»нтернет библиотека ∆анызак@басма
—амое дешевое издание книги за счет автора! 

¬атсап: +996777329784
—отка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

 ниги автора јйгүл Ўј–Ў≈Ќ на кыргызском €зыке

 үкүк эне же сойкунун тагдыры

***

–апи€ балдар үйүндө жүргөндө эле абдан тентек кыз болчу. јны јнарбай менен ∆ийде балдар үйүнөн атайы алып келип багып алышкан. Ёки эркек баласы бар эле. –апи€ны жакшы эле тарби€лап, колунан келишинче багышты. –апи€ кичине бой көтөргөндөн эле оюн-зоокко катышып, ∆ийденин тилин албай далай жолу јнарбайдан токмок жеди. ћектепте да тың окуган жок. Өзү да чоңойгон сайын көздөрү карагаттай болуп, башкача сулуу болуп баратты. јн сайын жигиттердин көздөрү јнарбайдын үйүнө кадалганын айтпа. ќшентип эптеп он жетиге келгенде  алмурат –апи€ны ала качып алган. Ѕирок ошондо ал анын кыз эмес экенине карабай жакшы көрүп: "Өмүрүм өткөнчө колума көтөрүп жүрүп багам" деп анын сулуулугуна суктанып баскан изин кызганчу. јңгыча –апи€ эркек уулдарды катарынан төрөп койду.  алмурат ого бетер бактылуу болуп, сулуу а€лдын кучагында уулдарын эркелетип жашап жатышканда капысынан заман өзгөрүлүп, ———– кулап, эл чаң-тополоң боло баштады.  алмурат да иштеп жаткан ишинен кыскартылып үйдө болуп калган. Ѕалдары бул кезде бири төрттө бири эки жашта эле. –апи€ бир күнү  алмурат менен жөндөн жөн эле уруша кетти.

- —ен үйдө олтурсаң, балдар болсо чоңоюп калды, буларды багыш керек же толгон малыбыз болбосо эптеп жумуш издеп иштебесең бул эмне деген жашоо?!.

-  ойчу эми –а€, мен сени баары бир иштетпей багам, ыйлабачы, эми эки балам менен сени кантип эле кор кылып койойун.

- ќоба сага, кор кылбайм деп койот, ушинтип отурсак кор болмок турсун көчөдө кайырчы болуп калабыз.

-  ойсоңчу, кайдагыны айтпай, кантип ошого жеткирейин. ћен тирүүмүн го.

- ћен атамдардыкына барам да, акча алып –осси€га соода кылым келем, ал эми эки баланы ошо€кка алып барып койом, сен аларды карай албайсың.

- Ѕарбайсың, -  алмурат жини келе айтты.

- Ѕарам дедим, барам.

- Ѕарбайсың деп жатам!

- »ш-шиң болбосун барам, билгениңди кыл!

- Ённенди-и! деген  алмурат шилтеп калганда –апи€нын жаак тушуна колу шак эле дей түштү. Ѕирок  алмурат өзү да чоочуп кетти. - ечирип койчу –а€, мен сени урайын деген эмесмин, -деп кучактап сооротоюн дегенде –апи€ кыйкырып жиберди.

- ∆ого-ол, тапкан экенсиң сен катын урганды, мен сага көрсөтөм а€л урган кандай болоорун, - деген –апи€ өлөрмандана ыйлап-сыктап кийимдерин чогултуп, балдарын кийинтип экөөнү жетелеген бойдон кетип калды.  алмурат канчалык жалдыраса да болбоду. јргасы кеткенде: кайда бармак эле кетсе кете берсинчи, деген бойдон кала берди.  өрсө –апи€ны ошондо бир жигит: "эки балаң болсо да мен сага үйлөнөм, кор кылбай багам" деп азгырып жүргөн экен. јл ошого ишенип аерден чыгып алып балдарын ата-энесине таштап өзү –осси€га кетип калды. јл эми тигиниси а€кка баргандан кийин –апи€ны жанына жологон жок. јнткени аерде анын бир тууган агасы бар эле.  ез кезде гана жолугуп турат. ќшентип жүрүп –апи€ соода кылбай эле ал жакка да күн тийген тоонун күкүгү болуп жүрө берди. ∆аш сулуу келинге кимдер гана көз артпады. јкчалуу жигиттер аны ар күнү ресторан менен кафелерде, барларда сыйлап, жетпегени ак эткенде так этип жүрдү. ”бакыт өтө берди. –апи€нын же кылган соодасы жок жөн гана бекер сыйдын үстүндө жүрүп эки жыл өтүп кетти. ќшол убакыттын ичинде ал аерге аттын кашкасындай белгилүү болуп колдон колго өтүп тажатып калган. »шенбек ошол кезде ага капысынан жолугуп калды. јнын сулуулугуна арбалган ал –апи€ны дароо квартирасына алып барды да ошол күндөн баштап аны өзү менен кошо соодага чыгарып алды.

јны көргөн кээ бирөөлөр көз менен мазакташып: "оо ба€гы сойкуну бул имерип калган го?" деп тим болушса кээсин ачык эле: "эй муну сен кайдан таап алгансың ы€. –осси€ боюнча муну көрбөгөн эркек калган эмес эле!" дешсе »шенбек алардын бирине жооп бербей укмаксан болуп жүрүп жыл айланып калганда –апи€ ай күнүнө жетип төрөй турган болуп калганда »шенбектин шаштысы кетип жүрдү: "јйылда өзүнүн үч балалуу а€лы аны күтүп жатса бул би€кта төрөгөнү турса кандай кылаар экемин?" јнтип минткиче бат эле күн өтүп –апи€ кыз төрөдү.  ыздын эмитен эле көздөрү бакырайып кирпиктери упузун болуп жакшынакай эле. »шенбек ошол учурда –апи€га абдан ыраазы болуп жүрдү.

- –апи€, мен сага ыраазымын, өзүңө окшогон жакшынакай кыз төрөп бердиң, эми мага окшотуп эркек төрөп берсең, - деп өздөрүнчө бактылуу болуп жашап жатышты.

Ѕирок бул көз ирмемчелик бактылуулук көпкө созулбады. —езим торолуп үч айдан ашып калган эле. »шенбек кышкы –осси€ны суугунда кечке соода кылып күндө кечинде тамак ашты көтөрүп келет. јл эми –апи€ болсо жеңил а€ктыгы кармап күндө-күндө эшикке чыкканда тийише берчү бир жигит менен таанышып калды. јл:

- –апи€, эгер мен сенин ордунда болсом ушул квартирада кор болбой эле эркин учкан куш болуп каалаган жагымда сайрандамакмын, карачы, бул үйдүн түрмөдөн айырмасы кайсы?  апастагы кушту элестетип жатам, сени көрүп эле, -деди адеп сүйлөшүп турганда эле. - арачы, сени төрөгөн а€л деп ким айтат?

-  ызым турбайбы, эми кайда бармак элем, а€л киши төрөгөндөн кийин баарына баш ийип калат тура.

-  ойсоңчу, өзүндүн үйүң болсо бир жөн, биерде квартирада жөн эле камалып жата берсең алдагы сулуулугуң, жаштыгың жөн эле кор болот.

- ЅилбеймЕ-–апи€ ошентип тагдырына баш ийип жашай баштаганда дагы бир каскак аны жылуу ордунан козгогону турду. Ѕир күнү »шенбек:

- –апи€, мен сени менен ачык сүйлөшөйүн дедим элеЕ

- Ёмнени, айта бер да айта турган сөзүңдү.

- ћенЕ мен сага айтып коюшум керек, менин айылда а€лым үч балам бар, мен бы€кта соода кылам деп жүрүп сени жолуктуруп калбадымбы.

- Ёмне-е, мени сен ким деп жүрөсүң ы€, эмнеге ушул күнгө чейин айтпадың?

-  ойо турсаң эми, акыры айтам деп ойлогом, мына айтып жатпаймынбы.

- јйтканыңды уккум да келбейт, мен эми кызымды алам да каалаган жакка кетем!

- Ёмне деп жатасың?! - »шенбек аны жаактан ары чаап жиберди, ошондо –апи€ беш жыл мурунку  алмураттан жаакка жегенин ойлоп: "чын эле дагы кайда барганы жатам, эки уулум эмдигиче чоңоюп калды го, аларды эне-атасыз томсортуп койгонум жетер, кой эмнеси болсо да жашай берейин" деген ойго келди да үнсүз ыйлап отуруп калды. јл балдары төркүнүмдө эле жүрөт деп ойлонгон.

-  ойчу эми, ыйлабачы, тагдыр бизди жолуктуруп жатса айла канча, сени ата-энемдин колуна алып барам, ал эми тигини шаарга эле тим койом.

–апи€ андан кийин үн дебеди: "Ѕала кезимен бери эч бир адамдын тилин укпай ушул жашка келгеним жетишээр" деп ойлонуп жатты. ќшол бойдон бир бирине ыкташып жашай берет беле, –апи€ кезектеги сүйгөнү менен колго түшпөгөндө. јл күн да дем алыш күн эле. »шенбек кечке соода кылып кечинде товарын жыйып бүтүп анан тамак аш алып үйдү көздөй жөнөдү. Ќегедир жүрөгү бир нерсени сезгендей өзүнчө эле шашып баратты. Үйгө кире берейин дегенде ичтен –апи€нын күлкүсү жаңырды.

- Ѕол эми эртерээк кетип кал, кокус ал азыр келип калса экөөбүздү тең өлтүрөт.

-  ойчу ай, өлтүрүп эле эмне, андан көрө кетээрде да бир жыттап алайынчы, - алардын өбүшкөн дабышы угулду, -–айичка, канчага ушинтип жүрө беребиз ы€, мен сени азыр жетелеп кетким келип турат.

-  ой дейм, бар эртерек үйүңө, мен эми кызым турганда сени ээрчип кайда бармак элем?

-  етебиз кетчү жакка! - »шенбек андан ары угууга чыдабай каалганы ачып кирип барды.

- ќй эненди ур-райын жалап, бул эмне кылганың ы€?!

- ћен, эмес, - –апи€нын көзү чакчайып калтырап туруп калды.

- —ен кимсиң? - тиги улгайгансып калган кытайга окшогон неме деле коркуп койбой жай баракат кайра өзүнө суроо берди.

- јзыр өлө элегиңде чыгып кет, мен сага өзүмдү тааныштырып отуралбайм!

-  етсе кетип калам, катынынды урганда эч нерсе чыкпайт, андан көрөЕ

- „ык! - деген »шенбек аны көздөй жөнөгөндө ортого –апи€ түшө калды.

- Өлтүрсөң мени өлтүр, ага тийбе, баарына мен күнөөлүмүн, мен аны сүйөм, уктуңбу мен аны сүйөм!

- јнда неге мени менен жашап жүрдүң, неге төрөдүң, баланын убалын ойлогон жоксуңбу ы€?!

- —ени менен жашап көнүп кетем деп ойлогом, эми жашай албайм, сени сүйө албадым!!!

ќшондо жини келип намыстана түшкөн »шенбек анын жанына барды да бетине түкүрүп жиберди:

- ќк бети жок канчык десе, сүйбөсөң сага мени сүй деп эч ким жалдырабайт, жолдо калганыңда ушул үйгө алып келип калкалап калдым эле, мен сени а€л экен десем, сойку сойку бойдон калат тура!-деди да төрдө ороодо жаткан наристени көтөрүп алып кайрылбай жөнөп кетти. –апи€ ордунан козголо албады же бала баккандан тажаганы же »шенбектен тажаганы белгисиз турган ордунда мостойгон бойдон тура берди.

»шенбек ошол эле түнү мейманканага жатып алып эртеси эртең менен камерага келди да болгон товарын оптом берип жиберип калганын алып пойоздге олтуруп Ѕишкекке жөнөдү. јл үйүнө телеграмма бербегендиктен аны эч ким тосуп чыкпады. “аңга маал вокзалга келген »шенбек такси жалдап алып үйүнө келди. јл келгенде а€лы үйүндө жок экен. Ѕалдары үч айлык —езимди жакшы көрүп көтөрүп жүргөндө  ымбат келди да:

- Ѕул кайдагы неме?-деп жактырбагандай түр көрсөттү, - же бирөөнү туудуруп ийдиңби?

- Ёмне деп былжырап жатасың, алыстан узак жолдо чарчап келсе кайдагыны айтып башты оорутасың, таап алдым, мен соода кылып олтурган жерге бир келин келип: "байке, карай туруңуз туалетке барып келип алайын" дегенинен кармап олтурсам жок, үч күн күттүм келбеди, анан алып бы€кка баса бердим, карасаң кандай татынакай жылдыздуу кыз, - деди »шенбек: "качан гана бирөө таштап кетсе мен бакмак белем андан көрө биз да бирөөгө берип салалы" дейт го деп ичинен сарсанаа болуп атты.

- »ши кылса өзүң баксаң бага бер, менин кыз-пызың менен ишим да жок, -деп »шенбектин товарларын ачып көрө баштады.

Ёки жумадан кийин »шенбек күлүшүп калган —езимди ата-энесине жеткирип берди да болгонун болгондой айтып берип түшүндүрдү эле алар эмне десин үндөбөй кызды алып калышты. јнткени —езим абдан сүйгүнчүктүү көзгө жакын кыз эле.

–апи€ »шенбек кеткенден кийин өзүнүн сүйгөнү менен бир жумадай жашады. јнын да€рдаган оокат ашы түгөндү, акыры айласы кеткенде ал:

- Ѕүгүн тамак жасаганга эч нерсе жок эмне кылабыз?-деди эле тигиниси:

- јзыр мен базарга барып келейин, -деген бойдон келбеди. –апи€ анын алдап кеткенине көзү жетип ызаланып ыйлап жээрге эч нерсеси калбай өзөгү карайганда көчөгө чыкты. Ёшиктин суугунан ичиркене көчөдө кайдыгер басып бара жатты, үчтү төрөгөнүнө карабай –апи€ абдан татынакай эле, джынсы шым, бутуна бийик модалуу сапошкачан, үстүндө дубленкасы. јл көчөдө маанайы пас бара жаткан, бир кезде жанынан бирөө өтүп бара жатып эле тийишип калды:

- Ёй красавица, кайда баратасың ы€?

- Ѕарчы ары, сен эле жетпей жаттың эле, - деп –апи€ жактырбай басып кетейин дегенде ал:

- “октой турчу сулуу, эмне кааласаң аткарам жүрү кафегеби, ресторангабы, сөзсүз көңүлүндү ачууга жарайм, - деди катар баса, - сендей сулууларды карабай коюу күнөө го.

- –есторанга алып баргыдай эле крутойсуңбу, бул түрүң менен чөнтөгүңдө жарым тыйының жок бездельник болсоң керек!-деди эми чындап –апи€нын жини келе.

- —улуу бийкеч, мен бүгүн сөзсүз сенин көңүлүңдү ачаламын дедимби ачамын, - деди да –апи€ны колтуктай көчө бойлоп басып жөнөдү. -јтың ким бийкеч, кайда баралы?

- Өзүң каалаган ресторанга, - деди –апи€ кош көңүл.

- јнда жүрү, атыңды айтып койчу сулуу, менин атым —лавик.

–апи€га азыр баары бир эле, жашоонун акыркы мүнөттөрү калгандай, бүгүнбү же эртеңби бул өмүрдөн көчүп кайдадыр белгисиз жактарга кетчүдөй кайдыгер гана –осси€нын кышкы көчөсүндө орус жигиттин колтугунда кетип жатты. ќтуз жашты жашабай туруп ушул азыр кылымдар бою жашап өмүрдөн тажагандай көңүлү чөгүп сүйлөп бара жаткан жигиттин сөзү кулагына кирбей бет алдын мизирейип тиктеп кете бердиЕ

***

јйсалкын бир үйдүн эң кенжеси болгондуктан абдан эрке эле. јта-энеси айылдын кадыр барктуу адамдары болгондуктан балдары да тартиптүү болуп өскөн. ќшол жылкы кайгы јйсалкынды эси көөнүнөн кеткис кылып, токтотууга аргасыз кылган.

Ёң улуу агасы аттан жыгылып өлгөндө ата-энесинин күйүтүн көргөн кыз кантип токтолгонун да сезбей калды. Ёки жашар уулу менен калган келин боздосо чыдап жанына отура албас эле. ∆ыл айланып агасынын ашына камынып жатканда бойго жетип калган үйлөнө элек агасы кайтыш болуп бир үйбүлөө кайгыдан бүк түшүп калышты. јйсалкын ошондо билди өлүмдүн азабын, жаралган жандын баары акыры бир күн бул дүйнөдөн өтөөрүн. јгасын жайына койгондон кийин өздөрү эле калганда казаны асылып от жагылбай, үйдөн кыбыр эткен жан сыртка чыкпай калды. ќшентип өлүмдөн өч алгысы келген, бирок андай болбоду тирүүлүк өз шаңын улап тийген күндүн шооласындай жарык берип, үмүттөрү кичинекей наристесинде болуп анын ыйлаган үнү чыкканда ошол үчүн жашоого белсене бел бууганга аргасыз болушту. јрадан күн өтүп, жыл жылып бат эле үч жыл өтүп јйсалкын да бойго жетип керилген кыз болду. џрас сулуу болбосо да назик, сүйкүмдүү кызга атасынын кадыры менен сөз айтып жуучулар келе баштады. јта-эне јйсалкынды дале болсо жаш секелек көрүп келген жуучуларды кайтарып жатты. јнын үстүнө атасы эки баласынын күйүтүнөн төшөк тартып жатып калган. ќшол жылы ал киши да дүйнө салды. џзаат сыйын тууган уругу өткөрүп жесир келин менен кайынсиңди кемпирди кааран тутуп кичинекей наристени бөпөлөп багып жатышты.  елин сыртынан билгизбеген менен "∆акшы эле аза күттүм, өлгөндүн артынан өлө албадым, эми уулумдун келечеги үчүн жашашым керек" деп кээ кээде эки жакка кетип калып кайра келип же төрүкндөрүнө кетсе көпкө жүрүп алчу болду. ћуну сезген эне келинине кеңешип төркүндөрүн чакыртып, өзү аттуу баштуу туугандарынын билермандарын чакырып семиз кой союп куран окутту да акырында элди карап туруп минтти:

- јйланайындар, тагдыр буйругу экен, эки чырактай уулдарымдан ажырап, чалымдан калып мен арман кылып олтурам. Ѕүгүн жалпыңар менен кеңеше турган сөзүм бар, а€рлап угуп койгула!-деген эне үнүн каргылданта бир азга токтой калды. - елиним —алыйга ыраазымын эки дүйнөдө, мына төрт беш жыл өтсө да арбакты сыйлап бизди сыйлап үндөбөй келе жатат. ћен силер менен кеңешип келинимдин башын бошотоюн деп жатам, жаш неменин багын байлабайын бирокЕ-эне жашка мууна түштү, - уулумдан калган жалгызымды мага таштап кетсин, көзүм өтүп кеткенче караан кылып уулумдун ордуна жыттап жүрөйүнЕ-эненин көз жашы мончоктон эки бетин жууй берди.

-  айрат кылың эне, өлүм бар жерде кайгы бар, келиңиздин башын бошотуп туура кыласыз, эстүү кишинин кылаар иши ушул, ал эми кудалар эмне дээр экен, сөзүн угалы, - деди улгайып көкала сакал болуп калган туугандарынын бири.

- Ёмне дейин, тагдыр экен, ажал айтып келбейт деген ырас тура, күйөө бала өз эле балаңдай болот жакшы болсо бизге деле кыйын болду, кудагый сизге биз ыраазыбыз сиз келиниңизге батаңызды берип коюңуз, ал эми Ѕелекти болсо калтырат, өлгөндүн үстүнө көмгөн кылган кантип болсун, —алый өзү келип кетип турат, өзүңүз барып келип туруңуз, өлүм ажыратпаса ажырабайт элек, -деп сөзүн бүтүрдү —алыйдын атасы. Ѕул учурда —алый сырткы үйдө уулун кучактап алып ыйлап отурду, кичинекей беш жашар наристе да бир нерсени сезгендей кабагы бүркөө энесинин көз жашын быйтыйган колу менен аарчып коюп:

- јпа, эмнеге ыйлап жатасың, чоң энем сени урушуп жатабы?-деп чулдурап жатты. јн сайын арманы ичин өрттөп ушул наристенин жүзүн көрбөй кеткен күйөөсүн эстеп солкулдап берди —алый. Ѕир кезде —алыйды кайненеси чакырды да:

- —адага, келиним эмес кызымдай эле болуп калдың эле, мен сага ыраазымын, кудай багыңды ачсын, кайда болсоң да бактылуу болуп барган жериңден бак айтсын ќомийин!-деп алакан жайып бата бергенде үйдүн ичиндегилер да жабыла бата кылып жиберди. ќшентип үндөбөгөн —алый кайын эне, кайын сиңди менен коштошуп үйдөн чыга бергенде чыркырап Ѕелек чыр кылып кирди.

- јпа, мен дагы барам, мени эмнеге ээрчитпей кетип жатасың, мен дагы барам!

- ћен азыр эле та€таңдарды узатып коюп эле кайра келем, сен чоң жигит болуп туруп мени ээрчип ыйласаң у€т эмеспи, бара гой чоң энең ыйлап калат мен бат эле келем!-деген —алый бурула берип буулукканы сыртка тээп чыгып узай берип буркурап ыйлап жиберди. Ѕелек бала эмеспи апасынын сөзүнө ишенип чоң энесине карай чуркап кетти. Ѕелекти јйсалкын көтөрүп ала коюп үйдү айлана басып кетти. јртын кылчак, кылчак караган —алый узап баратты.  айрылып келип уулун көрбөөчүдөй көзүнүн жашы көл болуп ыйлап бараткан кызын энеси сооротуп:

-  ызым, болду ыйлаба, уулуңдун аман-эсен чоңоюшун тиле, аман болсо өзү, эле табат сени,  ара чечекей жалгыз небересин бербей коюуга акыбыз жок, балам, кантип кары кишинин сөзүн аттап баланы алып кетмек элек, ойлон мындан аркы багыңды-дегенде —алый үнсүз ыйын токтотуп кете берди. ћинтип кайрылып келбес болуп кетип жатканын карачы, "ал өлүп келбес бул үйдүн эшигин аттабас болуп жатса, мен тирүү кетип жатам, неге мен ошол баскан жерди басып, ошол жүргөн жерде жүрбөй кетип жатам?" деп —алый ойго батып бара жатты: "Ѕалким, мен ћусаны унутаармын, башка бирөөгө жолугаармын?" деп ойлонуп алып өзүнөн өзү селт этип алды: "ћен жинди болдум беле, кайдагы бирөөнү ойлоп жатам, жок, жок, ћусанын колу тийген денемди башка бирөөгө карматпайм!" деген ой дилинде жаңыра берген —алый артын көздөй жүгүрүп жөнөдү. јны көргөн ата-энеси жеңеси баары таң кала туруп калышты. "Ѕаласына кеттиби, кокуй, карыганда кудагыйды нааразы кылып койот го эми" деп энеси ичинен сызып алды. —алый жүгүрүп жетип кайын энесин кучактап солуктап ыйлап жатты:

- јпакебай, мени кечир, мени кечире көрүңүз!

- Ёмне болду? —адага, кой ыйлаба, каралдым!-эне —алыйды кучактап турган калыбында "жалгыздан калган жалгызды алып кеткени турабы бул куу тумшук, анда мен кантем ы€, каран күн, өлгүчө медер кылып турайын дебедим беле???" деп ичинен ачуу чаңырып алды, - айсы күнөөң үчүн кечирим сурап жатасың айланайын?-эне келинин саамай чачынан сылай жүзүнө үңүлдү кайраттуу.

- —илерди, уулумду, ћусанын жүргөн жерин, жаткан жерин таштап кеткени жатканымды, апакебай!-—алый ыйын токтотуп, -ћен эч жакка кетпейм, ћуса жаткан жерди өмүр бою көрүп турайын, мен жаңылдым, апакебай, кетпейм эми, кечирип кой!

-  ой, каралдым, антпе жашсың, багың ачылып кетсин айланайын, өлгөндүн артынан өлмөк жок, - эне —алыйды кучагынан чыгарбай өзүнүн да көз жашы салаа, салаа болуп кайраттуу сүйлөп келинине акыл-насаат айтып турду.

јртынан келген —алыйдын төркүндөрү кучакташып ыйлап турган кудагыйы менен кызын көрүп эч нерсе дей албай туруп калышты. јл күнү калып кайрадан конок болуп эртеси —алый төркүндөрүн жөнөтүп калып калды. јйсалкын мектепти бүтөөрү менен коңшу айылдык  алыбек алакачып алды.  ыз баланын эли жери бөлөк экени ушул учурда дагы эненин жүрөгүн сыздатып кетти. јкыры аргасыз "аман болсун, багы ачылсын жалгызымдын" деп каниет кылып келини менен небересин караан кылып кала берди.

јйсалкын барган жеринде ыймандуу, ызааттуу келин болду.  айын журтуна алымдуу болуп күйөөсү экөө абдан ынтымактуу.  ээде гана кайненесинин чырт эткен кы€лы болбосо, бактылуу жашоонун кучагында термелип, ара чолодо жеңеси менен апасынан кабар алып турат.  алыбек абдан шайыр, ак көңүл, сүйүүнү баалай билген адамгерчиликтүү жигит эле. ∆ыл айланып баратса да боюна болбогондо айрыкча јйсалкындын энеси кабатырланып жатты. ∆аш эмеспи,  алыбек менен јйсалкын бала жөнүндө ойлонууга үлгүрө элек. ќйносо оюнга тойбогон жаштыктын доорунда экөө бактылуу болчу. Ѕир күнү экөө көчөгө чыгып жолдо жетелешип келе жатса алдынан бир цыган а€л чыгып:

- Ёэ кызым, экөөңөрдү бир кырсык аңдып турат, бирөө силерге көрө албастык кылып дуба окутуптур, алдын алып кырсыкты болтурбай коюга болот, кааласаңар мен дубаны жандырып берейин, - деди божурап.

- ∆ок кереги жок, лөлүнүн эми болбойт дешет го, жандыра албайсың!-деген  алыбек колун шилтеп басып кетип баратып, - дегеле көзү ачыктыгын кара, - деп јйсалкынды карады, - булар сүйлөй берет эч ишенбе, - јйсалкынды кучактай андан ары жолун улады.

јйсалкын бир азга ойлуу: "Ёмне деген кырсык, бул лөлүлөр чын айтат дечү эле, кантип окутсак экен,  алыбек тилимди албайт го, болбосоЕ" деп басып баратып  алыбектин күлкүлүү сөздөрүнө алаксып бат эле лөлүнү эсинен чыгарып салды.

јрадан билинбей эле үч жыл өтүп кетти. Ѕирок, јйсалкындын боюна болбой  алыбек аздап ичкиликке оой баштаган, мас болуп калса жол карап туруп карааны көрүнгөндө жетелеп, жөлөп та€п алып келет. ћындайда  алыбек јйсалкындын кулагынын кужурун алып: "—ени туубайт окшойсуң, мен сени менен жүрө берсем как баш болуп өтөм го, эй катын, мага төрөп бересиңби же?" деп сүйлөнүп жатып уктаганда эс алат. Ѕара, бара јйсалкын чүнчүп, төрөбөгөнү үчүн өзүн күнөөлүү сезип кыйналчу болду. јл  алыбекке бир күнү өзүнүн оюн айтты:

-  алыбек, мына үч-төрт жыл болуп баратат, мен сени кубантып балалуу кыла албадым, ушундан көрө экөөбүз ажырашып алалы, сен балалуу болбосоң болбойт.

- »йи, кеткиң келип калдыбы, тийе турган эриң да€рбы?-деди кекетип  алыбек, - кетсең кете бер, мен катын албайм уктуңбу?!-деди да каалганы тарс жаап чыгып кетип калды. јйсалкын томсоргон бойдон ордунда отура берди. јл эмне кылаарын билбеди: "џрас эле мен туубас, куу жатын окшойм, болбосо менден кийин келген кошунанын келини экини төрөп кечээ эле жээнтек той беришпедиби" деп ойлоп отура берди. ”лам күн өтүп, ай жылга алмашылган сайын  алыбек кийинки күндөрү бир, эки жумалап үйгө келбей калчу болду. јндайда јйсалкында уйку жок, тирмийип таң аткыча кирпик ирмебей чыгат. Ёртең менен эрте туруп жолду карап  алыбекти издей берет. Ќегедир  алыбектин кийинки учурда мүнөзү өзгөрдү, үйгө келсе чөнтөгү толо акча менен келет. Ёмне кылып жүргөнүн сурабайт же өзү айтпайт. јйсалкын сурагандан айбагып үндөбөйт, апасы бир жолу сураганда "күндөп-түндөп иштеп жатам"-деп койгон. Үйгө бир түнөйт да эки үч жумалап жоголот. јйсалкын көчөдөн суу алып келе жатса коңшу кайниси алдынан чыгып:

- ќй жеңе кандай, акемдин кайда жүргөнүн билесизби?-деп калды, - ∆е издеп, жол карап жүрө бересизби?

- јнын кайда жүргөнүн билип эмне кылам, иштеп жүрөт да, -јйсалкын кайнисин кыртышы сүйбөй өтүп кете берээрде ал:

-  ор болуп жүрө бербей бир жаңсыл болуңуз да, жеңе, сизге менин боорум ооруганынан айтып жатам, - деди алдын торой;-ћенин колума тийсеңиз куштай кылып кулпунтпас белем, - деп ого бетер тийише сүйлөдү. јйсалкын жооп бербей басып кетти.  алмурат анын артынан ойлуу көпкө карап тура берди.

***

 алмурат- алыбектин бир уруу туугандарынын баласы. –апи€ кеткенден кийин а€лдан катуу көңүлү калганбы же аны катуу сүйгөндүктөнбү үйлөнө элек, эки уулун өз үйүнө алып келип алган.  ээде аз, аздан иче койот. Үйлөнүүгө көңүлү жок.  алмурат кийинки күндөрү јйсалкынды ой боюна койбой жетелеп алып башы оогон жакка басып кеткиси келет:

"Ёл эмне десе ошол десин, а€л дегенди кор кылбай алып жүрбөйбү, күн-түнү кумар ойноп талаалап, жолун карап күтүп отурган а€лын ойлоп да койбойт" деп өзүнчө жинденип алат. јнткени, јйсалкын ал үйүнө түнөбөгөн түндөрү түн уйкусу качып: "Ёгер элдей болуп балабыз болгондо башкача болмок, минтип үйдөн качмак эмес, мен гана күнөөлүүмүн төрөп бербеген" деп кыжалат болуп уктабай чыгып эртең менен таң заардан жолду карап, көпкө жол боюнда тура берээр эле. јны көргөн  алмурат жан дили менен жактырып: "Ёркекти кадырлап, сыйлап күткөн а€лдарга ушундай эркек жолукканын кара" деп суктанып алаар эле. "Ѕолбосо өзү –апи€ны кандай гана сүйүп, кадырлачу эле. ќшону көтөр албады" деп ичинен сызып  алыбекти жектеп кетчү. “ууган, анын үстүнө улуу, болбосо јйсалкынды ага бир күн жоктотмок эмес. Ѕир эсе ата-энеси дагы: "Ѕалам, балдарың бой жетип баратат, үйлөн, бой жүргөнүң болбойт" дешип күндө кулагынын кужурун алышат. Үйлөнөйүн десе көңүлүнө жагаар бир да келин-кыз табылбадыбы, анын оюу кайрадан эле јйсалкынга келип такалат да турат. –услан менен –устам болсо бири жетиге, бири бешке чыгып калышты. –апи€дан дарек жок, айланып балдар үчүн келээр деп ойлогон  алмураттын андан үмүтү эбак өчүп а€лдарга болгон көз карашы таптакыр башкача болуп өзгөрдү. Ѕир а€л менен мамиле кылбады. јз аздап ичип да койчу болду.  алмураттын атасы бир күнү оорубай туруп эле дүйнө салды. јтасынан кийин  алмурат ого бетер иче баштады.

 алыбек бир күнү үйгө а€бай мас болуп келди да ооздон тозуп алып колтуктап жөлөй калган јйсалкындын колун түртүп жиберди:

- ∆оголчу энеңдурайын десе, кыйратып койгонсубай, мени как баш атанта турган болдуң го же жыргатып койдуңбу?!

-  аке, кир эми үйгө кирсең, жыгыласың,

- Ѕоор оорубай эле кой, куу жатын катын алган турбаймынбы, согончогу канабаган а€л менен эркек эшектин айырмасы кайсы, чынбы эй куу жатын?!

- Ёмне кылайын  аке, койчу эми кирип анан сүйлөшөлүчү, эмне десең да баары туура, төрөп берип сени кубанта алган жокмун. -јйсалкын ыйлап жиберди.

- јй эн-неңди, өлөрманын кара, сүйлөшөлү деп.. . эмнени сүйлөшөбүз ы€?

-  ирсең ананЕ-јйсалкын  алыбекти колунан тартып үйгө киргизип төшөккө жаткырып үстүнө жабайын дегенде:

- ∆огол куу жатын, жогол көзүмө көрүнбөй, азыр жогол!-деп силкип жиберди.

јйсалкын ыйлаган бойдон сыртка чыгып кетти.  алыбек өзүнчө сөгүнүп жатып уктап калды. јйсалкын түнү бою эки көзү тоодой болуп ыйлап чыкты.  алыбек болсо эч нерсе болбогондой демейдегисиндей үйдөн наар жатпай чыгып кетти. јйсалкындын кышкы а€зда үшүк урган жалбырактай бүрүшүп тагдырына наалат айтып боздоп отурганы менен иши жок абалын сурамак тургай кылчайып койбой баратканын туюп, билип турган јйсалкын өзүнүн эч кимге кереги жок ыргытылган буюмдай абалга келип калганын билди да кылчайып же бир бирөөнө айтып койбой үйүнө кетип калды. јнсыз да жалгызынын төрөбөй калып санааркап жүргөнүн билген эне кызын көрүп эле баарын түшүндү, үндөбөдү, тек ичинен түтөп јйсалкынды капа кылып албайын деп аста үн катты.

- Ѕашың аман болсо болду балам, арга канча, аттиң бала-чакалуу болуп бачар болуп кетсең болот эле, мейли эми, ургаачынын чырагы кырк дегендей кудай берээрин унутпасын, али жаш эмессиңби, - эне үшкүрүнүп алды, анан јйсалкындын чачынан сылай маңдайынан сылап койду.

јйсалкын төркүнүнө келгени канчалык өзүн алаксытып өз көңүлүн өзү көтөрүп өткөндү унутууга аракет кылса да  алыбек оюнан кетпей үч күн үч жылдай болуп баратты. ”лам анын айткан сөздөрү кулагына жаңырып, "ичип алып бир нерсеге кабылбаса экен" деп кайрадан аны а€п атты.  антсе да биринчи күйөөсү, төрт жылдай чогуу жашап жыты сиңишип калгангабы кайрылып баргысы, анын абалын билгиси келип туруп алды. ќшол күнү јйсалкын кирин жууп өзү да жуунуп алып:

- јпа,  алыбекте күнөө жок, менин төрөбөгөнүм күнөө болуп жатат, ичип алып бир нерсе болбосун, мен барайын, -деп апасына кеңешип отурганда эне ойлуу кызын тилмире тиктеп алып:

- Өзүң бил каралдым, бирок ушул бойдон андан алыстап, ушундайда ажырашып алсаң болот эле чайналбай, -дегенче сырттан кобур, собур үн угулуп кайненеси кирип келди.

- ∆акшы жатасыңарбы кудагый, мал-жан эсенби, жаман уулуң чоңоюп жатабы, капырай ушул жерде туруп ал абалыңарды да сурай албайбыз, - деп кобурап келип кудагыйын кучактап учурашып калды. јйсалкын кайненесинен ыйбаа кыла ордунан туруп барып төрдө жыйылып турган көлдөлөңдөн салып кирди. -јйланып кетейин десе, келиним десем кызымдай эле болуп калды, кудаанын буйругу экен балалуу болбой экөөнүн арасына кара мышык аралап балакет болду.  алыбек бирдеме деп көңүлүн оорутуп койгон окшойт бир ооз айтпай баса бериптир. -отуруп жатып божурай берди.

- Ёэ кудагый, пенденин колунан келбейт тура, би€кта отуруп мен деле кудайга жалынып ушуларга жок дегенде бир перзент беришин тилеп турам, арга канча.

Ѕир топко чейин сүйлөшүп отуруп түш оой бергенде јйсалкындын кайненеси:

- јйсалкын, эстүү жансың садага, азыр жүр деейм, бир аз күн кудагыйдын жанында болуп сагынычың тараганда үйгө бар, айланайын, өз үйүң өлөң төшөгүң.. . бара гой!-деди да жөнөп кетти.

јрадан эки күн өтүп јйсалкын апасы экөө үйдө чай ичип отурганда сырттан  алмурат кирип келди. јны көргөн јйсалкын негедир чоочуп барып анан:

-  ел, келгиле, жөн-жай элеби?-деп ордунан тура калды.

- ∆өн жай элеЕ- алмурат турган ордунда кайра сыртка чыгып кетти. јңгыча эшиктен кобур- собур үн угулуп үч-төрт а€л үйгө кирип келишти да бири:

- јйсалкын айланайын, кайненең өтүп кетиптир!-деп јйсалкынды кармай калды.

-  антип эки күн мурун эле жакшынакай эмес беле?-јйсалкын ишенээр ишенбесин билбей ар кимисин делдейе карап туруп калды.

- јжал айтып келбейт балам, тур жөнөйлү кийин, -дегенде гана јйсалкын:

- јй-ай!-деп бакырып ыйлап кирди.

ќшентип, алар арыдан бери камынып жөнөп калышты. ∆еңеси менен кошо үч-төрт а€л кошо ээрчип алды. јлар жетишкенде үйдү курчап турган элди көрүп јйсалкын бир нерсени сезгендей чаңырып калды эле эки а€л жетип келип јйсалкынды кармап:

- јйланайын,  алыбектен ажырап калдык, -дегенде јйсалкын жулкунуп үйгө кирип барып көшөгөнүн ичине кирип барып узунунан жаткан өлүктүн үстүндөгү бетине жапкан жабууну ачып жиберип кучактай жыгылаарда беш-алты а€л тартып алышты.

- ∆о-оок, мен ажырабайм, мени кошо койо бергиле, мен кошо жатам, мени койо бергиле!!!-деп барып өзүн жоготуп койду эле а€лдар аны сүйрөп сыртка алып чыгышты да бетине суу чачып жатып зорго эсине келтирди. Ѕотодой боздогон јйсалкын  алыбектин артында ту€к калбаганын, өзүнүн төрбөгөнүн арман кылып айтып көз жашын төгүп үч күн бою үнү басылбай, үнү бүтүп сүйлөөгө дарманы калбай калды.

”ккан элдин баары кошо ыйлап, јйсалкындын кошокчулугуна тамшанып коюп отурушту. јкыры өлгөндү көммөк парз эмеспи  алыбекти жайына беришти. ќшондо гана јйсалкын эсине келип:

- Ёмне болуптур, киши колдуу болгон го, денеси көкала экен?-деп кайненесинен сураганда ал:

-  им билсин, ба€гы сен кеткендеги бойдон ушинтип келбедиби.  имдер менен жүргөнүн же кайда жүргөнүн айтпаса, көчөдө жаткан жеринен таап келишти,

- ∆өн койбош керек, иликтеш керек, мен ким өлтүргөнүн изилдейм!-јйсалкын улутуна көзүнүн жашын аарчыды.

- ја-а балам, өлгөндү өз жайына тынч койолу, өлтүргөн неме оңмок беле, кан куткарбайт, ал да азабын тартаар, - эне үшкүрүп койду.

јйсалкын үндөбөй калды. јргасыз ажалга алдырып ийип бир туугандары, энеси, алган жары боздоп кала беришти.

»чинен кан өткөн јйсалкын: "байкушум балалуу болбой арманда кетти го, мага нааразы болуп жүрбөсүн, сөзсүз арбагы нааразы болот болуш керек?" деп јйсалкын басса турса ойлонуп абдан чүнчүп да арыктап кетти. Ѕул учурда  алмурат өзүнөн өзү чүнчүп жүргөн јйсалкынга ээндетип жолуга албай жүрдү. јңгыча жыл айланып  алыбектин кара ашын беришти. јйсалкын үн-сөзсүз өз арманы ичинде болуп "жок дегенде бир эле балам болгондо эмне, өмүрү кыска экен, артында бир бала калганда эмне, эрмек кылбас белем" деп күйүттүн кара түнүнө уугуп жүрө берди.  айненеси ичинен: "байланаар баласы болбосо акыры бир күнү кетем дээр, айла канча уулумдун артында бир баласы калбадыЕ" деп өзүнчө санаада. јндай мындай дегиче дегендей арадан үч жылдын кантип өтүп кеткени билинбей калды. јйсалкындын апасы, эки тууганын ээрчитип келип айсалкындын азаттагын сурап калды.

 онокторго арналып кой союлуп, дасторкон жайылып, кайненеси —алкын эне, дагы тууган уругун жыйып куран окуткандан кийин Ѕурма эне сөз баштады.

-  удагый, кудалар, силер менен сүйлөшөйүн деген сөзүм бар, буйрук экен, ушул жалгыз кызымдын көз жашын көрбөсөм дедим эле, айла жок, жок дегенде бир баласы болгондо эмне?.. —илерге ылайык келсе јйсалкынды алып кетейин, өзүм болсо карыдым, арыдым, өлөрүм эле калды, өлөөрүмдө жанымда болсун, - деп кудагыйын карады. ќшондо —алкын эне көзүнө жаш ала минтти:

- јттиң арман десең, артында бир ту€к калбады, арга жок тура ажалга, болбосо жашым жетимиштен ашты, келсе ажал мени албайбыЕ

-  өпкө үнсүз отуруп калганда баары анын оозун карап калышты, - ћен буга јйсалкынды күнөөлөй албайм, ал деле балалуу болуп очор бачар болгусу келген эле, мен баарын сезип туюп эле жүрдүм, бул тагдырдын буйругу да, барса барсын, мен келиниме ыраазымын, жаш али бир жерден болбосо бир жерден бак айткысы бардыр, бактылуу болсун, ыраазымын!

- “уура айтасыз жеңе, јйсалкын али жаш, бак айтсын, акылдуу кишинин айтаары ушул да!-деп бирөөсү коштоду аны.

ќшентип, сөз бүтүп јйсалкын кийим-кечесин да€рдап жатканда сырттан  алмурат кирип келип бирөөнү чакырып чыгып кетти да бир аздан кийин чыгып кеткен киши кирип үйдө отургандарды тегерете карап:

- ћенде бир такилип бар, эгер силерге туура келсе айтайын, - деп калды. јл, “ентимиш деген киши эле.

- јйт, айта бер айланайын, - деди Ѕурма эне аны таңдана карай.

- ћенин такилибим мындай, илгертеден элибизде жакшы сөз бар эмеспи, "∆акшыны жатка чыгарба" деген. јгасы өлсө иниси бар дегендейЕ

- ћуну кандай деп түшүнсөк болот?-деди туугандарынын бири.

- јйтайын дегеним, келинди кетирбей эле кайнисине нике кыйдырып алып берсек болбойбу?

-  им бар ылайык, јйсалкынды ыйлатпай куштап ала турган балдарыбыз барбы?-—алкын эне "кимди айтып жатат бул" дегендей тигини оозун карап калды.

- јл бул эле “өрөбек акемин баласы  алмуратчы, ал эмне кайниси эмеспи же, аны өзүңөр билесиңер жаман деле адам эмес, - деп “ентимиш "эми буга эмне дешээр экен" деп ар бирин карап туруп калды.

- ќйлоно турган иш экен,  алмурат деле жаман жигит эмес, андай болсо анын өзүн да апасын да чакыра койгула, - деген  алыбектин улуу агасы Ќурмат апасын карады, - —алтты аттап өтө албайбыз, буга јйсалкын да эмне дээр экен?-деп сырткы эшикти карады. ќшол учурда кийим-кечесин жыйыштырып бүтүп калган јйсалкын бул сөздү угуп калып мууну калтырап ыйлаган бойдон кирип келди:

- ∆ок, жок мен эч кимге тийбейм да эч жакка кетпейм, мени өз жайыма койгула!

- Ѕалам, —алкын эне јйсалкынды карап токтоо үн катты:-—ен али жашсың, мен буга каршы эмесмин, анткени  алмурат өзүбүздүн бала, жаман жигит эмес, ойлон балам, кирип-чыгып сени өзүм да көрүп турайын,  алыбегимдин өзү болсо ушул иш болмок беле балам, тагдырдын салганына көнбөскө чарабыз канча?!-үшкүрүп алды эне, - ќйлон айланайын, бүгүн эле дебейбиз, али убакыт бар, ойлон.

јры кетип, бери кетип ар кимиси ар кайсыны айтып јйсалкынды көндүрө албай жатканда  алмурат апасы экөө киришти.  алмуратты көргөн јйсалкын аны жаман көзү менен карап сыртка чыгып кетти. Ѕул анын: "эмне десеңер ошо, аргам канча улуулардын сөзүнөн чыгып каргышка калбайм" деген ойдо баарына кайыл болуп тагдырына аргасыз көнгөнү эле.

ќшентип, ал күнү эки тарап бир бүтүмгө келишип,  алмуратка јйсалкынды алып бирмей болушту. Ѕирок Ѕурма эне јйсалкынды үйүнө алып кетип ошол жактан узатмай болду. јрадан ай өткөн соң  алмурат апасы, жеңеси менен кошо үч төрт туугандары менен келип јйсалкынды алып кетти. јйсалкын келгенден эле –устам менен –услан ага жакын болуп "апалап" калышты. јн сайын јйсалкын аларга эзилип ою менен болуп өз жанынан артык көрүп: "өзүм туубасам, апалап турган балдарды кантип жеримек элем, ушуга да шүгүр" деп өзүнчө ичтен тобо кылаар эле.  алмурат болсо јйсалкындын кареги менен тең айланып өзүнчө бактылуу болуп жүрдү. ћурда-" алыбекке кор болуп жүрөт" деп боор ооруса эми жакшы а€л өз жанында, өз койнунда, балдарына эне болуп калганына абдан ыраазы.

***

»шенбек јйсалкын менен бир класста окуган эле. Ёкөө бир айылдан. —езим күндөн күнгө чоңоюп келе жатты. ”лам чоңоюп көзгө көрүнгөн сайын чоң-эне чоң атасынын сүймөнчүгү болуп кадим эле –апи€нын өзү болуп чоңоюп баратат. »шенбек да бат, баттан келип кызын көргөндө –апи€ны көргөндөй болуп анын кылыктарын эстегенде кыжыры кайнап, ыракаттуу түндөрүн эстесе өзүнчө бактылуу жылмайып кээде аны издеп баргысы келет. Ѕирок аны издегенде эч пайда болбосун эстеп: "Өңү сулуу болгону менен жүрөгү мэрез, акылы кыска тура" деп ойлоп кайрадан өз үйбүлөөсүн андан артык көрүп кетчү. Ѕир күнү јйсалкын апасы катуу ооруп калып жанында болуп калды. Ёки уулу жанында. јлар јйсалкындан карыш ажырабай кайда болсо ээрчип алышчу. ќшондо да јйсалкын балдарын ээрчитип алып дүкөндөн кетип жатса алдынан »шенбек чыгып калды.

- ќй, оо-ой, мен кимди көрүп турам ы€, кандай јйсалкын, денсоолуктар жакшыбы?-»шенбек аны көрүп эле жаркылдап жайнап учурашып, жанындагы койондой окшош балдарды колдоруна ала коюп өөп:-бул жигиттер өзүндүкүбү ы€, ой азаматтар десе, жакшы жигиттер тура, - јйсалкынды карап, - деги кандай ы€ класташ, жашоо, турмуш а€ш кандай?-деп калды.

- ∆акшы, жакшы, а өзүң кандайсың, бала-чака чоңоюп жатабы?-јйсалкын ага күлө бага жооп берип жатты.

- јбдан жакшы, менин үч уул-бир кызым бар, а€шыңдын аты кымбат. Ѕуйруса таанышаарсыңар.

- ∆акшы экен, эмесе »шен, мен барайын, апам ооруп жатты эле, эртерээк барбасам болбойт, карыган неме бир аз эле көрүнбөй калсам издеп калат.

- ћакул анда, јйсалкын, жакшы бар, - Ёкөө эки жакты көздөй кетишти. »шенбек јйсалкындын жанындагы татынакай балдарды көрүп ичинен таң калып жатты: "јйсалкынды төрөбөй жүргөн балалуу боло элек дешпеди беле, булар кимдин балдары, же экөөнү тең багып алды бекен?" деген ойго берилип үйүн көздөй басып баратты. Үйүнө келгенден кийин апасынан сурады эле ал.

- Ѕиринчи күйөөсүнөн төрөгөн жок, ал бечара, ал күйөөсү киши колдуу болуп өлбөдүбү, үч төрт жыл мурун. јндан кийин бир кайнисине тийген, балдар ошонун мурунку а€лынан экен-деп жооп берди. ќшондо гана »шенбек јйсалкынды а€п койду ичинен: "байкуш кыздардын ичинен жакшы кыз эле, өзү төрбөй калган тура?" деп бир азга ойлуу болуп отуруп анан шаардагы өз үйүн көздөй жөнөөгө ата- энеси менен коштошуп, —езимди өөп коюп чыгып кетти.

ќшол бойдон »шенбек шаарда иштеп соода менен алек болуп өз тиричилиги менен күн өткөрүп жатты. ј€лы  ымбат болсо —езимди өз балдарындай сүйчү эмес.  өргөндө ирээнжип: "кантип эле өз энеси таштап кетсин, »шенбек калп айтып мени алдап койду, акыры билинет болуш керек, ошондо шашпаЕ" деп ичинен күйөөсү »шенбекти да —езимди да жек көрүп кетчү. »шенбек күндөгүдөй эле ордунда соода кылып жаткан. јл јламедин базарындагы "вешевойдо" соода менен алек болуп кардалдарды тейлеп жаткан эле, бир кезде жанына –апи€ келип:

-  андай »шенбек жакшысыңбы?-деп туруп калды. »шенбек бир азга делдейе аны карап туруп анан:

- ∆акшы эле, эмнесин сурайсың, - деп терс бурула бергенде,

–апи€:

- »шенбек, кечирип кой мени, —езим кандай, чоңоюп калдыбы?-деди жалоорууй. -көрсөм болобу аны, тили чыгып сүйлөп калгандыр ээ, үчкө чыгып калдыЕ-деп »шенбектин маңдайына келди.

- —езим менен ишиң болбосун, ал жөнүндө ойлонбой да койсоң болот, экинчи менин жаныма келип аны сураганыңды токтот!

-  ойчу »шен, мен анын энеси эмесминби, кантип сурабай койом?!

- —ураба, мен сени тааныбайм дагы, тынчымды албай бул жерден жогол!-»шенбек ачуулана кыйкырып жиберди.

- ћакул, сурабайын, деги аман жүрсө болду, - деген –апи€ көзүнүн жашын куюлта басып кетти.

- Ён-неңди урайын десе, - »шенбек көпкө ачуусун токтото албай сүйлөнүп жатканда жанында жанаша соода кылган а€л аны карап:

- ќй »шенбек, эмнеге эле ачууланып жатасың, бул ким эле?-деп сурап калды.

- Ёнесин урайын, тааныбайм дагыЕ-деп сүйлөшкүсү келбегенин билдире терс карап кетти.

-  айран эр десе, сенде бир иш бар го, бул а€л-жөн а€л эмес, өңдүү-түстүү эле а€л экен, - деп ийнин куушура тигил –апи€ кеткен жакты карап койду.

ќшол күнү кечке »шенбек өзүнчө кыжаалат болуп, кыжыры келип, өткөндү көз алдына келтире берди: "ќшонун сулуулугун урдум, ушул деп үйбүлөмдү кечип кете жаздабадым беле, өзүнө өзү кылды, болбосо айтканын айткандай кылып ою менен болбодум беле, баладан айлангыр, кызыл эт баланы кыштын күнү койнума катып келип чоңойтуп алып энең ушул демек белем, керек болсо энеси, атасы бар эрке кыз-ал, ал сендей болбойт!" деп ичинен —езимдин көпөлөктөй болуп алдынан чуркап чыгып аталаганын эстей элжиреп алды.

 үндөр өтө берди, андан кийин –апи€ »шенбекке келген жок. јл эми —езим болсо чоңоюп энесинин жеңилин жерден алган куракка келип мектепке да барып калды. „оң ата чоң энесин өз ата энеси катары көрүп »шенбекти болсо байке деп койот. »шенбек аны жалгыз кызы катары кийим-кечесин камсыз кылууну өз мойнуна алган сайын  ымбат:

- Ёмне эле —езим, —езим деп турасың, ошонун таштанды кыз экенине ишенбейм, бир сыр бар, сен менден жашырып жүрөсүң, - дей берет.

-  ойсоңчу жаным, мен сенден эмнени жашырмак элем, болгону баланы жакшы көрөт эмесминби, экинчиси кызыбыз жок, кыз кылып алалы деп ойлогом, сен кабыл албадың, атамдарга эрмек болуп чоңоюп жатат, балада эмне күнөө, көрөсүң го абдан сулуу кыз болот, - деп »шенбек  ымбатты ишендирүүгө далалаттанат.

- јпасы да сулуу беле?- ымбат ансайын »шенбектин жинине тийе сүйлөйт.

- јпасынын сулуу экенин кайдан билем, суукта оронуп-чулганып алган жаш келин болчу, - ал да турмушта жаңылып жазып калгандардын биридир да, болбосо кандай эне өзүнүн баласын чоочун бирөөгө таштай качсын-деп  ымбатты кучактай минтти:

-  ымбат, —езимдин өгөйлөбөй жүрчү, мээримиңди а€бачы жаным, ал деле бала даЕ

- Ѕолуптур эми, андай болсо го мейли, эгер сырың ачылган күнү менден жакшылык күтпө, уктуңбу?

- ”ктум жаным, уктум, мындан ары —езимге өзүң деле кийим- кеченин жакшысын алып берип турсаң, чоңоюп баратат, кыз баланы жакшынакай карабасак болбойт.

- Ќегедир улам чоңойгон сайын татынакай болуп менин жаман оюмду жоготуп бараткансыйт, айтпасаң деле өз кызымдай сезип кетем кээде, - ырас эле балада эмне күнөө деп өзүм да бара, бара жакшы көрүп баратам.

- џраспы  ымбат, ырас айтпасыңбы, ушундай акылдуу келинчегим бар эле дейм да, -»шенбек  ымбатты кучактап өөп өөп алды да жаш баладай кубанып кетти.

- Ѕалада эмне күнөө, анын үстүнө ымыркайыңды өз колубузга келгенге өз кызымдай көрөм же кызыбыз жок болгонго буга а€бай тартылып туруп алам.

- Өзү да сүйгүнчүктүү кыз ээ »шен?

- ќоба да, кези келегенде а€бай сулуу кыз болуп, далайлар куда түшүүгө эшигибизге келет го буйруса, ошондо өзүң чечесиң да кимге берээрди.

- Ёмне, энеси турса мен бийлик кылат белем?


“олук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



пїњ –Ш–Ј–і–∞–љ–Є–µ –Ї–љ–Є–≥–Є –Ј–∞ —Б—З–µ—В –∞–≤—В–Њ—А–∞
–µ–Љ–µ–є–ї:janyzak@mail.ru
+996777329784
–Р–ї–≥–∞–љ –Љ–∞—В–µ—А–Є–∞–ї–≥–∞ —И–Є–ї—В–µ–Љ–µ –±–µ—А–Єң–Є–Ј!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
–°—Б—Л–ї–Ї–Є –љ–∞ –≤–Ј—П—В—Л–µ —Б—В–∞—В—М–Є –Њ–±—П–Ј–∞—В–µ–ї—М–љ—Л!
–ѓ–љ–і–µ–Ї—Б.–Ь–µ—В—А–Є–Ї–∞