Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Кайрымсыз уул кайгысы

Канатбек таштак жолдун аркы четин бир басып, берки четин бир басып кетип баратты. Аны көргөндөр кызуу же мас деп ойлошу мүмкүн эле. Бирок ал мас эмес, жашоосуна нааразы, тагдырынын терс жагына ооп, ата-энесинин эмгегин актай албай калганына өкүнүп кетип жаткан. Бул таштак жолдо эчен жылдар бойу кылым карытып басып келаткандай, мерчемдүү жерине жетүүгө далбастап жете албай келаткан сымал жолу арбыбады. Бала кезинен берки өткөн өмүрүн көз алдына келтире эки колун чөнтөгүнө салып, бутуна урунган ташты тээп койуп кете берди…

Жетимишинчи жылдар. Эсине кирип калган Канатбекти Асанкул абдан жакшы көрө турган. Жети кыздан кийин көргөн уулун Жумгалдын тоо ташын көргөзүп, жайлоолоруна, кымыз ичкен жерине ээрчитип жүрүп чоңойтту. Саада абдан акылгөй аял:

- Атасы, уулуңду мынча эрке кылбасаңчы, андан көрө жумшап, ишке бышырып, улууну сыйлаганга үйрөтсөң боло, бу бойдон болсо экөөбүздү акыретке ызаат сый кылып узаталбайт го? - деп Саада бир кечте кейий күйөөсүн карады.

- Андай болбойт, көрөсүң, уулум жакшы адам болот. Туурабы, уулум? - деп Асанкул уулуна карап мулуңдап койду.

- Ооба, мен силерди багам да, - деп Канатбек эдиреңдеп койду.

- Ошондой эле болсо болду, - деп Саада унчукпай калды.

Улуу кыздары күйөөгө тийип кеткен, Канатбектен кийин дагы бир уулдуу болушту. Уулум жок деген өкүнүчү жазылып, Асанкулдун көөнү тынып калган. Он эки баланы мойубай багып кой үстүнө торгой жумурткалаган мезгилде кийимин кир кылбай, кардын ачырбай багып, кыздарын татыктуу жерге күйөөгө берип, куда-кудагый күтүштү:

- Балдарды кудайдан сурап алдым кемпир, көп жумшап кайсар кылба, кыз ансыз да бирөөнүн бүлөөсү, өз айылын, теңин тапкыча инилерин колунан келсе сыйласын, биздин көзүбүз өткөн кезде аларга ушул экөө төркүн болуп, ордубузду жоктотпой очогубуздан от өчүрбөй учугубузду улайт, - деп Асанкул ар убак ушинткенде Саада аны күлө карайт:

- Ошентсе гана чал, Канатбегиң эмитен эле кайсар, кара жумушка көнбөй калып жеңил оокатты көздөбөсө болду, Азимбек го жоош момурап.

- Андай болбойт.

Асанкул өз ойун бербей жайкысын жайлоого чыкканда, кышкысын мал короодо турганда да кыздарын жумшап көндүргөн. Улуу кызы Мария менен Асия дагы инилерин аяп айттырбай эле түйшүктү өздөрү жасай берчү. Кыздарынын баары эстүү, акылдуу болуп өсүштү. Эң кичүүсү Айзиреги бир аз тентек болгон менен агаларын жанындай жакшы көрүп жанынан чыкпайт.

Канатбек алтынчыда окуп жаткан эле. Бир күнү өңгүрөп ыйлап келди, ал астанадан кире электе эле, артынан Нурманбек баласын жетелеп келип калды.

- Ой Асанкул, балаңды кой дейсиңби же эсине келтирип койойунбу?

- Эмне болуп кетти? - деп Асанкул эми эле кирген уулунун башын койнуна катып ага оңурая карады.

- Ушу жакшыбы, Канатбек таш менен урган экен башын жарып кетиптир! - деп Нурманбет ыйлап жаткан өзүнүн баласынын канап турган башын көргөзө күпүлдөп жатты. - Баланы өтө эле эрке кылган болобу, сенин балаң башкача бекен, мен да өз баламды сеникинен ашыкча көрөм.

- Нурманбет, уулумдун бир бейбашчылыгын кечирип кой эми, мындан кийин андай болбойт.

- Ата, өзү тийишти, мени сөгүп атпайбы? - Канатбек атасын карай арыздана кетти. - Дайыма өзү чоңдугун сала берет.

- Мындан ары экөөң тең урушпай жүргүлө, биз тууганбыз, туугандар урушса болбойт, балам, - деп Асанкул уулуна акыл айтып, Нурманбеттин баласына күлө карады. - Мурдуңду урайындар десе, Нурманбет экөөбүз силер үчүн мушташалыбы, ыя?

- Кой Асаке, ошентсе да бейбаштыгын койгудай кыл, дагы жакшы, кудай сактаптыр… - деп Нурманбет жумшара сүйлөдү.

- Ошону айтсаң, мурдуңду урайын десе, экинчи колуңа таш албай жүр!

Асанкул баласын какыс-кукус кыла кол учу менен домдоп койду. Нурманбет кеткенден кийин Саада күйөөсүнө наалып кирди:

- Обу жок эркелетип койдуң, тим эле мен ага өгөй энеден бетер мени укпайт, чоңойгондо кантээр экен?

- Коркпо кемпир, бейбаш бала тез эле токтолот, азыр бала да, тентектиги жок баланы кайдан көрдүң эле? - Асанкул камырабай тизесине башын койуп жатып алган уулунун башынан сылап койду. - Көрөсүң, уулум керилген жигит болгондо…

- Өзүң эле билчи деги, мына он төрткө кирди, жанагы кыздарды ирбийтип кой кайтартпай эки уулуңду эле кайтартсаң болот го, өз жашоосуна тың болот эле?

- Макул, эртеңден баштап, эки уулумду ээрчитип алып койду өзүм жаям, - Асанкул аялына жылмая карап, анын айтканын жөндүү көрүп калды.

Убакыт өтүп Канатбек онунчуну окуп жатып да үйгө келбей калчу болду. Айылдан тоок, үндүк уурдаткандар алардын үйүнө келип доо кыла турган болду. Ошондо да ага мойун бербеген Асанкул аларды жай узатат:

- Эми балдар уурдаса менин баламдан көрөсүңбү, карды ток, жегиси келсе турат эт, май, сүзмө, ачка калган бирөөдөн бетер менин уулумду эле күнөөлөйсүңөр да?

- Кечээ тиги айылдын четине алпарып жешиптир, бешөөнү тең соттотом! - деди жесир кемпир Сайра. - Жалгыз жесир аял болсом, тоок, үндүктөн башка малым болбосо…

- Кой кейибе, ордуна тоок берейин, - деп Асанкул ага өзүнүн тоогунан экини кармап берди.

Аны менен эле бүтүп калбай доочулар көбөйдү. Асанкул уулунун кээде ичип келгенин көрүп ичтен тынчу болду: "Каргайын десем жалгызсың, каргабайын десем байкушсуң" деген алсыз ата болдум. Сааданын кебин угуп катуурак кармасам болмок экен" деп, санаасы-санга бөлүнүп жүргөндө дагы шумдуктуу окуя болуп кетти.

Сайра бала-чакасы жок жалгыз турчу, небереси кээде келип кетет, ал өз энеси менен тургандыктан анда-мында жиберип койчу. Ошол күнү төрт бала биригип алып ичишет да, Сайранын үйүнө барып жарык болуп турган терезесин такылдатат:

- Ким бул? - Сайра эч нерседен капарсыз босогого жеткенде:

- Сизди Айтымбет аке чакырып жатат! - дейт бири.

- Эмнеге чакырат ботом, кудалары келиптирби? - Сайра аларга ишене каалгасын ачып карап калганда бири кемпирди жөөлөй ичке кирип:

- Кайдан билебиз, тез келсин деп жатат, - деди эле Сайра аларга ишенкиребей ары бурула бергенде бири анын артынан кучактап оозун басып көтөрүп ичке киргизет. Бири эшикти ичинен илип алып төртөө аны кезектешет. Сайра бечара алы куруп жатып калганда гана чыгып кетишет.

Сайраны эртеси үйүндө алсыз жатканда коңшусу көрүп чоочуп кетти.

- Карангүү-үн, сага эмне болду ыя? Ал анын башын көтөрө ордунан тургузуп жаткырды да, - мен доктур чакыртайынчы! - деп элди чакырып ооруканага жеткиришет.

Алтымыштагы аялдын жатыны жарылып кетиптир. Ал эптеп көзүн ачканда аны операция жасап зорго айыктырышат. Өзүнө келгенден кийин Сайра болгон окуяны милицияга айтып, төрт баланы ата-энелеринин ортого түшкөнүнө карабай камап салышат.

Канатбек жети жылды мойнуна алып он алты жашында жашы жетелектердин колониясына кетет. Берки үчөө андан улуу болгондуктан он жылдан сегиз жылга чейин түрмөгө отурушат.

Ошентип Канатбек жашынан түрмө көрдү. Беш жыл дегенде ал кайрадан түрмөгө түшөт. Азимбек чоңойуп ата-энесине карабай шаарга кетип, ошол жактан үйлөнүп алып Асанкулдун уулдуу болдум деген кубанычы кайгыга айланып төшөк тартып жатып калат да, Канатбек түрмөдөн бошоноор жылы дүйнөдөн кайтты. Саада ыйлап-сыктап кала берет. Кыздары кабар алып турду. Үч кызы күйөөгө тиелек эле. Айзирек онду окуп калган, андан улуу Гүлнара менен Назира шаарда окушат.

Канатбек бошонуп келгенде эне эмеспи каадасын кылып түлөө өткөрдү, туугандары чогулуп акыл-насааттарын айтып тарашты. Ал келгенден он чакты күндөй эле жакшы жүрдү. Андан кийин ичип алып күндө мас болуп келип Сааданын жанын кейитти:

- Балам, сени уулдуу болдук деп сүйүнүп, сүрдүгүп кандай гана болдук эле, атаң жалаң сенин айыңдан ооруп жатып ары карап кетти. Эсиңе келсең боло, анда жаш элең, мына эми жыйырма сегизге чыктың.

- Оо апа, акылым бар эле, эмнеге антесиз? Буйурса үйлөнүп сизди багам, тиги Азимбек эмне карабай бөлүнүп кетти? - деп Канатбек кайра апасына суроолуу карады.

- Эми ал өзүнчө үй күтүп жашап жатат, сен деле ошентсең кана, ачкыл сууга алдырбай.

- Эми ичпейм, андан көрө үйлөнөйүн, апа, - деди ал токтоо сүйлөп.

- Үйлөнсөң үйлөн, - деп Саада макул болгондой болгон менен жүрөгүндө түпөйүл санаа турду: "Кандай кыз келээр экен, түрмөдөн чыккан десе эл үркүп турат, үйлөнүп алса адам болуп кетээр беле?" деп ойлогон менен келин алып колу узараарын эстегенде кубанып алды.

***

Эстебес совхоздун кароолчусу болуп иштечү, аялы Бермет экөө үч кыз, үч уулдуу, балдарын колунан келишинче багып чоңойтту. Бирде жетип, бирде жетпей өп-чап өскөн балдары айылда калып трактор айдап, бири кара жумушта иштеп үйлөнүп-жайланып калышкан. Кызы Арзыкан турмушка чыгып, бир кызы менен ажырашып келип үйүндө, бирөө очор-бачар болуп күйөөсү менен жашайт, кичүүсү Таалайкан мектепти бүтүп үйүндө. Колунда жок жарды жашаган үйбүлөнүн балдары орду-орду менен кеткени ата-эне үчүн кубаныч эмей эмне. Таалайкан бала кезинен бирөөнүн кызарган буйумуна көз арткан, колу туткак, тили узун кыз. Бермет аны ар убак тилдеп, акыл айткан менен болбой эле колуна тийген нерсени кытып алмайы калбады.

- Кызым, кокус бир жерге барсаң өзүң дагы, бизди дагы уят кыласың го? - деди бир күнү Бермет.

- Эчтеке болбойт, мен күйөөгө тийсем албайм, - деп Таалайкан дулдуя жооп берди. - Анан эмнеге элдей болуп жетише албайсыңар? Мени менен окуган кыздардын баары жаңы кийсе, мен жалаң эжемдердин эскисин кийип чоңойдум. Мен деле кыздарга окшоп кийингим келет, окууга барып адам болгум келет!

- Эмне кылайын кызым, атаңдын айлыгы, менин иштегеним жетпейт, же бир чычкак улак күтө албадык, - деп Бермет кейип кепчип калды.

- Кыздарыңдан калың келген да жок. Шашпагыла, мен күйөөгө тийсем силерди байытам! - деп Таалайкан күлүп койду.

- Байытпай эле кой, өзүң эле тыңып калсаң болду, кыздан алып байыган эч кимди көрбөдүм, эжелериңдин себин бералбай ушул убакка чейин кызым байкуш басынып жүрөт, - деп Бермет колунда жогуна кейий үшкүрүнүп алды.

- Эмнеге сеп бермек элеңер, өздөрү калыңга эчтеке бербесе эле эмне?

- Бергенине өздөрүн тосуп койбодукпу, кызым.

Эне-бала сүйлөшүп отурганда Эстебес келди, ал чарчагандай "өх" деп алып төргө өттү да:

- Бирдемең барбы, кардым ачты, - деди.

- Ун да калбай калды, тамак жасаганга эчтеке жок, жармадан ичесиңби? Бермет күйөөсүн карады.

- Алып келе бер, качан эле казанда эт кайнап турчу эле, байбиче. Буйруган жашоону көрүп жатабыз го?

Эстебес улутуна башындагы эскирген шляпасын жанына алып койду.

Колунда болуп бардар адамдар менен алака кылып күндүк өмүрүндө түштүгүнө жарык тийгендер канча, "жоктун жону катуу, өгүздүн мойну катуу" дегендей, Эстебеске окшоп, жаш аялметтиктин азабынан өп-чап жашагандар ал кезде абдан аз эле. Эстебес согуштан атасы кайтпай калып жетимдиктин заарын тартып, апасы үч баласын эрезеге жеткирип койуп, бир топ жыл мурун өтүп кеткен. Улуу эжеси жакшы жашаган менен кайрыла албайт, күйөөсү анын ар бир кадамын санап, жадагалса унду элеп берип: "Бул эки күнгө жетет" деп ченеп берген эркек болгондуктан инилерине кайрылыша алчу эмес. Иниси Барктабас тракторист, бир аз тың турчу. Анын аялынын төркүндөрү бардар болгондуктан бардык жагынан жардам берип турчу, эки бир тууган аялдарынын айынан көп катышчу эмес. Жамандык, жакшылыкта гана бирге болушпаса ага-инидей катышы жок эле…

Берметтин да төркүнү жок, балдарын-күйөөсүн жөлөк кылып барына топук тилеген момун аял. Дүкөндөн кээде карызга ала койушат, кайра берээрде абдан эле кыйналып калышчу.

Таалайкан эки курбусу, Салима менен Айнур болуп сүйлөшүп турушкан. Жанынан өтүп бараткан эки үч жигитти карап күлүп калышты эле, тигилердин бири кайрыла калып:

- Бойго жетип калыпсыңар, бөктөрө качса болчудай, - деди жанындагыларга карап көз кыса.

- Бөктөрө качкыдай мал белек? - деп Таалайкан ага жооп кайтара мурчуңдап койду. - Көрдүңөрбү, карышкырлар жойлоп калыптыр… - деди ал курбуларына.

Үчөө күлүп калды.

Жигиттердин бири Канатбек эле, ал басып келип кыздарга тийишип калды:

- Карышкырлар ач болгондо айыл аралап жортот, силер тырсыйып турсаңар карышкыр бөктөрө качпай жаны жокпу?

- Оозуңузга карап сүйлөңүз! - деп Салима аны жактырбай ары басты. - Жүргүлөчү, ушуга окшогондорго шакаба болбой!

- Сүйлөй беришпейби, колунан эмне келет экен, корккудай алым жок, өзү келген неме өзү кетет! - деп Айнур көгөрдү.

- Ооба, аны биз чакырган жокпуз да? - деп Таалайкан Айнурга кошулду. - "Тең-теңи менен, тезек кабы менен" дегенди билсе сыйы менен кетет да?

- Канатбек, картаң кыздарды эмне кылабыз, жүрү кеттик! - деди артта сүйлөбөй турган Элдос.

- Эмне-е? - деп үч кыз жарыша үн катканда тигилер каткырып ийишти.

- Кемпирлерден көрө жаш кыздарга барып көңүл ачканыбыз дурус! - деп Темир да аларды карап көзүн кысып койду.

Көпкө чейин кер-мур айтышып келише албай туруп, көптөн кийин таанышып калышты. Канатбекке Таалайкан жагып калды. Ошондон кийин эки-үч жолу жолугушушту да, Канатбек аны ала качып алды.

Саада келинине үйрүлүп түшүп: "Эптеп эле баламды жакшы жолго салып жашап кетсе болду" деп уктап жатса ойготпой, турганда чайын белендеп "иче гой, жей гой" деп турат: "Алы күчүм барында, кудай алсын жумушту. Бара-бара өзү баарын жасап кетет, жаш эмеспи" деп кирин да өзү жууп, дандырга нан жаап, үйүн жыйнап кечке убара.

Канатбек дале бош. Аялын тур деп да айтпайт, түшкө чейин кучакташып жатып зорго туруп белен тамагын ичип алып өз бөлмөлөрүндө каткырып ойноп отура берет. Мария бир күнү келсе бөжөңдөп Саада тамак жасап жаткан, аны көрүп ал таңгалды.

- Апа, келиниң кана? - деди ал аста гана.

- Уктап жатат, кызым. Кандай, балдарың чоңойуп жатабы, Эсентур жакшы жүрөбү? -- деп эне сөздү башкага буруп кетти.

- Эмдигичеби?

- Ооба кызым, уктай берсин, келиндин келгендегиси эсинде калат, бара-бара казан-аякты өзү эле өткөрүп алат.

- Койчу апа, келин деген эрте туруп иш кылат. Жаман көндүрүп алсаң төбөңө чыгып жүрбөсүн, келгенине эки айдан ашты эмне? - деп Мария үйгө кирип аларды ойготмок болду эле, тигил экөө каткырып күлүп жатканын угуп, жөтөлүп койуп кирип барды.

- Ой турбайсыңарбы ыя, саат он эки болду, эшикте жетимиштеги кемпир казан кармап жүрөт!

- Эже-е, - Канат кериле козголду. - Өзүңчө жашагандан кийин бизге киришпей жүрбөйсүңбү?!

- Эмнеге, ушул жашка келип, сенин азабыңды тартып, карыганда силерге аш даярдап береби?

- Жаңы эле келбедиби эми, көнгөндөн кийин жасайт да?

Эжеси менен Канатбек айтышып жатканда Таалайкан кийинип эшикке чыкты. Мария келини чыгып кеткенден кийин инисине жумшара минтти:

- Канат, сен эми жаш эмессиң, отузга чыгып калдың. Апамдын өсөрү калган жок, өлөөрү калды, ошону сыйлап төргө отургузуп өлгүчө жакшы карасаңар боло?

- Эже, мен силерден акыл үйрөнбөйм, өзүм багып алам, мындан ары киришпей жүр!

Канатбектин кеп жебесин билип, Мария кайра чыкты.

Эки жыл дегенде уулдуу болушту. Канатбек ичип келип аялы менен эмес, апасы менен урушчу болду. Таалайкан болсо унчукпай отуруп алат. Акыры келинден ызаат көрмөк турсун керээли кечке түйшүк тарткан эненин карылыгы жеттиби, же ой санаа кыйнап жибердиби, Бермет ооруп жатып калды. Таалайкан ошол убакта алдым-жуттумдугу кармап, күйөөсү карта ойноп таап келген акчаны төркүнүнө берип жүрүп алар үй-жайын оңдоп алды.

Канатбек күндө мас, бөжөңдөгөн энесине жини келип:

- Өзүңө деле оор болсо керек ээ, апа. Көп жашадың, эми өлүп эле калганың жакшы го? - деди, - дагы жашасаң бизди эле кыйнайсың да?

- Эмне кылайын балам, кудай берген жашты жашап жатам да.

Эненин жүрөгү муздай көзүнө келе калган жашка мууна үнү каргылдана түштү.

- Өзүм жардам берип койойунбу? - деп Канатбек жинди болгон немедей каткырып калды. - Ойлосоң өзүң деле, көп жашаган жаман бекен?

- Ок, антип кудайга күнөөкөр болбо, балам!

- Кудайың карап туруптурбу, эгер карап турса мага мынча жашты бербей эле кой демекмин!

- Кесир сүйлөйсүң да, уулум… - деп Саада сай-сөөгү сыздай муңкана отуруп калды.

- Жээриңди жедиң, ичээриңди ичтиң, эми эмне кереги бар дейм да сага жашоонун?

Канатбек апасына ар кайсыны сүйлөп жатып уктап кетти. Таалайкан да бөлмөсүнө кирип жатып алды. Баласы төрткө чыгып калган, аны Сааданын жанына келтирбей өзү ала жүрөт.

Саада эптеп туруп дасторкон жыйнап зорго төшөгүн салып жатып калды.

Эртең менен кары неме уктап калган экен:

- Ушу энеңдин азабы өттү, идиштерди жууп да койбоптур, же өлүү эмес же тирүү эмес, жанга тийди! - деген Таалайкандын сөзү кемпирдин жүрөгүн көзөп өттү.

- Тим кой эми, карыган неме жууй албай калгандыр, акыры ал деле өлөт, чыда жаным, - деди Канатбек.

Уул-келининин сөзүнө жүрөгү канап, Саада жаткан жеринде жыртайган көздөрүнөн жаш куйулуп жаздыгына кулап жатты.

- Энеңдин эмеле өлө койо турган түрү жок, аны өлөт деп жүрүп экөөбүз баарынан куру жалак калмак болдук го?

Саада алардын андан аркы сөздөрүн уккусу келбей чүмкөнүп жатып алды: "Аттиң, эркек уул төрөбөдүм деп арман кылчу элем, төрөгөн баламдан көрөөрүм ушул беле? Кантейин, тилегенде өмүрүн эле тилебей ыйманын кошо тилесем болбойт беле?" деп сыздап жатып эсин жоготтубу же уктадыбы башка эч нерсе угулбай караңгылыкты көздөй сүңгүп баратты.

Ошол күнү Мария, Асия менен Гүлнара үчөө атайын апасынын ал-абалын көрмөк болуп келип калышты. Алар келип үйгө кирип кеткенде Таалайкан баласы Адилетти көтөрүп басып кетти. Саада эч нерсе сезбей жаткан. Аны кыздары врачка көрсөтсө инсульт болуп калыптыр, ошол бойдон бир ыптасы кыймылдабай жатып калды. Кыздары биригип көргөзбөгөн врачы, бүбү кожосу калган жок. Эки жыл дегенде Саада бир аз сүйлөп, өзүнчө басып калды. Эне кыздарына эч нерсе деп айтпады. Ар кимисинин өздөрүнчө тиричилиги болгондуктан, ал кайрадан уул-келининин колунда калды. Канатбек ичкенин коймок турсун көбөйткөн.

- Апам кандай? - деди бир күнү кирип эле.

- Өлмөк беле, кыргыйдай болуп отурат! - деп Таалайкан силкинип алды. - Карандай ошону багам деп эки жакка чыкпай куурадым.

- Өлбөгөндө кайда бармак эле, жаным, капаланбачы! - деп Канатбек аялын имере кучактап өөп койду.

- Ой мунуң өлмөк турсун кайра тирилип баратпайбы?

- Азыр, - деп Канатбек апасы жаткан бөлмөгө кирип барды. - Ээ кемпир, бу сен жүзгө чыгат окшойсуң?

- Балам, кудайдын берген өмүрүн жашап жатам…

- Кыздарыңды доктурга алып барбай эле кой дебейт белең?!

- Мен алып бар деген жокмун…

- Өлүктөн айырмаң деле жок, жөн эле жүк болуп жатасың да, Таалай да кыйналып жатат.

- Эмне кыл дейсиң кагылайын, ушундан көрө өлгөнүм деле жакшы болчу, кудайдан тилеп алган баламдан ыйман ызаат көрбөй уу тилин укканча… - деп Сааданын көздөрү соолуп бараткан булак сымал жашы мөлт эте агып кетти.

- Эми ылжырап карып калганда сыйды, урматты эмне кыласың апа, андан көрө өлүмүңдү тилебейсиңби? Ушинтип жатып өзүң да кыйналып, бизди да кыйнагандын эмнеси жакшы? - деп Канатбек жиндене апасынын үстүндөгү төшөктү силкип жиберди. - Кыйналып жаткандан көрө тезирээк өлсөң болот эле…

- Деги мен өлгөндө эмне табасыңар, айланайын? - деп Саада жаны кейий бери карап сурады.

- Атамдан калган мал-мүлктү, үй-жайды баарын мага беришиң керек?!

- Ошон үчүн эле менин өлүмүмдү тилеп жатасыңарбы? - Эненин жүрөгү жүз жеринен тилине уулун заар толгон көздөрү менен карады. - Сен жакшы болсоң сеники, минтип жанымды кашайта берсең эчтеке жок!

- Эмне? - Канатбек түшүнө бербей карап калды. - Эчтеке жок дейсиңби, мастан?!

- Ооба, мени өлтүргөн күндө да силерге эч нерсе жок!

- Сен өлсөң меники эмей эмне? - деп Канатбек апасын жаткан жеринен колунан булкуп тартты да кайра түртүп жиберди.

- Аа-ай! - деп Саада алсыз үнү менен чаңырып ийди.

- Жаның таттуубу? - деп Канатбек апасын көтөрүп жерге урмак болгондо Таалайкан кирип келип:

- Тим кой, өз ажалынан көрсүн! - деп аны эшикке алып чыгып кетти.

Гүлнара келгенде карынын сүйлөөгө алы келбей эки күндөн бери ачка жаткан, алсыз жаткан апасын көрүп зээни кейиген Гүлнара ага аздап чай берип тамак жасап берип карап калды.

Таалайкан ага:

- Ичип чыгып эле жатат, деги кыйнады го? - деди кергиштей.

- Ал эмне дегениңиз жеңе, анан тамак бербей өлтүрүп коймок белек?

- Тирүүнүн өлүгү болуп жатканча ары карап кеткени эле жакшы эмеспи?

- Кантип ушуга оозуңуз барды? Сенин энең ушинтип ооруп калса көрөт элем… - деп Гүлнара ыйлап апасынын кийимин которуп, жуунтуп, ак шейшеп салып жаткырып койду.

Канатбек дагы мас болуп келди, ар кайсыны сүйлөп жатып уктап калды. Гүлнара ага-жеңесинин түрүн көрүп, эртеси эжелерин чакырып келди. Чогулуп ортого алып, туугандарынын көзүнчө Канатбек менен Таалайды үйдөн кетирмек болуп жатканда кудагыйын көрмөк болуп Эстебес менен Бермет келип калды. Таалай аларды көрүп уялып калгандын ордуна:

- Мен жыргап жаткансып, силер калдыңарбы, ушулар киши беле? - дегенде Канатбек аялына бир ооз сүйлөбөгөнүнө кыздардын жини келип:

- Таалайкан, ал эмне дегениң? - деп жиберди ачуусу келген Мария. - Калгандары улуусунан сөз талашпай угуп турушту. Эстебес менен Бермет булар кантсе да ата-эненин тарбиясын көргөнүн сезди. - Сен келин болуп келгени апам сага казан карматкан жок, үч маал чайыңды кайнатып, ашты алдыңа койуп өз ойуңа койду. Сен энесиң, эртең эле мынабу балаң чоңойсо дал ушу көйгөйдү ошондон көрөсүң. Бирибиз келип киришип, же сага бирдеме дедикпи?

- Таалайкан, бул эмне кылганың, кудагыйды көрөлү деп келбедик беле, сенин мындай экениңди багып чоңойткон биз билген эмес экенбиз, - деп Эстебес жер карады. - Канатбек экөөң кары кишини ушинтип кордодуңарбы?

- Бизди уятка калтырган турбайсыңбы ыя, сенин жеңелериң бизди кандай сыйлашат?! Эсиң барда этегиңди жыйып, акыркы күнүнө чейин жакшылап баккыла! - деди Бермет.

Ары-бери болуп жатышып Канатбектер бөлүнүп кетмек болду, Таалайкан унчукпай кете берди, Сааданы эки кызы багып калды. Бир айдан кезек менен бага турган болуп кеңешишти. Саада багуусу жакшырганга оңолуп баратты. Кыздары Азимбекти чакырып, аларды айылга койушмак болду эле, Азимбек сырттан окуп кайра иштеп жетише албай жатканын шылтоо кылып болбой койду:

- Биз колубуздан келгенин жөнөтүп туралы, балдар мектепте окуйт, өзүм эптеп окууга кирип алдым эле…

- Эже, окуп албаса болбойт, балдар чоңойгуча окуусун бүтүп алса жумушка орношуп калат, өмүр бойу кара жумушта иштемек беле? - деп келини Нурмира да күйөөсүн коштоду.

Кыздары аргасыз кезектешип багып жатып, Саада кирип чыкканга жарап калды, болгону бир кол, бир буту иштебей зорго басат. Гүлнара окуусунан чыгып карандай Сааданы карап турмушка да чыкпай калды. Айзиректи өздөрүнүн жакын коңшусу келин кылып алды, жакын түшкөнү жакшы болуп, күйөөсү экөө Гүлнарага жардамдашып турат.

Бир күнү Саада эшикте отурган, Гүлнара кир жууп жаткан болчу, Канатбек мас болуп келип апасын кекетип кирди:

- Оой-ой, апама мүрөктүн суусун берип жаткан го кыздары! - деп теңселе жанына отурду. - Кандай анан апа, азыр өлгүдөй эмессиң го?

Саада үндөгөн жок, үндү угуп Гүлнара жетип келди:

- Байке, эмне деп жатасыз, ушунча жакшы болуп калганына кубанбайсызбы, же жакшылап бакпасаңар!

- Эмне, сен энеңди дүйнөгө түркүк кылмак белең? Эчтекеге жарабаса, жөн эле жаш балача отура бергенче тынчыраак барчу жеринен орун алганы жакшы эмеспи!

- Байке! - Гүлнара жүзүн колу менен басып агасынын сөзүнө жүрөгү тыз этип алды. - Кантип ушуну айтууга оозуңуз барды?

Саада унчукпай отура берди, анын жан дүйнөсү эзилип: "Эмчек сүтүм урсун, ушундай бала төрөгүчө төрөбөй койсом эмне? Аттиң, неге ичимден чыккан баламдан жүрөк кубантаар сөз буйрубады" деп үнсүз көзүнүн жашы төгүлүп турганда эмне болгонун сезбей талп этип жыгылып, ташка башы тийип эси ооп калды. Гүлнара экөө уруша кетип, Канатбек энесин түртүп ийген эле.

- Апа-а! - деп Гүлнара катуу чаңырып апасын өйдө кыла кыйкырып калганда Канатбек артын карабай чыгып кетип калды.

Саада аздан соң эсине келгенде коңшуларынан эки-үч аял келип калды:

- Эмне болду?

- Коркуп да кеткенимчи, үнүңдү угуп жетип келбедимби?

- Апам отурган жеринен жыгылып кетти, - деп Гүлнара агасынын түртүп ийгенин жашырып, Сааданы колтуктай үйгө кирди. - Кир жууп жаткан болчумун, - деп ыйлап да жатты.

- Кой айланайын, ыйлаба, столго отура албайт да оорукчан неме. Төшөк салып жерге эле отургузсаң болбойт беле?

- Мейли, дагы катуу жыгылбаптыр, коркпо, - дешип коңшулар кетип калышкандан кийин Гүлнара коркуп жатты: "Эгер түндө келсе апамды өлтүрүп койбосун, Айзирек менен Кенжени чакыртып алайын" деген ойдо жолго чыгып кичинекей баланы жумшады эле ал барып чакырып келди. Айзирек өзү эле экен:

- Эмне болду, Кенже жок болчу.

- Байкем келип апамды өлтүрөм деп түртүп жиберди, андан корком, экөөбүз жалгыз жатканда келсе эмне болот? - деп Гүлнара үрпөйө сиңдисин карады.

- Жинди болуптурбу? - Ишенгиси келбей эжесине үңүлдү. - Мас бекен?

- Ооба, аябай мас экен. Силер түндөсү келип жатып тургула, эжемдерге телеграмма жөнөтсөкпү же?

Экөө эмне кылаарын билбей отурганда такыр сүйлөбөй калган Саада:

- Кыздарым, ал өлтүрө албай жүрөт, мейли коркпой эле койгула, силер болушсаңар силерге дагы колу тийип жүрбөсүн… - деди.

- Койчу апа, чын элеби?

- Жүрөгүм жылыбай калды го, мага ооруну ошол гана берди…

- Жинди, алкаш десе, ага эмне болгон деги, өз энесине колун көтөргөнүн кара, - деп Айзирек тебиреңдеп жатты.

Кенжени атайын жумушунан калтырып, эжелери менен Азимбекти чакырганга жөнөтүштү. Саада үйдө жаткан, Гүлнара тамак жасап жатканда Канатбек келди да, короодон байланып турган атты жетелеп чыгып кетти. Коңшуларынын бири тигини көрүп Гүлнарага айтты эле:

- Мейли, - деп тим койду: "Жакшы болсо ушул үй-жайдын баары ошолордуку болбойт беле? Акылсыз десе, катынынын тилине кирип бир туугандардан жат болду. Кокус апам нааразы болуп кетсе жакшылык көрбөйт" деп ичинен ойлонуп жатты.

Мария, Алия, Назиралар баары жетип келишти. Алар чогулуп эмне кылаарын билбей ары кетип, бери кетип жатып акыры аргасы кеткенде Азимбек намыстанып өзү карамак болду. Баары ага ыраазы болуп үй-үйүнө тарады.

Гүлнара дүкөнгө кеткен, Саада уктап жаткан эле. Таалайкан эки жакты карап туруп кирип келди да, эми гана көзүн ачкан Сааданын жанына отура калып:

- Апа, сизди ооруканага сүйлөштүм, ага сиздин макулдугуңуз керек, анча-мынча бизден кеткенди кечириңиз апа, эртең сизди райондук ооруканага жаткырмак болдук, - деди шаша сүйлөп.

- Кой балам, доктурга барбайм.

- Жо-ок апа, куландан соо болуп кетесиз, жакшы билген врач экен…

- Койсоңорчу айланайын, эми өлөөрүм калганда… - деп, бирок Саада муйугансып калды, аз өмүрүндө өзү басып, таза абада кимдин гана эркин болгусу келбесин, чала-була көз жашы кылган келинине ишенип, кол койуп берди.

- Эртең эле келебиз, чыдай туруңуз, - деди да, Таалайкан шаша чыгып кетти, ал короодон чыгып узап калганда Гүлнара көрүп андан коркуп: "Апамды өлтүрүп койгон жокпу?" деп жүгүрүп кирсе Саада ойгоо жаткан экен, аны көрүп эс ала түштү:

- Жеңем эмнеге келиптир, апа?

- Мени Канатбек экөө доктурга алып барабыз дейт го?

- Кантип, кечээ эле өлтүрмөк болуп жатып кандайча боор ооруп кетти экен?

- Кайдан билем кызым, ичтен чыккан ийри жылаан да, ишенип кагазына кол койуп бердим, - деди Саада онтолой сүйлөгөнгө алы кете үшкүрүп.

- Эмне деген кагаз экен? - деп Гүлнара бир нерседен шек алгандай отура калды. - Доктурга көргөзгөнгө да кол койот бекен?

- Ошондой деди го, ыйлап кечирим сурайт.

- Булар соо эмес апа, мен келгиче койо турбайт белеңиз?

- Экөөңдү уруша кетеби дедим.

- Менин ошону менен урушканымды көрдүңүз беле, кызыксыз да апа…

Алар унчукпай өз ойлору менен алектенип калышты.

Азимбек келем деген убактысынан кечигип жатты. Анын аялы таптакыр каршы чыгып экөө бул кезде урушуп жаткан.

- Апаң кары киши, өлсө арманы жок, жээрин жеп, ичээрин ичти, а сен балдарың үчүн эчтеке кыла элексиң, окууңду бүтүп алсаң кызматка орношуп алып адамча жашайбыз, апаңды багам деп айылда мал багып чылага түшө турган алым жок, барсаң өзүң бар! - Нурмира күйөөсүнө алкынды.

- Ошол жактан келип турам, кудайга шүгүр мал-сал бар, балдарды мектепке окутуп койобуз.

- Барбайм дедим барбайм, өзүң бар!

- Апамды карабасак эл жерге түкүрөт го Нурмира, ансыз деле эжемдер менен карындаштарым багып жатат. - Азимбек жер карай күңкүлдөдү. - Биз деле карыйбыз, бизди балдар ушинтсе кантебиз?

- Оозуңа таш, сен ошону каалап жатасыңбы?! Балдарымды андай кылбасын кудай.

- Койчу эми Нури, ойлончу өзүң деле…

- Бир айтканды түшүнбөйсүңбү, мен эч жакка барбайм.

Нурмира балдарынын бөлмөсүнө чыгып кетти, башын кашылаган бойдон Азимбек отуруп калды.

Гүлнара почтадан телеграмма берди эле Нурмира ага жооп кылып: "Азимбек командировкага кеткен" деп кайра жөнөтүп жиберди. Аргасыз Гүлнара карап жатты. Канатбек менен Таалайкан шаарга көчүп кеткенин укканда ого бетер коркту: "Атайын шаарга көчүп кетип, түндөп келип кол салсачы" деген күдүк ойдо коркуп жүрдү. Бирде оору, бирде соо болуп, Саада сексенге чыкты. Гүлнара дагы турмушка чыгып кетти. Эми жападан жалгыз калтыра алышпай, ага Мария уул-келинин жөнөттү. Колунда эки жашар баласы бар эле, Артистбек менен Гүлмира Сааданы жакшы карап, эшиктин алдындагы малды да багып жатышты. Арадан бир жыл өткөндө анын эшигине эки аял, бир жигит келди, Гүлмира чыга калса алар учураша кичи пейилдик менен баш ийкешти:

- Саламатсызбы, бул үйдө Чоңмурунова Таалайкан деген жашайбы?

- Жок, алар шаарда.

- Анда ал эки жыл мурун бизден кредит алган эле, төлөбөй жатат, - деди жигит.

- Ал кредит алса анын кандай тиешеси бар?

- Эң сонун бар, чоң кыз, бул үй анын наамында болгон соң алып койууга болот!

- Эмне-е?! Бул үйдө анын кандай акысы бар экен? Үмүт кылбай эле койгула, өзүнөн төлөтүп алгыла! - деп Гүлнара жиндене кирип кетти.

Аны көргөн тигилер жылмая ага таңгала карап турду да:

- Чоң кыз, бул документке карасаңыз, унчукпай бошотосуңар, - деди сулууча келген узун бойлуу кыз, - Сиз эмне, түшүнбөй калдыңызбы? - дегенде токтой калган Гүлнара үчөөнү бир сыйра карады да:

-

12 бет жок

Адам үмүтүн алдап, сезимине ойноп, адамдыктан кетип өзү үчүн гана жашаган пенде, эртеңки күнү өзүнүн эмне болоорун ойуна албай тирүүлүктүн даамын татып, суусун ичип, өмүр кечкени кээде кыжырыңды келтирет. Таалайкан жыйырма бештен жаңы ашып жашоонун кызыгын али жаңы баштаса да турмуштан көптү көргөн жандай турган жерде бал тилге салып арбап бир байкуштардын акчасын шыпырып алып, анан андан безе качып жүрүп, акыры айылына бир топ акча менен келди. Ээрчип кеткен күйөөсү анын бир жолку өнөрүн көрүп эле жолобой калган. Ата-энеси ал келээри менен тилдеп кирди:

- Эл караган бетибизди жер каратып койдуң, Канатбек жакшы жигит эле, аны да биротоло туугандарынан чыгардың.

- Башы жок болсо жүрө берет да, мен аны "апаңа жаман айт" дептирминби? Иштеп акча таап келип оңоп койойун десе да тескери кетишет, - деп Таалайкан тултуңдап жатты.

- Тапкан акчаңды алпарып төк, күндө ар кимиси келе берип тажатты!

- Эмнеге, мен документ койбодум беле? - деп Таалайкан энесин таңгала карады.

- Уятың барбы, кайсы бетиң менен ушуну айтып жатасың деги, алар сени жасалма кагазыңды алда качан таап чыгып үйүн өздөрүнө алган, сени соттоп ийиши мүмкүн, андан көрө акчаңды төгүп бүтүрүп кой.

- Эртең барам, - деп Таалайкан эшикке чыгып кетти.

Ошол бойдон бул сөз козголбоду. Таалайкан ата-энесинин үй жайын оңдоп, өзүнө жер сатып алды. Баласы беш жашта, ал ар качан:

- Апа, атама кетеличи, - дей берчү болду.

- Аны эмне кыласың, жүргөндүр ичип бир жерде, аны апасы үйүнө киргизбейт, алкаш атаңды эмне кыласың? - деди эле Адилет ыйлап туруп алды.

Бир күнү Канатбек Таалайкандын келгенин угуп калып, үйүн айланчыктап жүрүп, баласын көрүп жанына чакырып алды. Жүгүрүп келген Адилет атасына жармашты.

- Ата, мен сени сагындым, алып кетчи!

- Садагам десе, алып кетем, мен дагы сени сагындым, уулум… - деп уулун кучактап ыйлап жатты. Ушул азыр билди ата-эненин балага болгон сүйүүсүн, сезди баланын атага таттуулугун, баалуулугун да. Энесине тийген тилин кайтарып ала албасын да түшүндү. - Апаң кайда? - деди көптө барып.

- Апам бир жакка кеткен, - деп Адилет Канатбекти бекем кучактап алган. - Сиз кетпейсизби, мени таштабайсызбы?

- Таштабайм уулум, апаң менен сүйлөшөйүн дедим эле… - деп Канатбек үй жагын карап кайсалактап калды.

- Кереги жок апамдын, ал сени алкаш дей берет.

- Ошенттиби?

- Ооба, "алкаш атаң сени карап бакмак беле?" деген, мен барам десем урушту.

- Мейли уулум, мен азыр ичпей калдым, андан көрө чогуу жашайлы ээ апаң болуп?

- Ма-акул, - Бала неме эч нерсеге түшүнбөй башын ийкеп койду. - Анан апам сизди алкаш дебейби?

- Жок балам, мен бир аз ичип жүргөнгө ошентсе керек да, кой анда, кеттикпи?

- Кеттик! - деп Адилет атасынын колунан кармап так секирип жөнөгөндө артынан келе жаткан Таалайкан:

- Адилет! - деп кыйкырды эле, ата-бала токтоп калышты. - Баланы каякка алып баратасың?

- Үйгө, - деп Канатбек аста үн катты. - Алып кетсем болбойбу?

- Болбойт, баланы сага бербейм.

- Эмнеге?

- Ошого, экинчи келип баланы талашчу болбо!

- А мен сени менен калбайм, атам менен кетем! - деп Адилет атасынын артына жашынып алды.

- Жаш-шабагыр десе, карасаң тим эле көзүн карап багып жатсам да атасына качканын, өлтүрүп койо электе бас үйгө! - деп Таалайкан жиндене аны кармап алып кетмек болду эле ал карматпай качты.

- Мен атам менен кетем, сени менен калбайм, сен жамансың, атам жакшы! - дегенде Канатбек баласын тыйып:

- Апаңды антпе, сен жөн туруп тур, апаң экөөбүз сүйлөшөлү, - деди бетинен өөп.

- Алып калам деп жатпайбы?

- Алып калбайт! - деп Канатбек баласын тынчтандырды да Таалайканды карады. - Таалайкан, баланы ортодо кыйнабай бирге жашайлы.

- Эмне, мени эми эже-карындаштарыңа талатканы турасыңбы? - деп Таалайкан күйөөсүн акшыя карады.

- Алар антпейт, сен мени менен барсаң эчтеке дебейт дагы.

- Жок, менден баланы алыш үчүн эле ушинтип жатасың, сен ойлобо мени айбан деп, баланы да бербейм, өзүм да барбайм, бизди тынч кой, экинчи келбе! - деп Таалайкан Адилетти шамдагайлык менен колунан ала тартканда бала бакырып ийди.

- Ата-а!

- Өлүп кет, атаңды жөн кой, кетсин, экөөбүз шаарга кетебиз, бас дейм! - деп бакырган Таалайкан менен Канатбек экөө баланы эки жакка тартып жатканда Адилет чаңырып ыйлап жиберди.

Канатбек койо берип:

- Колун жулуп аласың, эмне акшыңдайсың!

- Иш-шиң болбосун!

Ошол кезде үйдөн Эстебес чыга калды:

- Койо бер баланы, жүрөгүн түшүрөсүң, кандай кудай аткырсың ыя, атасынан талашканыңды кой дебедим беле?!

Таалайкан баланы койо берди эле ал Канатбекти кучактап калды:

- Кетеличи ата, мени таштабачы!

- Таштабайм уулум, ыйлабагын ээ?

- Үйгө кир балам, жол бойунда туруп алып урушканыңар болбойт, - деп Эстебес күйөө баласын үйгө карай кол жаңсап өзү алдыга басты. - Үйгө кирип чечишкиле…

- Мен эч нерсени кеңешпейм, сүйлөшө турган сөзүм жок! - деп Таалайкан булкуна кирип кетти. Кайната менен күйөө бала ээрчише киргенде Бермет тура калды.

Төргө төшөк салып, дасторкон жайып чай койду. Көпкө отурушуп сүйлөшүштү, Таалайкан кыялы кармап ички бөлмөдөн чыккан жок. Канатбек өз ойун айтып, тызылдап ыйлаган уулун ээрчитип кете берди. Ал кеткенден кийин ата-эне кызын урушуп, аркы-беркини түшүндүрүп насааттарын айтып жатты. Таалайкан баласынын атасына качканына жини келип өзүнчө буулугуп ыйлап отуруп унчукпай уга берди. Көптө барып анан:

- Адилет ошол бойдон келбей койобу? - деди аргасы кете.

- Атасын сагынбаган бала болобу, кызым. Сен жөн эле бербей койом деп жатасыңбы? Анын да акысы бар, эркек бала атасы менен болгону жакшы, - деп Бермет кызына боору ооруй аста сүйлөдү. - Сен энесиң, ал ата, экөөңөрдүн акыңар бирдей, балаң менен чогуу болгуң келсе Канатбек менен бирге жашашың керек!

- Кантип апа, мен аны таштап койуп башка менен көз көрүнөө кетип калгам да?

- Сенин акылың жок кызым, көрдүңбү Канатбекти, эч нерсе билбегендей болуп кайра алдыңа келип отурат. Мындай күйөөнү таба албайсың, башка болсо үйлөнүп алып баласына да келмек эмес, толуп жатат мындай тагдырлар. Андан көрө эсиң барда этегиңди жап да, кайра бар!

- Апаң туура айтат балам, сен ушундай жигиттин кадырына жете билишиң керек. Ата-эне балдарынын бактысын гана ойлойт. Эгер тилибизди албасаң анда өз алдыңча каалаган жагыңа барып оокатыңды кыл, биерге жолобо! - деген Эстебес сыртка чыгып кетти.

Таалайкан ыйлап отуруп калды.

Арадан он чакты күн өткөндө Канатбек келди. Таалайкан унчуга албады, баягыдай алкынбай ата-энесинин сөзүн укту да, күйөөсү менен кетти. Алар өткөндү унутуп, жаңы жашоонун баштоого киришти. Саада уул-келинине үн дебеди, муздаган жүрөк жылыбады, небересине гана ичи жылып жанында ойноп жүргөнүнө кубанат: "Аттиң, баламдын жаман сөзүн өлөөрүмдө угуп көңүлүмдү оорутуп, жүрөгүм муздай тоңбой беймарал өтсөм болбойт беле, каралдымдын кеби жүрөк башында туруп алды го, кантейин жаратканым. Кеч болсо да эсине келип жашоосун жакшы жолго салып кеткени жанымды жай алдырды, айлам жок" деп күндүр-түндүр ойлонот. Өмүрүнүн акыркы мүнөттөрүндө күндүн өтмөгү тозок болуп, үлдүрөгөн көздөрүн жума үйдүн алдындагы середе жаздыкка жөлөнүп жатып ой түбүнө жеталбайт. Өткөн өмүрү көз алдына келгенде баары кечээ гана болуп өткөндөй өзүнчө жылмайып алды. Секелек кезинин оор болуп калганы гана эчен жылдар көкөйүнөн кетпей ошол күндү өзү үчүн жаман көрчү…

Балалык курагы бай кедей болуп элдин көбү кат билбей, совет бийлиги курулуп жатканда колунда жок бей-бечаранын үйбүлөсүндө өстү. Он төрткө чыкканда Батыркул манаптын уулу аны экинчи аялдыкка алмак болуп, ата-энесин тоотпой эшигинин алдынан өңөрө качты. Бай-манаптар советтик уйумду уккусу келбей кедейлердин чочоңдоп чоң сүйлөп жыйын өткөрүп, малдуунун мал-мүлкүн алсыздарга тартып берип жаткан убак болгондуктан бир жагы аларга кыр көрсөтүп, өчөшкөнү болсо татынакай болуп бой жетип келаткан аруу кызды көрүп сугу түшүп алып кетти. Атасы Жолоочу кызылдарга арызданып барды эле, алар Батыркулдун үйбүлөсүн таппай калды. Манаптыгына чиренген Батыркул уулу Камчынын кылыгына каршы болмок тургай күпүлдөп кубаттап жатты. Ошол убакта Камчынын аялы күйөөсүнүн үстүнө аял алып келип алганына арызданганы сыртка келип уруксат сурап турду. Камчынын үч баласы бар эле. Батыркул ага үй ичинен эле:

- Балам, байлык-дүнүйө Камчы он аял алса да жетет, оокатыңды жасай бер! - деди.

Аны уккан келини Гүлшан ыйлап-ыйлап акыры көнбөскө аргасы жок экенин сезди да отуруп калды.

- Кызым, - деди Камчынын апасы койондой бүжүрөп жүк түбүндө алардан чоочуркап отурган Саадага карап, - бактың тоодой экен, бир айылдын кадырманы, эл билги манабына келин, Камчынын колуктусу болдуң.

- Эне, колукту деген эмне? - Саада өзүнө жылуу сүйлөгөн аялга жан тарта көзүнүн жашын жеңи менен сүртө байоо карады.

- Аны кийин түшүнүп аласың, кызым, - Суусар көзүн сүзө босогодо өзүн карап турган аялга башын ийкеп койду эле, ал кайдадыр кетип заматта кийимдерди көтөрүп келди:

- Мынаңыз, айым апа.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика