ордунан туруп ооруканага келди. јл келгенде аны башкы врач күтүп жатканын айтышты.  абинетке кирип келгенде аны башкы врач:

-  елдиңизби,  албүбү “емирбековна, сиздин бул кылганыңыз жарабайт, сизди жумуштан чыгарбайбыз, эс алам десеңиз отпуск берем, - деди дароо эле.

- ∆ок, Ќиколай јртемович, мен биротоло кетишим керек!

- јндай болбойт,  албүбү “емирбековна, бизде өз ишин жакшы билген адистер аз. —из чарчасаңыз керек, эс алыңыз, бирок иштеңиз, - деди аны күлүмсүрөй карап.

- Ќу Ќиколай јртемович, менЕ

- јйттым, эс алыңыз да өз убагында жумушка чыгууну унутпаңыз, жакшы барыңыз.

- ∆акшы калыңыз, -  албүбү ашыкча сөз сүйлөөгө батынбай башкы врачтын кабинетинен ойлуу чыгып жөнөдү. јл үйүнө келсе ќсмон аны күтүп турган экен.

- ќй байбиче, кайда жүрөсүң?

- Ѕашкы врач чакыртыптырЕ

- ∆өн-жай элеби?

- ∆умушка чык дейт, эс алайын дедим.

- Ёмне, отпускага арыз берген жок белең?

- ∆ок, жумуштан чыгууга бергемин.

- ја-аа, - ќсмон ошол бойдон унчукпады, өзү билсин дегендей, сыртка чыгып кетти.

 өп өтпөй сырттан ќсмондун бирөө менен сүйлөшкөнүн угуп калды: " им болду экен?" деген ойдо сыртка чыгып баратып тааныш үндү угуп токтой калды:

- ћени туура түшүнүңүз, мен аны сүйөм, мен ансыз жашай албайм! - деп жатты јвазбек.

-  албүбү билеби сенин өзүн сүйөөрүңдү?

- јйткам, теңине албай жатат, мен ага жолугушум керек!

- јл үйдө жок, туугандарыныкына кеткен.

- ∆умушунан биротоло чыгып кеткен тура, эми иштебейби?

- Ѕилбейм, өзү билет.

- ћени түшүнүп коюңузчу, мен  албүбү “емирбековнаны сүйөм, баары бир аны көндүрөм, сиз капа болбоңуз, дагы келем! - деп коюп колундагы гүлдү эшиктин алдына коюп койду да, чыгып кетти.

ќсмон көпкө бир ордунда тура берди: "ƒемек ба€гы гүлдү ушул жигит алып келген экен да, ошондон качып жумуштан чыкмак болгон го, бул бала чын эле катуу сүйгөн, же оорукчан" деп ойлонуп үйдү көздөй басты. јл кирип келатканда  албүбү билмексен боло балдардын жанына отура калды. Үйгө үнсүз кирген ќсмон диванга отурду, үндөбөдү: "Ѕул ага каршылык көрсөтө албадыбы же өзү да сүйүп калдыбы? ∆аш, жакшына жигит экен, өзү сөз баштабаса унчукпай эле койоюн" деп сыртка кайра чыгып гүлдү көтөрүп кирип ашканадагы терезеге сууга салып койду: "√үлдү көрсө сураар" деп да ойлонду.

 айра үйгө киргенде ќсмон:

-  емпир, ысык чай берчи, негедир чыйрыгып турам, - деди.

- јзыр, - јл ашканага кирди, гүлдү көрдү да газга чай койду. јнан ќсмонду чакырды; - ќсмон!

- Ёмне болду? - јл билмексен боло унчукту.

- Ѕул гүлдү ким алып келди?

- Ѕир жигит.

- јлбай койсоң болмокЕ -  албүбү ары карап өз ишин улантты.

- Ёмнеге, эс акылдуу, жакшынакай, жаш жигит экен, сага берип кой дедиЕ

- Ёми дагы келсе "үйдө жок, көлгө эс алганы кеткен" деп кетирип жибер.

- ћакул, эмне ал сага жакпайбы? - —ынай сурады.

-  ызык, мен аны жактырып эмне кылам?

- —үйсө сүйө тургандай жигит экен. јл бала сени өтө катуу сүйөт же акылынан айныган неме.

-  им билет, жумушка күндө гүл алып бара берип тажатты, ќшон үчүн иштен чыкмак болдум эле, ага болбоду, -  албүбү ойлуу ары караган бойдон үн катты, - Ќе кылам, кантип кутулам? јйтчы, кудай жалгагыр?! - јл ыйлап жатты.

- јнын эмнесине капа болосуң байбиче, жүрүп-жүрүп акыры сенден түңүлөт да.

-  ачан? “үңүлсүн деп жакшы да, жаман да айттым.

- „ынында ойлончу иш экен.

- ”шу шаардан алыс көз көргүс жакка кетип калсамбы, деги жаман кыйналып кеттим.

- Ѕитке өчөшүп көйнөгүн итке ыргыткан болуп жүрбө!

ќшол бойдон үндөбөй калышты.

 албүбүнүн жумушка чыгаар күнү жакындап келатты.  албүбү сыртта жүргөн, машина токтогонунан короонун сыртын шыкаалап караса јвазбек машинадан түшүп жатыптыр, шашып бушуп үйгө кирген  албүбү ќсмонду эшикке чык дегендей колун жаңсады да, өзү төркү үйгө кирип кетти. ќсмон чыга калып јвазбектин гүл көтөрүп алганын көрүп утурлай басты:

- јссалоому алейкум! - јвазбек озуна салам берди.

- јллеки салам, кел жигит, -  ол алыша учурашышты.

- Ёже барбы?

- јл ба€гы кеткен бойдон келе элек, кечигип жатат го?

-  антип эле, чал, жашырып жатасың го? - јвазбек дароо эле сенге өттү, - —из аны кармабай эле койсоңуз болмокЕ -  айра сылык сүйлөй чыйт түкүрдү, - —из чынында ага тең эмессиз!

- Ёмне кылышым керек анан?

- јксакал, ал али жаш, сиз картайып калыпсыз, ага жашоо керек, анын элесин ыйык тутуп мендей жигит жүрөт, демек ага боштондук беришиңиз керек!

- јл болбосочу? - ќсмон күлүмсүрөй карады.

- ћакул болмок, сизден коркуп жатат го?

- ∆игит, мындан ары сен мени менен бул маселеде сүйлөшкөндү кой, эгер ошончолук сүйсөң өзүң көндүрүп ал, бирок аны кыйнап койбо? - ќсмон жай, токтоо, аны сынап айтып жатты, - јл менимче сүйбөйт, өзүңдү өзүң кыйнабай эле өз оокатыңды кылсаңчы.

- јл менин ишим, чал, эгер ушул үйдөн көрүп калсам аны сөзсүз зордоп алып кетем!

- јдам тагдыры сени ойлондурбайбы?

- јнын тагдыры сөзсүз мени менен байланыштуу.

- —ени менен акыйнек айтыша албайм, ал азыр үйдө жок, ошондуктан кет үйүңө! - ќсмон ачуулана ага көзүн кадады, - ∆игитсиңби, жолуңа түш!

- јзыр кетем, эгер эмки келгенимде дагы жок деп жашыра турган болсоң туура үйүңө кирип таап алам! - јвазбек гүлдү эшиктин алдына ыргытты да басып кетти.

ќсмон эмне кылаарын билбей турган ордунда бир аз турду да ары-бери баса баштады: "Ёмне кылыш керек? јкыл-эси даана эле жигит, мен аны менен а€л талашып дуэлге чыкмак белем, аз өмүрүм калганда кимге жаман көрүнөм?  албүбү өзү деле жакшы көрөөр, менден тартынып жаткандыр, балким аларды тим коюш керектир" деп өзүнчө ойлоно берди. јнын тынчы кетип ары-бери басып ойлонуп жатканын көргөн  албүбү карап туруп босогодо тура берди. јнан анын жанына басып келип:

- ∆үрөгүң оорудубу? - деди.

- Ёмнеге оорумак эле, ойлоно турган иш экенЕ

- ќйлоно турган эч нерсе жок, эгер макул десең, милици€га билдирсемби?

- Ѕолбойт, өтө токтоло элек жаш болсо бир жөн, жүрөктүн эңсөөсү кыйын, аны да түшүнүш керек го? -  албүбүнү карап ийининен өзүнө каратты, - јйтчы байбиче, ал бала чындап эле сүйүүдөн жинди болуп жүрбөсүн?

-  ойчу ќсмон, мен аны сүйүү деп эсептебейм, балкимЕ -  албүбү эмне деп айтаарын билбей такалып калды, - ЅалкимЕбир кезде болуп өткөн сүйүүнүн азабын тартып, мени окшоштуруп жаткандыр?

- јндай болбойт, бул жерде бир чындык бар, баланы бул оорудан сактап калышың керек. —ени катуу сүйсө, сен аны тоготпой койсоң ал жинди болуп кетиши мүмкүн.

-  айдагыны айтпачы, кой үйгө кирип балдарды карайлы, -  албүбү андан аркысын уккусу келбей үйгө кирип баратып чачылып жаткан гүлдөрдү көрдү. "Ѕечара бала, ырас эле оорулуу болуп калып жүрбөсүн" деп бир азга гүлдү карап туруп анан үйгө кирип кетти. јнын артынан ќсмон кирип отургучка отуруп да ойлонуп жатты. Ѕирок эмне кылаарын билбеди. ∆анында жаткан  албүбү терең ойго чөмүп уйкусу кача берди. Ёкөө тең уйкусуз көпкө жатты. Ѕири-биринин демин тыңшап жаткан менен сүйлөшпөдүЕ

Ёртеси ќсмон экөө чай ичип болгондон кийин  албүбү төркү бөлмөгө кирип диванга отуруп алды. —ансыз ойлор жан дүйнөсүн оорутуп бул дүйнөнүн ырахатыбы же тозогу күтүп жатабы, баарына кайыл болуп турду. јнан јвазбекти ойлоду: "Ёми келсе түз эле үйгө кирет. Ёмне кылышым керек, же "мен дагы сени сүйөм" деп аны менен жетелешип кетиш керекпи? Ѕалким анын оюнда ошондойдур. ∆о-ок, мен анте албайм, жок дегенде отуз жашта болсом бир жөн" деп ойлоп алып тынчы кете берди: "Ёми келсе ќсмон менен урушат, бир топ күнгө кетип калсакпы?" деп да ойлоду. ќсмон жанында келип отурганда ага карап:

- ќсмон, менин жумушум башталганча он күнгө көлгө барып келсекчи? - деди.

- Ёми кеч болуп калды го дейм, августта көлдүн жылуулугу кайтып калат, бир ай мурун барсак башка эле.

- Ёчтеке эмес, путевка сатып алып эс алып келели.

- —ен ошенткенде кутулам деп ойлойсуңбу? - ќсмон ага карап сырдуу жылмайды.

- Ёмнеден? -  албүбү билмексен боло сурап койду.

- “игинден.

- ќой жо-ок. „ынында бир эс алгым келип жүрөт, чарчадым.

- Өзүң бил. Ѕирок андан качып кутулуунун жолу ал эмес!

-  айдагыны айтпай, мага жооп берчи, кеттикпи?

- —ен айткандай эле болсун, - ќсмон кайдыгер унчукту: "ћейли качып көрсүн, ошондо ал тим жатып калабы, ишениш кыйын" деп ичинен ойлоп алды.  албүбү кийинип алып чыгып кетти да, эки сааттан кийин кайра келди. јл эки билет алып келген. Ёртеси жөнөмөк болуп керектүүлөрүн алып жолго эми чыгып дарбазаны бекитип, машинага отуруп жатканда алды жагынан јвазбектин машинасы чыкты. Ѕири-бирин караган ќсмон менен  албүбү делдейе туруп калганда анын машинасы жандай келип токтоп јвазбек түшүп келатканда  албүбү:

- јйдай бер, эмне токтоп калдың? - деди өңү кумсара.

-  антип, кеч болуп калды, өзүң түшүп жооп бер! - деп ќсмон аны карабай туруп айтканда ќсмондун отурган жагына келген јвазбек аны кекетип кирди: - Ёэ чал, кайда шашылдың, мени ошентип адаштырам деп атасың го, баары бир качып кутула албайсыңар!

- ∆игит, эсиң менен бол да, өзү менен сүйлөш! - деп  албүбүнү караганда ал машинадан түшүп келип:

- ћен сага эмне дедим эле? Өз жолуң менен болбойсуңбу, менин жашоомо кийлигишпей жөн жүр! - деп маңдайында туруп мисирейе көздөрүн тигинин көзүнө кадаганда ал тайсалдай түштү. јны сезген  албүбү ага ого бетер жини келип ачуулана сүйлөдү, - ћенин турмушума кийлигишип, күйөөмө жаман айтканың үчүн сотко берем, менин кадырымды тепселеп жатасың!

-  ечиресиз,  албүбү “емирбековна, кандай десеңиз да баарына кайылмын, - бирок бир жолу мени менен жакшылап сүйлөшүп коюңузчу, суранам? - деп јвазбек ошол турган жеринде  албүбүнүн колун кармап калып чөгөөлөп ыйлап жиберди.

-  антет, тур өйдө! -  албүбү эки жагын, ќсмонду карап ыңгайсыз абалда калды, - —ен экөөбүз кант менен тузданбыз, сен жашсың, үй-бүлөң менен бол, менден эч нерсе издебе?!

- ∆ок-жок, мен анте албайм, ишениңиз мага, мен сизди эч нерседен кем кылбайм, өмүр бою сыйлап, сүйүп өтөм, сөзүмдү кайтарбаңыз! - чөгөөлөгөн калыбынан жазбай жалдырап ыйлап турду. ќсмон рулга башын жөлөй үнсүз, отура берди: "“им койоюн, өздөрү чечсин,  албүбүнү бул тынч койбойт, мен мурун башын азат кылышым керек" деп ойлоду ал: "јнтпесе бир оку€ болуп кетиши мүмкүн".  өпкө жалдырап турган јвазбек  албүбүнүн жибибесин сездиби дароо өйдө болуп, анын колунан жетелеп өз машинасын көздөй жөнөдү.

-  ое бер дейм јвазбек, ушунуң кантип болсун, койо бер дейм! - јнын колунан бошонууга аракет кылса да карылуу колдор аны койо бербей машинанын эшигин ачып салонго отургузду да өзү рулга отуруп айдамак болгондо  албүбү эшикти ачып түшө качууга үлгүрдү. ∆инденген јвазбек кайра түшүп:

- јзыр экөөңдү тең өлтүрүп, ушул жерден өзүм да өлөм! - деп колундагы бычакты алып ќсмонду көздөй жүгүргөндө  албүбү:

- јвазбек! - деп ачуу чаңырды, - јнда не күнөө, өлтүрсөң мени өлтүр!

- ∆о-ок, ошол как баш тоскоол болуп жатат, сен аны кы€лбай мени жаныңа жолотпой качып жүргөнүң калппы?! Ѕиринчи ошону жайлап, анан сени, акырында өзүмдү! - деп ќсмон отурган машинанын эшигин ачканда  албүбү жетип барып јвазбекти түртүп жиберди:

- ќсмон, кет биерден, кетип кал, кудай жалгагыр! -  албүбүнүн үнүнөн улам ќсмон машинаны ордунан жылдырып жөнөдү: "јл  албүбүгө тийбейт, мен кетип калайын, балким мен тоскоол болуп жаткандырмын ырас эле" деп кетип жатты. јвазбек колу кайрыла жыгылганда бычак бир топ алыс ыргып кеткен. јны ала койгон  албүбү:

- јзыр сыйың менен кетип калбасаң мен өзүмдү өзүм өлтүрөм. ћен сага эч качан тең боло албасымды, сүйүүңө сүйүү менен жооп бере албасымды билип кой! - деп бычакты жүрөгүнө туштап калганда јвазбек тура калып:

- “окто, мен кетем, сен өлбө, - деп жакындап келе жатканда  албүбү көзүн жума калып: "ћаңдайыма, тагдырыма ушул жазылса аргам канча, уулум, “илегим өлгөндө неге өлбөдүм?!" деп ойлонуп көзүнүн жашы эки бети ылдый куюлуп бычакты шилтей бергенде јвазбек секирип жетип кармап калды. Ѕекем кучактап колунан бычакты алып ары карай ыргытып:

- Ѕолду, ыйлай бербе! ћакул, мен сенин жашооңо киришпейин, бирок эсиңе сала кетейин, өмүрүм өткүчө бойдок өтөм, сен деп өтөм, сенсиз эми селса€к болууга да€рмын, кокус жолдон, белден көрүп калсаң боор ооруп мени сүйгөн адам деп коюп өтүп кетээрсиң! - деди да бурулуп машинасына отуруп жөнөй берди.

 албүбү сөз айтууга кудурети жетпей, турган ордунда отура калып боздоп ийди.  анча отурганын билбейт, бир кезде ийининен бирөө көтөрө аны бооруна кысты. Ѕул ќсмон болчу. јл узакка кетпей "эмне болуп кетет" деп акмалап турган. јвазбек өтүп кеткенден кийин кайрылып келген болчу. јл үндөбөй  албүбүнү колтуктай дарбазасын ачып үйгө кирди да кайра чыгып машинасын киргизди. Ёкөө үн, сөзсүз отура беришти.  албүбү көздөрү шишигиче ыйлады. ќсмон ага эч нерсе дебеди.  үнү кечке биринен да сөз чыкпады.  ечке маал экөөнүн тең карды ачты бейм, ордунан туруп  албүбү ашканага кирип суу жутту, анан чай коюп тамак жасаганга киришти.

- Ёртең эрте жөнөйлү эми, он күнгө эс алууга болот, - деди ќсмон.

- “үндөп кете береличи, -  албүбү аны карабай унчукту.

- ћа-акул байбиче, кетсе кете берели, - ќшону менен сөз уланган жок.

“амактанып алышты да күүгүм ченде үйдөн чыгышты. “үнкү он экилерде жете келип жатаканага орношушту. Ёртеси  албүбүнүн башы кыйын ооруп калган экен, ордунан туралбай жатканда ќсмон:

- “уруңуз айым, эртең мененки таза абага чыксаң сергип каласың, көлдүн көк иримин көрөлү, жүр, - деди аста чачтарынан сылай.

- јзыр, азыр турам. -  албүбү ыңгырана зорго турду да, жуунуп келди, андан кийин тамактанып алып көл жээгине барып көпкө ары-бери басып жүрүштү.  өл жээги суук, шарп-шарп этип толкуган көлдүн толкуну көбүктөнө кумду шилей кайра тартылып, адам көңүлүн эргитет.

-  үн жылыганча көп бар, азыр эрте, түш ченде түшөлү ээ? - ќсмон  албүбүнү сөзгө тартууга аракет кылып сүйлөп жатты, -  олдон келсе  өлгө июнь, июль айларында келсең сонун да, күн кылкылдап у€сына батып баратканда көлдө жүрсөң өзүнчө эле керемет.

- ћен көлгө биринчи келишим, -  албүбү жука плащынын жакасын көтөрө чөнтөгүнө колун салып ойлуу басты.

- Ѕуйруса келээрки жылы эрте алып келем, ошондо көрөсүң, - ќсмон жылма€ аны ийинден колун артылта басты, -  өп ойлоно бербечи эми, өзүң врачсың, ойлонуу ден-соолукка зы€н, ооруп калып жүрбө.

- јнсыз да тирүүнүн өлүгү болгуча тез эле өлүп калган жакшы го ќсмон, чарчадым баарынанЕ

- ќшо да кепти байбиче, антпе да сен, жашоодо сүйдүрүп өтүү кандай ырахат. —ен андан көрө өзүңдү да, аны да кыйнабай бир чечимге келишиң керек, менден тартынба, мен баарын түшүнөмЕ - ќсмон ойлуу аны карады, - Ѕолгону мен жалгыз калам, карыганда жанымда эрмек болуп жүрсүн десем кудай сени менден бөлгөнү турат, кыскасы сен өзүңдү ойло, сен бактылуу болууга татыктуусуң!

- Ёмне деп турасың, ќсмон? -  албүбү аны таң калгандай карады.

- Ѕул менин акыркы чечимим, ал сени катуу, чын жүрөгүнөн сүйөт экен, мен аны түшүнөм, сени дагыЕ - деп үндөбөй калды.  албүбү унчуккан жок: " ызык, ал мени чын жүрөгүнөн сүйгөн күндө да мен ага кантип макул болом, мен аны сүйө албайм да, балким башымдан өткөн азаптуу күндөр мерез, таш боор кылып койгондур, чын эле мен сүйүүгө татыктуу а€лмынбы?" деп ойлонуп басып жүрдү.

ќшол күнү түшкө маал ќсмон экөө көл жээгинде сүйлөшүп отурушкан, жанынан өтүп бараткан эки а€лдын бири карай салып:

- ќсмон, бул сенсиңби? - деп токтой калды.

- ја-аа ∆амийласыңбы, кайдан буЕ - ќсмон тура калып аны менен учурашып калды. ∆амийла дегени аны өөп койду:

- ќсмон, картайыпсың да ээ, канча жыл өттү, - деп  албүбү жакты карап ќсмонго көзүн кысып койду, -  артайсаң да сулуу а€лдар менен көңүл ачканың кала элек экен, -  үлүп калды.

- ∆амийла, ал менин а€лым, -  албүбүгө карады, -  албүбү, келчи бери!  албүбү ордунан жай туруп алардын жанына келди, - Ѕул менин а€лым, таанышып койгула.

- ∆амийла, -  олун сунду ал.

-  албүбү.

- ∆акшы, мен ќсмон менен бирге иштегенмин, - ∆амийла күлө карады, - “уурабы, ќсмон?

- ќоба, бир кезде иштегенбиз, кандай анан бала-чака, күйөөң жакшыбы?

- Ѕала-чака кудайга шүгүр, күйөөмдүн өлгөнүнө беш жыл болду.

-  ечирип кой, укпапмын.

- Ёч нерсе эмес, сен бизди кечирип кой, сени таанып калып элеЕ

- ќшонуң жакшы болду, жүрү жолугушканыбыз үчүн чайлашалы, - ќсмон  албүбүнү карады, - “уурабы байбиче, ансыз дагы карын куркурай баштаган.

- ћаакул, мен каршы эмесмин, -  албүбү ага жылмайып койду, сырдуу карап.

- ∆үргүлө, - деп ээрчише көл жээгиндеги шашлык бышырган жерге келишип, көк шиберге отура кетишти.

- Ѕул менин курбум, тааныштырып койбой эле өзүм сүйлөй берген турбайынбы, - ∆амийла шакылыктай сүйлөп жатты, жашы  албүбүдөн улуу болсо да өзүн жаш келиндердей болуп кармап жүргөн шайыр экен.  албүбү ага суктанып отурду, - јты Ўайыр, өзү да шайыр!

- ∆акшы, эмесе тамакка заказ кылалы, кана кимиңер кандай оокат ичесиңер? - ќсмон ар кимисин карап калды.

-  арын кампайса болду ќсмон, көп эле убаралана бербе! - ∆амийла жойпулана калды, - Ѕиз эмеле ичип чыкканбыз.

јңгыча бирден шашлык, пиво, вино тамак кошо келип, бакылдаша сүйлөшүп атышты.  албүбү үндөбөй алардын сөзүнө кулак салып отура берди. ∆амийла шакылдап көп сүйлөгөн неме экен, ээги-ээгине тийбейт. ќсмон экөө иштеп жүргөндөгүдөн кеп салышып сөздөрү түгөнбөйт.  өптө барып анан тарашты. ќшол күнү ќсмон сыртта турган.  албүбү эч нерсеге көңүлү келбей жатып алгандыктан чыгып чылым түтөтүп ойлоду: "ƒа-аа, жашооң кургур, кайда барып токтоор экен? ћен  албүбүнү бошотуп коюшум керек, болбосо бир нерсенин ичинен чыгышыбыз мүмкүн, картайган кезде өзүмдү да азапка салбайын" деп турганда жанына ∆амийла келди:

- —ен эмне ойлонуп турасың, а€лың уктап калдыбы?

- ќоба, эс алсын.

- Ёмне, бул жерге келгени эс албай жумуш жасап атабы? - күлүп койду.

- јр бир адам ар кандай эс алат да ∆амийла, ал өзү чарчап жүрөт.

- ја-аа, - деп койду анан, - —улуу а€лың бар экен, канткен менен а€лдан жолдуусуң ээ?

- јнын эмнесин айтып атасың, өзүң эмне уктабайсың, Ўайыр уктадыбы?

- ќй ал кеч кирди эле уктап калат, менин уйкум жок, - ∆амийла улутунуп алды, - карта€ түшкөнүң болбосо ба€гыдай эле сының бузулбаптыр, мени таштап коюп а€лымдан ажырай албайм дедиң эле,  албүбү а€лың экөөбүздөн тең жакшы көрүнгөн экен.

- Ёмнени айтасың, а€лым каза болуп калып анан үйлөнгөм буга!

- јпэ-эй кечирип кой, мен сени дале ойлонуп жүрбөйүнбүЕ

-  үйөөңдүн өлгөнүнө беш жыл болуптур, кабарлашып койбойт белең?

- јйтканда эмне, сүйүнчүлөмөк белем, бир кыз, бир уулумдун атасы, эч нерседен кемитпей карады, баарын да€рдап бердиЕ

- ќшентсе да, анда эми күйөөгө тийип ал да?

-  үйөө деле чыкты-ы, балам урукса-ат берген, бирок ќске, мен сени койнумдагы балдарымдын атасынан да жакшы көрчү эмес белем?

- јны билем.

- Ѕилсең ошо, сендей табылбады.

- Ѕиерде канча күн болосуң?

- јз калды, уулум путевка алып берип жөнөткөн, беш-алты күндө бүтөт го?

- ∆акшы анда, бизден кийин кетет экенсиң, көпкө жүрүпсүң.

- ќоба, жылына бир жолу жөнөтүп турат, ошентсе да баланын орду башка, күйөө деген башка тура!

- јнанчы, бала сый болот, күйөө деген күндүзү эрмектешип, түндөсү чериңди жазчу жан жолдошуң да? - Ёкөө көпкө сүйлөшүп турду. ∆амийла ага ыктай калып:

- јй, ба€гыларды бир эске салып койбойлубу? - деди.

-  антип, анын үстүнө азыр мен анча жарабай калгам, жаш кезде сага жүгүрүп жүрүп баарын түгөтүптүрмүн! - ќсмон да шыбырай күлүп калды.

- јнда тиги зымырайган сулуу а€лың кантип чыдап жүрөт ы€?

- јл андайга шыгы жок неме, жумушуна барат да келип уктап калат, биз азыр чай ичишкенге эле эрмекпиз, - ќсмон ойлуу чылым түтөттү.

-  антип эле, кумарлуу түндү өткөрө турган кези экен, эмитен эле кантип, балким сен билбеген бирдемеси бардыр?

- јл андайлардан эмес, эч нерсеге көңүлү жок, өтө суз адам, эки жылдан өтүп баратат, дегеле бир көңүлдүү болгонун көрө элекмин.

- ќй анда анын сенде көңүлү жок-ко дейм, болбосоЕ

- ∆ок ∆амийла, андай сөздү сүйлөбө, кой эс алалы, - ќсмон кирип кетмек болгондо ∆амийла аны колтуктан ала:

- јл сага андай мамиле кылса сен кантип эргимек элең, жүрү бир азда мен сага жөн эле жан салып жиберейин, - күлө тамашалады.

- Ёртең жолукчу, көрөөрбүз, - ќсмон кирип кетти: "џрас эле, мен да жакшы көрчү элем, бири-бирибизди билебиз,  албүбүнү бир шылтоо менен көңүлүн калтырып менден кетүүгө аргасыз кылайын" деп ойлоп атайын бир нерсени ойлонуп жатты.

Ёртеси  албүбү уктап жатканда сыртка чыкса ∆амийла уктабагандай андан мурун сыртта жүрүптүр. јнын жанына отургучка отура кетти. јнан шыбыраша көл жакка жөнөштү. ”лам " албүбү көрүнөбү?" деп карап коюп сүйлөшүп отура беришти. Ѕир кезде каалгый эч нерсе менен иши жоктой ойлуу термелип,  албүбү көрүнгөндө ∆амийла ќсмонду бекем кучактап өөп кирди, ќсмон дагы кучактап алган. ∆акындай бергенде аларды көрүп  албүбү кетенчиктей берди: "ќсмондун бул эмне кылганы, мени анын алдында басынтканы го.  ызык, көргөн эл эмне дейт, бул кылганы мен үчүн кечирилгис күнөө" деп мууну калчылдай артка бурулду да, ылдамдай басып бөлмөсүнө кирип жатып алды: "Ѕалким менин көңүлүмдү калтыргысы келип жүрбөсүн? ∆е ∆амийла экөөнүн сүйүүсү мурунтан бардык сөздөрүнө караганда соо эмес болчу" деп ар кайсыны ойлоп ыйлап да алды. “үш оой ќсмон келгенде ал кийим кечесин жыйнаштырып кетүүгө камынып жаткан.

- —ага эмне болду,  албүбү? - ќсмон андан сынай сурады.

- Ёч нерсе, мен шаарга кеттим, ачкыч мына, - деди да үйдүн ачкычын столдун үстүнө койуп чыгып кетти.

"”шундай болсун, антпесе болбойт, баары бир јвазбек тынч жашатпайт" деп ойлоп, ќсмон унчукпай кала берди. јл кеткенден кийин миң ойлонуп, миң толгонду: "Өзүм үчүн эмес,  албүбү, мени түшүн, баары сен үчүн, эгер мени менен жүрө берсең мени кы€лбай кыйналасың, ансыз да мага билгизбей азап чеккениң жетишет. —енин бактылуу болууңду гана каалайм, же төрөгөн балаң болбосо, бир келген мүмкүнчүлүктү колдон чыгарба. јл сени сыйлап алаарына көзүм жетип турат, кечирип кой мени" деп отуруп калды. Ѕирок ичи эңшерилип а€луу буюмунан ажырагансып, көзүнөн чолок жаш таамп кетти. јл оңтойсуз абалдан чыгалбай нез болуп турганда ∆амийла анын бөлмөсүнө баш бакты:

- Ёмне болду, тынччылыкпы?

- јл кетип калдыЕ

- ќй жинди десе, муну ойлоп тапкан да өзүң, анан анын кеткенине ичиң ачышып жатабы?

-  антип ачышпайт ∆амийла, ал ушунчалык жакшы а€л болду, эки жылдан ашык жашасак да жаман жагын көрө албадым, кы€л жоругу абдан жөнөкөй, мээримдүү элеЕ

- ћен деле сага мээрим төгө алам ќске, мени карып калды дебесең андан жакшы а€л болуп берем. ћурда "балдарым бар, а€лымды кы€лбайм" деп койгонсуң, эми мен сенден ажырабайм! - ∆амийла анын жанына жаңы эле отуруп ийнине колун койо сүйлөп жатканда  албүбү кирип келди. ∆амийла ордунан тура калды.

-  ечиресиздер, бир буюмум кала бериптир, алып алсам болобу? - деди да жооп күтпөй эле дивандын башынан кагазга оролгон буюмду алып тез эле чыгып кетти.

 албүбү ушу азыр байкады, көз кыйыгын сала ќсмонду караганда анын көзүндө жаш турганын. Үндөбөй чыгып баратып өзүнчө ойго тунду. Ѕирок ойдун түбүнө жеткен ким бар, санаа артынан санаа басып, Ѕишкекке ооруп зорго келди. јл дароо эле ћакулбектин үйүнө түштү. јлар аны кубана тосуп алды. ћакулбек оорусунан сака€ баштаган.  адимкидей болбосо да өзү кирип чыгып басып жүрөт.  албүбүнүн жанына отуруп, ал-абалын сурай баштады:

-  андай  акен ден соолугуң жакшыбы, иштериң кандай?

- ∆акшы байке, өзүңүз кандайсыз, дурус болуп калдыңызбы?

- ƒурус айланайын, мурункудан жакшымын, калганы карылыктыкы эле, эми жетимиштен ашканда байкең артына жашамак беле?

- ќшентсе деле ден соолук болбосо кыйын, - јл суз балдарды өөп, ала келгенинен берип,  ызгалдак менен жакшылап учурашып олтуруп, - ћен биротоло келдимЕ - деди көптөн кийин, - ќор көрбөсөңүздөр бир бөлмөңүздө жашап турайын.

- ќй  акен, сени оор көрүп эмне, жашай бер! Ёмне, ќскеден бирдеме кеттиби?

- ∆о-ок, андан деле эмес, туура эмес кылыпмынЕ

- ћейли өзүңө туура келбесе кой, жашоо өтө берет, иштеген ишиң бар, эч кимге көз каранды болбойсуң. ќшол бойдон ал сөздү токтотуп башка сөзгө өтүштү. -  ечээ јйсара эжем келип кетти, байкуш карып калыптыр, —опубек байкем ооруп төшөктө экен, эртең барып келели деп турганбыз, бош болсоң чогуу барып кел.

- ћейли, чогуу барып көрүп келейин, азыр отпускадамын, үч-төрт күндөн кийин кайра чыгам.

- ∆акшы болду, чогуу көрүп келели, ал да карыды, кылт этип кетсе жанында болсомбу деп ойлоп атам, мен калам го?

- ќоба, жанында болбосоң болбойт, эркектен экөөңөр эле болсоңор, ушундайда жанында болгонуң жакшы, -  ызгалдак аны коштоду.

 өпкө сүйлөшүп отуруп жатууга камынды. Ёртеси эки баласын алып үчөө жолго чыгышты. јлар келгенде —опубек узап кетип, үй тигип жатышкан экен. ћакулбек өкүрүп түштү. Өлгөндүн жазасы көмгөн дегендей салт-санаасын кылып үчүнчү күнү аны коюп анан  ызгалдак менен  албүбү жолго чыкты. ћакулбек калып калды.  ызгалдак үйдө калган балдарынан санаасы тынбай, анын үстүнө дарыканаларынан акча жыйнай элек болчу, ошон үчүн да шашты. јнткени ћакулбек ооруп калгандан бери түйшүктүн баары анын мойнуна түшкөн.

 албүбү эртеси жумушуна келди. Ѕашкы врач аны жакшы кабыл алып өз ордуна иштей баштады.  үндө көнгөн адаты боюнча эрте келип кеч кетет, кээде түндө операци€ болуп калса калып да калат, бирок ал ќсмондун кылыгын эстегенде ызаланып такылдаган а€лды жек көрүп кетчү болду: "ќшол азгырды, тобо-о картайган эле а€л, ушунчалык" деп ага эмне дээрин да билбей кетет. Ѕир күнү жумушка келгенден кийин обход кылып жүрсө кабинетине ба€гыдай эле гүл туруп калыптыр, ошол учурда ќсмон дагы келип гүлдү көрдү да стол үстүнө да€рдап жазып келген катын таштап кетип калды.  албүбү гүлдү көрүп жүрөгү зырп эте сайгылашып алды: "Ўорума жаралган экен го бул бала" деп отургучка отуруп кагаздарына үңүлө берип катты таап алды. јл катта мындай деген жазуу бар эле:

" албүбү, мени кечир, сени атайы көңүлүң калсын дедим, анткени сенин артыңдан жүгүргөн жигит экөөбүздү тынч жашата койбосун түшүндүм. Ёми сен мени ук, бул сенин тагдырың, тагдырыңдан кача албайсың, ал жигитке убакыт өткөрбөй макул бол да турмушка чык. ћен сенин абалыңды көрүп туруп кармап тура албайм, чыдабайм дагы, сен бактылуу болушуң керек, бакыт каалайм! ћен өзүм өкүнүп калдым, балким мен сенин жашооңо кийлигишпегенде алда качан аны менен тил табышат белең, ал тартуулаган гүлдү берсем да сүйүү бералбайм, анткени мен картайдым. ћен сенден миң ирээт кечирим сурайм!!! ќсмон".

 албүбү шалда€ отуруп калды: "ƒеги менин жашоомдо эмнелер болуп жатат? ћен бул дүйнөгө тынч жашоого келдимби же азап-армандан арылбай жүрүп өтүүгө жаралдым беле? јл мени чындап барктап алабы же ысыгы таркагандан кийин анын да кы€л-жоругу өзгөрүп, азабымды колума береби?" деп нес болгондой отура берди. јл нес болуп санааркап отурганда “илек менен √ул€ уруксаат сурап кирип келди.

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна?

- —аламат, келгиле кандай жатасыңар, уулум чоңоюп жатабы? - јл жылмаюуга аракет кыла экөөнө алмак-салмак карады, -  елип калапсыңар?

-  елдик эже, көптөн бери кабарлашпай да кеттик, - “илек отуруп жатып, - —изге сүйүнчү айтып келгенбиз, - деп күтүп калды, чынында экөө тең кубанычтары жүзүнөн көрүнүп турган.

- Ѕолсун-болсун, айта бергиле, ылайым жакшылык боло берсин.

- Ѕиз дагы балалуу болдук, ошону сүйүнчүлөп, анан бешикке салып бериңиз деп чакырып келгенбиз.

- џрас болгон тура, кут болсун, боосу бекем болсун!

- –ахмат эже, акжолтойсуз, сизди чакырбай кантип койолу, - √ул€ аны ажарлуу жүзүнөн күлкү чачырата карады, - Ѕилсеңиз биз сизди умай энедей эле көрөбүз.

- —ыйыңарга, берген бааңарга ыраазымын, бешик бооңор бек болсун, сөзсүз барам, качан?

- Ёртең барыңыз, өзүм келип машина менен алып кетем!

- Ѕолуптур, барбай кантип койоюн, барам бирок убара болбогула, өзүм эле барам, - аларга жылма€ карады, - „акырып коюу силердин парз, баруу менин парзым, туурабы?

- “уура эже, сизге ка€ша кылалбайбыз, эмесе биз баралы, сөзсүз келип калыңыз, - деп коштошуп чыгып кетишти.

 албүбү: "Ѕечаралар кубанычтары койнуна батпай турган экен, балдарынын боосу бек болсун" деп өзү дагы негедир толкунданып алды: "ћен бирөөгө жакшылык кылуу эмес, кара жанды багуу айласын таппай калбадым беле? Ёми минтип сый көрүп, "умай эне" деген сөздү угуп отурам, анан неге кейийм, неге арман кылам, неге бирөөнүн шагын сындырып алты айдан бери какшатып жатам, деги мага мындан артык бакыттын эмне кереги бар, мага не керек?" өзүнө-өзү суроо берип ички туюму менен сүйлөшүп көпкө отурду да терезедеги гүлдү карай берип ордунан туруп анын ар бир талына колдорун тийгизе сылай жыттап койду: "ћен чын эле адамкерчилиги жок адаммын, өзүм селса€ктын жолун басып өтүп, эми бирөөнү ошол жолго түрткөнү турам. ћерезмин, таш боормун!" деп өзүн-өзү жектеп жатты. ќшол учурда сестра кирип:

-  албүбү “емирбековна, —айпидинов кыйналып жатат! - деди эле:

- јзыр, - деп чыга жөнөдү. ∆етип эле чекесин басып көрүп анан тамырын кармады, - Ѕутунун сынган жеринен жаракасы бар го, кайрадан операци€га да€рдагыла! - деди анан сестрага кайрылып.

- ∆арайт! - деген сестра чыгып кетти.

Ѕуту чорт жилигинен сынып, өйдө жагынан билинээр-билинбес жарака кеткен экен, ошол жер кызарып тентий баштаган, ошондон улам чыдай албай чабалактаган оорулууну кайрадан операци€ жасашты: "ƒагы аз болгондо бутун кесип таштоого туура келмек, бечара жигит чолок болуп кала жаздаптыр" деп ойлоп жатты ичинен.  айра гипстеп таңып палатага жаткырышты. јл күнү да абдан чарчады.  үнү бою оорулуулар менен алышып жатып эсине “илек менен √ул€нын чакырып кеткенин эстеп жооп сурап үйгө кайтты. јл келгенде ћакулбек келип кылган экен.  оңшу-колоңду чакырып куран окутканы жатышыптыр.  елип эле жардам берүүгө киришти. „акырылган эл келип эт желгенден кийин куран окуп —опубектин арбагына багыштап:

- јгаңдын жаткан жери жайлуу, топурагы торко болсун, өмүр жашын балдарына берип, укум-тукумун колдой жүрсүн! - деди улуу аксакалдардын бири.

- ƒасторконуңарга береке, өзүңөргө пейил, жашооңордо өксүбөй өмүр сүргүлө айланайындар, сообу Ўекербек уулу —опубекке тийсин, оомийин! - Ёл бата кылып ордунан туруп тарай башташты.

- јйтканыңар келсин, келип туруңуздар! - дешип узатып калышты.

јта-баба салтынын эң ыйык парзы өлгөн адамды ак кепиндеп жерге берип, куран окутуп кыркын, ашын берүү туугандарынын парзы эмеспи. ћакулбек өзүнчө терең үшкүрүнүп: "Ѕир тууганымдын жаткан жери жайлуу, топурагы торко болсун. ∆араткан, билип-билбей жасаган күнөөлөрүн кечире көр!" деп оор улутунуп алды: "ћенин да бараарыма канча калды ким билет, сапарым карып, батып бараткан күнгө окшоп мүнөт сайын балдарыма мээримимди, жылуулугумду арнаймын, ушулардын өмүрүн тилейин, ордумду басаарым бар, учугумду улаарым бар, ушуга ыраазымын, жараткан" деп көпкө ойлоно берди. јл антип отурганда  ызгалдак менен  албүбү анын ойлонуп отурганын көрүп эч нерсе дебеди, үстүнө да кирбеди. ”бакыттын өтүшү менен агасынын кайгысын унутат деп ойлошту, ошону менен бирге кайгыдан ооруп калабы деген ойдо  ызгалдак чоочуп жүрдү.  албүбү жумушка кеткенде ќсмон келди. Ёкөө эски достордой учурашышты. ћакулбек ага эч нерсе болбогондой сыр бербеди.  уран окутуп, чай ичилгенден кийин ќсмон баарын айтып келип:

- Ёэ досум, мен  албүбү менен өлгүчө жашайм деп ойлодум эле, бирок андай болбоду, дагы жалгыз калдым, анын бактысын байлагым келбеди, - деди башын жерге салып ойлуу муңкана.

- ј сен  албүбүнү ошого макул болот деп ойлойсуңбу? - ћакулбек ага суроолуу тигилди.

- јл балким менден тартынды, бара-бара көнүп тагдырына моюн сунуп бериши мүмкүнЕ

Ёкөө көпкө ары тартып, бери тартышып, эч жыйынтык чыгара алышкан жок.

***

Ѕактылуу жубайлар бабырашып өздөрүнчө бир айылдай бака-шака. ∆анеттаны баары жакшы көрүшөт, тили чулдурап "ата, апа" дегенден башкага келе элек кыз аларга көнө түштү. “акыр чатагы жок, көздөрүн бакырайтып отура берет. “абылды аны жетелеп ойнотот, оюнчуктарын ага берип дайым жанында. —агын окуп калганга өзүнчө корсоюп деле болбойт, сабак окуйт, апасына жардамчы дүкөндө.

—алима менен ћарс балдарын саксактап калышты. —агынды —алима машина менен мектепке алып барып, тараганда ћарс алып келет. ƒүкөнүн болсо арендага берди да, жай оокатын өткөрүүгө бел байлады. ќшол күнү алардын телефону чырылдап калды:

- јло, ало-о, бул ким?

- јло-о, бул мен эле, —алима, - анын ыйлап алганын байкап калган ал чоочуп кетти. -  ызгалдак, сен ыйлап жатасыңбы?

-  елип кетчи! - јл трубканы коюп койду.

—алима шашып уулу менен кызын салып алып анын үйүнө жөнөдү.  елсе ћакулбек жаман абалда жаткан экен,

- Ёмне болду, качантан бери? - —алима башка сөз оозуна кирбей ћакулбектин жанына жетип келип отура калды.  албүбү анын жанында тамырын кармап, укол сайып карап отурган, -  андайсыз, абалыңыз жакшыбы? - —алима аны үңүлө караганда ал көздөрүн бүлбүлдөтө ачып, сүйлөй албай көз кычыктарынан сызыла жаш куюла берди. —алима да ыйлап ийди, - ќоруканага алып барыш керек го дейм? -  албүбүнү суроолуу карады.

- Өзү такыр болбой жатат, жеңемдин да төрөөрүнө аз калды эле, кыйналат го, мен айылга эжемдерге айттырып ийдим.

- ∆акшы болуп кетсе болот эле, балдарыбыз жаш, дагы төрөгөнү турам, —алима? -  ызгалдак ыйлап жатты, - Ѕулар эми чоңоюп келаткандаЕ

-  ойчу курбум, жаман ойлобо. ∆акшы болуп кетет, өзүң аман-эсен көз жарып алсаң анан баары жакшы болот. ”шул учурда —алиманын көзү јли€га түштү. јл дагы ыйлап алыптыр, бой жете баштаганга көзгө көрүнүп суйсалып, көзүндөгү мөлтүр жаштар ого бетер жарашык берип турат; - јли€, кызым, сага эмне болду?  ой ыйлаба, атаң жакшы болуп кетет, - —алима аны кучактап бетинен өбө өз бөлмөсүнө алып барды. - —ен чоңойдуң да, бөбөктөрүңдү карагын ээ, сен ыйласаң алар коркуп калат.

- јтам катуу болуп атпайбы, мен атамды жакшы көрөм, атам болбосо апама кыйын болот го? - јли€ көз жашын аарчый, —алима аны сооротуп: "—улуулук а€лдын душманы болчу эле, ушу сенин бактың жакшы болсо го  ызгалдак үчүн жакшы, тагдырың тайкы болбосо экен" деп кызды кучактап туруп көпкө ойго чөмүлүп алды.

ћакулбек көптөн кийин кичине дем алганы жеңилдеп эс алып калды. ќшондо да жанынан жылбаган  албүбү: "Үч күнгө жетсе жетет, болбосо бир туугандары келгиче чыдаса экен, кош бир боорум, сенин да бул өмүрдөн өтөөр кезиң келип калган экен, жетимиш эки жаш, алты мүчөл.. дагы тура турсаң жети мүчөлүңдө балдарың чоңоюп калат эле" деп ойлуу мелтейип отура берди. јларга јли€ чай кайнатып берди. ћакулбектин оозуна суу тамчылатып атышты. Үч күндөн бери ал тилден калып жалдырап жатып калган элеЕ

—алима балдарын алып үйүнө кайтты.  етээринде  ызгалдакка:

-  өп эле ыйлай бербе, жакшы эле чыдамкай элең, адам баарына да€р болуш керек, балдарың коркуп калат, - деди.

-  антип —алима? ќн жылдан ашык убакыттан бери бирге жашап ата-энемден артык кам көрүп, ынтымактуу жашадык, кокус ары карап кетсе не болот?

- Ёч нерсе болбойт, өзүңдү карма, көрөөр күнүбүз бүтүп суубуз түгөнсө биз дагы кетебиз, дүнүйөгө түркүк болгон ким бар?

- ќшентсе даЕ -  ызгалдак өзүн кармай унчукпай калды.

- ћен үйгө барайын, ћарс келсе дагы келем, жаныңда болом, эч кам санаба, баарына да€р бол! - —алима эки баласын ээрчите чыгып баратып колун көтөрүп койду, -  елем!

- ∆акшы бар, кайра келишиңди күтөм, -  ызгалдак аны жөнөтүп коюп эми үйгө киргенде  албүбүнүн эжеси менен иниси, јйсара болуп келип калышты. јлар менен кошо Ўайым да келген. Ўамбет а€лы экөө да бул жерде. јйсара карып калган эле, көзүнүн шоросун аарчып ал инисинин баш жагына отуруп колдорун кармалап коюп үнсүз. јны качан үзүлүп кетет дешип саксактап карап турушат.

ћарс ћакулбектин абалы өтөө оор экенин —алимадан угуп барып келмек болуп жатканда күтүүсүз жерден эле “абылдынын эти от менен жалын болуп эстерин эки кылды. “ез жардам чакырып —алима аны карап ооруканада калды. ћарс шашып эле  ызгалдакка жолугуп коюп кайра кетти.

 албүбү ошол күнү жаман түш көрдү. “үшүндө ћакулбек менен “абылды катар жаткан экен: "Ѕул качан келип жатып алды" деп ойлоп аны тургузайын десе тура албайт, кыймылдоого кудурети жетпей койду. јнан босогодон узун бойлуу үч адам кирип келип, бириси: "Ѕулардын кимисин алып кетебиз?" деп бирин караганда: "Ќаркысын жөн кой, беркисин алабыз, али күнөөгө бата элегинде, мунусунун көп күнөөсү бар экен, анын азыр кереги жок" деди бири. јнан үчөөлөп “абылдыны көтөрүп чыгып кетишти: "јл жаш, көрөөрүн көргөн муну алгыла" деп айтайын десе үнү чыкпайт, алар чыгып кеткенде эшик тарс этип жабылганда ойгонуп кетти, көрсө јйсара кирип келе жатыптыр.  албүбү жүрөгү лакылдап: " апырай, бул эмнеси, байкуш ай, кечээ эле торсолоңдоп ойноп жүрбөдү беле, түшүм туш келбесе экен, бечаралардын баласы аман болсо экен" деп бушаймандана берди. Ёшикке чыгып бети-колун жууп келип аарчынды, анан отура калып ћакулбектин чекесине колун койсо көптөн бери тердебей какчыйа түшкөн денеси жумшарып нымшып калыптыр, кечээ эле өңүнө өлүмдүн жышаанасы кирип бозоруп турган жүзүнө кызыл кирип, тамыры жайлай сого баштаптыр: " удуретиңден айланайын кудай, "арык өлбөйт, ажалы жеткен өлөт" деген ушулбу, бечара эмне болоор экен" деп ойлонуп жатканда ички үйдөн  ызгалдактын:

- џ€? - деген ачуу үнү угулганынан туруп жетип барды.

- Ёмне болду?

- —алиманын ортончу баласы түндө ооруканадан чарчап калыптыр!

-  а-ап, жаман болгон экен, -  албүбү артына бурула берип, - ушундай болмокЕ - деп кетип жатканда  ызгалдак андан сурады таңгала:

- Ёмне дедиңиз?

- ја-аа жөн эле, жаман болгон тура, кечээ биерге келгенде так секирип ойноп жатпады беле, бечаранын тиги дүйнөсүн берсин, - деп өзүнүн бөлмөсүнө кирип кетти.  ызгалдак шашып кийинди да ћарстын үйүнө жөнөдү. јл киргенде —алима ботодой боздоп жаткан экен, курбусун көрө чаңырып алды:

- ћен айрылып калды-ым баламдан!!! јй кудай ай, жакшынакай эле ойноп жүргөн балам, врачтар таң калып атышат, диагнозун таппай койду.

ћарс андан бетер “абылдынын бетинен сылап жүзүнөн өөп боздоп атты. јдам жанына чыдап туралгыс кайгы эле бул. —агын чоңоюп калганга ал андан бетер ыйлайт, бир гана төрт жашар ∆анетта эч нерсеге түшүнбөй ар кимисин карап улутунуп койот.  үнү кечке курбусунун жанында сооротуп отурган  ызгалдак үйүнө жөнөдү. јй-күнүнө жетип калганга кыйналып калды окшойт, түндөп аны төрөтканага жеткиришти. Ёки күндөн кийин  ызгалдак кыз төрөдү. ћакулбек жакшы боло баштады.  ызгалдак чыгып келгенден кийин  албүбү эжелерине:

- Ёми байкем жакшы, силер бара берсеңер болот, - деди жайгара, -  ө-өп жашайт байкем.

- ќозуңа май садага, ушулардын жамандыгын көрбөсөм экен, - деп јйсара эмшиңдеп алды. Ѕаары кетип  албүбү,  ызгалдак алты бала менен ћакулбекти карап кала беришти. Ѕирок ћакулбек ордунан тура албай калды. “өшөк тартып жатып, өзүнчө ойлонот: "менин буларга оорчулугум тиймек болду, ушундан көрө өлсөм болбойт беле, жаш бала менен  ызгалдак мени багам деп кыйналат" деп үнсүз жата берет.

 албүбү "ооруп жатам" деп бюлетен жаздырып үйдө болуп аткан, анын да жумушка чыкчу убагы келип калды.  ызгалдак төрөгөнүнө он күн болгондо кызын јли€га таштап, —алимага кийим-кече, конфет, печенье кылып алды да,  албүбү экөө куран окутканга барышты. —алима аларды көрүп дагы буркурап ыйлап алды:

-  антейин, көз алдыман кетпейт, апалап эшиктен кирип келчүдөй эле сезилип баламды унуталбайм, не болуп кеткенин түшүнө албай койдум...

-  ой айланайын, -  албүбү аны жубата сүйлөдү, -  алган балдарыңдын күнүн көр, өмүрүн тиле, кайгы адамды оорулуу кылат, өзүңдү карма, кайгыны жеңүүгө аракет кыл!

- ќоба десең, мен жаман болдум, кудайдын кылганы —алима, "берген да кудай, алган да кудай" дейт эмеспи, кайраттуу бол. Ёми —агының менен ∆анеттанын өмүрүн тиле, ћарс экөөңөр ушулардын урмат-сыйына татыгыла.

- –ахмат курбум, кыйын кезде жанымда болдуң, апамдар келгиче өзүмдү билбей калып жаттым, - џйын токтотуп, бетин жууп келди да:

- ћакулбек байке жакшы болуп калдыбы? - деп сурап койду.

- ∆акшы, төшөктө жатат.

-  ызың биттенип атабы?

- Ўүгүр, көзүн ачып калды.

- –ахмат курбум, кызыңдын кыркы чыккыча айылга барбаш керек эле, сен мен үчүн келип жатасың, атын ким койдуңар?

- јлтынчач койдук.

- ∆акшы ат экен, ким коюп жүрөт?

-  айнежем.

- »йи-ии.

ќшону менен сөздөрү бүтүп, дасторконго бата кылып сыртка чыгып үйгө жөнөштү.

-  айгырба досум, "ажал айтып келбейт" дейт, ким ойлоптур ушундай болуп кетет деп, өзүңдүн ден-соолугуңа кара! -  ызгалдак —алиманы эки бетинен өөп коштошту.  албүбү дагы аны менен жылуу коштошуп акыл-насааттарын айтты.

Үйгө келгенде кызы ыйлап жаткан экен.  елип эле эмизип отуруп:

- јйланайын жан кызым, акжолтоюм менин, ушунум төрөлгөндө атасы сакайып кетти, акыл карачачым менин, ыйлаба, - деп эзиле эркелетип отурганда аны ћакулбек чакырып калды. ќору багыш оңой эмес го, ал барганда:

-  ызгалдак, балдарды өз бөлмөсүнө киргиз дагы мениЕ - деп түйшөлө түштү.

јга да жеңил болгон жок, ордунан туралбай жатканы арман болду.  үнүгө оор түйшүк тартып балдардын кирин жууп, окуусуна жөнөтүп, кызын карап абдан кыйналды. јнысын билдирбегенге аракет кылган менен жүзүнөн билинип турду.  албүбү жумушка чыгып, эртели-кеч үйдө болгондо каралашат. “үнү менен кирин жууп жайып эрте кетет.  ызгалдак уйкудан калып кызын карап, кайра ћакулбекке чай берип, кокус бейшептеп койсо шейшебин которуп, матрацты жууп жаны тынбайт. јли€ онунчу класста окугандыктан, экзамени жакындап келаткан. Ѕир күнү ал үйгө көңүлсүз келди:

- Ёмне болду кызым, окууңда бир нерсе болдубу? -  ызгалдак андан чочулай сурады.

- јпа, менин атам бар экен го?

-  айдагыны айтасың кызым, ансыз да менин түйшүгүм көп экенин билесиң да?

- јнан эмне мектепке бир а€л мени издеп келип, "сен менин бир тууганымдын кызысың, инилериң кайда?" деп сурайт?

- Ѕүгүн келдиби?

- ќоба, "үч күндөн бери издеп жүрөм" дейт.

- —ен айткын кызым, "бир гана атам бар, башканы билбейм" деп.

- ј мен ошентип эле айттым.

- јзамат, аны жаныңа жолотпо да сүйлөшпө, анан өзүң чөгө бербе кызым, азыр мен өзүм абдан кыйналып оору багып атканымды ойлон. јмир менен «амир бул жөнүндө укпасын.

- ЅолуптурЕ - јли€ ойлуу өз бөлмөсүнө өтүп кетти.

 ызгалдактын жан дүйнөсүнө дүрбөлөң түшүп санаага чөгүп: "Ѕалдар эми керек болуп калыптырбы, убагында бири да кабар алып койгон жок эле, баланын тырмагын карматпасмын" деп кыжаалат болуп күн кечирди.

ћакулбек ошол бойдон ордунан туралбай калды. Ѕир күнү  албүбү анын жанында отуруп:

- Ѕайке, мен сизден бир нерсе сурайын - түз, чындыкты айта аласызбы? - деди.

- Ёмне дегени турасың, садага? - ћакулбек аны кооптоно карады.

- —из көп күнөө кылдыңыз беле?

-  андай күнөө? - ћакулбек түшүнбөгөндөй сурады.

- ћен сизге чындыкты айтайынбы?

- јйта кой, карындашымЕ

- јнда мындай, -  албүбү ойлуу карап агасына боору ооруй минтти: - —из жаш кезде кылган күнөөлөрүңүз үчүн азап тартып жатасыз, кудайга жакпаган иш кылыпсызЕ -  албүбү көргөн түшүн, “абылды жөнүндө жүрөк өйүгөн оюн айтып берди.

- џкы-ыы, - деп алды ћакулбек, - ћенин кесирим ошол кымындай балага тийдиби?

- ∆о-ок, сизди "бул дүйнөдө кылган күнөөлөрү көп, наристе бала азыр таптаза, ошондуктан таза бойдон алып кетели", дешти. —из кудайдан кечирим сурап, намазга жыгылып күнөөңүздү жууңуз.

- ћинтип ордумдан туралбай жатсам, канттим?

-  уран китепти берем, жуунуп алып чын пейлиңиз менен аны окуп: " үнөөмдү кеч жараткан, билип-билбей жасаган күнөөмдү кеч" деп кудайдан беш маал сураңыз.

- ћейли, ошентейин. „ынында күнөөм көп, убагында "күнөө жасап жатам" деп ойлобопмун, улам жаш өткөн сайын өзүм да ойлонуп кыйналчу болдум.

-  удай кечиримдүү, сиз сурансаңыз ал кечирет, жашыңыз кыйлага келди, намазды окуй албасаңыз дагы ыклас кылыңыз, жүрөгүңүздөн берилип аткарсаңыз ошол жетет, -  албүбү ордунан туруп тамак жасоого өттү.

 ызгалдак жакшы тыңый албай жатты. ∆аш баласы менен алек, јртисбек менен јзизбек андан бетер тентектик кылып айласын кетирет. јли€ аларды былк эттирбей караган менен, јзизбек ага моюн бербей убара кылат. «амир менен јмир јли€нын үнү чыккан жерде үндөбөй калат. ћакулбек  албүбү айткандан кийин ойлонуп калды. јнын алып келип берген китебин окуп, үн чыгарбай ичинен жаттап, кудайдан күнөөсүн кечирүүнү сурап жатты. јз-аздан үйрөнүп жаткан калыбында намаздын ар бир рекетин айтканга көндү.  ызгалдак кызын кучактап жатып көзү илинип кеткен экен, «амир энтиге чуркап келди:

- јпа, јли€ эжемди бирөөлөр бир машинага салып кетип калды!

- Ёмне дейт?! -  ызгалдак ордунан тура калып. - Ёмне дедиң, ким, ким алып кетти? - деп чырылдап жиберди.

- Ѕилбейм, бир машина экен, мен жүгүрүп жетпей калдым.

- “аш оозуңа, кайсы жакты көздөй кетти?

-  үн батышты көздөйЕ

- Ѕаланы ыйлатпай карап тургула, ыйласа эжең келгенде сүт бышырып бергиле, - деп коюп суу кийимдерди алып кирип жайды да, - ћенин кызым өтө деле ыйлаак эмес го? - деп коюп машинасын айдап алып мектепке жетип келди. јл келгенде јли€нын эжекеси жок экен, айласы куруп кайда барып сураарын билбей турганда арытан өзүн көздөй күлүп јли€ келатат. јны көрүп утурлай алдынан тоскондо ал өзү озуна сурады:

- Ёмнеге келдиңиз, апа?

- Ёмнеге деп койот! —ен кайсы машина менен кетип жүрөсүң?

- ќй, - деп алды јли€, кабагы бүркөлө түштү, - ћен сизге айтпадым беле, "ошол атаңмын" деп бир киши келиптир, тим эле у€лып койбойт, мени эч нерседен кемитпей багып, эмгеги кеткенсип "атаңмын" дейт, - апасына карап, - ƒеги мен канча жашымда ажыраштыңар эле? - деп жооп күтүп туруп калды, - ћен көп ойлондум апа: жөн эле бирөөнү келип "сен менин баламсың" же "кызымсың" деп айта албайт да, бирөөнүн баласын айтууга акысы да жок, туурабы?

- јли€, кызым, жүр үйгө, жай сүйлөшөбүз, кыз ыйлап калат. «амир карай албайт, атаң да түшкү тамагын иче элек, - деп кайсаңдай кызынан көзүн ала качып машинага отурду. - ќтур кеттик.

јли€ үндөбөй келип алдыңкы орундукка отурду да  ызгалдактын колун кармады:

- Ѕир аз токтоп туруп мага түшүндүрчү апке, менин кандай кыйналганымды сезиңизчи, - деп жалооруй машинаны от алдыртпай туруп карап калды, - јйтыңызчы, ал деле жакшы адам экен го, сиз аны сүйгөн жок белеңиз?

-  ызым, мени кыйнап жибердиң, -  ызгалдак шалда€ үшкүрүп алды. - ћен жаш болчумун, ала качып алган, үч балалуу болгуча "аны сүйүп кетем, ал менин сүйөт" деп жашап жүрдүм, бирок анын ичкени токтободу, күндө мени урат, силерди ызылдатып кубалайт, акыры чыдабай чиедей болгон үчөөңдү жетелеп баса бердимЕ

- јнан, анан ал келип алып кеткен жокпу?

- јлып кетмек тургай кабар албады, кызым. Ќе эже-карындашы, не ата-энеси кабар албады. јкыры кыйналдым, ћакулбекке жолуктум, ал силерди өгөйлөгөн жок, өз баласындай кабыл алдыЕ

- Ѕолду жетишет, айдаңыз кеттик, - јли€ үндөбөй калды.

Ёч нерсе дебеди, оюнда эмнени ойлоду аны билбеди, тек кыжаалат болуп үйүнө келди.  елсе кызы уктап жатыптыр,  албүбү келип сүт берип уктатып коюптур. јли€ ошондон мектепке барганда сыртка чыкпай калды.  өпкө чейин алар дагы келбеди: "ћенин атам экен, мага окшош тура, эмнеге өзү чоңойтподу? ћен башка бирөөнү "ата" деп чоңойдум, апамды а€шым керек, бирөөнүн жаман сөзүн угузбай, жаман кийим кийгизбей чоңойтту. јтам өгөй болсо да мени жакшы багып чоңойтту, жакшы көрүп, каалаганымды алып берет, анын алдында милдеттүүмүн" деген чечимге келди јли€. ќшол күнү сабактан чыгып эки кыз менен келатса алдынан јбалкан чыкты.

-  ызым, бери басчы! - дегенде јли€ аны карабай ылдам басып кете бермек болду эле: - “окточу јли€, бир эле сөзүм бар! - деди ал. ∆анындагы кыздар алдыга баса берди, жер караган јли€ аны карабай туруп:

- Ёмнеге келдиңиз, убагында биз жөнүндө ойлонбой, эми ойлондуңузбу? - деди.

-  ызым, анда жаштык-мастык кылыпмын, кечир мени. »нилериң менен алып кетейин, барасыңбы?

-  ичинебизде керегибиз жок болгон, эми чоңоюп калдык, кызмат кылганга жарайбыз да ээ, силерге ошол керек беле? - јли€ ызалуу жашка толгон көзү менен карады, - "тапкан ата эмес, баккан ата" деген, биздин алпештеп баккан атабыз бар. Ёкинчи мага, инилериме келбеңиз, эгер келсеңиз милици€га билдирем, "биздин өмүрүбүзгө коркунуч туудуруп жатат" деп! - јли€ ушуну айтты да тез-тез басып кетип калды.

- јли€, јли€ дейм! - деген бойдон јбалкан турган жеринде калып калды.

јли€нын жан дүйнөсү жанчылып, жаш жүрөгү тызылдап паркка барып алып көпкө ыйлап отурду. јнан өзүн колго алып үйгө келди.  ызгалдак анын ар бир кыймылын байкап турат, билди анын сабыры суз келгенин, унчукпады: "Өзү айтсын, мен сурабайм. „оңойду, өзү чечсин" деп тим болду.

јбалкан ичип алып көрүнгөн жерде жүрүп же а€лдан жок, же адам катары жашай албай жолдо жүргөндө улуу эжеси аны алып кетип дарылатып арагын койдурган. ќшол бойдон үйлөнгөн эмес. јкыры кеткен үй-бүлөсүн издеп жүрүп алардын дарегин алып үйүн айланчыктап жүрүп јли€нын өзүнүн кызы экенин билген. Ѕалдарын да сыртынан көрүп эч нерсе дей албаган. Ёжеси экөө мектепке келип сураштырса кызынын атасынын аты такыр башка экенин билип ого бетер өкүнүп балдарын кантип кайрып алаарын билбей башы катып жүрөт.  ызгалдак үч баласын тең жалгыз бой эне деген наам менен өзүнө каттатып алган болчу. “уруп-туруп ага жини келип кетчү болду, өзүнүн катачылыгын сезбеди.  үндө мектепти айланчыктап жүрүп тажап кетти.  ызгалдакка жолугуп ачык сүйлөшкүсү келип дарбазасын такылдатты. Ёшикти «амир ачып чоочун адамды көрүп:

-  им керек? - деди такылдай.

- ћм, - баланын ойноктогон көздөрүн көрүп жалтайлап калды, - ћага апаң керек, айтып койчу, - деди анан күлүмсүрөп балага ичи жылый.

- јзыр, - «амир үйгө кирип кетти. Ѕир аздан кийин  ызгалдак чыкты да аны көрүп артка чегине эшикти жаап алмак болгондо јбалкан кармай калды.

-  ызгалдак, мен сени менен сүйлөшөйүн дедим элеЕ

- Ёмнени? Ѕиздин ортобузда сөз болууга мүмкүн эмес!

- јнтпе  ызгалдак, ансыз да балдарымдын фамили€сын өзүңө каттатып алыпсың.

- —ага жалдырап барайынбы? ”багында загска барып күбөлүк алсаң кой дедим беле? ќкугуча күбөлүгү жок жүрдү. —ыйың менен кетип кал, алардын азыр алпештеп баккан атасы бар, сен аларга эч ким эмессиң! -  ызгалдак колун жулуп алып кирип кетээрде јбалкан босогого туруп алды:

- ћенин балдарымды өзүмө бер!

- Ёми керек болдубу сага? Ѕаланы төрөтүп койгонуң болбосо, аталык бир милдетиңди аткардыңбы? јткармак тургай балдардан да сага арак кымбат болчу!

- ∆аштык-мастык экен да,  ызгалдак, мени кечирип кой, балдарымды өзүмө жок дегенде тааныштыр!?

- јлар өздөрү билет, эми чоңойду, азабын тартып чоңойттум, кызматын көрөөрдө сага бала керек болдубу?

-  ой эми, бир жинди убак өттү, жаштык кылдым, суранам сенден, менин булардан башка эч кимим жок,  ызгалдак, менин башка балам жок.

-  ызым ыйлап калды, кудуретиң жетсе, колуңдан келсе бала сеники, колуңдан келбесе мага келип убара болбо, анткени мен аларга "атаң башка" деп айталбайм, алардын атасы бирөө гана! - “ез басып үйүнө кирип кетти.

јбалкан дендароо болуп көпкө дарбазанын оозунда турду, үйдөн бирөө да чыкпады, аргасыз өткөн кемчилигине өкүнө башын жерге сала кетип баратты.

 ызгалдак үйгө киргенден кийин да ачуусу келип: "”багында баланын баркын билбей күндө ызы-чуу салып кандай күндү көрсөттү эле?!  үбөлүк алганга загс албай ичип жүрүп, эми мени күнөөлөп жатканын кара! Ѕалдар чоңоет, кандай чечет, өздөрү билсин" деп ойлонуп жатты.

јрадан билинбей дагы бир жыл өтүп кетти. јли€ мектепти бүтмөк. јкыркы коңгуроо болуп, көпөлөктөй кийинген кыздын жүзү албырып, окуучулардын арасында турду. јнын жанында жарашыктуу кийинген жаш жигит, өзү менен бирге окуйт. јли€ кичинекей аппак көйнөк кийген кызды жетелеп турган. Ёкөө коңгуроо какмак. јнын бүтүрүү кечесине  ызгалдак менен кошо —алима, ћарс,  албүбү үчөө гүл көтөрүп алып келишкен. јбалкан дагы бир четте гүл кармап алып даай албай турду.  оңгуроо кагылып, директор окуучуларды бүтүрүү кечеси менен куттуктагандан кийин јли€га сөз келди. јл бир аз толкундана, эки бети албыра:

- ”рматтуу агайлар, эжейлер, эң алды сиздердин бизге берген билим, тарби€ңыздар үчүн бүтүрүүчүлөрдүн атынан ырахмат айтабыз! - дегенде шатырата кол чаап жиберишти. - —издер тааныткан тамга, окуткан билим бизди алга жетелеп, эмгегиңиздерди актоого милдеттүүбүз,  ош мектебим, кошкула эже-агайлар, сиздерге кажыбас кайрат, талбас эмгек, узун өмүр каалайбыз! - деди да кийинки окуучуга кезек берип жыла бергенде —алималар жетип кучагына гүл толтуруп ар кимиси бетинен өөп куттуктап жатышты, акырында  ызгалдакка кезек жетип кубанычтан көзүнөн жаш куюла кызын бекем кучактап:

- џрысым менин, бактылуу бол, жолуң шыдыр, жолдошуң кыдыр болуп тоскоолдук болбой ылайым максатыңа жет! - деп көпкө кучактап тура берди. јли€ апасынын кучагында туруп, элдин аркы четинде аларды карап, басып келүүгө батыналбай турган јбалканды көрүп, селдейе туруп калды. јны карап көздөрүнүн жашы куюлуп жатты. јны сезе койгон  ызгалдак, - Ёмне болду, кызым? - деп силкилдетсе да козголбоду. ќшондо ал артын карап тээ элдин артында турган јбалканды көрүп кызын бетинен өбө башын ийкеп: "бар, бара гой" дегендей ишаарат кылды эле јли€ жүгүрүп жөнөдү, жетип эле:

- џрахмат ата, ырахмат! - деп ыйлай берди.

 ызгалдактар аны үнсүз гана карап туруп калышты.

јли€ көптөн кийин гана колуна гүлүн көтөрүп кайрылып келди.  ызгалдак үн дебеди: "ћейли, чоңойду, өзү чечсин, баары бир атасы экени чын, ушундан болоорун ойлодум беле? "јман-эсен, жетимсиретпей, кор кылбай чоңойтсом экен" деп жүрбөдүмбү, минтип атасын таап алаарын кайдан билдим" деп ойлуу үйүнө келди.

јли€ бүтүрүүчүлөрдүн кечки кечесине кетти. Үйүнө келгенден кийин өздөрүнчө јли€нын келечеги үчүн тост көтөрүп, дасторкондо отурушту.  албүбү алар менен чогуу отуруп јли€га каалоолорун билдирип, анан жумушуна кетти. ћарстар ћакулбекти сүйөп алып келип креслого отургузушту.

-  ызгалдак, јли€га менин атымдан алтындан өзү каалагандай белек алып бер, менин куттуктаганым ошол болсун, - деди онтолой араң отуруп.

- ќо, сиздин белегиңиз аны абдан кубантат го? - ћарс күлүп калды.

- јтасынын кызы да, - —алима дагы көңүл көтөрө сүйлөдү. Ѕирок ал өзүнчө жүрөгү сыздап: "јттиң, өзү төрөгөн кыз тигинтип көз көрүнөө атасына жүгүрүп кетип жатат, —агыным мени сыздатат го.. ∆анеттамчы, анын энеси же атасы бир кезде чыга калбас бекен" деп жан дүйнөсү кыйналып турган.  өпкө шарактап винодон ичип отуруп анан алар кетишкенден кийин  ызгалдак кызын эркелетип эмизди да ћакулбектин алдына берип, жумушуна киришти.

јли€ дал ошол күнү жигитинен алгачкы жолу "сүйөм" деген сөз угуп, эки бети албырып отурду. Ёлмар айылдык болгону менен абдан тарби€луу үйдө өскөн. јли€нын классына эки жыл мурун келип кошулган. ќшондон бери ал экөөнүн мамилеси жакшы болчу. Ѕүгүн экөө бири-бирин кы€лбай, алдыдагы экзамендерди ийгиликтүү а€ктагандан кийин окууга тапшырууну максат кылып отурушуп, анан бий башталганда экөө сыртка жетелешип чыгып дүпүйгөн чоң түп дарактын түбүндө турушту:

- јли€, сен кайсыга тапшырганы жатасың?

- ћенби, университеттин экономика факультетине тапшырам буйруса, а сенчи?

- ћен юрфакка, бирок контрагы көп экен, эгерЕ

- Ёмне?

- јкча таппай калсам мындай эле окууга кирем го? - Ёлмар шалкысы бош айтты муну, - јли€, бүгүн мен сага бир сөз айтайын дедим элеЕ

- Ёмне сөз? - јли€ аны кыткылыктай күлө карады, - ћага жага турган сөзбү?

- ∆агат, сөзсүз жагат, - Ёлмар анын көздөрүнө тике карады, - јйтайынбы?

- јйтчы эми, сөзүңдү угайын, кыздар-балдар бизди издеп калбасын, айта гой! - јли€ аны ууртунан чымчый эркелетип койду, - бол эми!

- јли€, јли€, мен сениЕ ћен сени сүйөм!

- Ёмне-е? - јли€ бетин басып калды, - Ёлмар, эмне деп жатасың?

- —үйөм, јли€, мен сени сүйөм!

- ∆о-ок Ёлмар, бизге азыр сүйүүгө болбойт, - јли€ артына шарт бурулуп басып кетти.

Ёлмар өзүнчө жылма€ анын артынан жаштар отурган жерге келди. јли€ аны көрүп ого бетер эки бети албыра жер карады. Ёлмар аны ого бетер сүйүп баратты. Өзү да толкунданып ага өз сүйүүсүн билдиргенине корстон боло анын жанына отуруп калды.  ечеден кийин аны үйүнө түнкү Ѕишкектин кооз көчөлөрү менен жетелешип жеткирип келди.  өчөдө көпкө отурушту. јнан Ёлмар кыздын колун кармай:

- јли€, мен сени сүйөм, сен менин жашоомсуң, өмүрүмсүң, сенсиз мен кийинки кездери өзүмдү элестете албай калдым.

- Ёлмар, мен азыр сүйүү жөнүндө ойлоно элекмин, адегенде окушум керек, кийин көрөбүз. Ёми экзаменге да€рданыш керегин билесиңби? - аны карап жылмайып койду.

- јли€, јли€-€, сен мени түшүнбөйсүң ээ, балким сен сүйбөйсүң..

- јйттым го Ёлмар, мен азыр эч нерсе ойлой элекмин, менин оюм жалаң окуу, окуу! - јли€ ордунан туруп, -  ой, мени үйдөгүлөр күтүп сарсанаа болуп жатышат го, жолугушканга чейин! - деп жүгүрүп кирип кетти. ƒарбазадан кирип алып өзүнчө жылмайып алды. "—үйүү деген ушундай болобу? Ѕалким мен аны сүйбөйт чыгармын, же сүйөттүрмүн.. ∆ок, азыр мен сүйүү жөнүндө ойлобошум керек" деп ойлоп үйгө киргенде  ызгалдак алдынан чыкты:

-  ечиктиң го кызым, сарсанаа болуп отурдум эле, кандай, кечеңер көңүлдүү болдубу?

- Ёң сонун апаке, сонун болду, - јли€ апасын кучактап эки бетинен өөп-өөп алды, - —из мектепти бүткөндө да кече болчу беле?

- Ѕолгон кызым, болгон, -  ызгалдак кызын сынай карап, - јли€, сен атаңды кабыл алдыңбы, кызым? - деди.

- Ёмне болду апа? јл деле адам да. Ёлестет, жапжаш кыздын алдына келип алып кечирим сурап: "ћен сенин өз атаңмын, мени кечиргиле" деп эле жатса бооруң оорубайбы? јнан дагы, мен эми өзүмдүн тагдырымды өзүм чече турган кезге жетпедимби? ∆е сиз капа болдуңузбу?

- ∆о-ок кызым, өзүң бил, атаң экени ырас дечи, -  ызгалдак андан ары бирдеме демек болуп, кайра унчукпай калды.

***

 албүбү жумушунда отурганда ага сестра гүл көтөрүп кирип келди.

-  албүбү “емирбековна, бул сизге, бир жигит берип кетти.

- –ахмат! -  албүбү ойлуу: "дагы башталды окшойт, чунак бала десе, күн өткөн сайын картайып баратам, жашым болсо өйдөлөп калды, менден эмнени күтүп жүрөт" деп мелтирей отура берди. ∆умуш күндөгүдөй эле башталды. √үлдүн ичиндеги кагазды байкабады.  агаз жазып отурганда телефон чыр этти. јла койгон  албүбү селт этип алды. јл јвазбек болчу.

- јло, јвазбек, жумуш убактысында тынчымды алып жатасыз!

- ∆о-ок, мен эмес сиз алып жатасыз: күндүзү оюмдан, түндөсү түшүмдөн кетпейсиз, убал-соопту ойлобойсузбу?  атты окудуңузбу? - деди телефондон.

- ∆ок-жок, кат көрбөдүм.

- јнда гүлдү көңүл буруп карабапсыз го, туруңуз да азыр алып окуңуз! - телефондон буйрук бере сүйлөдү.  албүбү ордунан туруп гүлдүн ортосундагы катты окуп кирди: "ћен сиз үчүн думана болуп кеткенге да€рмын, бирок бүгүн бир жолу мени менен жолугуп сүйлөшүүгө келиңиз, күтөм! јвазбек. Өкүнүп калбаңыз!" - деп кошумчалап коюптур.

- Өх, - деп отуруп жатып улутунуп да жиберди, - деги мунун ата-энеси бар болду бекен? - Өзүнчө сүйлөп алып кайра дагы улутунуп: " ызык, мунун үйүн сураштырып, ата-энесине жолугуп сүйлөшпөсөм болбойт, алардан тартынаар" деген ойго келди.  ечке маал жумуш убактысы бүтө электе чыгып, анын бир тууган эжесин таап алды. Ёшиктин коңгуроосун басканда дал јвазбекке окшош келин ачты.

- —изге ким керек эле?

- —илер јвазбектин эжеси болосуңарбы?

- ќоба, эмне болду?

- Үйгө кирсем болобу?

-  ириңиз, - эшигин ачып үйгө киргизди.

- јтыңар ким?

- ¬енера, деги тынччылыкпы?

- ћен јвазбек жөнүндө сүйлөшөйүн дедим эле, ата-энеңер барбы?

- јтам жок, апам бар.

- јнда мындай, -  албүбү ага башынан беркисин бүт айтып келип, - эмне кылаар аргамды таппай калдым, иштешкендеримден у€лам.  үндө гүл, кат, жолугушууга чакырат, мен эгер дагы ушинтсе милици€га берем, капа болбогула, тынчыраак жашашым керек! - деп ордунан турду.

- Ёже, - ¬енера ага жылма€ карады, - јл бизге, апама да айткан, билебиз баарыбыз, а€лын да жакында кетирип жиберип үйгө түнөбөй жинди болуп жүрөт, апам өзү сизге жолуксамбы деп жүргөн, - —ырдуу жылмайып койгон келинге  албүбүнүн ачуусу келип кетти.

- —ен мени шылдыңдап, келекелеп жатасыңбы? - дегенде:

- ∆о-ок, эже, ал сизди "сүйөм" деп бизди да кыйнап жүрбөйбү, ал айтканынан кайтпайт, "баламды акылынан адаштырган кандай а€л болду экен" деп жүргөн апам.

-  ызык жан экенсиңер, јвазбекти анда психикалык ооруканага жаткырыш керек! - деп чыгып кетти. јл такси менен үйгө келсе јвазбек дал үйдүн жанында машинасы менен туруптур. Ёмне кылаар айласын билбей таксини жөнөтүп, аны көздөй басты.

- —аламатсызбы? - ал колун суна алдынан утурлай чыкты.

- —аламатчылык, бул жерге эмне келдиң? —видани€ кургудай мен он беш жашар кыз эмесмин да, канча жолу айтам. —ен, јвазбек, психиатрга көрүнүшүң керек!

- ћенби? ћен сопсоомун,  албүбү “емирбековна, сиз жаңылып жатасыз! - јвазбек жаны күйө сүйлөп жатты, - —из мени кандай түшүнбөйсүз?! ћен сизди сүйгөнүмдөн, сүйүүдөн жинди болуп баратам!

- Ѕул эч кандай сүйүү эмес, жөн гана кежирлик, акмактык!

- ∆ок, жо-ок, андай эмес, - јл келип  албүбүнү эки карыдан булка кармады, - сиз жаңылып жатасыз, сизди өзүмдү сүйдүрөм же сиз деп жүрүп жок болом.

-  ой јвазбек, мен чарчадым, үйүңө бар, -  албүбү аны акырекке түртө ары көздөй басты, - —ен мени түшүн, ооруп турам.

- ∆үрөгүңүз ооруп турабы?

- Ѕаардык жерим ооруп турат, азыр экөөбүз сүйлөшө албайбыз, сен дагы ойлончу, балким убакыт унуттурат, агам ооруулуу, аны да карашым керек, бар эми бара гой!

-  ачан жолугабыз?

-  удай буйруган күнү, буйрубаса жок! -  албүбү ылдамдай басып кирип кетти.

јвазбек турган ордунда көпкө турду да, жөнөп кетти. јнын машинасы жылып кеткенде гана  албүбү эс ала үйгө кирди: "Ќеге ушул абалга калдым, же мен туура эмес кылып жатамбы? "ћен дагы сени сүйөм" деп аны менен жетелешип кете беришим керек беле, аны менен жашашым керекпи? јнын балдарынын убалы кимге, ким күнөөлүү?" деп ойлоно берди. ”йкусу качып ары оодарылып, бери оодарылып тынчы кетип үшкүрүнөт, бирок өз суроосуна өзү жооп таппайт. “елмирип шыпты тиктеп жатып таңга маал гана көзү илинип кетти.  өзү илинээри менен түш көрдү. “үшүндө јвазбек кыпкызыл гүлдөрдү көтөрүп келет,  албүбү аны алып караса гүлдүн бүрлөрү өзүнөн-өзү күбүлүп жатыптыр, таңгалган  албүбү: "Ѕул эмне болгон?" десе, "Ѕул сүйүүсүнө жетпей калган гүлдөр, ошон үчүн күбүлүп түшүп жатат" деп жооп берет кимдир бирөө. ќйгонуп кетсе түшү . “ерезеден жарык кирип таң атып калыптыр: "бир аз жата турайын" деп кайра жатып уктап кетти. јл түшүнө анча деле маани бербеди. “уруп алып кайрадан жумушуна жөнөдү.

ћакулбек ордунан турбай калгандан бери бир канча айлар өтүп, жашоо өз калыбында өтө берди. Ѕалдарынын баарын жаткырып,  ызгалдак өзү кызын алып ћакулбектин жанына өзүнчө төшөк салып кыңка€ кетти. ќшондо ойгоо жаткан ћакулбек:

-  ызгалдак, бери мага жакын келчи, - деди акырын үн чыгарып.

- Ёмне болду? - јл жанына сыңар тизелей отуруп кулак салып калганда:

-  ел байбиче, жаныма жакын жатчы, бир жыттап алайын, сагындым, - деди.

-  ойсоңчу ћаке, бала болуп кетесиңби, маңдайыңда эле жүрөм го? -  ызгалдак жылмайып жанына жатып көңүлүн көтөрмөк болуп кучактап өөп койду.

-  айда-ан, жаныма көптөн бери жатпай калдың, жок дегенде бир жыттап-жыттап алайын, же сен мени сагынган жоксуңбу?

- —агынганда эмне, балдар чоңойду, колумда бала турат, сен ооруп атсаң бир нерсени ойлогонго деле чамаң келбей калат экен да.

- —ен жашсың каралдым, сени ойлоп кыйналчу болдум. —ага ыраазымын, уул-кыз төрөп берип бир башымды төрт-беш кылып койдуң, эки дүйнөдө сага мен ыраазымын! - јл  ызгалдактын чекесинен өөп, көпкө жыттап алды.

- Ёмне деп атасың ћаке, андай дебечи, -  ызгалдак чоочуп алды: "Ёмнеге бул минтип калды, кудай сактай көр" деп ойлоп, -  ой эми уктайлы, бала ыйласа укпай уктап калбайын, - деп төшөгүн кымтылады.

- —ен билесиңби, жүрөгүм дале жаш жигиттей ээленип калат сени көргөндө, үйдө балдар бар, алардан тартынып бир кучактап өөп алганга да батынбай жатпайынбы.

- ќшо кантип болсун, балдар чоңойгондо кандай эрди-катын болсо да эки бөлүнүп жашап калышат да.

- ƒен соолугум жайында болгондо мен эч качан антпейт элем; коюнумда гана бөйтөйүп жатканыңды каалайм, - Ёптеп кырына оодарылып жүзүнөн, чекесинен өөп бооруна бекем кысты, - јнда-санда болсо да жыттатып турчу, берекем.

- ”€т го эми, өз ордума жатайын, бирөө жарым, карындашың көрсө у€т.

-  өрсө эмне, түшүнөт, биз эмне ууру кылып жаттык беле?

Ёкөө көпкө кобурашып жата берди.  ызгалдактын көзү илинип баратса да ћакулбек сүйлөй берди, кээде "угуп атасыңбы?" дегенде көзүн бардай ачып: "ќоба, угуп атам" деген менен уйкуга мемирей кетип жаткан болот.  ачан гана катуу уктап жооп болбой калганда ал үнсүз ойлуу жатып, чектелүү өмүрдүн кыскалыгына өкүнө улутуна уйкуга алдырганын билбей калды:

јнтип-минткиче јли€ экзаменин бүтүп мектепти алтын медаль менен а€ктады. ќшондогу  ызгалдактын кубанычы айтып бүткүс эле. јттестатын алаарда өзү машина менен алып барып директоруна белегин берип, ыраазычылыгын билдирип кайра чыгып машинада отурса ары жактан јбалкан келе жатат, колуна гүл менен дагы көтөргөн бирдемеси бар, ал белеги болсо керек. »чке кирүүгө батына албай турган јбалкан јли€ чыгып келатканда алдынан тосуп гүлүн берип эки бетинен өөп жатканын  ызгалдак көрүп турду. јли€ ага апасы жакты жаңсай көрсөтүп бир нерсе деди эле ал коштошуп ары жөнөдү. јли€ жүгүрүп келип машинага отурганда,  ызгалдак айдап жөнөдү.

јл күнү конок чакырып, јли€нын аттестатын жууп атышты. ћындайда ар дайым ћарс менен —алима сөзсүз келет,  албүбү да алар менен чогуу.  елечек жолуна жакшы каалоолор айтылып, јли€га белектер чоң берилди. ћарс менен —алима ага алтын цепочка алып келишти.  ызгалдак ћакулбектин тапшырмасы менен алтын сөйкө шакеги менен алып берип, кыздын кубанычы койнуна сыйбай турду.  атарда эптеп отурган ћакулбекти мойнунан кучактай эркелеп:

- Ѕул менин эмес, атамдын эмгеги, эгер атам болбосо ушул күнгө кантип, кандай жол менен келээримди ким билет? јтамдын мээрими, жакшы сөзү мени ушул эрезеге жеткирди! - деп көзүнө жаш тегерене эрээркеп кетти.

-  антет, ой кызым, ыйлап жатасыңбы садага? Ѕул башталышы, билимди казып түбүнө эч ким жеткен эмес, эми сенин алдыңда чоң милдеттер жатат, талбай окушуң керек, - ћакулбек аны чачынан сылай маңдайынан өөп койду.

- ќоба ырас айтат, "билим алуу ийне менен кудук казгандай" деп бекер айтпайт, алгачкы кадамың жакшы болду, эми киресиң илим, билимдин жолуна.

- ќкумуштуу бол, кызым,  ызгалдак менен атаң экөө сени менен сыймыктанып турсун, - дешип бакылдап жатышты.

ћакулбек кыйналып кеттиби, ордуна жаткызып коюп дагы көпкө отурушту. Ўампан менен конь€ктар ичилди.  ызгалдак бир аз кызып калды.  онокторун узатып коюп  албүбү менен јли€ идиш-а€к жууп, жыйнап анан жатышты.

Ёртеси башы ооруп калган  ызгалдак ордунан жылбай кечке жата берди.  ызды јли€ ойнотуп, инилерине чай берип карап жатты. „ынында «амир менен јмир дагы бешке окушат. ƒээринде бар. јзизбек үчүнчү класста окуса да кайсар, тапшырмасын зорго јли€ окутуп, карап туруп жаздырат. јл эми јртисбек болсо биринчи класс, ойногонду билбейт, кечке сүрөт тартып, сабагын окуп отура берет. јны кээде тамашалап:

-  ызга окшоп дале үйдө отурасыңбы, ошону үчүн артыңан кыз келген! - дешип калышат.

- ќоба сага, анан эмне кылайын, - деп мурдун тарта отура берет.

јлтынчач болсо жөрмөлөп жаны тынбайт. "јпа, ата" деп калган. јларды көргөн ћакулбек кубанып алат, бирок жүрөк түпкүрүндөгү өкүнүчү жазылбай келет, арман да кылып кетет. јдам дегеле эч нерсеге ыраазы болбойт, болбосо алтымышка чыккыча бойдок жүрүп эми уул десе уул, кыз десе кызды көрсөткөн жаратканга сыйынгандан бөлөк акысы жок эле го? ѕенде деген ушул тура.

—алима менен ћарс “абылдыдан кийин балдары кичине ооруса коркуп турушат. ћарс жумушунда. —агын биринчи классты бүтүп каникулга чыкканда аны чоң атасы жайлоого барып келсин деп болбой алып кетишкен. —алима ∆анетта менен үйдө.  ызынын тили кадимкидей чыгып, ширин убагы.  ичинесинен эле ћарска жакын. јл да жанындай көрөт. јл үйдө отурса ба€гы курсташы —али€ келип калды. Ѕаласын алып алган.

-  ел —али€ кайдан, - —алима анын баласын өөп, -  иргиле үйгө, кандай, ден соолуктар жакшыбы?

- Ѕаары жакшы —алима, өзүң кандай, жакшы жүрөсүңбү, а€ш жүрөбү?

- ∆үрөт, салам айтты.

- —аламат болсун, балдар чоңоюп жатабы?

- „оңоюп атат, деги кандай жашоо, өзүң кабар албайсың, бир барбайсың, уулум экөөбүз келип калдык.

-  елгениңер жакшы. ћен болсо жатам, балалуу болгом, көрүп атасың кызым ∆анеттамы, - —алима кызын кучактап өөп күлө карады, - ”улум бар, экинчи класска көчтү.

- ∆акшы-жакшы, болсун, а€ш жүрөбү?

- ј€шың жүрөт, азыр жумушта, келип калат, тааныштырам экөөңдү.

- “ааныштыр, экөөңөрдүн сүйүүңөр индийский сүйүүбү дейм, канча жылдан кийин кайра табышып жашап калганыңарга караганда, - —али€ тамашалап күлүп калды.

-  урбум, бир жагы чынында сүйүүбүз өчпөптүр, экинчи жагы ћарс ал а€лынан көңүлү калса керек.  ой, мен чай койоюн, сен отуруп тур, - —алима чай койгону чыгып кетип бат эле келди, - Ѕүгүн шашпай эс ал, коноктойбуз кызым экөөбүз.

- —ени таппай ансыз да эки күн өтүп кетти, тигил үйүңө барып таппай, анан би€кка келдим.

- Ѕул жакты кантип таптың?

- јдам болгондон кийин табылат да, курбум.

Ёкөө көпкө отуруп, чай ичишип, сүйлөшүп отурушту, жаш кездегилерин эстешти. —алима ушул тушта  ызгалдактын кыйналып жүргөнүн эстеп, аны чакырып алууну ойлоп телефон чалды эле, ал алды.

- јло, ало-о,  ызгалдак, келип кетпейсиңби, шаардан менин курсташым келиптир, чогуу отуруп бир аз көңүл ачалы, өзүң деле кыйналып жүрөсүң, азыр јли€ бар го үйдө.

- ћакул, барып калам, - деп телефонду койгондо —али€ маанилүү сөз айтчудай аны карап:

- —алима, мен сени менен ээн-эркин сүйлөшсөм дедим элеЕ

- Ёэн эле отурабыз го, мына мен сени угууга да€рмын, ал эми келе турган курбум абдан жакын досум, жакшы адам, - —алима отурчудай болуп барып кайра сыртка жүгүрүп чыкты. јнан тамак көтөрүп келди, - јзырынча жылытмадан ичип туралы.

- ќтурчу мындай, - —али€ аны этегинен тарта отургузду. - ћенин сөзүм сени бир аз ыңгайсыз абалда калтыраар, бирок мен жашырынып келип кеткенди жаман көрөмЕ

- Ёмнени айтып жатасың? - —алима андан жаман сөз укчуудай кабак-кашын тырыштыра карады.

- —алима, мен «айна менен эки бир туугандын кызы болобуз, менин атам менен анын атасы бир тууган.  ийин билдим ал сенин күйөөңө тийип бир балалуу болгондо ажырашканын.  өңүлүңө алба, мен сага ачык айтпай билмексен болуп отургум келбеди. јл мага бир жума мурун келиптир, ошондо уктум чындыгын.

- јнан? - —алима аны тикчие карап өңү бузула туруп калды.

- јнан эч нерсе деле эмес, ошол көңүлүн кыйбай билип-көрүп келейин деп койгом, сен капа болбо, —алима, эч жаман оюм деле жок.

- ∆аман оюң болобу же болбойбу, —али€, мен бала жөнүндө эч сөз уккум келбейт! јл бала меники, уктуңбу —али€, ага экинчи кайрылып келбесин, - —алима мууну калчылдай ачуусу келип кетти, - јны "балаңды алып кет" дегенде албай койгон, менде күнөө жок. Ѕаланы бербейм, бербейм! - деп барып —алима жыгылып кетти, ∆анетта чаңырып ыйлап ийди. —али€ коркуп кетип телефон чалып тез жардам чакырмак болгондо эс ала түшкөн —алима: - “им эле кой, мен өлбөймЕ - деп ойлуу отуруп калды. —али€ анын жанына келип кучактап, аны соорото өзү ыйлап жиберди;

- јлтыным ай, баланын бары да, жогу да балээ. Ѕала деп жүрүп оорукчан болуп калган турбайсыңбы. ћен аны жологус кылам, эч ойлонбо, алтыным, - деп сооротууга өттү. —алима дагы аны кучактап ыйлап атты:

- —агын менин жаным менен бирге, ага бирдеме десеңер мен өлүп калам, ден соолугум начарлап баратат, ансыз да багып алган балам өлүп калып зорго жүрөмЕ

-  ойчу алтыным антпечи, болду унут баарын, мен сага жөн гана келдим, болду эми, - Ёкөө кучакташып ыйлап отурганда ћарс келип калды. —али€ менен баш ийкеше учурашты да ∆анеттаны көтөрө коюп:

- —алима, мен сени кейибей жүр дебедим беле? Өзүңдү, кызың экөөбүздү а€саң боло? -  ейий отура кетти. —алима болуп өткөн оку€ны билдиргиси келбей көз жашын аарчый ордунан күлө бага туруп дасторконго келди.

-  ейибейм, эстеп жибербедимби, кагылайыным такылдап жүгүрүп жүрүп элеЕ келгиле эми, тамакка карагыла, - дегенде  ызгалдак кирип келди:

-  андайсыңар ы€, - —али€га карады, - ∆акшысыңар? - ∆анеттаны өөп колуна шоколад карматып, - »й күчүгүм, чоңойдуңбу?

-  ел  ызгалдак, өйдө өт.

- ћарс, бүгүн менин институтта чогуу окуган курбум келип калыптыр, анан бир отуруп сүйлөшүп отурсак деп чакыргам  ызгалдакты.

- ∆акшы болот, анда мен ашыкча экемин да, - ћарс күлүп калды.

- ∆о-ок жок, ошо кантип болсун, үйдүн ээсисиңер, чогуу эле отура беребиз.

- ќоба, отура бер а€ш, биз менен болгонуң жакшы, - —али€ сөзгө кошула кетти. - ћен —алима экөөбүз бирге беш жыл окуганбыз, жакшы курбулардан болобуз.

- ∆акшы-жакшы, келгениңер жакшы болуптур, —алима да кейип-кепчий берип оорукчан болуп баратат, кичине көңүлүн көтөрүп кеткиле. Ёненин жүрөгү башка да, ћарс, кантет анан, жүгүрүп жүргөн баласы заматта жок болуп отурса.. Ѕирок ошентсе да кайрат кылыш керек, -  ызгалдак токтоо аны карады, - —алима, кайгынын да чеги болот, өлгөн менен кошо өлбөйт адам, тирүүнүн өз жашоосу бар!

- ќоба десең, антип кейий бербе, —алима, мен билбей элеЕ - —али€ өзүн ыңгайсыз сезе сүйлөдү. —алима арыдан бери тамагын жасап, койкойгон импорт винолорду ортого койду.  ызы жанында чулдурай отуруп ойноп жатат. ”лам ага конфет берип, тамак ичирип өнтөлөп атты. Ўарактай көпкө отурушту. ћарс түштөнүп алып жумушуна кетти. Үчөө отуруп дагы бирден вино ичкенден кийин  ызгалдак кетмек болду.

-  ана эмесе курбулар, мага уруксаат бергиле, бүгүнкү отуруш менимче абдан жакшы болду, мен курсантмын, силерге ден соолук! Ѕуйруса бир күнү меникине келгиле, мен силерди күтөм, көрүшкөнчө, - деди да коштошуп жөнөөрдө:

- Ѕул отуруш мени да абдан курсант кылды, силер менен бирге болууга да€рмын! - деп —али€ ордунан туруп келип өбүшө коштошту. —алима  ызгалдакты дарбазага чейин узатып келип:

- ∆акшы бар, кызың менен уулдарыңды өөп кой, ћакеңе салам айт, - деп өөп коштошуп кала берди. јл машинасын айдап кеткиче узата карап туруп: "јттиң, бул өз балдарына шашып баратат. ћенчи? ћен жалынып-жалбарып бирөөнүн баласын багып олтурам, алар кайсыл күнү өз энелерине кетип калаары белгисиз, жүрөгүмдү оорутуп кала берем ээ?" деп көзүнүн жашы куюлуп туруп калды. јнын кечиккенинен улам —али€ чыга калып:

- ќй —алима, сага эмне болду? ћен сени кирет деп күтүп жатсаЕ - деп анын көз жашын көрүп селдээ түштү, - —алима, койчу эми, ыйлабачы! - аны колтугунан ала үйдү көздөй басты. Үнсүз үйгө киришти, - —алима, сен мени жек көрүп калдың го ээ, кайдан да айта койдум эле, куураган жаным, жашырынып отурбай ачык айтсам ичинде жаман ойлобойт дебедимби, - —али€ өзүн ыңгайсыз сезип тилдене берди. ∆анетта отурган жеринде күчүгүн кучактап уктап калыптыр.  үн кечтеп калган. —али€ны сыйлап жакшылап коноктоп, баласына көйнөк кийгизип, колуна жүз сом карматып узатты. јл кеткенден кийин: "—агыным, менин —агыным, сен дагы мени таштап апаңа кетесиңби? ћен кантем, кантем? ќорулуу жүрөгүм энең менен жетелешип кетсең көтөрө алаар бекем?" деп ойлонуп дендароо болуп көз алдына —агынды «айна жетелеп кетип жатканы келе калды да:

- —агын, —агын, садагам менин, мени таштаба, мени таштап кетпе! - деп ордунан туруп эшикти көздөй жинди болгондой жүгүрүп жөнөгөндө аны ћарс кармай калды:

- —алима, —алима дейм, сага эмне болду?! - жулкулдатып жиберди.

- ћарс? - —алима аны таңкалгандай карап, - —ен келип калдыңбы, мени кечирчи! - деп башын мыкчый калды.

- јйтчы —алима, сага эмне болду, бүгүн башкача болуп турасың, айтчы бай болгур?

- Ёч нерсе, эч нерсе болгон жокЕ  ызгалдак, —али€ бактылуу а€лдар экенЕ -  олун жа€ артына кайрылып ички бөлмөгө өттү, - ќоба, - улутунуп алды, - јбдан бактылуу а€лдар экен! - креслого отуруп жаагын та€нып алып ћарсты карады, - ћарс, —агынды «айна "алып кетем" деп келсе, ал макул болуп кетип калабы?

- Ёмне деп жатасың —алима? јл келбейт, келсе да —агын барбайт, бирдемени эле ойлоно бересиңби, ошол баланын балакетин алсын!

- ”кчу ћарс, менин курсташым —али€ менен «айнанын атасы бир тууган экен.  ыскасы, «айна анын сиңдиси болот, сездиңби бирдемени? јл атайын —агындын кандай болуп чоңойгонун көргөнү келиптир!

- јнан? - ћарс көңүл бура карап калды.

-  ыскасы, «айна аны жөнөтүптүр, эгер —агын биерде болсо ага өзүн тааныштырып, «айна жөнүндө айтып бермекЕ

-  ызык экен, ошентип айттыбы?

- ∆о-ок, ал эже-сиңди экенин айтып, —агынды сураганда мен жаман болупЕ

- ∆ана ошон үчүн ыйлап жаттың беле? ћага ачык айтсаң үйдөн даам сыздырбай кууп чыкмакмын, - ћарс үйдүн ичинде ары-бери баса берди: "Ѕайкушум ай, минтип отурса, жинди болуп кетет го, же жүрөгү кармап өлүп калсачы?! ∆араткан, муну эмнеге мынчалык азапка салдың, оорубай жанымда уза-ак-узак жүрө берсе кана, кандай болгондо санаасын тындырам, канткенде аны сактап калам? ќйлонбо десем да болбойт, чын эле эми ∆анеттанын эч кимиси табылбаса экен, кан-жанымдан жаралгандай мен аны жакшы көрөм. ƒеги —алима экөөбүздүн тагдырыбыз оор болду. —алимага жөн-жай түшүндүрөйүн, "ойлонбо, баарына да€р бол, сенин ден соолугуң ∆анетта экөөбүзгө керек, ооруп калба" деп айтайын" деген чечимге келип, анын жанына отурду. јл отураары менен ∆анетта ага жармашты:

- јта, ата, апам ыйлады, анан мен дагы ыйладым, "ыйлаба" десең апамды, - деп атасын быйтыйган колдору менен кучактап алып эки бетинен өөп, кайра —алимага барды да анын көз жашын сүртүп, - апа, ыйлабачы, атам экөөбүз дагы ыйлап калабыз, ыйлабайсың ээ! - деп чопулдата өпкүлөп кирди.

- јпаң ыйлабайт, кызым, ал бүгүн эркелеп жатат, - ћарс —алиманы карады, - џйлаба ээ апасы, ыйлабайм деп сөз берчи!

- џйлабайм, ыйлабайм, садага, көлөкөм менин, көпөлөгүм менин, мен эми эч качан ыйлабайм, - —алима ∆анеттаны кучактап бооруна кысып, - ырысым менин, жанымда сен болсоң болду, - ”лутунуп алды, - јр бир мүнөт, ар бир күн сайын, качан келип "—агынды төрөгөн менмин, сенин акың жок анда, алып кетем" десеЕ - ћелтиреп бир чекитти карап сүйлөй берди, - ћен ошондо аны кармап кала албайм да ээ? јнткени ал чындыкты айтып өз баласын менден тартып алат даЕ

- —алима, жаным десе, сен минте берсең өзүңдү-өзүң жоготуп койосуң го. ∆аныңда мен, ∆анетта, —агын үчөөбүз турабыз го, аны алып кете албайт, балаң сени жакшы көрөт, таштабайт! -  учактап бооруна кысып чачынан өөп, - ќйлонбочу, мынчалык сага эмне болду деги? јлса алып кетээр, өзүңдү карма, ден соолугуңду сакта, ∆анетта экөөбүздү а€! - деп аны тынчтандырды.

- јлса алып кетээр дейсиңби? - —алима аны жаштуу көздөрү менен карады, - Ёмне, сага баары бирби, же «айнаны а€п жатасыңбы?

-  айдан а€йм, сени сооротуп, тынчтандырайын деп атам го, анан адам деген баарына да€р болуш керек, сен өзүң мугалимсиң, түшүнөсүңЕ

- џрас эле баарына да€р болушум керек, туура айтасың, балким ал эртең келээр бүрсүгүнү же анын эртеси келээр. Өз энесине баланы бербей коюуга менин акым жок да, бала өз энеси менен болууга тийиш. ћейли, менин ∆анеттам жанымда болсо болду. —агыным аман жүрсүн кайда болсо деле, туура айтамбы? - џзалуу жылмайып ћарсты карады, - ћен туура кылдымбы?

- —алима, аны азыр эле алып кетип жаткан жок, көп ойлонбочу эми! ћынчалык сабырсыз экениңди билбепмин ушул убакка чейин. ќоруп каласың, ыйлай берип башың да ооруйт, - ордунан туруп серванттын суурумасынан дары алып келди, - ћына бул дарыны ичип алчы, эс аласың. Өзүңдү а€ганды билбей, бала болуп кетесиңби, билбеймЕ - —таканга суу куюп келип дарыны ичирди, - ∆аным, сенин амандыгың, ден соолугуң бизге керек, уктай гой, уктап эс ал, нервиң бузулуп турат. јкмак, жанагы а€л деги кайдан келип калды? - јнын көкүрөгүнө жөлөнгөн бойдон уктап баратканын көрүп: "Ёс алсын, байкушум десе, катуу тийген экен.. “алашса эмне болоор экен? ∆о-ок, мен «айнага сөзсүз жолугуп аны келгис кылам, ата-энесине барам керек болсоЕ" деп ойлонуп отуруп улам —алиманын кыйналып турган өңүнө карап койот.  атуу уктап калганда аны акырын диванга жаткырып үстүн жылуулап жаап койду. јнан ∆анетта менен отуруп ойноп жаткан кызына эзилип алды:

- —адага болоюн көпөлөгүм десе, апаңдын ден соолугу жакшы болуп кетсе экен, экөөбүздү жетимсиретпесе экен, - деп ∆анеттаны көтөрүп алып үйдө ары-бери басып жүргөндө телефон чыр этти:

- јло-о, - ћарс ала коюп үн салды, -  им бул?

- ”гуп жатам, сага жаман болду го ээ, бирок а€лың бирөөнүн баласына ээ болом деп ойлобосун, баары бир балам мени табат, силер ушуну билесиңерби? ’а-ха-ха! - телефондогу үн өчү бардай мазактай күлдү, - ј€лыңа айтып кой, —агынды менден ажыратып алам деп убараланбай эле койсун, баары бир ал менин балам, уктуңбу, менин балам!

- «айна, сенсиңби? - ћарс —алима уктап жаткан жакты карай акырын сүйлөдү, - "Ёсиң барда этегиңди жый" деген, үнүңдү басып, жаагыңды жаап кал, баланы алагды кылба, аны мен сага "алып кет!" дегенде таштап кетип, эми эмне келжиреп жатасың?!

- ’а-ха, мен эмес сен келжиребей угуп тур, сенин туубас катының эмесмин мен, —агындан башка эки балам бар, күйөөм бар, бирок мен а€лыңа тынчтык бербейм, сен ушуну билип ал, жашоо бербейм, өзүнөн-өзү жок боло турган болот!

- ∆ап оозуңду «айна, мен сага жамандык кылган эмесмин, бизди тынч кой, жашообузга киришпе. —алима сага эч нерсе кылган жок!

- —енби? —ен мени ошол туубас үчүн үйдөн кууп баламдан бөлгөнсүң, ал жамандык эмеспи? ћенин сага деген сүйүүмдү тепсеп куу баш катынды киргизип алгансың, өлбөй өчүмдү, кетпес кегимди мен ушинтип алам! ƒавай, телефондон эмдиги жолку жолугушканга чейин! - “елефонду коюп койду. ƒел болгон ћарс "түүт, тү-үт" деген үндү тыңшаган бойдон туруп сөгүнүп алды. јнын айласы кете уктап жаткан —алиманы карап тура берди: "Ёмне кылуу керек, телефонду бузуп салайын да номерин которуп койоюн, болбосо чала берип байкушту өлтүрөт. јнсыз да жаман абалда турат, “абылдыдан кийин болбой калды" деп ойлонуп атты.

ќоба, дагы алардын жашоосунда түгөнбөгөн түйшүктөр жаткан болчу.

”йкунун дарысынын күчү менен —алима ошол бойдон түнү бою уктады. Ёртең менен ордунан туруп алып эшикке чыгып келгенден кийин бети-колун жууп ашканага кирип тамак да€рдоого киришти. Үйдө уктап жаткан кызы менен күйөөсүн ойготууга басканда дарбазадан ичке кирип келаткан кайнатасы менен уулу —агынды көрүп токтой калды. —агын аны көздөй жүгүрүп келип кучактап калды.

- јпа, мен келдим!

- —адага кетейин уулум, келдиңби? - —алима —агынды өпкүлөп колунан ала кайнатасы менен учурашты.

- —агын силерди сагынып кетем дегенинен алып келдим. ћарс үйдө беле?

- ќоба, ал тура элек, кириңиз үйгө, - Үйгө алар кирип келгенде ћарс жаңы туруп жаткан. јтасы экөө көрүшүп, анан таңкы чайды чогуу ичип, јкмат шашылыш эле жөнөп кетти. ћарс жумушуна кетип, —алима эки баласы менен калган. “үш ченде дагы телефон чырылдаганынан ала койсо:

- јло, угуп жатасыңбы, ћарс? ћен силерге тынчтык бербейм, мен баары бир баламды алып кетем, туубас катының бирөөнүн баласы менен бактылуу болгону жүрөбү?! —агын мени акыры түшүнөт, менин өз энеси экенимди билет, ошондо катының туубас, куу баш экенин даана сезгенде бирөөнүн баласы ага бала болуп бербесине көзү жетет, бөрү баласы ит болбойт! - —алима трубканы кармаган бойдон нес болуп, бир колу менен жүрөгүн мыкчый жыгылып баратты. “рубкадагы үн: "...угуп жатасыңбы, бөрү баласы ит болбойт! јл сенин жана менин балам, —алимага эч ким эмес, курулай балага үйрүлө бербей аны мага бергиле!..." деп какшай берди. —алима калган сөзүн уккан жок. —алиманын жыгылып калганын көргөн —агын жүгүрүп жетип:

- јпа, апа, сага эмне болду, апа?! - деп чырылдай жулкулдатып жатканы ага угулуп турду. “рубка салаңдай "түүт, тү-үт" деп жатты көптөн кийин. —алима зорго оозун кыбыратып "дары" дегенге жарады, —агын жүгүрүп жетип дарысын алып келип берди эле, бир таблетканы оозуна салып, "суу" деди ордунан турууга аракеттенип. —уу алып келип берди.  өптөн кийин турду да диванга барып жатып алды. јңгыча ∆анетта ойгонуп ага —агын тамак берип, кийинтип койду. Ёкөө апасынын жанында үрпөйүп ойнобой карап отуруп алышты.  ыйналып турса да —агынды улам карап: "...бөрү баласы ит болбойт! —алимага —агын эч ким эмес!" деген сөз кулагына жаңырып туруп алды. јнан та€нып туруп барып ћарстын жумушуна телефон чалууга үлгүрдү да кайра диванга жетпей дагы жыгылды. —агын аны ыйлап жулкулдатып, анан дарысын эстей дагы бир данын анын оозуна салып, башын көтөрүп суудан жуткурду. ћарс келгенде өңү боппоз болгон —алима зорго жаткан, врач чакырып ооруканага жаткырды. ќшондо эстеди телефонду сууруп койбогонун, жини келип телефонду жулуп ыргытып талкалап салды. —алиманын абалы өтө оор болуп жатып, кайра-кайра өзүн жоготуп, кайра эсине келип, он күндөй ооруканада жатты. јкырындап жакшы болуп баратканда: " ой мен эмнеге эле жанымды кыйнап жатам, төрөбөгөнүм жалган беле? Ѕала аныкы экени чындык, мен чындыктан качып кайда барам? Ѕир жолу өлүм гана күтүшүм мүмкүн, кичинекей ∆анеттам жанымда болсо болду" деген ойго токтолуп —агынга жүрөгү муз болуп тоңуп туруп алды. ќшол күнү ћарс эки баласы менен келген.

- јпа!

- јпа! - дешип экөө келип кучактап калышты. Ёкөөнө жүрөгү толкундана кубанып —агынды кучактап өпкөнү келатып: "јл менин балам!! јл менин балам!!!" деген үн жаңырып, дароо ∆анеттаны өөп көтөрүп эркелете кетти.

- —адагам менин, алдыңа кетейин көлөкөм, ыйлаган жоксуңбу, мени сагындыңбы? - деп аны менен алектенип калганда —агын томсоро туруп калды. јны байкаган ћарс:

- Ѕиз уулум, кызым үчөөбүз сени сагынып келдик ээ, уулум? - деп уулунун колунан кармап, - ∆анетта кичинекей да, сен чоңойдуң, жакында апаң үйгө барат, - деп күлө карады. —алима андан кийин деле —агынга көңүл бурбай калды.  анчалык аны мурункудай кучактап энелик мээримин төгүп эркелеткиси келип турса да «айнанын үнү кулагына жаңырып туруп алчу болду. ћарс аны үйгө чыгарып келгенден кийин этиеттеп мамиле кыла баштады:

- ”улум, карындашың экөөң апаңдын тынчын албагыла, ооруп калат, - деп аларды өз бөлмөсүндө ойноого киргизди.

- ћарс, мен жакшымын, балдарды антпей эле койчу, ойной берсин, - деди —алима жылма€.

- ∆аным, сенин жакшы болуп калганыңа кубанып отурам, уул-кызыбыз ойноп, чарылдашып тынчыңды алабы деп ойлоп атам.

- Ѕалдардын ойноп күлгөнүнөн мен ырахат алаарымды жакшы билесиң. ћени алардан бөлбө!

- —енден кантип бөлөм, жаным, бала деген бала, бирдемени талашат, анан чырдашат, сени кыйнап койобуЕ

-  ой эми, бир аз күн өзүнчө болсо боло турсун, кадимкидей болуп кетсем жанымда болот, - деп үндөбөй карап калды. Ёкөө тең унчукпай телевизор көрүп отурганда ∆анетта:

- јта, мен апамдын жанына бара берейинчи? - деп бөлмөнүн эшигин ачып башын чыгарып сурады.

-  ел, келе гой кызым, - —алима аны көздөй кулачын жа€ башын ийкеди.

- ћенчи ата, мен жалгыз каламбы? - —агын анын артынан аларды карады.

-  ел балам, сен дагы келе бер, бирок тынч отургула ээ? - ћарс аны өзү чакырды, —алиманы караса ∆анеттаны кучактап телевизорду карап отуруптур: "Ѕул —агынды жаман көрүп калдыбы? «айна ачуу сөз айтып койгон го, эн-неңди акмак, өз энесиндей бапестеп турган эне-баланы жат кыла турган болду" деп ойлонуп кетти. —агын атасынын жанына отурбай —алиманын жанына келип отуруп жөлөнүп алды. —алима үндөбөй мисирейип: "кайдагы бир ичимден чыкпаган балага өпкө-жүрөгүмдү чапсам да болбойт тура, кааласа азыр алып кетсин" деген чечимге келген эле.

- јпа, - —агын —алиманын ∆анеттаны кучактап алган колун тарткылады, - јпа, мени жаман көрүп калдыңбы?

ћарс менен —алима бири-бирин карашты:

- Ёмнеге, уулум? - —алима өзүн кармана аны бир колу менен башынан сылай эркелетип койду, - —ени эмнеге жаман көрмөк элем, сен эми чоңойдуң, окуп жатасың, ∆анетта кичинекей, - деп ойлуу аны карады.

- јпаңа эркелей бербе, сен жигит болуп калбадыңбы, апаң ооруканадан жаңы келди. јга тынчтык керек, уулум - ћарс аны карап күлүп койду, -  атын алгыча эле эркелегиң келип турабы?

- ∆о-ок, мен эми экинчи класска окуйм да, ээ?

- јнанчы, экинчиге окуйсуң, ∆анетта болсо бешке чыкты, азыр ∆анетта эркелесе жарашат.

- ќоба. ћен мындан кийин эркелебейм, апам ооруп калбасын, э?

јлар үндөбөй калды. ћарс өзү ашканага барып кечки тамакты жасап жатты, оюнда —агын: "—алима аны ушул бойдон жаман көрүп калабы же ийиир бекен? «айнага жолуксам бирди көрсөтмөкмүн, акмак атын десе, ойлоп тапкан экен, адам өмүрү ага чымын өлгөнчө сезилбесе керек. —алима жүрөгү оорукчан болуп калды, ага этиет мамиле жасабаса болбойт" деп ойлоно берип тамагын бүтүп аларга тамак берди. —алима жаткан жеринен ичти, анткени врач аны "көп кыйналба, ойлонбо, таза абада сейилдеп көңүл ачканды унутпа" деген эле. ћарс өнтөлөп жанында болуп жатты.  өңүлүн көтөрүүгө аракет кылып, күлкүлүү сөздөрдөн айтып күлдүрүүгө аракеттенет. ќкуу башталаарына аз калганда чогуу чыгып —агынга кийим-кече, китеп, дептер жана дагы окууга керектүүлөрүн сатып беришти. „огуу паркка сейилдеп, кечкурун үйгө келишти.

Ѕара-бара —алима кадимкидей жакшы болуп калды. Ѕирок ал —агынга салкын болуп кала берди. ћурункудай үзүлүп түшө бербей кийим-кечесин таза жууп, тамагын жасап берген менен анча көңүл бөлбөйт. —агын апасынын мындай мамилесинен улам кээде: "Ёмнеге мени апам жакшы көрбөй калды, мүмкүн ооругангадыр, анда ∆анеттаны менден да жакшы көргөнү эмнеси?" деп ойлуу тартып кетти.

ќкуу башталганынан он беш күн болуп калган, коңгуроо кагылып окуучулар сыртка чыккан кезде шаша баскан «айна окуучулардын арасынан —агынды издеп жүрдү: "“ааныбай калдым го, сураштырайын" деп ойлоп бир кыздан сурады.

- —агынбек деген баланы тааныйсыңбы?

- ∆о-ок, ал канчада окуйт?

- Ёкинчи класста болуш керек эле, ћарс уулу —агынбек.

- Ѕилбейм, башкадан сураңызчы, мен тааныбайт экемин, - тиги кыз жүгүрүп кетип калды. «айна айласы түгөнө мектепке кирип келатканда анын алдынан жыйынга катышып —агынды жетелеп чыгып келаткан ћарс чыга калды. Ёкөө тең бири-бирин тиктеп туруп калды, —агын экөөнү карап анан:

- јта, мен кете берейин, машинада отуруп турам! - деп жүгүрүп кеткенде «айна шашып калды:

- —агын! - ћарс аны сүйлөтпөй:

- Ёмне керек сага? Ѕала сага эми керекпи?  елбе экинчи, бул сенин балаң эмес, —алима төрөтканадан алып баккан, сенин балаңды ћосквадагы мектеп интернатка жөнөтүп жибергем!

-  антип, сен эмне аны багууга кудуретиң жетпей калды беле? - «айна андан ары эмне дээрин билбей башын жерге салып жөнөй берди.

- Ѕала керек болсо ошол жактан таап алып ал! - ћарс анын артынан кыйкырып калпты ойлоп тапканына кудуңдай машинасын айдап жөнөдү: "“аптакыр үмүтүн үзсүн, экинчи балам деп келбей калат" деп ойлонуп үйүнө көңүлдүү келди.  елсе  ызгалдак келип —алима менен отурган экен.

- ќо кел  ызгалдак, жакшы жүрөсүңбү, балдар чоңоюп жатабы, ћакенин ден соолугу жакшыбы? - ћарс аны көрүп эле бакылдап ал-абалын сурап кирди.

-  елдим, баары жакшы. ћакең болсо ба€гыдай эле, оорунун азабын тартып жатат, телефон чалсам эч жооп бербейт, кабар алайын деп эле келгем.

-  елгениң жакшы. —акиш оорусунан сакайды, ырас келипсиң, бир аз отуруп эрмектешип кет, - деп өзү ашканага кирип тамак да€рдай баштады.  өптөн кийин ћарс кирип келгенде  ызгалдак:

- ћарс, шеф повур болуп калгансың го, ушу сенин жасаган тамагың ширин болсо керек ы€?

- јлбетте, менин тамагым жагат силерге, айрыкча уул-кызым жактырат, - деп кудуңдап тарелкага тамак куюп алдыларына коюп, - кана айымдар, тамакка карагыла, - деп шайырлана сүйлөп кирди. Ѕири-бирин тамашалап отуруп анан  ызгалдак үйүнө жөнөдү. —алима аны эшикке узатып чыкты. Ќегедир —алима курбусуна ички сырын айтып жеңилдеп алгысы келип турду. ћашинага отуруп рулду кармап от алдырмак болгондо —алима анын жанына отуруп алып суз көз карашы менен:

-  урбум, мен ички сырымды сени менен бөлүшүп жеңилдеп алгым келип турат, - деди ойлуу карап.

- ћен да€рмын курбум, айт, айта бер: жүрөккө толгон бугуң бар болсо угууга да€рмын.

- ћенин төрөбөгөнүм өмүр бою жүрөгүмө так түшүрүп, арманымды арбыттыЕ - —алима ага курбусуна болгонун айтып келип: - —агынды негедир жек көрүп бараткансыйм, кандай жакшы көрчү элем! Ѕир туруп балама боорум ооруп кетет, эмне кылаарымды билбей жан дүйнөм жабыркап бүттүЕ

-  урбум, сен капа болбо, баланын көңүлүн калтырбай эле кой, энесин тапкан күндө деле сени кыйбайт, таштабайт. јнын энеси сенсиң! Ѕарса бараар, бирок ал сенден эч кайда кете албайт, -  ызгалдак —алиманы жубата, көңүлүн көтөрүп отурду, - өзүңдү да кыйнаба, баланы да кыйнаба, эч качан өзүңдү таштаба!

- џрас айтасың, көңүлүн калтырбайын, баары бир мага келет, таштабайт, мени кыйбайт ээ? - —алима ажарлуу жылма€ курбусун кучактап өөп алды, - ыраазымын курбум, сенин берген кеңешиңе ыраазымын! - деди да машинадан түшүп, колун булгалап койду, - ∆акшы бар, кызыңды өөп кой!

 ызгалдак жылма€ башын ийкеп, машинасын ордунан жылдырып жөнөдү. —алима көңүлү көтөрүлө үйгө кирип кадимкисиндей балдарына айланып-кагылып, —агынды өөп, сабактарын окутууга отурду. ћарс анын өзгөрүлүп калганына ичтен кубанып алды: "буйруса кадимкисиндей болуп баратат, —агынды өзүнөн алыстатпай жакын кармап, эне-бала сый болсо экен. —акишим, —алимама менин!" деп өзүнө-өзү батпай сүйүнүп атты. —алима жакшы болуп калгандан кийин жумушуна чыга баштады. —агын мектепке барып келет, ∆анетта бойтоңдоп —алиманын жанында. Үй-бүлөнүн түйшүгү, балдарын тарби€лап, уулун кийинтип сабакка жөнөтүп жаны тынбай жашоонун машакатына сүңгүп кирди.

- —алима, сен кыйналып кеттиң, агамдын кызын алып келсемби, жардам берип турсун.

-  ойсоңчу, јсема бойго жетип турат, "иштейм" же "окуйм" деп койсо шагың сынып калбасын.

- јсема антпейт, байкемдин сөзүн эки кылбайт, сен жакшы болуп өзүңө келип ооруңдан так сакайып кетсең анан окуйбу-чокуйбу, кете берет да, ага чейин —агын чоңоюп калат, ∆анетта кол арага жарап калат, анан өзүң менен өзүң болуп канга салам бербей каласың, - ћарс аны эркелете өөп койду.

- јзыр деле оорубай калдым, кадимкидеймин, кабатыр болбочу, жакшы элемин го? -  үйөөсүн жалжылдай карады.

- ∆о-ок берекем, сен али жакшы боло элек экенсиң, жумуш жасап кыйналсаң ооруп каласыңбы деп чоочуп атпайынбы?

-  удай сактасын, алтыным, сен экөөбүздү кошкон кудай машакатты кошо жазган тура, мындан аркысы жакшы эле болсо болду, менин да ойлогонум сенин ден соолугуң, тарсылдап иштеп жүрө берчи, балдар бой жетсе аларды окутуп-чокутсак анан түйшүктөн арылаарбыз.

- Ёч коркпо жаркыным, кудай буйруса биз бактылуубуз, сен гана ойлонбой, оорубай жүрсөң баары болот, ардагым, - Ёкөө өбүшүп жатканда —агын кирип эки бетин жаап калды, ∆анетта дагы чыгып экөө бири-бирин карап күлүп алып, алардын жанына келип ∆анетта —алиманы, —агын ћарсты далыга аста чертип койду эле экөө эки жакка бөлүнүп, балдарын карап каткырып жиберишти.

***

 албүбү жумушуна келип, адаттагысынан сырткары көңүлдүү иш баштады. Ќегедир өзүнчө эле өрөпкүп ба€гы жаш кезиндегидей жүрөгү ээлене берди: " убанычтуу сөз уксам экен, неге эле жүрөгүм ээлигет, кудай ай, жакшылык болсо экен" деп ойлоп кагазга үңүлдү. ∆аңы эле обед жасаганы турган, кабинетке јвазбек кирип келди.

- —аламатсызбы,  албүбү “емирбековна?

- —аламат, кел!

 албүбү башын ийкеп коюп, кайра кагазына карады. јнын бул мамилеси аны ыңгайсыз абалда калтырдыбы:

- —из менен олуттуу маселе боюнча сүйлөшүшүм керек.

- ћенин азыр убактым жок, оорулууларды көрүшүм зарыл, сен бүгүн эмес, дагы бир күнү келчи, -  албүбү карабай жооп берди.

- Ёмнеге сиз дайыма мени укпайсыз, мен сизди үйгө чакырып келдим, апам сиз менен сүйлөшкүсү келет.

- ƒагы эмнени айтайын дейсиң јвазбек? ћени кыйнадың го, апаң менен мен эмнени сүйлөшмөк элем? ќйлосоң, менин жашым элүү алтыда, сеники отуз алты, жыйырма жаш айырмабыз бар, у€лсаң боло?!

- ”€ла турган эмнем калды?! ћени алдымда же бир чоң бакыт, же армандуу өлүм күтүп турат, - јвазбек отургучка уруксаатсыз отуруп, аны тикчие карады, - Ёмне, мен сизге мокочо көрүнөмбү, келесоо көрүнөмбү?!

- јвазбек, азыр жөнө, бул жерге сырт адамдардын киришине тыюу салынган, көрүнсөң мен сөгүш алам, мен ишимден калбайын, бар эми! - ќрдунан турду да анын жанына келип, - “ур өйдө, эшикке чык, мен жумушумдан калбайын, - деп калганы ачып колун жаңсады, - Ѕол эрте! јвазбек ордунан шылкы€ турду да аны бир карап коюп босогодо туруп алып:

- ћен бүгүн сизге кечинде сөзсүз келем! - деп чыгып кетти.  албүбү унчукпады. Ёч нерсе болбогондой оорулууларды карай кадам таштады. јр бир палатаны кыдырып оорулуу менен сүйлөшүп, керектүүсүнө кайрадан укол, дары дайындап, анан кабинетине келди.  өпкө отурду: "Ёмне кылыш керек, канткенде муну өз жолуна салам, башыма балээ болуп чыгабы же бактымбы? ƒеги бул мурун кандай адам болду экен, өжөрбү, көк бетпи же ашкан тажаалбы, деги кандай жан?" деп ойлонуп отуруп түш болуп калганын билбеди. ќоруканага тез жардам менен бир а€лды алып келишти. јбалы өтө оор экен.  албүбү аны карап көрдү да, операционныйга алып жөнөштү: "Ѕул —ейде го, байкуш катуу ооруп калган экен, күйөөсү бар болду бекен, балдары чоңоюп калгандыр?" деп операци€ жасаганга киришти.  өпкө алышып жатып акыры ичегинин түйүлгөн жерин таап чыгып, карайып кеткен жерин кесип кайра тикти: "ƒемек жашайт, аман калды" деп сүйүнүп алды. Ќаркоздо жаткан —ейдени көпкө карап коридорго чыкканда аны ƒарман, анын чоң баласы алдын тосо:

- ƒоктур, кандай, абалы жакшыбы? - ƒарман аны үмүттүү карады.

- јпамдын абалы жакшыбы? - Ѕоз улан да кабатырлана сурады.

- Ѕаары жакшы, эч кам санабагыла, буйруса эки-үч күндө туруп калат, бүгүн үйүңөргө барып эс ала бергиле, -  албүбү аларды күлүмсүрөй балага айрыкча көңүл бөлө жооп берди, - јпаң жакшы болуп кетет.

- –ахмат эже, сизге ыраазыбыз!

-  удай колуңа дарт жолотпосун, айланайын, - ƒарман саал бүкүрөйүп калган белин түзөй унчукту, - ылайым бактылуу бол, садага!

- –ахмат, айтканыңар келсин! -  албүбү ƒарманды да тааныды: "Ѕаласы татынакай болуп чоңоюп калыптыр, өзүнө келсе мени тааныйт чыгар, ƒарман тааныбады" деп кабинетине шашты. ”лам өткөн күнү эсине түшүп, көздөрүнө жаш кылгыра түштү. ќшол учурда эшикти бирөө тыкылдатып калды.

-  ире бергиле! -  албүбү ордуна отуруп жатып кирген адам ƒарман экенин көрдү, - ќтуруңуз!

- –ахмат айланайын, мына муну атайын кемпириме керек болот деп ала келгем, колуң жеңил жакшы акжолтой доктур экенсиң, ушуну алып кой, садага! - ∆оолукка оролгон акчаны чечип алып анын алдына коймок болгондо  албүбү ордунан турду да жанына келип акчаны алып колуна карматты:

- Ѕашка керегиңизге жаратыңыз, ал эми кемпириңиз кудай буйруса он, он беш күндө жаныңызда болот! - деп жылма€ караганда ƒарман ага жал-жал карап:

- ƒоктур, мени у€т кылдыңыз, мен атайын операци€ жасаган доктурга берем деп ала келгем, башка керегиме табылат, ушуну алып кой баламЕ - деп ордунан турду.

- ∆ок, болбойт аба, эч нерсенин кереги жок, андан көрө бара берсеңиз болот, -  албүбү аны сырдуу карап койгондо, ал чыгып баратып кылчайды.

- Өмүрүң узун болсун, колуңдан далай оорулар сакайып, алкышка татый бер, рахмат кызым, - деди да, каалганы жаап чыгып кетти.

 албүбү ырахаттана чиренип алды, анан улутунуп: "Өх" деп ордуна отуруп: "Ѕүгүнкү менин кубанычым ушул тура! Ѕайкуш —ейде, карып калыптыр, өзүм жакшылап карайын, менин бул жашоодо а€й турган эч нерсем жок.  им үчүн жашаганым да белгисиз" деп ойлоп отурду. јвазбекти ойлоду, арадан алты ай өттү, ар бир күнү гүл жөнөтүп, өзүнө кыйынчылыктарды алып келсе да, жибибегенине таң калат. јвазбекке боор ооруп кетти: " ой, ал да адам да, бир жолу анын чакырганына барып койоюн. јпасы эмне дээр экен, угайын, адамча сүйлөшөйүн, тагдырыма эмне жазса ошону көрөйүн.  анча далбастады, ошонун айынан ќсмондон ажырадым". јнан туруп: "Ѕаса, ќсмон эмнеге менин көңүлүмдү калтырды экен? Ѕалким ал јвазбектен корккондур, же мени өлтүрүп койобу деп чочугандыр, же мени а€гандыр" деп ойлоно берип, өз суроосуна өзү жооп таба албай кыйналды. ќорулууну палатадан көрүп келип, анан кайрадан укол жазып берди. јнан —ейденин жаткан палатасына кирип караса, ал уйкудан ойгоно элек экен.

- —вета, бул оорулууну жакшылап карап, ойгонгондон кийин укол жасап, оозуна суу тамчылатып тургула, эгер кан басымы көтөрүлсө мага чалгыла, - деди  албүбү медсестрага.

- ∆арайт,  албүбү “емирбековна! - —вета чыгып кетти.

 албүбү саатты карады. ’алатын чечип кийинди да, сумкасын алып чыгып баратып —ейдени бир көрүп анан жөнөдү. јл сыртка чыкканда таза абага сергий түштү, эртеден берки эзип жаткан ойлор жел менен кошо алда кайда сиңип жок болуп, көңүлү көтөрүлө түштү. јры жакта өзүн күтүп турган јвазбек алдын тосуп утурлай басты:

-  еттикпи? - деди ал дароо эле.

-  етсе кеттик! -  албүбү ойлонбостон машинага отурду, машина ордунан жылып зымырап кетип жатты. Ёкөө үнсүз, алдыдан түпсүз узун жол, ойлорду самандай сапырат, жарым сааттай убакыт өткөндө ба€гы  албүбү келип кеткен кабат үйдүн алдына келип токтошту. јдегенде өзү түшүп  албүбү отурган эшикти ачты да:

-  елип калдык, жүрүңүз, - деп јвазбек ага жылма€ карады.  албүбү үндөбөй түштү да јвазбектин артынан басты. јвазбек тааныш эшикке келип кнопканы басты эле тааныш келин эшикти ачып:

-  елгиле, кириңиз үйгө, - деди.  албүбү үнсүз үйгө кирип: "Ёмнеге чакырды, апасы кандай ой менен чакырды экен, эмнени сүйлөшөт?" деп ойлонгуча аны чоң залга ээрчитип киришти. “өрдө жетимиштерге барып калган балпайган ажарлуу кемпир отурган экен, - јпа, конок келди, - деп ¬енера апасына кайрылды.

-  ел айланайын, отур мындай, -  емпир ага жанынан орун көрсөттү, -  андай, жакшы жүрөсүңбү, балам?

- ја-аа жакшы, эне, -  албүбү ыңгайсыздана отурду да, - „акырыпсыз, - аны карай жооп күтүп калды.

- Ўашпа кызым, чай ич, жай отур, сөз качпайт, - байбиче ойлуу колундагы шакектерин кармалай унчукту, - Ѕул жашоодо кеңешип иш кылсак баары чечилет, кам санабай отуруп тур!

¬енера дасторконун жайып үстүн толтурду. „ай куюп адегенде апасына сунуп, анан  албүбүгө карады:

- „айга караңыз!

- –ахмат! -  албүбү чыныны алып нандан алып кол учу менен чымчый оозуна салып чайдан ууртап, кемпирди көз кыйыгын сала карап коюп отурду.  өптөн кийин байбиче тамагын жасай сүйлөдү:

-  ызым, менин жалгыз балам акылынан адашып, бала-чакасынан кечип далбастаганча сүйгөн а€л ким, кандай жан экенин өз көзүм менен көрүп, сөзүн угайын дегем, - ∆ай сүйлөп  албүбүнү карады.

- Ёне, мен јвазбектин мындай жолго барышына каршымын, анын өзүнө канча айттым, мени түшүнбөй эле кыйнап жатат!

- “үшүнөм, уулум өз оюн бербеген кежир, бала кезинен ошондой, эми эмне кылайын деген оюң бар? - кемпир  албүбүнү сынай да, ишенимдүү да карап турду, - Өзүңдүн бир чечимиң бардыр?!

- ћен јвазбектин оюна каршымын, мына сиздерге айтып коюшум керек, ал мага канча, кандай жагымсыз иштерди жасады, менин сиздердин алдыңыздарда ачык айтайын деген оюм, мен андан бир топ улуумун, жашоомду тынч өткөрүүнү гана ойлогон а€лмын!

- “уура , - деди эне аны карай, - —ен өзүңдү гана ойлоп жатасың, јвазбекти да ойлошуң керек элеЕ

- —из мени туура түшүнүңүз, мен таптакыр каршымын! -  албүбү ордунан тура калайын дегенде эне аны аста гана этегинен кармап отур дегендей басып койду.

- Ўашпа, сен али ойлонбопсуң, кызым, менин уулумдун тагдыры сенин колуңда турат. ∆акшылап ойлонуп чеч, мен јвазбектин чечимине түздөн-түз кошулам, сүйүү деген адамды көлгө чөктүрүп, отко күйгүзүп, акыры шамал учурган камгактай керексиз кылып айталаада калууга аргасыз кылат. —уранам сенден, кызым, уулумду сактап кал?!

- Ѕул эмне дегениңиз, уулуңузду урушуп койгондун ордунаЕ -  албүбү энени таңгала карап, - Ёкөөбүздүн жашообуз кантип, кандай болот, ойлогон жоксузбу? - деди эле јвазбек кирип келди:

- ћен ойлоп койгом, эң сонун болот, баары жакшы болот, мен сизди каалагандай жашоого жеткирем!

- јвазбек! -  албүбү аны караганда эне жер караган бойдон үн катты:

- ”улум эмне десе мен макулмун, сен менден, элден тартынба. ќйлон кызым, өз тагдырыңды ойлон, кеч боло электеЕ

-  ызыкЕ -  албүбү ордунан туруп эшикти көздөй басты, ага эч кимиси үн деген жок. ¬енера аны ээрчий басып каалганы ачты да узата карап кала берди.  албүбү кубанаарын же кайгыраарын билбеди. Ёми сыртка чыкканда јвазбек артынан келип машинасын от алдыра эшигин ачты.  албүбү үндөбөй отуруп алды. јвазбекти карагысы келбеди, караса эле сүйүп калчудай болуп туруп алчу, анткени анын “илекке окшоштугун көрүп жүзүнө кароодон качып, ар дайым башка жакты карап кетчү: "∆ок-жок, мен јвазбекти сүйө албайм, “илегим алда качан өлгөн, менин сүйүүм ошону менен бирге өлгөн, мен бүрдөбөй куурап калган даракмын. ћенин та€наарым, ишенээрим жалгыз үмүтүм - жумушум" деп ойлоп кете берди.  өптөн кийин јвазбек  албүбүнү карады да:

- ќоба, мен үйдөгүлөрдү да кыйнадым. јпам карып калды, ал неберелерин жакшы көрчү, аларды абдан сагынды, мен жалгыз сени ойлоп жинди болуп баратканымды көргөн апамдын зээни кейиди, ыйлап-сыктады, акыры сизге үйлөнүүмө макул болду, - деди жолдон көзүн албай.

- јвазбек, сен өзүңдүн кежирлигиңден жасаган ишиңди туура деп ойлойсуңбу? Ѕалдарыңдын убалы кимге, алар бир кезде сени эмес мени күнөөлөшөөрүн билесиңби, мен үй бузар, азгырык болуп көрүнөм алар үчүн, неге өз сүйүүңдү таңуулайсың да, менин жүрөгүмдү ойлобойсуң?

- Ѕилесизби, жүрөгүм ооруп ооруканада көп жаттым, ошол кезде түшүмдө бир а€лды көрө берчүмүн, ошол а€лды мен таптым, ал сиз!

-  ойчу?

- „ын, өзүм да билбей кетем, эмне болуп баратканымды өзүм билбейм, сизге жетип, сиз менен болсом эле дүйнөм түгөл болчудай сезилет, ишенсеңиз мен жинди болуп баратам, сактап калыңыз!

- ћейли эми, сөздү көбөйтпөйлү, мен келип калдым, - жолду карап - токтот, жеттим, - деди.

- —изден оң жооп уга элекмин, эмне кылабыз, качан, кайдан сүйлөшөлү?

- ћен ойлоноюн јвазбек, жашоо оюнчук эмес, жети өлчөп, бир кесиш керек!

- "ќйлоноюн" деп мени канча ирээт жайгарып кутуласыз да, кайрадан жолугушуудан качасыз, мени жаш баладай ойнотуп жатасыз, кана, чечкиндүү айтыңыз, мен чакырган жерге келесизби? - јвазбек аны ийинден ала өзүнө каратты.  албүбү анын көздөрүнөн жалтанып кетти: "“илек түрмөгө барып жолукканда дал ушинтип караган эле" деп ойлоп алды: "Ўумдугуң кургур, окшоштугун кара" деп “илектин ошондогу сөзүн эстеп кетти: " албүбү, сен менин жанымда болсоң эле өзүмдү сакайып кетчүдөй сезем, канча өмүр сүрсөм өзүңдү ошончо жыл сыйлап өтөм, менин сөзүмдү кайтарбачы" дегенин көз алдына келтире:

- ∆ок-жок, мен сени сактап калам, сөзсүз келем! - деп жибергенин сезбей да калды.

- Ѕолду эмесе, ишенейинЕ - јвазбек эшигин ачып  албүбүнү түшүрүп, анан узата карап ал дарбазадан кирип кеткенде жылып жөнөдү.

 албүбү кирээри менен үйдө абал жаман экенин сезди. ћакулбек эртеден бери кыйналып жаткан.

- ќозуна наар ала элек, абдан кыйналды, -  ызгалдак жаңы басып жүргөн кызын көтөрүп алып алдынан чыкты, - Өзүң көрчү, ооруканага алып барсакпы?

- јзыр, коркпой туруңуз, кары киши эмеспи, ооруган жеринин кыйнаганы болсо дарылайбыз, -  албүбү шашып сырткы кийимин чечип ћакулбектин жанына келди, тамырын кармап көрүп: "аз эле калган тура, эми оңолбойт" деп ойлоп  ызгалдакты карады, - Ёжеме телефон чалган жоксузбу?

- јларды айттырдым, баарын айттым, түндөн келип калат.

- ∆акшы, сиз коркпой эле коюңуз, бирок сак болуп карап турушубуз керек, жөн эле карылыктыкы, көптөн бери төшөктө жаткан неменин алы жок, ошонуку эле, -  албүбү анан бирдемелерин камдап, укол куюуга да€рданды: "∆ок дегенде таңга чейин чыдай турсун, эжемдер келгенче чыдаса экен" деп жанынан жылбай отурду. ƒем алганы солгун, өңү боппоз болуп кыймылсыз жаткан агасын карап өзүнө кылган мамилесин ойлоп көзүнө жаш алып көзүн албайт: " ош агатайым, сенин адамгерчилигиң мени саздан, өлүмдөн сууруп алган эле, бирок мен ажалга аралжы боло албадым. јтамдарды жолуктурчу дүйнө болсо мени жүрөт деп айтаарсың, көргөнүңдү билдирээрсиң, кош эми, балдарыңдын колдоочусу бол" деп колдорун кармалап телмирет.  ызгалдак деле сезди белем, эки жагын жыйнап, көпчүлүк келгенге да€рданып жатты: "јрга канча, өлбөгөн жан болбойт, менин жашоомо жарык берип бактылуу кылган адамым эле, ыраазы болсунчу, балдарына толгон байлыгы турат, өзү дагы беш-алты жыл жашаса, балдарга тээк болсо болот эле" деп ойлонуп көз жашын сыдырып алат. ќшол түнү таңга маал ћакулбек үзүлүп кете берди. ∆етимиш төрт жашында оорунун айынан алган жарынын боздогонуна, жаш калган балдарынын чырылдаганына карабай бул жарык менен коштошуп кете берди. јли€ а€бай ыйлап атты. јйсара да ошондо ооруп жүргөн инисинин кайгысын көтөрө албай кайра ооруп калды. јны боз үйгө отургузбай келин, кызы үйгө киргизип, ысык чай берип, дары ичирип, карап жатышты. ћакулбектин сөөгүн алып кетээрде јли€ атакелеп чаңырып элдин баарын ыйлатты. јны көрүп тургандар кошо ыйлап, узун сөзгө кирди. Ѕири кем дүйнө, деген тура: бири кайгынын кара түнүн жамынып отурса, бири оозуна келгенин сүйлөп ушакты узарткан.

- Ѕечара, дегеле кыйын күйдү, кантсе да өз атасындай болуп калды эле да.

-  апырай, өз атасындай болбой анан! јйрыкча ушу кызда эмгеги да көп болчу, жанындай көрчү, ыйласын!

- ∆акшы жигит эле, артында ту€гы калып жакшы болду, а€лы жакшы тура, жаштыгына менменсинбей улуу болсо да эр кылып жашап, бир башын эки кылып койду.

- ќшону айтпайсыңбы, "а€л жакшы эр жакшы" деп, а€лдын жакшысы үй-бүлөнүн бактысы да, үч-төрт жылдан бери ооруп калды эле, былк этпей карап бакты.

- Өзүнүн үч баласы, ћакулбектен үчөө, алты бала менен калды, жалгыз алты баланы багыш буга деле кыйын.

- ќору дөөнү карып кылыптыр, деги ћакулбек дагы беш-алты жыл тура турса балдары эсине кирип калат эле. —ексен жетидеги ∆андарды карабайсыңбы, кыргыйдай болуп тың, ажал улук тура! - бири-бирине шыбырай шыпшынып жатышты.

Өлгөндүн артында ыйлап-жоктоп алаары, сыйлап ызаттап узатаары болгону кандай бакыт. ћакулбекти боз үйдү тегерете өкүрүп жоктоп атса, үй ичинде эже-карындаштары, а€лы, кызы чыркырап, акыркы сапарга узатып жатышты. «амир менен јмирге кошулуп өзүнүн эки баласы да ыйлап жүрөт. —алима менен ћарс үч күндөн бери ошол жерде. Ѕалдарын карап, эки жагын тейлеп  ызгалдак берген ачкыч менен ачып керектүүлөрүн алып берип атат. Үчүнчү күнү аны да жайына койду. јнын мүрзөсүнө үч күнү таң эрте куран окуп келип, үйгө өкүрүп түшкөндө  ызгалдак менен  албүбү үйдөн үн чыгарат. Үчүлүк, жетилигин өткөргөндөн кийин баары кетип —алималар калган. јлар  ызгалдакка көңүл айтып, акырын көрсөтпөй винодон берип койот. Ѕири-бирине жөлөк-та€к болгон эки курбу ушул жолу да ортолору жакын болуп сыйлашып, бири-бирин кучактап өбүшө коштошту:

-  ызгалдак, кейип өзүңдү кыйнаба эми, балдарың турат, белиңди бек бууп, өз ишиңди алга жылдыра бер, - —алима көз жашын аарчып өөп койду.

- ќоба а€ш, эми сенин алдыңда чоң милдеттер турат, балдарды өзүң ойлобосоң ар кимдин өз оокаты бар, - ћарс көңүл улай сүйлөдү.

- Ѕиз эми баралы, келип турам.

-  елип тургула, -  ызгалдак аларды узата карап туруп көз жашы куюлуп кетти: "ћаке, эми сен жоксуң, ордуң турат, өзүң жок, сүрөтүң турат жаны жок, мени балдардын милдетин мойнума жүктөп коюп таштап кеттиң!" деп үстүндөгү кара плащтын этегин өйдө көтөрүп, жоолугун артына кайрып үйгө кирди. “өрдө экөө түшкөн сүрөт илинип турган, дароо ошол көзүнө чалдыкты: "ћен сени сагынып кеттим, тиги дүйнөдө кантип жалгыз жүрөм, айтчы  ызгалдак, сен мени сагынасыңбы?" дегендей күлүмсүрөй өзүнүн ийнине колун койо карап турат.  албүбү үйдө болчу, экөө отуруп үйдүн ичин жыйнаштырмак болуп чай ичишти.  албүбү:

- ћен эле жыйнаштырам, бирөө жарым келсе эмне дейт, - деп ага карады, - Ѕайкемдин жаткан жери жайлуу болсун, көп кейибей балдарыңа кара, бел байла!

-  ейибей кантип койом, адам баарына чыдайт тура, агаңыз башкача адам эле да? -  ызгалдак оозунан кайгынын жалынын бүркө үшкүрүп алды, - Ѕалдары чоңойгондо өлсө эмнеЕ

- ∆еңе, дагы жакшы, байкем сизге үйлөнбөсө, балалуу болбой өтүп кетсе эмне болот эле? ”шунусуна дагы шүгүр кудайдын, бала көрүп, артында уул-кызы калганга көңүлү тынч кетти!

- јның ырас дечи, байкуш ћакемЕ

-  ой эми, мен балдарга тамак берейин, бир аз уктап эс алып ал!

- јзыр, чын эле жаман кыйналып турам, -  ызгалдак төрдөгү төрт бүктөм төшөктүн үстүнө кыңка€ жата кетти.

 албүбү бир жумадан кийин жумушка келди. —ейде туруп басып калган экен. јл  албүбү кирээри менен башын көтөрө калып кайра жатты: "“обо-о, мен кимди көрүп турам?  өздөрү жылуу учурайт да... Ѕирок ал кайдан доктур боло калсын, жөн эле окшош чыгаар" деп аны жалдырай карады.

-  андай ден соолук, жакшы болуп калдыңызбы, укол алып атасызбы?

- ќоба, алып атам, рахмат, - —ейде аны жалдырай карап жооп берди.  албүбү анын ичин басып көрүп, тигилген жери жакшы болуп калганын көрдү:

- Ёртең үйүңүзгө кетесиз, ичиңизди тез-тез таңдырып турасыз.

- ћейли, - —ейде аны көзүн албай карап турганда сестра кирип:

-  албүбү “емирбековна, сизге бирөө телефон чалат! - деп калды.

- јзыр, - деп коюп —ейдени карады, - ∆акшы болуп кетиңиз, эртең дагы көрөм! - деп ордунан шаша турду.

-  албүбүЕ - деп көздөрүн чо-оң ача артынан үн салган —ейде нес болгондой кала берди.  албүбү трубканы ала койсо јвазбек экен.

- јлоо! - деди ал дароо эле, - “үштөнүүгө келиңиз, мен сизди оорукананын жанындагы кафеден күтөм! - ал  албүбүнү сүйлөтпөй эле коюп койду.  албүбү: "ƒеги бул менин жумушка качан келип, качан кетеримди карап эле турабы?" деп отургучка отуруп калды. јңгыча кабинеттин эшиги ачылып —ейде кирип келди, бирок эмне дээрин билбей ыңгайсыздана аны жалдырай карап:

- —ен  албүбүсүңбү? - деп араң сурады.

- ќоба, эмне болду? -  албүбү аны билмексенге сала сурап койду.

- Ёчтеке, дагы бирдеме сурасам болобу?

- —ураңыз, -  албүбү аны карабай стол үстүндөгү кагаздарын кармалап жооп берди.

-  албүбү, сени мен бирөөгө окшоштурсам кечирип кой, бирок анын да аты  албүбү болчуЕ - —ейде артына бурула берип, - јл доктур эмес элеЕ - деп чыгып баратканда  албүбү аны токтотту:

- Ёже, ал кимиңиз эле?

- Ёч кимим эмес, бир таанышым элеЕ

- „ын эле окшоштурмун, -  албүбү күлө туруп келип, - ћени тааныдыңбы? - деп кучактап калганда —ейде да аны кучактап калды.

- ћен көрүп эле тааныдым, бирок "башка болуп калабы, окшош болсо керек" деп ойлоно берип жаман болбодумбу?

-  андай анан? ƒарман акени көрдүм, ал картайып кетиптир, өзүң дагыЕ

-  албүбү, бизди айылга баргандан кийин азап тосуп алдыЕ - —ейде ыйлап ийди. јны  албүбү отургучка отургузуп жатып:

-  андай азап? - деп тиктеп калды.

- јйылга бардык, туугандардын баары жакшы тосуп алып коноктоп, колдорунан келгенин берип жакшы эле жашап жатканбыз. Ѕарганыбызга бир жыл болгондо улуу балам ат менен тоого барып келем деп кетип, аттан жыгылыптыр, кечинде сөөгү келбедиби.

- ∆аман болгон тура, "тууганыңа эмес тураарына сүйүн" деген ошо да, эми берки балаңа өмүр берсин.

- ќшондон кийин ƒарман экөөбүз тең болбой калдык.

-  айгы жаман, —ейде, эми мындан ары уулуңду үйлөйсүң, той бересиң, келиниң төрөп берсе небере багасың, -  албүбү аны ойлуу карады.

- јның ырас, чоңойгондо бизди кан жуткуруп кетпедиби, каралдым.. Ѕаса  албүбү, деги сен качандан бери иштеп атасың?

- Ѕеш жыл болду.

- ∆акшы болуптур, - —ейде экөө сүйлөшүп отурганда телефон чыр этти.

- јло, -  албүбү ала коюп делдейе туруп калды.

- јвазбекти машина коюп кетти, тез чыга кал! - деди телефондогу үн.

—елдээ түшкөн  албүбү ордунан шашып туруп, сыртты көздөй жүгүрдү. Ёшикке чыгып жол боюна жетип келсе бир топ адам тегеректеп, ортодо жаткан адамды карап турушуптур.  албүбү элди эки жакка түртө жарып ортого чыкса, јвазбек көмкөрөсүнөн жатат, жанында роза гүлдөрү чачылып калыптыр:

- —корыйды чакыргыла! -  албүбү үнүнүн бардыгынча кыйкырып, јвазбекти кучактап башын көтөрүп, - јвазбек, көзүңдү аччы, эмнеге шаштың, кайда шаштың?! јзыр тез жардам келет! - деп көзүнүн жашы куюла кучактап отурганда јвазбек көзүн ача:

- ћени бекем кучактачы алдыңда, колуңда туруп жан берсем арманым жок! - деп алсыз шыбыраганда:

- јвазбек, антпе, мен сени сактап калам, сен сөзсүз аман каласың! - деп анын башынан сызылган канды аарчып атканда тез жардам келип калды.  албүбү аны менен кошо чыгып ооруканага келип, өзү кошо карап атты. јвазбек анча жаракат албаптыр. јл  албүбүнүн колун кармай врачтардын тегеректеп калганына карабай:

- ћенин жанымда болуңузчу, мен сиз үчүн, жолугууга келбегениңиз үчүн автоматтан чалып туруп, анан өзүм урундум, мен сен үчүн! - дегенде жанындагылардын баары чыгып кетишти.

- Ѕолуптур балакай, мен жаныңда болоюн, мындан ары мындай кылбай жүр, ээ? - деп күлүмсүрөдү  албүбү.

- ћен бактылуумун, эгер сен менин айтканыма көнсөң, мен эч качан бул акыбалга келбейм! јйтчы, сен мени таштабайсыңбы, алдабайсыңбы?

- ∆ок алдабайм, таштабайм дагы, мен сени мененмин! -  албүбү жанына отуруп анын төшүнө башын жөлөп көзүнөн жашын төгө сүйлөп жатты, - ћен сенин эркиңдемин!

 албүбү анын жанында көпкө отурду. ∆ыгылганда башы тийген экен, бир аз жаракат алган жерин таңып, дарылады. —үйүү деген ушунчалык кереметтүү, табышмактуу дүйнөнү экөө бирге аралап, түбөлүк бирге болууга макул болду  албүбү.  алган өмүрүнүн ысык-суугун, ачуу-татуусун бир көрүүгө да€р турду. јвазбек аны кучагынан чыгаргысы келбей отура берди: "ћен эми бактылуумун, тилегиме жеттим!" дегендей көздөрүнөн бакыттын жалыны чачырап, ушул мүнөттөрдө өзүн бакыттын чексиз ырахатына балкытканЕ сулуу дүйнөнү эми гана көрүп тургандай мемиреп отура бердиЕ

ј€гы


“олук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



пїњ –Ш–Ј–і–∞–љ–Є–µ –Ї–љ–Є–≥–Є –Ј–∞ —Б—З–µ—В –∞–≤—В–Њ—А–∞
–µ–Љ–µ–є–ї:janyzak@mail.ru
+996777329784
–Р–ї–≥–∞–љ –Љ–∞—В–µ—А–Є–∞–ї–≥–∞ —И–Є–ї—В–µ–Љ–µ –±–µ—А–Єң–Є–Ј!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
–°—Б—Л–ї–Ї–Є –љ–∞ –≤–Ј—П—В—Л–µ —Б—В–∞—В—М–Є –Њ–±—П–Ј–∞—В–µ–ї—М–љ—Л!
–ѓ–љ–і–µ–Ї—Б.–Ь–µ—В—А–Є–Ї–∞