Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Эки күйөөлүү аял

Бул чыгарманы жазуудан мурун эки ооз сөз менен түшүндүрмө бере кетсем ашыктык кылбас. Анткени бул окуяга мен өзүм күбө болуп калдым. Эки-үч жылдан бери бир дасторкондон даам татышып жүрсөк да дымырайып эч сыр бербей, сүйлөсө тилинен бал тамган бул келинди мен мындай деп ойлогон эмес элем. Ырдаса үнү созолонуп, табышмактата макал-лакапты кошуп сүйлөп, отуруштун да көркү болчу. Ал эми өңү-жүзү көптүн бириндей эле кемчилиги да, теңчилиги да бар. Жашоо адамды баарына үйрөткөндөй эле Саадатты да бул турмуш катаал элегине калчап, баарына үйрөткөндөй…

Эмесе сөз башынан болсун.

Саадат Чоң-Кеминдин бир айылынан. Кудай кошкон жубайы менен он жылдай жашап, төрт баланын энеси болгон. Күйөөсү эл катары иштеп, бирде бар, бирде жок болуп, эл агымы өзгөрүлгөндө алардын турмушунан жарака кетип, жашоолору экиге бөлүндү. Эрди-катын кеңешип туруп, үйүнүн кызыл китебин барымтага коюп акча алышат. Алынган көп акча ай сайын тууп, көбөйүп баратты. Бир күнү алардын үйүнө бир аял менен бир киши келди.

- Саламатсыздарбы?

- Саламат, силер ким? - Саадаттын күйөөсү Темир аларды үңүрөйө карап суроо узатты, анткени Саадаттын акча алган кишилерин ал көргөн эмес.

- Биз процентке келдик эле, жок дегенде үстүн бербесеңер процентиңер көбөйүп, үйүңөрдөн айрылып каласыңар.

- Ал кандай акча? - деп Темир такыр укпаган болуп сурады.

- Эмне, аялың айткан жок беле? - деди өзүн Клара деп тааныштырган аял.

- Жок.

- Анда, иничек, - деди жанындагы эркек. - Мына бул үйдүн документин коюп, аялың бизден акча алган, эки жолу беш миңден, он миң алган.

- Анысын билбейт экенмин.

- Анда эки айдан бери бере элек, алты миң сом бересиңер, эртең келебиз, даярдап койгула.

- Көрөм го, аялым келсе сүйлөшөм.

- Даяр болсун, убара болбойлу, - деген Клара менен Бексултан жөнөй берди.

Темир ойлонуп калды: "Эмне кылуу керек, алты миңди берип койсок тынч жашайт элек, кайдан табабыз" деп ойлонуп отурганда Саадат келип калды. Ал күйөөсүнүн кабагы карыш түшүп отурганын көрүп:

- Эмне болду? - деди кабатырлана.

- Эмне болмок эле, баягы акчанын үстүн бергиле деп келип кетишти. Эки айга алты миң болгон тура.

- Ошону берсек болмок, сен да иштебей койдуң.

- Каякка иштейм, же жалданайынбы? - Темирдин ачуусу келип кетти.

- Элдин эркектери иштеп эле жатпайбы.

- Анда ошол элдин эрине тийип ал!

- Ушундай кыялыңдан иштей албай жүрөсүң да, төрт баланы мен капка бууп багамбы?!

- Бакпасаң таштап сал, эртеңкиге алты миң сом таап кел, экинчи карыздарыңды көзүм көрбөсүн!

- Ошол карыздарды мен эмне талаага алып бардымбы, чогуу ичип-жегенбиз, - Саадат дагы тилин тартпай жиндене булкунду. - Сен деле иштесең болмок, жалгыз менин иштегеним балдарга жетеби же экөөбүзгөбү?

- Билгениңди кыл да, акча таап келип кой, үйдө тынч отура турган болоюн.

- Сен дагы изде, мен дагы издейм.

- Мен кайдан издейм?

- Кайдан билем, изде да.

- Эн-неңди, карасаң муну, - Темир аны жаакка бир койду. - Мени менен акыйлашкыча акча тапканды ойлонбойсуңбу.

- Ким берет, карызыбыз бар экенин билгендер бере коебу?

- Анда үйдөн жогол, качан акча тапканда келесиң!

- Эмнеге кетем?

- Ушинтип эле кетесиң, качан карызды төлөйсүң, ошондо үйгө киресиң, - Темир аны колунан сүйрөй сыртка чыгарып койду. Көзүнүн жашын көлдөткөн Саадат сыртта көпкө турду, дагы бирдеме десе күйөөсүнүн кызыл-ала кылып сабаарын билет. Канча турду ким билет, каш карайганда Темир анын кийим-кечесин алып чыгып колуна карматты да: - Башты оорутпай жолуңа түш да, карызды таап кел, ага чейин келбе! - деп эшигин катуу жаап кирип баратып, кайра минтти: - Балдарды көрөм деп ойлобо!

- Темир, менин күнөөм кайсы?

Анын сөзүн да уккан эч ким болбоду, Саадат кийим салынган пакетти көтөрүп, аргасыз башы оогон жакка кетип баратты. Тагдырдын бурганактуу бороону буюктуруп кайда алпарып таштаарын билбей көз жашы көлдөп, аялдаманы көздөй жөнөдү.

Саадат менен Темир мындан мурун да далай жолу урушуп-талашышкан. Даяр оокатка көнүп, керээлден кечке бош жатканы аз келгенсип Темир Саадатты сабап, тепкилеп да жүргөн. Баласы үчүн эне байкуш зулумга да аргасыз чыдап, баланын жашоосу, келечеги үчүн баарына кайыл болот эмеспи. Саадат дагы бүт өмүрүн балдары үчүн жумшоого даяр эле. Бирок ошол кезде балдары үчүн дагы бир башка эркекти алдап, анын жүзүн тик кароодон тартынып, чындыкты жүрөгүнө катып, аргасыз эки жүздүү болуп жашаарын билген да, туйган да эмес…

Саадат ызасын, ички арманын кулк эттире жутуп алып, бир таанышы аркылуу батирге орношту. Өзү бою пас, арыкчырай сары келин. Акыркы убакта каны аздыктын азабын тартып жүргөн. Адегенде тааныштарынын арты менен манты сатып, Аламүдүн базарына чыга баштады. Жумуш менен алаксып жүрсө да, балдары эсинен чыкпай, жеген тамагы кекиртегинен өтпөй түйүлө түшөт. Убакыт өтүп, бир аз акча топтогон соң анысын көтөрүп, балдарына келди. Ал кезде арадан бир ай өтүп кеткен. Темир үйдө экен, балдары жабалактап басып калышты. Эң кичүүсү Элина:

- Апа, чиш кетпейчишби, мен чишти чагындым, - деди ага асыла.

- Кызым, мен иштеп жатпайынбы.

- Иштейчишби?

- Ийи, сага кийим-кече, конфет үчүн иштеп жатпайынбы?

- Аа-а, Айка эжем, Тику акемдейге да апкелечишби?

- Ооба, кызым, баарыңарга алып келем.

- Атамачы?

Наристе апасын суроолуу карады, Эрди-катын экөө эки жерде үн катпай кенже кызынын быдылдаган тилин угуп, ошону менен бирге бул жансыз жашоолору кайда барып токтоорун сезбей отурушту. Ошол барышта Саадат карыз бергендерге акелеп-жакелеп үч миң сом берип кетти. Кара жанын карч уруп манты жасап сатып, андан кийин тааныш таап, дагы процент алып, карызына берип турду. Абдан кыйналды, ойлонду. Бир жагынан түйшүк жанын кейитип кан басымы көтөрүлүп ооруп калды, өңгөдөн да бир ныптасы кыймылдабай калганы зээнин кейитип, төшөк тартып жатып калды. Ошол учурда ага- иниси же бир туугандары андан кабар албады. Ооруканада жатып, эки ай дегенде бир аз басып калды. Ошентип азап менен тозоктун чеңгээлинен чыгып, тыңый баштаганда кайрадан түйшүк тартып манты сатып, базарга чыга баштады. Бир күнү аны менен чогуу жашаган келиндин таанышы жолугуп калып, көпкө сүйлөшүп туруп, кечинде келди.

- Саламатсыңарбы, кыздар!

- Кел, кел, Самат.

- Келип калдык, жигиттердин көзүн кызарткан, жалжал карап жанды кыйнаган, силердей келиндер үчүн келдим да? - Самат култуңдап күлүп койду.

- Келгениң жакшы, өзүбүз да зеригип отурган элек, - деп Алмагүл аны сырдуу карап койду. Үчөө Самат алып келген винодон аз-аздан ичип, куурдактан жеп отурганда эшик такылдап калды. Алмагүл чыгып кетип, ошол бойдон кирбеди. Саадат тартынып унчукпай отурган. Самат бойдок эле, ал ичке, арыкчырай ак жуумал келинди эптеп торго түшүрмөк болуп, ар кайсыны сүйлөп отурду.

- Саадат, сүйлөп отурбайсызбы?

- Эмнени сүйлөйм?

- Унчукпас оюн ойногон жокпуз го, бирдемени сүйлөй отур, өзүң жөнүндө…

- Мен жөнүндө угууга кызыкпай эле коюңузчу.

- Неге, адам бири-бирине кызыгуудан көп нерсеге туш болушат да, мисалы, сиз бойдок, мен да бойдок дегендей…

- Мен бойдок эмесмин да, иштеп эле жүрөм.

- Ошентсе да кобурашып, үйбүлөң жөнүндө айтып отур.

- Сиз сүйлөп бербейсизби?

- Мейли анда, сөздү өзүң башта дегени турасың го?

- Ошондой…

- Менин аялым өзүбүздүн эле көлдөн, үч уулум бар, бирок аялымдын аягы суюктугу экөөбүздү эки жакка бөлүп жиберди… - Самат дал ошол күндү көз алдына келтирип, терең ойго бериле отуруп айта баштады.

Самат он тогузунда бир кызды артынан жүгүрүп аябай бериле сүйдү. Кыздын аты Назира болчу. Акыры жүгүрүп жүрүп бир күнү максатына жетти. Кыздын көз карашы деле түз экен. Ошентип жаштыктын жалындаган алоо отуна күйүп, эки жаш сүйлөшүп калышты. Айдың көлдүн жээгинде, айлуу түндүн биринде экөө кыналыша бирге басып, көлдүн шарпылдаган толкунун тыңшап, келечек жөнүндө ой-максаттарын бир-бирине төгүп, махабаттын аруу сезиминде каалгып кетип баратышты.

- Назира, үйлөнүп албайлыбы?

- Самат, бир аз кое тур, мен окууга тапшырып алайын.

- Сени бирөө алып кетип калсачы?

- Ким?

- Деги да…

- Койчу, Самат, мени алып кеткен күндө дагы отурбайм.

- Ишенбейм, кыргыздын салты бар го таш түшкөн жеринде оор деген.

- Баары бир мен отурбайм.

- Ата-энең отургузуп койсочу?

- Алар антпейт.

- Окуп калганда мени таштап кетсеңчи?

- Кантип, сени сүйүп туруп таштап кетмек белем, сен мага ишенбейсиң, балким сен мени мен сүйгөндөй сүйбөйсүң? - Назира таарынып алдыга ылдамдай басты.

- Назира, таарынбачы, мен сени сүйгөндүктөн сенден айрылып калуудан корком, - Самат ага жете келип карыдан алды. - Андан көрө мени хулиган деп ата-энең бербей койсочу?

- Андай да, мындай да болбойт, мен кимди сүйсөм, жактырсам, ошого гана турмушка чыгам!

- Алтыным десе, мени таштап кетпесең эле болду.

- Дагы баштадыңбы?

- Болду, болду эми.

- Самат, сен чындап эле мени сүйөсүң, ээ? - Кыз ага айдын бүлбүл жарыгында жылмая карап сурады.

- Сени жанымдан да артык сүйөм!

- Жанынан да артык сүйүүгө болобу?

- Сөзсүз болот.

- Эгер мен көлгө чөгүп баратсам, мени куткарууга сүзгөндү билбесең да барат белең?

- Көлдүн кулуну боло туруп, сүзгөндү билбесем болбойт го?

- Деги да.

- Сөзсүз бармакмын.

- Эгер менин кинодогудай жүрөгүм алмашыла турган болсо же көзүмдү…

- Назира, андай жаман сөздү айтпачы, анын бетин ары кылсын, - Самат Назираны сүйлөтпөй оозун баса калды.

- Жок-жок, сен жооп берүүдөн качпа, ошондой болсо кантет элең?

- Андай болсо эч качан аянмак эмесмин!

- Чынбы?

- Чыпа-чын!

- Рахмат, - Ойноо, бала кыял кыз-жигитти бажырая караган айдын нуру экөөнө суктангандай эки жаштын артынан ээрчий карап кылайып төбөдө турду.

- Нази.

- Ийи.

- Сен дагы мени сүйөсүңбү?

- Ооба.

- Жарабайт, сүйөм деп айт! - Самат аны кучактай калды.

- Сама-ат, мен сени сүйө-өм! - Кыз кыткылыктай жүгүрүп жөнөдү. - Сама-ат, мен сени сүйө-өм, аябай сүйөм!

- Мен дагы, мен дагы сени сүйөм, Назира-а! - Самат анын артынан чуркап жүрүп, түнкү муздак аба чыйрыктырып үшүтө баштаганда гана үйлөрүн көздөй жөнөштү. Бул жолугушуу алардын акыркы жолугушуусу экенин оюнга тойбогон, жаштыктын кумарлуу деми делөөрүткөн жаштар кайдан билишсин. Кыналыша колтукташып, не деген таттуу кыялдарга жетеленишпеди, не деген максаттарды алдыларына койбоду. Самат кызды үйүнө узатып барганда да, бөлүнө алышпай көпкө турушту. Кыз жигитинин ийинине башын жөлөп:

- Сама-ат, - деди.

- Оов!

- Мен окууга өтүп калсам барып турасыңбы?

- Сөзсүз барам, сен окусаң, мен иштейм.

- Чын элеби? - Кыздын көздөрү жайнап кетти.

- Чыпа-чын!

- Күндө жолугуп турабыз, ээ?

- Ананчы.

- Мен сенсиз тура албачудай боло берем…

- Мен дагы, ошон үчүн үйлөнүп алсак болмок, өзүм эле окутуп алмакмын.

- Атам болбой жатпайбы, күйөөгө тийсең окубай каласың деп.

- Макул, окусаң оку, мен күндө кечинде жаныңда болом, күндүзү иштейм.

- Сөз бер?!

- Сөз берем!

- Анда… - Кыз мойнун созуп, согончогун көтөрө жигитин өөп коюп жүгүрүп кетти. - Жакшы ба-ар! - деп короосуна кирип көрүнбөй калды. Ошентип ошонун эртеси келген Самат Назиранын шашылыш шаарга кеткенин угуп, шалдая түштү. Көрсө, анын кеч келгенин көргөн атасы урушуп, түндөп даярдантып, таң ата машинасына салып, шаарга алып кетип калыптыр. Арадан бир жума өтпөй шаарга келген Самат анын кайсы окуу жайда экенин билбей убараланды. Өзү айткан окуу жайда жок болуп чыкты. Ошол жылы Назира биринчи курста окуп жатканда эле аны ата-энеси күйөөгө берип коюшту. Назиранын ыйлаганын да, сүйлөшкөн жигитим бар дегенин да, уккусу келбей атасы өзү макулдашып кызын берип ийди. Самат аргасыз сүйгөнүнөн айрылып кала берди, айылга кайра келип апасына:

- Апа, үйлөнбөйүнбү, жүрө беремби? - деди ызалуу, ошентсе эле баарын унутам деп ойлогон.

- Апей, балам, армияга барып кел, анан үйлөнөсүң.

- Аны да көрө жатаарбыз, үйлөнбөсөм болбойт.

- Макул, сүйлөшкөн кызың барбы, атаңа айтайын.

- Жок.

- Анан кимди аласың? - Эне күлүмсүрөй карады.

- Билбейм.

- Ошо кантип болсун, уулум, - деди эне акырын уулуна жумшак сүйлөп. - Ылайыктуу кыздар менен сүйлөшүп көр, анан көрөбүз да?

- Сүйлөшпөй эле алам.

- Эмнеге?

- Сүйлөшсөң, сүйлөшпөсөң да баары бир экен?

- Жо-ок, уулум, андай болбойт, сүйлөшүп көргөнүң дурус болоор… - Эне уулун ойлуу карап койду, ал баласынын ички сырын түшүнүп эле турду, баарын уккан.

Самат бала кезинен эле ичип алып, көрүнгөн менен мушташып, токмоктошуп жүргөн неме болчу. Эне үчүн жакшыбы-жаманбы, баш кесерби, баары бир бала эмеспи. Саматтын атасы өгөй болчу. Ал тургай ал ачуусу менен: "Менин балам эмес" деп койгон күндөрү да болгон. Эне тымызын улутунуп алды: "Карандай амандыгын кудайдан тилеп, багын тилеген эмес экенмин, мындан аркысы жакшы болсо экен, али турмуш жолу баштала элек эмеспи" деп алды оюнда. Ал унчукпай калганда Самат сыртка чыгып кетти. Армияга да барып келди. Ушул Бурулканга үйлөнөөрдө достору менен ичип жүргөн эле. Кызуу кетип баратышса алдынан эки кыз чыкты.

- Чоң кыздар! - деди Самат теңселе.

- Эй, койсончу, кыздарга тийишпе, - аны жанындагысы тыйды.

- Эмне экен, азыр ушу кыздар менен таанышам да, жакканына үйлөнөм! - Самат болбой эле эки кыздын алдын тороду. - Кыз-здар, тта-анышып албай-йлыбы, ыя?

- Эмне сиздей жигиттерге таңсык бекенбиз? - деп бири мурдун чүйрүп кетти.

- Сооңузда таанышалы, азыр жолубузду тоспоңуз, - деп бири токтоп калды.

- Аа-а, сен мага жакты-ың, - Самат жол бошото калып калды. Эки кыз каткыра күлө узап кетишти. Самат жанындагыга: - Эй, ддо-с, көрдүңбү? - деп сөөмөйүн чычайта карап калды. - Эртең сөзсүз таанышам.

- Кеттик, дос, андан көрө жүрү үйгө кеттик.

- Кеттик!

- Сүйөмүн сени, сүйөмүн сени, кара көз! - Самат ырдап кетип баратты. - Сен да мени сүйөөрүңдү айтчы тез…

- Кой, тез кет үйүңө. - Жанындагы Алтыбай ага колун шилтеп койду. - Ичип жүрсөң кара көз кыз эмне кылат сени?

- Сенчи, сен кыйынсыңбы? - Самат аны көкүрөккө түртө омуроолоп калды.

- Омээй, дос, эй, ошо экөөбүздү тең айтып атам да?

- Чынбы?

- Чын айтам, менин катыным бар беле, экөөбүз тең бойдок жиндилербиз го?

- Андай болбойт, экөөбүз үйлөнүшүбүз керек! - Бизге ким тиймек эле?

- Сени билбейм, мен жакында үйлөнөм, Самат колун шилтеп басып кетти. Ошондон он күн өтпөй эле үйлөндү. Бурулкан келин болуп келгенде жакшы эле көрүнгөн, Самат экөө ынтымактуу жашап, үч уулду болушту. Самат дагы токтолгонсуп, туруктуу кеч келет, кээде келбей калган күндөрү да болду. Ошондой күндөрдүн биринде түн бир оокумда келсе үйү бек, ичинен илинүү экен, такылдатты эле Бурулкан көптө барып ачты. Самат эч нерседен капарсыз кирип келип:

- Бурул, кардым ачты, бирдемең барбы? - деди.

- Бар, - деп Бурулкан шашыла тамагын отко коюп, дасторкон жайып жатты.

Бирок ал негедир күндөгүдөй эмес, алдастаган өңдүү. Сүйлөгөн сөзү чар жайыт болуп турганын байкаган Самат, ички үйүнө кирип, үч баласынын уктап жатканын көрдү да, бөлмөнүн ичин кыдыра баштады.

- Эмне издеп жатасың? - Бурулкан үрпөйө күйөөсүн карады.

- Кийимдеримди, эртең эки-үч күнгө кетип жатам.

- Мен деле таап берет элем го?

- Сага айтып отургуча керектүүмдү өзүм таап алайын, - деп Самат шаша-буша бөлмөнүн аркы четиндеги эски кийим салгыч шкафты жакшылап бир аңтарып чыкмак болду эле, Бурулкан:

- Аякта эч нерсе жок, сенин кийимдериң биякта! - деп жетип келип, алдын тосуп калды.

- Тур биякка, менин издегеним ушул жакта, - Самат аны карыдан ала түртүп жиберди да, шкафтын каалгасына колун узатты. Бурулкан анын колун тартып, тызылдап ийди:

- Биякта жок деп атам го, мен таап берем, тамак ысып калды, ичип албайсыңбы? Самат аялынын жүзү кубарып кеткенин байкап: "Мында бир сыр бар, мынчалык эмне тызылдайт, же сабайынбы?" деп ойлоно калды да, артына кайрылып келип, дасторконго отурду. "Ачуу душман акыл дос деген, аягы суюк аялга теңелип эмне кылам, дагы чыдайын, эмне болоор экен" деген ойлорго жетеленип, тамак да жүрөгүнө баспай жатып алды. Бурулкандын жаны жай албай жаман абалда турганын сезди. Кечке чарчаган неме бир аз эс алып алып, жумушка кеттим деп чыгып кетти да, кечинде күүгүм кире өз үйүн айланчыктап жүрдү. "Балким жөн эле күмөнсүп жаткандырмын, ак аялымды күнөөсүз күнөөлөп жүрбөйүн" деген ойдо ары-бери басып эки жакты карап турса, бир караан эки жакты абайлай карап өзүнүн үйүнө кирип кетти. Саматтын адегенде ачуусу келгенинен азыр колуна тийсе экөөнү тең кошоктоп мууздап койгусу келди, бирок апасынын: "Бир колуңдун ачуусун бир колуң менен бас, ачууга алдырып жаза басып алсаң оңдош кыйын" деген сөзү кулагына угулуп, көптөн кийин короого кирди да, үйдүн артына өттү. Өздөрү жаткан терезенин бир көзү ачык болчу, таза аба кирип туруусу үчүн ачып койгон. Түнкүсүн үп болгондуктан, дайым ачык тураар эле. Акырын келип, терезе тушуна тура калды, алардын үнү даана эле угулуп турду. "Сени көрүп калат экен деп коркконумду айтпа, бүгүн ал келбейт", деген аялынын үнүн угуп, жини келип кетти. "Балдарың уктай элек го?" деди чоочун үн. "Мен сага деп жакшы тамак жасагам, чогуу тамактанабыз, анан алар уктап калат. Кам санаба, бүгүн коркпой эркин жатабыз" деди Бурулкан.

Буга чейин Самат аялынын төркүндөрүнөн тажап калган. Алып келген тамак-ашы бат эле түгөнүп калчу, эт алып келсе ал сөзсүз, кайненесине, балдызына болуп үчкө бөлүнчү Анан көп өтпөй кайра эле баары толуп алчу. Эми апасы менен сиңдилери кеткенде кылганы бул. Самат акырын босогого келди да, каалганы такылдатты. Саматты келип калат деп такыр ойлобогон Бурулкан дароо эшикти ачып, өңү бозоруп, тили күрмөлбөй туруп калды:

- Ккел-бейм де-дедиң эле го?

- Сенин спектаклиң жакшы коюлуп жаткандыктан, көргүм келди.

Бурулкан үн дебеди, каткан бойдон тура берди. Самат ичкери кирди да:

- Сен үч баласы менен ушуну багып аласыңбы? - деди селейе карап турган жигитке.

- Жж-ок, - тиги неме буйтап качып кетүүгө даярданып, Саматтан боюн ала качып, артка кетенчиктеди.

- Эркексиңби? Менин аялым сага кыз көрүнүп жатса, сен бул үйдө кал, балдарыма карап чоңойтосуң. Эгер бир сөз уксам тирүү калат экемин деп ойлобо?! - деген Самат кийим-кечесин алды да, чыгып баратты. Бурулкан эми гана эсине келгендей ыйлап турду:

- Самат, мени кечир, балдарды таштаба, кечир мени!

- Мурун ушуну ойлогон жоксуңбу, же мени эркектериңдин алдында басынткың келдиби?

- Жок-жок, Самат, балдар менен мени таштаба!

- Эми кеч, мурун ойлош керек эле, балдар аман болсо мени түшүнөт, мен аларга баарын түшүндүрөм, каралашып турам, - деген Самат ылдамдай басып кетип калды. Ошол ошол болду, кайрылып барбады. Балдарына тамак-аш жеткирип коюп кетип калчу…

Самат Саадатка баарын айтып берди. Саадат эч нерсе дебеди. Унчукпай угуп отуруп:

- Баарыбыз эле адам болгонубуз менен тагдырларыбыз ар түрдүү болот тура, меники деле болбогон нерсе, - деп койду. Ал күнү экөө бир болду. Эртеси кетип жатканда Самат ага күлө карап:

- Көрүшкөнчө, - деди эле, Саадат ойлуу кабатырлана минтти:

- Ушинтип кетип каласызбы? Мен андай деп ойлогон эмес элем, сиздин жашооңузга аралашканым дурус болбоду окшойт?

- Антип сарсанаа болбо, балким кудай буйруп, насип болсо дагы жолугуп калышыбыз мүмкүн, үмүтүңдү үзбө.

- Бир түнөп кетип, күкүк эне кылгыңыз келеби, кокус түйүлдүк түйүлүп калса кантем?

- Андан кам санаба, баары бир кайтып келем, анан башкадан кошуп алып, биринчиси сен элең, бала сеники деп жүрбө? - Самат жылмая күлүп, жөнөп кетти. Андан кийин ал жумушуна байланыштуу көпкө көрүнбөй калды. Саадат адаттагысындай эле мантысын жасап сатып, эки күндүн биринде балдары менен күйөөсүнө тамак-аш жеткирип жүрдү. Жанындагы Алмагүл күндө манты жасап чыкканы менен бир ордунда турчу эмес. Шаңкылдап күлүп, кайдандыр тааныштары табылат да, алар менен кафелеп жүрүп, кечинде шериктери сатып койгон мантынын акчасын алып, дагы эки-үчөөнү ээрчитип жатаканасына келишет. Оюн-күлкүнү жакшы көргөн Алмагүл конок тосуп, түндөсү бир бөлмөгө жигити менен жатып алат. Кээде Саадатка бирөө жарымдын көзү түшүп калса, аны көндүрүп салып берип коет. Убакыттын өткөнү менен Саадат абдан кыйналып жүрсө да, бир түнөп өзүнө жылуулук берип кеткен жигитти эсинен чыгарбады.

- Алмагүл, - деди ал бир күнү.

- Эмне болду?

- Баягы классташыңдан дайын болбой калды да?

- Эмне ал сага жагып калдыбы?

- Деги айтам да.

- Эгер көңүлүңө жагып калган болсо, мен аны табам. Ой-бо-ой, тим эле митаамсың эй, сыр билгизбейсиң, мага окшоп болгон сырыңды айта бермейиң жок.

- Эмне демек элем, - Саадат ойлуу отуруп калды. - Манты жасап сатам деп тажап кеттим, балдарымды ойлосом бир мүнөт да тургум келбейт, деги ушул күндөр өтүп кетээр бекен?

- Эч ойлонбо, баары өтөт, бир күнү бутту сунуп үйдө отуруп калганда ушул күндөрдүн баалуу экенин сезесиң.

- Билбейм, ошондой күн келсе кана? - Саадат эртеңки мантынын фаршын даярдап жаткан. Эшик такылдаганда Алмагүл ачканы кетип, шакылдаган үнү угулуп калды:

- Оой, кайдан жүрөсүң ыя, бир көрүнүп коюп дайының чыкпай кетти го, кел эми, үйгө кир!

- Келип калдык, кандай жүрөсүңөр?

- Жакшы, баары жайында, болгону көңүл аччу сендей гана жигиттер жок. - Аңгыча бөлмөгө кирип келишти.

- Кандай, сулуу кыз? - Самат Саадатты көрө жылмая колун сунду. - Күткөн жок белеңер?

- Жо-ок, - Саадат ага кол суна акырын үн катты.

- Мен өзүм күттүрбөй келгенди жакшы көрөм.

Алмагүл менен Саадат болгон тамак-ашын жайнатып, Самат үчөө дасторкондо бирге отурушту. Ушул келиште Самат баарын ойлонуп, эгер макул болсо Саадатка үйлөнмөк болуп келген. Буга чейин келиндер менен далай эле болду, бири жакса, бири жакпай акыры жашоону улантуу үчүн үйбүлө очогу аял экенин сезип, үйлөнүп албаса, тапкан-ташыганы берекесиз жоголо бере турганына көзү жеткен эле.

- Ийи, кандай анан, классташ, иштериң кандай, тапканың жакшы, көңүлүң ачык, келин-кесектер менен жыргап эле жүрөсүң? - Алмагүл Саадатты карап тамашалап койду.

- Айтпа, келин-кесектер толо көңүлгө толгону жок, тапканым кудайга шүгүр, өзүңөрдү эле издеп келип калдым, - Самат дагы тамаша менен жооп кылды. Самат бир бөтөлкө вино, колбаса, майда-барат, конфет менен печеньелерди алып келген. Саадат ичпейт, Алмагүл экөө ичип, сүйлөшүп олтурушту. Самат өз оюн ортого сала минтти:

- Алмаш, мен Саадатка үйлөнөйүн деп жатам, кандай дейсиңер? - деп Саадатты көз кыйыгы менен карап койду.

- Ой, аз-зама-ат, бу оюнуң эмес чыныңбы?

- Эмне менин ойноп сүйлөгөнүмдү көрдүң беле? - Самат кайра суроо берди.

- Жок ай, ошентсе да жакшылап ойлондуңбу дейм да?

- Ойлондум, эгер Саадат макул болсо эртең эле нике кыйдырам.

- Экөөңөр чечесиңер да, "тиши чыккан балага чайнап берген аш болбойт" дегендей жаш бала эмессиңер, үйбүлөнүн жайын түшүнүп калгансыңар, - Алмагүл эмне дээр экен дегендей Саадатты карады. Анткени ал балдарына, күйөөсүнө кийим-кечек, тамак-аш алып барып келип жүргөнүн билет, процент акчам бар деп тигинден-мындан карыз алып кетип жүргөнүн да билчү. Оюнда карызы көп адам менен кантип жашап кетээр экен деп түпөйүл ойдо калды.

- Саадат макул десе мен эч иштетпей багып алам, алган акчам кенен жетет, айына, кээде он беш күндө жыйырма миңден алам, ошону сарамжалдай турган аял керек, - дегенде Саадат аны таңгала карап: "Чын айтып жатабы?" дегендей көзүн албай отура берди. Ооба, ал он миңди төлөй албай балдарынан алыстап отурбайбы. "Темир деле иштесе болот эле го, мен алып барган тамак-ашты ичип-жеп жата бербей" деп ойлонуп ийди.

- Саадат, кандай дейсиң ыя, бу Самат сени жактырып калган го, - Алмагүл анын оюн бузуп ийди.

- Эмне дейсиң? - Саадат Алмагүлдү түшүнбөй калгандай элейе карап калды.

- Сен эмнени ойлонуп жатасың, Самат сени жактырып калыптыр, эмне дейсиң? - Алмагүл ага кайталап кайра түшүндүргөн болду.

- Ошончо тезби?

- Эмне болот эле, экөөңөр тең бойдоксуңар жашап кетсеңер болот да?

- Сен бойдок эмессиңби?

- Мени Самат алмак беле? - Алмагүл күлүп койду. - Мени жактырып алам десе, кудай демекмин!

- Койсоңчу?! - Саадат күлүп койду.

- Чын, Самат сага үйлөнөм десе шансты кетирбесеңчи?

- Билбейм ай, төрт балам турат, бирөөнүн балдарын багуу машакат эмес бекен?

- Бала менде да бар, Саадат, ар бир адамдын өзүнчө тагдыры, өмүр жолу бар, балдардын да ырыскысы өзүнчө.

- Эртеңки күнү бир сөз чыкпас бекен, бул адам баласы тоо сымал кечээги айтканын бүгүн унутуп калчу эле, эгер балдарымды колко кылбай турган болсоң мен макулмун! - деди Саадат ойлонбой туруп, анткени анын алдында эки гана чечилбеген маселе турган. Бири карыздарынан кутулуп үйбүлөсү менен жылуу-жумшак өмүр кечирүү, экинчиси ошол кыйынчылыктан чыгуу үчүн күйөө, болгондо да тапканы жакшы эркек керек эле…

- Мына, мына эмесе, тойду качан баштайбыз? - Алмагүл алаканын шак чаап каткырып калды, кичине ичип алганга жүзү албырып, кызып калган. - Самат, ушул эле жерден никени кыябызбы?

- Кайдан болсо баары бир, - Самат ушинткенде Саадат аны элейе карап минтти:

- Кайдан болсо баары бир дегениңер эмнеңер, эли-журтуңуз, тууган-уругуңуз, эне-атаңызга алып барбайсызбы?

- Ал сөзсүз болот дечи, адегенде үйлөнүп, бири-бирибизди билип алып, анан көлгө алып барам да?

- Ой, Саадат, коркпо, Самат жигиттин жигити, буга жетпеген кыз-келиндер толтура! - Алмагүл Саадат байкабагандай кылып көзүн кысып койду. - Туурабы ыя, Самат?

- Ананчы, мени алаар бекен дегендер көп, үйлөнгөндөн кийин тийишкендерге көз жумуп кой, - Самат каткырып койду.

- Ошондойлордун бирин эле көрсөтүп койчу, сынап көрөйүн, эгер менден өйдөрөөк болсо ошону эле ал деп айтам, - Саадат да тамашалай күлдү.

- Мына, бири жанымда отурбайбы? - Самат Алмагүлдү карап койду.

- Жо-ок ай, экөөң антип мени шакаба чекпегиле, ал антпейт, Алмагүлдүн сенден да жакшы табышкер жигиттери бар, сени эле карап калыптырбы? - Саадат муну менен бир аз кызганычын билдиргендей, анын көп жигиттер менен байланышы бар экенин айткандай болду.

- Ошондойбу, мен аныңарды билбейт экенмин, качан келсем экөөңөр манты жасап отурсаңар ойлоп атпайынбы, жакшы келиндер экен деп.

- Болот да бойдокчулукта, кел эмесе, Самат, ушул Саадат экөөңөрдүн денсоолугуңар үчүн, кол кармашып бактылуу өмүр сүрүшүңөр үчүн алып ийели, - Алмагүл винодон куюп Саматка сунду. - Бактылуу болгула Саадат экөөң, эмдиги жылы балалуу болуп, жентек тойго келели.

- Айтканың келсин, - экөө алып ийишти. Саадат баятан бери кайнап жаткан мантыдан салып келди. Мантыны кечкисин жасап бышырып алып, анан күндүзү кечке сатышчу.

- Ох-хо-оо, Саадаттын мантысы абдан жакшы экен, - Самат мактай мантыдан алды.

- Ой, биз манты жегенден тажап калдык, күндө эле бир тамакты жей берсең жегиң келбей калат экен, - Алмагүл мантыны Саматтын алдына жылдырды. - Саадат, сен жакшылап жеп ал, кийин сатып жегиң келип калат, сагынасың!

- Жок ай, менин да жегим келбей калды.

- Самат, кана өзүң ала бер!

- Алып жатам, негедир силердин колуңардан чыккан тамак ширин сезилип атат.

- Ошондой болот, секет, сүйгөн адамыңдын тамагы тузу ачуу же жок болсо да ширин сезилет. Үчөө тең күлүп калды. Көпкө отуруп, анан Алмагүл кызып калып, уктаганы кирип кетти.

- Саадат, кандай дейсиң, үйлөнүп алалыбы?

- Өзүңөр билгиле, эркек сүйсө алат, кыз сүйсө калат дейт го, менде сөз жок.

- Анда мындай, эртең базарга чыкпа, мен жумушка барам да, кайра келип мечитке барабыз, сени менен Алмагүл барсын, мен достордон ала барам.

- Ма-акул, жигит келсе кыз даяр, - деп Саадат да күлө жооп берди. Ошентип экөө бирге болуп калды. Эртеси Самат айткандай эки жолдош баласы менен келди. Саадат менен Алмагүл да мантыларын базарга барып, шашыла өткөзүп келип, даяр болуп турушкан эле. Мечитке барып, нике кыйдырышты. Кечинде чогуу майрамдап шаңдуу отурушуп, эки жаштын бактысын тилеп, дүйнөдөгү эң бир сонун жакшылыктарды каалап жатышты. Самат менен Саадат бири-бири үчүн өлүмдөн да кайра тартпоого сөз берип, өмүрдүн артына чейин сөз жашырбоого убадаларын аныктап жатты.

Самат ак саргыл келинге туш болгонуна ыраазы болуп, жашоонун сырдуу да, табышмактуу да жолуна түшүп, эт-бети менен киришти. Иштеп тапкан акчасын коротпой алып келип берет, жашаган жери батир, жеген-ичкени кул жебестен болуп Саадат оңоло баштады. Каны аз болуп ооруп калды. Самат ага кагор виносун алып келип, жашиги менен коюп койду.

- Мына мындан ичсең аз кандуулук сенден өзү эле качат, - деди Самат.

- Кантип ичем, такыр иччү эмесмин да?

- Эчтеке болбойт, аз-аздан ичкенден эчтеке болбойт, сен оорудан арылып кетсең болду да.

- Көрөйүн, - Саадат унчукпай калды. Самат Саадатты ооруп жатат деп болгон акчасын алып келип берет да, өзү жумушка кетет. Саадаттын асмандан тилегени жерден табылып, ал кетээри менен өзүнүн кыйналып турганына карабай базарга барып, тамак-ашын көтөрүп алып, үйүн көздөй жөнөдү. Ал келгенде эшикте жүргөн Темир бурк этти:

- Ийи, дайынсыз жоголуп кеттиң да, мени ойлобосоң да, балдарды ойлобойсуңбу, ыя?

- Үйдөн кууп чыккан өзүң, балдар үчүн келип атам, болбосо сен үчүн келмек турсун ойлонбойт да болчумун, карызды экөөбүз алсак, сен мени күнөөлөп отурасың. Сен деле иштесең боло, мени карап олтура бербей.

- Мени эмне кыласың, иш болбосо кайда бармак элем, тамак-аш, эт-пет алдыңбы?

- Ооба, алып келдим.

- Апа, кетпейсизби эми?

- Апа, эмнеге көпкө кечиктиңиз?

- Сиз шаардан эми келбейсизби? - деп төрт баласы төрт жактан чыкты, ар бирин баса калып өөп, анан алып келгендерин бир баштан алып жайып:

- Мен эртерээк кетишим керек, тиги карыздын беш миңин берип коюп кетем, - деди.

- Эмне анчалык шашып, күткөнүң барбы? - Темир аны сынай карады. - Бирөөнү тапкансың го?

- Эмне кылышым керек деги, иштеп карызды төлөп, тамак-ашты ташып турсам дагы жакпадым го?

- Бар, бар, кете бер! - Темир кекете ички бөлмөгө кирип кетти.

- Кетмек турсун, күйөөгө тийем, сага жагынып өмүрүмдү өткөрмөк белем? - Саадат балдарын кучактап өөп-өөп алды да, үйдөн көзүнө жаш ала чыкты. Бул анын кыз тийген күйөөсү менен коштошкону эле, кантсе дагы балалык чагы, кыз өмүрү өткөн жери, кыз кезинде байыр алган үйүнөн биротоло кетиши эле. Саадат Самат келгенче келип, атайын ооруп калгандай болуп жатып алды. Кеч күүгүмдө Самат шашыла үйгө кирди:

- Ой, бирдеме ичтиңби же жөн эле жатасыңбы?

- Жүрөгүмө эчтеке барбайт, көңүлүм да ачылбай тамак жасабадым, - зорго сүйлөгөн болду.

- Мейли, жата бер, өзүм жасайм, винодон ичип жатасыңбы?

- Ооба, азыраак ичтим.

- Аздан эмес күнүнө бир бөтөлкөдөн ич.

- Алкаш болуп кетпейин.

- Кагор ичкенден алкаш болгон кимди көрдүң эле, мен сени жакшы болуп кетсин деп жатам.

- Сага рахмат, Самат. - Саадат ойлуу ордунан турмак болду.

- Жат, жата бер. Жакшы болгончо жакшылап өзүңдү кара, мен сени багам деп алгандан кийин багам, абайлап жүр, бири-бирибизди ушундайда карабасак болбойт.

Самат өзү эт туурап, тамак жасаганга киришти. Саадат өзүнчө ойлуу "Неге адамдар ар кандай, Темир Саматтай болсо кандай жакшы эле, балдарым да жанымда болмок. Ушундай адамды алдап жаткан менде уят, абийир жок, апкелген акчасын сураса эмне деп жооп берээр экенмин, эгер карыздарым көп экенин билип калса басып кетээр" деп жата берди.

- Тур, Саадат, тамак ичип ал, - Самат анын үстүндөгү төшөгүн алып, колунан тартты. - Тамак ичпесең ачкалыктан башың айланып, жыгылып каласың.

- Ичким келбей атат, - деген Саадат Саматтын жардамы менен өйдө болду.

- Адегенде мына муну жутуп ий, анан тамак ичип аласың, - Самат ага винодон бир чыны куюп берди.

- Ий-ий ичпей эле койбоюнбу?

- Болбойт, мага денсоолугу чың аял керек, дыңылдап чың жүргөнүңдү каалайм, - Самат ушинткенде Саадат аны карап калды: "Кандай жакшы адам, мен ушунун кадырына жете аламбы?"

- Эмне болду, ойлонуп кеттиң го?

- Эмне болсун, винону ичкенден коркуп эле… - Саадат оюнан адашып ага калп айтып, көзүнөн көзүн ала качты.

- Эмнеге коркосуң, бул деген дарылыкка эле… - Самат ага болбой бир чыны кагорду ичирип ийди да, алдына чоң чыныга тамак куюп алып келди:

- Бир аздан кийин ичейин, өзүң иче бер, - Саадат жатмак болду эле, Самат аны жаткызбады.

- Тамак болбосо адам алдан-күчтөн таят, каның аз болсо, жарытып тамак ичпей керээли кечке жатсаң эмне болосуң, бол ысыгында ичип ал.

- Макул эми, мага каралабай өзүң иче бер, - Саадат кашыкты алып, тамакты иче баштады. Анын оюнун баары балдарында, күйөөсүндө эле, тамагынан өткөн ар бир кашык тамак түйүлүп, анын үйбүлөсүнүн бекем боло албай, тагдыр эки бөлүп койгонуна өкүнүп жатып ичти. Саматта ой-санаа кайдан болсун. Балдарына керектүү тамак-ашын алып барып, өзү минтип үйбүлө очогун тутантып отурганына өзүнчө ыраазы болгону менен аны ойлонткон Саадаттын аз кандуулук менен ооруп жатканы. Саадат зымырайып эч нерсени билгизбейт, эптеп бир топ карызынан кутулуп баратат, бирок эки-үч жердеги акчасы өсүп жатты. Аны сарсанаа кылганы эле акча. Саматтын алып келгенин эптеп бөлүштүрүп, тамак-ашка да жеткирип, эч нерсе жок дебей эт-аш менен май-чайын алып коюп, ал келгенде төшөктө жатып калып, арадан эки-үч ай өттү. Дары-дармекке кетти деген шылтоо ага чоң огожо болду. Акырындап оорусунан сакайып врачка барып көрүнсө, жакшы болуп калганын айтты. Абдан сакайып калганда Самат аны ооруканага жумушка орноштуруп койду. Ооруканага иштегенден кийин дагы тааныш күтүп калганда үстүнө үстөк кошкон акчадан алып, Саматтын акчаларын кошуп, карыздарын төлөп жатты. Бирок үстүн гана берет. Самат Кеминдик балдар менен иштеп калды. Сөз арасында Мухтар каткырып күлүп тамашалап калчу болду.

- Демек, жезде экенсиз да?

- Ошондой, жездеңди капа кылбай жүр.

- Жезде, эжем менен качан тааныштырасыз?

- Качан болсо, азыр десең азыр барабыз, эжеңе күйөө болгонум үчүн сыйлоо менден.

- Ал турган иш, күйөө баланы пайгамбар сыйлаган тура, эжем экөөңө белек алууну унутпайм, сиздей табышкер күйөөнү тапкан эжем Айчүрөктөй эле болсо керек.

- Айтпа, күн тийгис жерге багайын десем болбой иштеп алды, кызганып зорго жүрөм, ха-ха-ха! - Самат каткырып алды.

- Азамат эжем бар тура жездемди кызгантып коюп кебелбей жүргөн, - деп азилдешип отурду, ошол күнү Мухтар аны менен үйгө бирге келди. Саадат жумуштан келсе Самат менен Мухтар үйдө отурган экен.

- Саадат, бул иниң болот экен таанышып кой, - Самат аны көрөөрү менен тааныштыра кетти.

- Жакшы экен, иним болсо таанышсам болот, атым Саадат, өзүңдүн атың ким, иним, кайсы айылдан болосуң?

- Атым Мухтар. Кичи Кеминден болом.

- Жакшы, келип тур, жездеңди бейчеки бастырбай кайтарып турганга өзүң болгонуң дурус экен.

- Эже, жездемди кызганасызбы?

- Анан эмне, кызганыч болбой жашоо болобу, үйбүлөлүк бакыттын негизи кызганычта болсо керек, бири-бирин жакшы көрсө кызгануу болот, - Саадат дасторконун жайып, чайнек-чыныларын алып келип, сүйлөп жатты.

- Азамат эже, кантсе да кыз Сайкалдай жүрөктүү да, бетке айтаар экенсиз.

Мухтар көпкө отуруп, анан коштошуп үйүнө жөнөп кетти. Самат эч нерседен капарсыз, үй-бүлө куруп, тынч жашоосу өтүп жатканына ыраазы болуп, тапкан акчасын Саадатка берип, эмне кылып жатканын сурап койбой жүрө берди. Ошентип Саадат бир топ эле карызын жеңилдетип алды. Арадан убакыт өтүп, Саадаттын күйөөсү Темир акыры анын күйөөгө тийип алганын укту, эки кызын өзүнө берип, уулу менен кичүү кызын алып калды. Саадат эки кызына үйрүлүп түшүп, кийим-кечесин алып берип өнтөлөп багып жүргөндө үчүнчү кызы да келди. Ошенткен менен көзүнүн карегиндей көргөн жалгыз уулу үчүн дагы эле Кеминге барганын токтоткон жок. Темирдин иштейин деген ою жок, дагы деле Саадаттын алып келген тамак-ашын жеп-ичип, уулу Айбек менен жашап жүрө берди. Убакыт өтүп, улуу кызы университетке тапшырмак болуп контракт төлөгөнгө келгенде Самат дардаңдай минтти:

- Эч кам санаба, кызым, сени окутам, контрактты өзүм төлөйм.

- Жыл сайын он эки миң төлөш керек экен, - Саадат күнөөлүдөй үнүн акырын чыгарды. Ал Саматтын сырын билип калгандыктан, ыйламсырай калып, андан сөз чыгышын күткөн эле.

- Ошо да, ай сайын буйруса он беш, жыйырма алып атам го, бирок акча жегич болуп баратасың, кыздарды ойдогудай окутуп, кийим-кечесин көңүлүңдөгүдөй алып бер.

- Алып бербей анан, Назгүлдү окутуп алсак жакшы болот эле?

- Буйруса кызым окуйт, - деп Самат ишеничтүү айтты. Ошентип Саадаттын дагы бир маселеси чечилди, ошол жылы Назгүл университетке өтүп, окуп калды. Айбек анда-мында келип-кетип жүрдү. Үч кызы бири-биринин артынан чоңоюп калды. Бир күнү алардын үйүнө бир аял келиптир. Саадат ыйлап отурганда Самат кирип келди.

- Күйөөң иштеп жатса деле карызыңды үзбөйсүң, дагы үстөгүн кошом, болбосо беш миң сомду азыр бересиң, - деди аял ага угуза.

- Эмне болду, кандайча карыз?

- Катыныңдын канча жылдан берки карызы бар, ушул убакка чейин үстүн да араң берип узартып эле келатат, эмне билбейсиңби?

- Уккан эмесмин.

- Укпасаң угуп ал, азыр беш миң сомду бербесе үстөгүн эки эсе коем, дегеле жакшылык жок адамга, кудайдан тапкыр!

- Кое туруңузчу, кайсыл убакта алды эле?

- Он жылдан бери эжелеп келатат, үстөгүн берет да куйругун үзбөйт, эми эки эселетип коемун.

- Кечиресиз, он жыл болсо ал карызын билбейт экенмин, экинчиден мунун өмүрүн тилеңиз, кокус бул өлсө сиз эчтеке албай каласыз, мен ушул болсо төлөйм, болбосо сизди тааныбайм дагы.

- Эмне деп жатасың, эмне ошончо акчадан кечип кетет деп турасыңбы?

- Жо-ок, күтөсүз, мен сизге баарын дароо бере албайм, үч күн биерде жатыңыз да, күтүңүз.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика