»нтернет библиотека ∆анызак@басма
—амое дешевое издание книги за счет автора! 

¬атсап: +996777329784
—отка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

 ниги автора јйгүл Ўј–Ў≈Ќ на кыргызском €зыке

ћезгил курмандыгы

Ѕир кезде өмүрдүн кызыгын сезбеген секелек Ћили€ күйөөгө тийгенден кийин турмуштун оош-кыйышын, күлкү-кубанычын анда билген эмес. Ћили€ үч жашынан жетим калган. јтасы төрөлгөндө эле токко урунуп өлгөн. јпасы ооруп калып көп жатты.  ол€ менен јйзирек балдар үйүндө чоңоюп, бири-бирин жактырып калып баш кошуп алышкан. Өйдөдө өбөк, ылдыйда жөлөк болоор эч кимиси жок эле.  ол€ кийин тууганың болом деген Ѕатыркулдун үйбүлөсү менен катышып жүргөн.

јта-энеси экөө тең өлгөндөн кийин Ћили€ Ѕатыркулдардын колунда калды. Өздөрүндө үч баласы бар, бири кыз, экөө эркек. Үч жашар кыздын бети башы ботала болуп бирде ыйлап, бирде ойноп жүрүп, акыры чоңое баштады. Өзү зирек, айтканды илгиртпей аткарат. јл өз ата-энем деп ойлочу. Ёки баласы улуураак, кызы Ўирин Ћили€дан эки жашка чоң эле. Ўирин биринчи класска мектепке барганда Ѕатыркулдун а€лы Өлмөскан кыпкызыл розаларды алып кызын формачан, фартук менен барпыраган ак бантик тагып алып өзү ээрчитип барды. Ўирин өтө тентек кыз, ата-энеси ал тентектик кылса, кубанып калышчу. Ёсине кире баштагандан тартып Ћили€ ата-энесинин өзүн жакшы көрбөгөндөй ичинен нааразы болуп кетчү болду. ∆аныш менен Ѕайыш чоңоюп калганга ага унчукчу деле эмес, бирок ∆аныш Ћили€ны а€бай жакшы көрөт. "Ќеге атам менен апам мени жаман көрөт", деген ой Ћили€нын мээсинен кетчү эмес. ∆аңы кийим алса сөзсүз Ўиринге, эки баласына алып, Ћили€га ар качан Ўириндин эскиси артчу. ќшого кубанып калчу. јнтип минткиче убакыт жетип Ћили€нын да окуй турган кези келип Өлмөскан ага Ўириндин эскисин жууп тазалап, эски бантигин тагып Ўиринге кошуп мектепке жөнөттү. Ѕала неме ага деле көңүл буруп ойлоого кудурети жетмек эмес.  олунда эски сумка. Ѕолгону дептер менен калем саптары жаңы. Ѕардыгына кайыл болгон Ћили€ мектепке окуп балдарга аралашып кетти. јлгачкы күндөн тартып сабакты жакшы окуй баштады. Өлмөскан анын алгачкы жолу, дептерине жазганын көрүп, ичи тарый түштү. јл өтө деле заар эмес, бирок Ћили€ны боору ооруп бакканы менен жакшы мээрим төгө албады.

јлар кызды багып алганын эч ким айтпайт деп жүрүшкөн, бирок эл оозунда элек жок эмеспи, көргөнү бирди сүйлөсө, көрбөгөнү бирди сүйлөп, апыртып кетмейи бар го? јта-энелеринен укканын ичине сактай албаган бала немелер укканын айтып койду. Ѕушайман болушуп Ўиринди өзүнө акырын чакырды Өлмөскан:

- —ен укканыңды Ћили€га айтпагын, ээ?

- ћакул, - деди Ўирин, ал деле чындыгында эч нерсеге түшүнгөн эмес.

- ќкуй гой, сен Ћили€нын дептерин булгабагын ээ, сен андан улуусуң, эжеси сиңдисин антпейт да.

- ќоба, - деген бойдон Ўирин сабак да€рдоочу бөлмөгө жүгүрүп кетти.

 анчалык айтып, окутса дагы Ўирин жакшы окуй албады. ∆азганы дагы ийри-буйру, ката жазып эптеп-септеп окуусун уланта берди. Ћили€ улам жыл өткөн сайын татынакай болуп чоңоюп баратты. Ѕайыш мектепти бүтүп, чоң окуу жайына окуп калды. Ўирин да өңдүү-түстүү, бирок кы€л-жоругу чатак болуп баратты. Ѕир күнү мектептен келип эле Ћили€ менен сүйлөшпөй, өз бөлмөсүнө кирди. јл ызаланып жатты. Ўирин тогузунчу класста окуса да сиңдиси Ћили€га балдар көп тийишип кат жазганын да уккан. Ћили€ зымырайып эч нерсе билгизбей эжесине кадимкисиндей эле "эжекелеп" турат. Өлмөскан эки кызын канчалык бирдей көргүсү келгени менен кийимдин жакшысын, жаңысын Ўиринге алып берип, андан калган эскилерди Ћили€га кийгизип коет.  анчалык эски кийим кийсе да өзүнө жарашып, ан сайын ага Ўириндин классташтары, андан чоң класстын балдары шынаарлап кат жазышат. ћуну көрүп-билген Ўирин ичи күйүп, улам жаңысын кийип барса да, көңүл бурган эч ким болбоду. «ымырайган Ћили€ ошол он үч, он төрт жашында эле сырын сыртка чыгарбаган кыз болду. Ѕаарынан дагы ал өз ата-энеси эмес экенин билгендеги азаптуу күн анын өмүрүндө биринчи билди, жаш жан дүйнөсү ооруп тагдырына нааразы болуп жүрдү. јнткени алардын жакын коңшусу мектептен жолугуп калып үйүнө жеткиче болгонун айтып келди:

-  ызым, сенин ата-энең кичинекейиңде өлүп калган, Ѕатыркул атаңдын кыйыр тууганы экен, сени асырап калышкан.

- Ёже, ушул чынбы? - Ћили€ јсылбүгө жалдырай карап сурады.

- ћен сага калп айтып эмне кылам, эсине кирсин деп күтүп жүргөм, эми чоңойдуң. Ѕайкуш  ол€ жашында жетим калып балдар үйүндө чоңойгон, апаң менен ошол жерден сүйлөшүп баш кошуп калышкан экен, анан Ѕатыркул угуп калып би€кка алып келген болчу, көп узабай эле ата-энең экөө тең сен үч жашка чыкканда өлүп калбадыбы?

- ƒемек мен бул кишилерге кайтарылгыс карыздар экенмин да? - деди кыз ойлуу, - ∆амандык көрсөткөн жок, мен өзүмдү алардын кызымын деп сезгеним менен мээримден куру элем, көрсө өз баласы эмес турбаймынбы? -  өз жашы жүзү ылдый куюлуп келе берди.

-  ой айланайын, ыйлабай жүр, канткен менен сени багып өстүрүштү, мээрим бербесе да минтип чоңойтуп койду, эстүү кыз болдуң, кимге катталып жүрөсүң?

- Ѕатыркулова болупЕ

- ћетиркең жок бекен?

- Ѕилбейм, сураган эмесмин.

- ћейли садага, менин бул айтканымды эч кимге айтпагын, ээ?

- Ѕолуптур эжеЕ

- ћейли, үйгө келип калдык, менин сени менен турганымды көрсө Өлмөскан күмөнсүп жүрбөсүн, байкуш кантсин, сени кызгана берет, өз баласындай болуп калбадыңбы? - деп бөлүнүп ары баса бергенде Ћили€:

- Ёже, - деп жанына жетти, - јтам менен апамдын мүрзөсү кайда экенин билесизби?

- “игил өйүздөгү эле мүрзөдөЕ

- –ахмат, - деп үйгө ойлуу кирди Ћили€.

јны көргөн Өлмөскан:

- Ёмне болгон сага, кабагың карыш түшүп калыптыр? - деди.

- ЁчтекеЕ

- Ћили€, сен азыр жашсың да, эмнеге эмитен балдар менен сүйлөшүп жүрөсүң?

-  им айтты, апа? - Ћили€ таңгала карады.

- ”ктум, бизди жаман атты кылбай жакшы жүр!

- ћакул апа, мен эч ким менен сүйлөшпөйм, жөн эле көрө албагандар ушакташкан го?

- —ени Ўирин көрө албай калыппы?

Өлмөскандын көзүнүн заары чыга карады, кыздын жүрөгү селт этти, денесин калтырак басып көз чанактары жашка толо түштү:

- Ўирин эжем айттыбы?

- ќоба, ал сенден улам мектептегилерден у€лып бүттүм деп ыйлап жатат.

- јпа-а, баары жалган, мен эч ким менен сүйлөшпөйм дагы!

- Ўамал болбой чөптүн башы кыймылдабайт деген, жалган болсо Ўирин кайдан укмак эле, бар кир үйгө, мындан ары укпайын, - деди да Өлмөскан сыртка чыгып кетти.

"Ѕулар мени жаман көрүшөт, эптеп өздөрүнөн алыстаткысы келет окшойт, бирок мен милдеттүүмүн, мени багып өстүргөнү үчүн карыздармын", - деп ойлоп бөлмөгө кирди да күндөлүк жазууга киришти:

"1982-жыл. 19-апрель. ћен бүгүн өз тагдырыма байланыштуу кубанычтуу да, кайгылуу дагы кабар уктум.  убанычтуусу өз ата-энемди биринчи жолу уктум, өкүнүчтүүсү алардын жашында өлүп калып мендей чырпыгын бирөөнүн колуна таштап кеткени болду.  өзүмдүн жашы көлдөп, силерди эстеп, отурганымда билесиңерби азиздерим, мен үчүн силер дүйнөдөгү азиз инсандарсыңар! јта-энемдин ким экенин билбей жашап өтүү кандай арман, билген күндө өлүп калганы, менин жаш жүрөгүмдү сыздатпадыбы? Ёртең сабактан суранып чыгып, ата-энемдин мүрзөсүнө барып келбесемЕ ", - деп жазды да кийимин которуп, сыртка чыгып келатканда, алдынан Ўирин чыкты. ”нчукпай өтө бергенде ал:

- —ен чоңоюп калдыңбы, бизди такыр эле көзүңө илбей калдың да? - деди Ўирин аны карабай туруп.

- Ўирин эже, мен эмне кылдым, эч кандай күнөөм жок го?

-  үнөөм жок деп, мен кыздардан у€лып бүттүм, сиңдиң андай, сиңдиң тигини менен жүрөт, муну менен жүрөт дешип айтса, басып жүрө албайт экенсиң.

-  ойчу эжеке, мен али балдар менен жүрө турган боло элекмин, айта беришпейби? - деп чыгып кетти Ћили€.

- Ёй кыз, жалган айтпа, карганба, јдис менен жүрөт турбайсыңбы?!

- Ёмне-е? - Ћили€ токтой калып Ўиринди биринчи көрүп тургандай карады, - Ёгерде мага жигит керек болсо бир јдистен башкасын тандамакмын, ал мага алтын төшөп койсо да кереги жок!

-  өрө-өбүз, бар ишиңди кыл! - деп коюп Ўирин кирип кетти.

Ћили€ ордунан жылбай туруп калды: "Ёмнеге күйүп-бышат, јдисти өзү сүйүп калган го, эгер өз бир тууганым болгондо минтпейт эле, буга атамдар айткандыр, билишет мен жөнүндө", - деп ойлоп, эки жакты карап туруп, коңшусунукуна кирди. јсылбү сыртта жүргөн:

-  ел Ћили€, жөн-жай эле келдиңби?

- ∆өн эле, јсылбү эже, атамдардын мүрзөсүн кантип табам, белгиси барбы?

- ќо кокуй кайдан, ким коет белгини, үстүнө таш бастырып эле коюшкан бойдон, мен билем, эгер көрсөтөм деп барганымды көрүшсө, чоң чатак кылбасын?

-  антем анан эже, көргүм келип жататЕ

- ќлда-а айланайын ай, эртерээк айтып койдум окшойт, чыдай тур, бир ыгын табаарбыз, - деди јсылбү.

- ћакул анда, мен барайын.

- Ѕара гой кызым, - јсылбү аны а€й карап туруп калды. јсылбү көптөн бери күйөөсү экөө кеңешип, Ћили€ны келин кылып алсакпы деп жүрүшкөн. Ѕаласы “алант онду жаңы бүткөн, жазында арми€га жөнөмөк болуп жаткан болчу. јл аскерден келгиче Ћили€ мектепти бүтүп калаарын да ойлонуп чечип коюшкан. јртынан карап туруп: "Ѕечарам, ата-энеден бала калбасын, өзүнүкүндөй болмок беле, Ўирин буга кыйын атаандашат окшойт, жаш туруп бир сыр билгизбейт, чоңоюп баралына келсе зымпыйган гана жан болот", деп ойлонуп туруп калды.

Ћили€ үйгө кирип күндөгү көнгөн жумушун жасап жүрө берди. јнын кыбырап жумуш жасап жүргөнүн көргөн колу-коңшунун баары Ћили€га боору ооручу.

-  апырай дегеле тың кыз, бечараны а€п дагы коюшпайт, Ўирин талтаңдап эле жүрөт, - деп бири айтса:

- Ѕирөөнүн баласын а€мак беле, дагы жакшы жетимдей кылбай чоңойтуп койгонуна шүгүр да, кыз бечаранын бактысын берген кудай, чырымталында жетим калып эптеп чоңоюп калды, - деди бири.

- јй, деги эле Ѕатыркул менен Өлмөскан жакшы немелер да катуу айтып кагажынтпай өстүрүп койду, анан дагы өз ата-энесин билбейт ушуга чейин, өзүнүн кызымын деп ойлойт да байкуш.

- Ёмне болсо дагы өздөрү билишсин, биздин эмне ишибиз бар, же ошо кызга бир жардам бердикпи, өзү менен өзү болуп, чоңоюп калды байкуш, бир жакшы жерге түшсө багы ачылып кетээр, - дешип тим болушат. Ћили€ апасынын көз карашынан айттырбай түшүнөт, мурда жөн гана ата-энесине ичинен таарынып жүрсө эми аларды да, өзүн да а€чу болду. ∆азгы майрам келип көчөгө чыкмак болуп калышты, Ўирин эртең менен туруп алып, ата-энесине тултуң-бултуң этип жатты.

- Ёлдин кыздары майрамда жаңы көйнөк кийип чыгышат, мен болсо ба€гы эле эскилеримди киемби, барбайм эч жакка.

- јл эмнең кызым, бир эле кийдиң го, эмнеси эски?

- —илер билбейсиңер жылыга мода өзгөрүп жатканын, жаңы эле деп былтыркыны кийип чыксам кыздар күлүшөт.

-  ызым, анда ал көйнөктү Ћили€га бер, сен өзүң барып алып келип ал, - деди Ѕатыркул.

- ћуну Ћили€га дагы бербейм, андан көрө тура берсин! - деп Ўирин көйнөгүн өз чемоданына салып кирди, - Ёкинчи ага менин киймимди бербегиле!

- јл эмнең, ай кыз? - Өлмөскан ага ачуулана карады, - ћындай сөзүңдү бизден башка эч ким укпасын, Ћили€ таарынбайбы?

- “аарынса тагдырына таарынсын, силердин багып алганыңарды мен билем, керек болсо эми ага айтам! - деп Ўирин айтканда, босогого баш багып кирип келе жаткан Ћили€ угуп, артка чегине берди, ошондо Өлмөскан аны жаакка чак эттире бир чапты:

-  им айтты сага, ким айтып жүрөт?

- Ёлдин баары, силер укпасаңар мен уккамын, Ћили€ң эмдигиче укпай калды дейсиңби, билмексен болуп жүрөт да, чоюлган кызыңар?!

- ќк өлүгүңдү көрөйүн десе, өздөн чыккан өрт жаман деген ушу тура, эл айтса да угузбай айтат, келип менин бетиме айтпайт, силерди бир туугандай болуп, бири-бирине жөлөк болсун деген элем, өзүмчүл балакет кыз болдуң да, ал байкуш эжекелеп эле турат, сени көрдүм, - деп ачууланып жатты. ∆аныш ошол убакта келатып, Ћили€нын босогодо турганын көрүп:

- Ѕиерде эмне турасың, кирбейсиңби? - дегенде артка жүгүрүп чыгып кетти. ∆аныш аны карап туруп калганда үйдөн:

- ќшонуңду көргүм келбейт, менин бир тууганым эмес, багып алган кызыңарды үйдөн кууп чыгам! - деген Ўириндин үнү угулду.

-  ызым, анчалык өзүмчүл болбо, ата-энеси өлбөсө, ал дагы өз ата-энеси менен болмок, атасы жетимдер үйүндө чоңойгон, менин тууганым эле, жакын тууганы жок болчу, кызын жетимдер үйүнө мен бергим келген эмес, мени сыйласаң Ћили€га унчукпа, - деди Ѕатыркул.

Ѕуларды уккан ∆аныш кызыктай болуп үйгө кирди:

- —илер эмне деп жатасыңар, Ћили€ биздин бир тууганыбыз го, ал силердин сөзүңөрдү угуп качып кетти, - деди аларга карап, - ”шул сөздү ал эшикте жүргөндө айтасыңарбы, андан көрө ачык айтып койгула да? - деп кайра чыгып кетти. Ћили€ мал короонун артында отуруп алып ыйлап жатты. Өпкө-өпкөсүнө батпай ыйлап жаткан Ћили€нын жанына келген ∆аныш:

- џйлабачы Ћили€, жүр үйгө кир, көргөн эл эмне дейт, мен сени өзүмдүн бир тууганымдай эле көрөм, - деди колунан тартып, - Ѕас үйгө кир!

ќшондо Өлмөскан дагы келип калды, аны көргөн Ћили€:

- ћен аңдыган деле эмесмин, угуп алып эмне кыларымды билбей калдым, кечирип койчу апа?! - деди өйдө туруп күнөөлүүдөй жер карап, көз жашын аарчый.

- Ёчтеке эмес кызым, жүрү үйгө кирели, көргөн эл башкача ойлоп жүрбөсүн, - деп Өлмөскан колтуктай үйгө жөнөштү.  иргенден кийин жанына отуруп алып ага түшүндүрүүгө аракет кылып жатты, -  ызым, сен кичинекей болчусуң, ырас, сени биз багып калганбыз, атаңдын бир тууганы жок, жалгыз бала экен, Ѕатыркул атаңдын тууганы болот, башка жакын тууганы болбогондуктан бизде калгансың, сен чоңойсоң түшүндүрсөк деп жүргөнбүзЕ

- јпа-а! - Ћили€ ого бетер өпкө-өпкөсүнө батпай ыйлай берди, ал мурун укканын айтпады, тек ички өктөө-зарын чыгара боздоп турдуЕ

- Ћили€, сен деле менин кызымсың, өз колум менен сени күйөөгө узатып бактылуу болуп тынганыңды көрсөм арманым жок, капаланба кызым, эгер мурда айтсак, сен акыл токтото элек жашсың, азыр деле айтмак эмеспиз, мектепти бүтүп жатканда, аттестат алаарда күбөлүгүң керек болот, ошондо ачык айтып, анан аттестатка өз атаңды жаздырмак болуп сүйлөшкөнбүз, - деди Ѕатыркул каңырыгы түтөй, - Ёки-үч атадан биригебиз, жакын эле агасы мен элемЕ

- —адага болоюн десе, капаланбай отура гой, чындыкты билип алганың деле жакшы болду, - Өлмөскан чачынан сылап, бетинен өөп, бооруна кысты, - џйлаба берекем.

- Ћили€ ыйлабачы эми, капа болсоң биз дагы капа болобуз, - деп ∆аныш да отура калды маңдайына, - —ени биз жакшы көрөбүз, мектепте алдыңкы окуучусуң, сендей карындашым менен мен дайыма сыймыктанам.

- —илер бир туугансыңар, бир тууганым жок деп ойлобо, андан көрө туруп, бети-колуңду жууп кел, парадга чыгабыз, сенин да классташтарың күтүп калды, - Өлмөскан анын чачынан сылап өөп койду, - Ѕол эми.

- јпа, барбайм мен, - Ћили€ башын көтөрбөй жооп берди.

-  ой, концерт беребиз деп жатпадың беле?

- ћен барбайм апа, Ўирин эжемдер болуп бара бергиле! - дегенде Ўирин чыга калып:

- ”шул турган жерде мен турбайм, мени өлгөн кыздын бири деп ойлоп койгула, азыр мен баш ооган жакка кетем! - деди да үйдөн атырыла чыгып кетти, анын артынан Өлмөскан кошо чыкты.

- ќй кыз, токто деп жатам!

- “окто, Ўирин токто деп жатам! - деп ∆аныш дагы чыгып, аны короонун оозуна жеткирбей кармап калды, алар киргенден кийин Ћили€ көзүнүн жашын салалата:

- Ўирин эже, менин сага кандай жамандыгым бар, мен бир тууганым катары эле жаман оюм деле жок го, азыр го мейли жек көрсөңүз дагы мени үйдөн кет дебечи? - деди эле, ал ого бетер жинденди:

- Ѕул үйдө сен кал же мен калам!

- ћейли, кетсе кетейин, бирок кайда, кимдикине барам?! - деп буулуга ыйлаганда Ѕатыркул тура калып Ўиринди жаакка чаап-чаап жиберди:

- Ѕар, ата-энеден кечсең кете кой, тарби€сыз болуп, бизди у€т кыла турган болдуң! - деп Өлмөскандын аны кармап турган колун бошотту да, - Ѕар, мени ата дебе, кечип кой, ата-энени сыйлабаган кыз кимди жарытат? - дегенде ал чыгып кеталбай туруп калды.

Ѕаары үнсүз, өлүү жымжырттык өкүм сүрүп, бир гана Ћили€нын ыйлаган дабышы угулуп турду.  өптөн кийин Ўирин ыйлаган бойдон өз бөлмөсүнө кирип кетти. Ёч кимиси үн катпай отуруп калышты, ∆аныш Ћили€нын ыйлап отурганына боору ооруп, эшикке чыгып кетип, ары-бери басып жүрүп: "Ёмнеге Ўирин Ћили€ны жаман көрөт, анын мүнөзү дагы жакшы, жумушту болсо өзү билип атаандашпай жасай берет, мектепте алдыңкы окуучу, мугалимдердин баары аны жакшы көрүшөт", - деп ойлонуп, себеби эмне экенин биле албай башы катты. јл тургай өзүнүн теңтуштары Ћили€ны жакшы көрүп, ага эчтеке билгизбей кат жазып жүргөнүн угуп, “емир деген баланы бир жолу минтип айткан.

- “емир, сен жөн жүр, менин карындашым али жаш, ага кат жазып у€т кылба, дагы бир жолу уксам капа болбо?

- ∆ок ∆аныш, кат жазган жокмун, - деп тайсалдап кутулуп кеткен эле. "Ѕалким жигит талашып жүрбөсүн, Ўирин деле чоңойду, экөөнө бир жигит жагып калган болбосун, Ћили€ андай кыз эмес, ал али жаш", - деп ойлогон менен баары бир жан дүйнөсү дүрбөлөң түшүп, кыжаалат болуп жатты. јны артынан чыккан Ѕатыркул көрүп:

- ∆аныш, сен Ћили€ны ээрчитип парадга чыга бер! - деди.

- ƒа€рбы ал?

- ќоба, биз апаң экөөбүз Ўиринди алып чыгалы.

- ћакул.

∆аныш үйгө баш бакса Ћили€ Ўириндин көйнөгүн кийип алып, чачына бантик тагып, аппак гольфа менен ак туфли кийип бетин жууп жөнөгөнү туруптур. Ќегедир кабагы ачыла түшкөнүн көрүп, эс ала түштү. Ѕатыркул менен Өлмөскан аларды элдештирип койгон эле. ∆аныш аны колунан ала жолго чыкты. Ёкөө адегенде Ћили€нын айтканы боюнча мектепке кайрылышты. јлар келгенде парадга да€рданган окуучулар класс боюнча бөлүнүп турушкан экен. Ћили€ ∆анышка карады:

- ћен классыма бара берейин.

- ћейли, анан параддан кийин жолугабыз ээ?

- ћакул, - Ћили€ жүгүрүп кетти, анын көйнөгү делбирей чуркап бара жатканын көргөн ∆аныш: " андай татынакай кыз, ата-энеси өлбөгөндө мынчалык капа болмок эмес, Ўирин экөө жакшы болуп кетишсе экен, анда Ћили€ ыйлабай калат эле", - деп ойлоп классташтарына кошулуп кеткен Ћили€ны карап туруп, анан центрди көздөй жөнөп, достору менен жолугуп майрамдап калды. ќшол күнү парадда Ћили€ кыздар менен а€нтта бийлеп ырдады. Ёлдин арасында жүргөн ∆аныш өзүнчө эле кубана карап жатты. ∆анында жүргөн “емир менен јбас тамашалай кетти:

- ∆аныш, сен Ћили€ны сүйүп калгансың го?

- „ын эле сен аны а€бай жакшы көрөсүң, билгизбей сүйүп калсаң керек, бизден кызгана бересиң, чынында Ћили€ сулуу кыз, азыр жаш да?

-  ойсоңорчу, өз карындашымды кантип сүймөк элем? - ∆аныш аларга ачуулана карады, - јл менин карындашым да?

- ∆аныш, ал бир тууганың эмес, Ўиринди айта албайбыз, Ћили€нын ата-энеси башка да, боло берет.

- “ууганыбыздын кызыЕ

- јнчалык деле жакын эмес экен го, үйлөнсөң боло берет, - дешип күлүп жатышты. ∆аныш жини менен урушуп кете жаздады. јндан кийин алар кайра тамаша дешип, зорго сөзгө келишкен.

ќшондон кийин ∆аныш Ћили€ны көз албай тиктей берчү болду. Ѕирок жаштыгынан Ћили€ аны өз бир тууганындай көрчү, кээде оор эсепти же англис тилинен түшүнбөгөн жерин сурап калчу. јндайда ∆аныш анын жанына отуруп алып, өзү билгенин түшүндүрүп, аны менен көпкө сүйлөшүп отурчу. Ћили€ ага мектепте болгон оку€лардан айтып берип, күлүп отура беришет. ∆аныш аны менен отурганда өзүнчө эле кубанычтуу эс ала түшөт. Ўирин аларды көргөндө ичинен жини келип алат, бирок ага эч нерсе дей албай калган. ќшентип дагы бир жыл зуулдап өтүп, Ћили€ сегизинчи класска окуп калганда ого бетер келбеттүү, бою узун, ичке бел болуп өзүнчө эле керемет кыз болуп баратты.  үз келип, ∆аныш арми€га жөнөп кетти. Ўирин онунчу класста. Өлмөскан менен Ѕатыркул эки кызды бойго жетип калганга бирдей кийгизип, бирдей карап калышты. Ўирин Ћили€ менен мамиле кылмак турсун сүйлөшпөйт, Ћили€ болсо эжелеп, анын чечип койгон кийимдерин жууп, тамакты да өзү жасап, ага эчтеке жасатпай же атаандашпай эле бүтүрүп коет.

Ћили€га бир күнү јдис дагы кат жазыптыр. јны окубай эле сумкасына салган бойдон унутуп калды, үйгө келгенден кийин жумуш менен жүрүп, колу тийбей, кечинде сабакка да€рданып жатып алган. Ўирин күндүзү ал эшикте жүргөндө сумкасын карап жатып таап алып окуду да, эртеси коридорго эч кимге байкатпай таштап коюп, класска кирип кетти. Ёкинчи сабактан танаписке чыкканда балдар-кыздар катты бири-бирине ыргытып, талашып Ћили€ны көрө күлүп жатышты.  аттын мааниси мындай эле: "—аламатсыңбы Ћили€, саламым менен јдис, јлтындан ардактуу сүйгөнүм Ћили€, мен сени сүйөм! ”шул катка кирпигимди калем, жүрөгүмдүн канын сы€ кылып жүрөк сырымды сага төгүп отурам. „ыныңды айтчы Ћили€, сен мени сүйөсүңбү? —ени ойлосом көз ирмебей уйкум качып, түнү бою түйшөлүп чыгам. —ен мени ойлойсуңбу деги? —үйүү деген ушундай бир оор дарт экен, аны айыктыруу кыйын тура! ћени сенин гана "сүйөм" деген бир сөзүң айыктыра алат. ∆ооп берип койсоң суранам, деп сени сүйүп, сен деп дербиш болууга да€р болуп жүргөн јдис", - деп коюптур. Ћили€ эч нерсеге түшүнгөн деле жок, ошол убакта пионер вожатый ƒинара балдардын чурулдап жатканын көрүп, басып келди да, колундагы кагазды алып койду. —абактан тарап чыгып бараткан Ћили€ны ƒинара чакырып алып мугалимдер бөлмөсүнө киргизди да:

- Ѕул эмне? - деди, - —ени тартиптүү, жакшы активист кыз деп жүрсө ушундай кызсыңбы ы€?

- јл эмне экен? - Ћили€ түшүнбөй кайра сурап жиберди.

-  ат! - деп катуу айтты ал, - Ёртең кыздар чогулушун өткөрөбүз, өзүң баш болуп балдар менен сүйлөшүп жүрсөң, башка кыздарга кантип үлгү болосуң?

- Ёжеке, бул калп, мен сүйлөшпөйм эч ким менен, - Ћили€ ыйлап жатты.

- Ёртең чогулушта көрөбүз, бара бер үйүңө!

- Ёжеке, мага ишениңизчи, мен эч ким менен сүйлөшпөйм! - дегенине карабай ачуулана:

-  ылаар ишти кылып, кыл жип менен бууп коюп, башты оорутпай бара бер, эртең кыздар советин чакыргын, анан ошондо айтып бересиң, - дегенде аргасыз мугалимдер бөлмөсүнөн чыгып коридордо ыйлап баратканда, Ўириндин классы тарап тапырай келатты. Ћили€ ошондо гана: "Ѕул Ўирин эжемдин кылганы, болбосо сумкадагы катты бул кайдан алмак эле, буга мен эмне жамандык кылдым", - деп томсоро көз жашын аарчый аны күтүп туруп калды эле, ал кыздар менен артта чыгып келатып, аны көрүп баары күлүп ийишти:

- Ћили€, сага эмне болгон? - деди бири ага.

-  аты кармалып калганга ыйлап жатса керек?

- Ѕекем ката албай калса керек да? - дешип өтө бергенде үнсүз алардын артынан жөнөдү. Ўирин аны көз кыйыгы менен карап коюп, мисирээ кете берди.  ыздар кетип жатып, бөлүнүп-бөлүнүп Ўирин жалгыз калганда жете келди Ћили€:

- Ёмнеге мындай кылдың, мага эмнеге мынчалык асылдың эжеке, мени ушунчалык жек көргүдөй эмне айыбым бар? - деди карысынан булка.

- Ѕарчы нары, мен сага эмне кылдым, ырас болот, ар ким менен сүйлөшсөң ошо болот да, азыр апамдарга айтам! - деп жүгүрүп кетип калды.

Ћили€ үйгө барбай туура эле мүрзөнү көздөй ыйлап кетип жатты. ќшол убакта бүркөлүп турган күн, дыбырап жаай баштады.  октудан өтүп, айылдан бир топ алыс топ мүрзө түпүйүп сырдуу.  ыз али ата-энесинин мүрзөсү кайсы экенин билбесе да, четине жетип, тизелей чөк түштү да, ботодой боздоп кирди: "јта, апа эмнеге мени жетимсиретип таштап кеттиңер, бул дүйнө силер үчүн тарлык кылдыбы, менин чоңойгондо кор болоорумду ойлоп, өзүңөр менен ала кетпейт белеңер, жазыксыз жаш төккөн чырпыгыңардын азаптанып жатканын билсеңер тезирээк койнуңарды ачып ала кеткилечи, ата-энесиз калган кызыңарды а€гылачы?!" - деп солкулдай ыйлап жатканда, күн-күркүрөп кыздын ички кайгысын сезип тургандай, буркан-шаркан түшө төгүп кирди. Ѕул кезде үйүнө кирген Ўирин балбалактап апасына өжөрлөнө ыйлап, Ћили€ны жамандап жатты:

- " ыжым-кыжым" дейсиңер, кыздардын арасында мени у€т кылды, эртең кыздардын чогулушу болсо дагы мен үчүн у€т, кой дебейсиңерби?

- Ёмне болду кызым, түшүндүрүп айтчы? - Өлмөскан кызына үрпөйө карады.

- јныңар эмитен балдар менен сүйлөшөт экен, бүгүн балдар катын таап алып шылдыңдап жатышты.

-  ойчу кызым, үйдөн чыкпаса, качан, кайдан сүйлөшөт же окуудан башка бир жакка бейчеки баспаса? јтайын жасалган го дейм?

- јтайын ага ким жасамак эле, сура кызыңдан, келатат, - деп өз бөлмөсүнө кирип кетти.

Өлмөскан канчалык күтсө дагы, андан дайын жок болгонунан, Ўиринден кайра сурады:

-  елатат дебедиң беле, кана ал?

-  айдан билем, артымда келаткан, - тултуң эте жооп берди ал.

- ”шу сенин эсиң жок, кенедейиңерден бирге өсүп, бир туугандай эле болуп калдыңар, ага мынчалык өчүктүң, билбейм, - Өлмөскан наалый эшикке чыгып, төгүп жаткан күндү көрүп, кайра кирди, - Ѕотом, артыңда келатса эмдигиче келет эле го?

- Өлбөсө келет да?

- јкылсызым ай, кокус сен анын ордунда болгонуңда кандай болоор элең билбейм, - деп отуруп алып күдүктөнүп жатты: "јл коңшулардыкына кирип отуруп алды бекен, үйгө келбей башкалардыкына барчу эмес эле, Ўирин менен уруша кетип кала берген го, капырай эмдигиче кайда жоголду, күн болсо төгүп туруп алды", - деп ойлонуп отурганда эшиктен бирөө кирип келаткандай болду: "Ёми келди, ушуга чейин эмне кылып жүрдү, коңшуларга ушактап отуруп эми келатканын", деп ачуусу келе түшүп, ачылган каалганы карап туруп калды.

- Ёэй жеңе, бул мүрзөдө отуруп эсин жоготуп коюптур, - деп Ќурмат Ћили€ны көтөрүп кирди. Ќурмат Ѕатыркулдун агасынын баласы.

- ћүрзөдө эмне кылып жүрүптүр?

-  айдан билейин, мен карайган жерди көрүп, койбу деп баргамын, бир кой жок болуп жатат, жетип барсам Ћили€ экен.

-  удай сактаган турбайбы, а€кка барат деп ким ойлоптур? - деген Өлмөскан Ўириндин бөлмөсүн көздөй үн салды, - Ўирин, бол эрте Ћили€нын кийимдерин алып чык, сыгып алма болуп калган турбайбы, ээ Ћили€, эсиңе келчи кызым, - деп кийимдерин чечип, кургак кийимдерин кийгизди да Ќурматтын жардамы менен төшөккө жаткырып, жылуулай жапты.

Ѕир ою: "Өлүп калган эмеспи кудай уруп", деген ойдо чекесине колун койду эле жылуу экен, эс ала түштү. Үшүгөнүнөн тиштенип калган кыздын колун ушалап, жылуу чай алып келди да, кашык менен ачып, оозуна аздан чай ку€ баштады. јнын бул абалын көргөн Ўирин ичинен коркуп кетти: "Ёми эмне болот, бекер кылдым окшойт, өлүп калса кандай кылам", - деп ойлоп апасынын айтканын жасап жатты. “ээ көптөн кийин ал онтой баштады, көрсө эти алоолоп ысып чыгыптыр.  өпкө отурган Ќурмат:

-  окус мен көрбөсөм ушул жамгырда эмне болот эле?  удай жалгап бир койдун жоголгонун кара, - деди.

- ќшону айтпайсыңбы, чунак кыз эмнеге а€кка барды экен, ата-энесинин мүрзөсүндө белги деле жок да, көргүсү келсе керек, - Өлмөскан кыздын чекесине муздак суу басып отуруп, кейий сүйлөдү. ќшол убакта Ѕатыркул кирди:

- Ёмне болду? - деди Ћили€ны тегеректеп отурган үчөөнү карап.

- Ћили€ ооруп калыптыр.

- Ёмне болуп?

- Ѕилбейм, - Өлмөскан Ќурматты карады.

-  ызыңыз мүрзөгө барып жаанда калыптыр, - деди Ќурмат.

- ј€кка эмне барыптыр, күн ачыкта деле барбайт беле?

- ќшого түшүнө албай калдым, кокус бул бала көрбөгөндө ким билет, кудай уруп түнү менен калса эмне болот эле, а€кка бараарын түк да ойлобоптурмун, - Өлмөскан күнөөлүүдөй күңкүлдөй сүйлөдү.

-  үн төгүп жатат, тобо, челектеп төккөндөй тим эле, контордон чыгып келгиче эле суу болуп бүттүм, - Ѕатыркул кийимин алмаштыра, Ћили€нын жанына келип отурду, -  аран калгырдыкы, эч бир ойлобогон экенмин, ушуну бир жолу куран окутуп туруп, мүрзөсүн көрсөтүп койсок болмок экен, - деп кыздын чекесин басып көрдү, - ƒоктур чакырсакпы дейм?

- ќшентиш керек го? - Ќурмат башын ийкеди.

-  ой, мен барып тиги ќрозбекти чакырып келейин, - Ѕатыркул ордунан козголгондо Ќурмат аны тургузбай өзү тура калды:

- —из отура бериңиз, мен барып келе калайын.

- ћакул, тезирээк барып келе кал, - деп кайра оңдоно отуруп калды Ѕатыркул, - Ќурмат чыгып кетээри менен Өлмөсканга карады, - Ѕулар дагы урушкан жок беле?

- ∆о-ок, мектептен келбей эле өтүп кетиптир.

- Ѕирдемеге зээни кейиген экен, болбосо мындай болмок эмес, кызың ка€кта?

- Үйдө элеЕ

- Ўирин! - деди Ѕатыркул ички бөлмөнү карай, -  елчи бери кызым.

- Ёмне болду ата?

- —ен Ћили€ менен урушкан жок белең?

- ∆о-ок, урушкан эмеспиз.

- ћектепте эч ким менен урушканын көрбөдүңбү?

- ∆о-ок, - Ўирин өзүнүн у€ты ачылып калчудай, көздөрүн ала качып жооп бергенде, Ѕатыркул бир нерсени сезди. Үнсүз башын ийкей тим болду, ошол кезде Ћили€ жөөлүп баштады.

- јта, ата! - деп көзүн ачпай башын ары жак, бери жакка кылып онтолоп жатты, - јпа, апа мени алып кеткилечи, атаЕ

-  ызым антпечи, кызымЕ - Өлмөскан жанына келип, чекесине койгон марлини суулап, кайра басып, үстүндөгү жуурканды ачып койду:

- џсыганынан көтөрө албай жатат окшойт?

- ”шунча ысыган дененин ысыгын көтөрө албай жөөлүп жатат да, доктурЕ - деп келатканда Ќурмат ќрозбекти ээрчите кирип келди. ќрозбек кыздын этинин ысыгын көрүп эле:

- ќоруканага жаткырбаса болбойт, суукка катуу урунган экен, - деди.

- ”шул абалда кантип, укол сайып койсоңуз, бир аз эс ала түшсө, анан алып баралы, - деп Өлмөскан чыйпылыктап ийди.

- ”колду го берем, баары бир алып барбасаңар болбойт.

- ћейли, эти ысыганы басылып калса анан алпарабыз, - дегенде ќрозбек укол жасап, анан кетип жатып дарыларды таштады.

-  өп кармабагыла, - деп кетти.

јл күнү кеч кирип калгандыктан, Өлмөскан өзү карап отурду, кайра-кайра жөөлүп:

- јта, мени ала кеткилечи, мени эмнеге таштадыңар, мен дагыЕ мен дагы силер менен жүргүм келет апа! - деп сүйлөп жатып анан эс ала түшүп көшүлө уйкуга кирди. ∆анына жатып алып карап жаткан Өлмөскан ал онтолой баштаганда туруп:

- Ћили€, кел кызым, дарыдан алчы, - деп акырын айтып, чачтарын сылап өөп жатканда:

- јпа-атаке, мага эмне болду? - деп көзүн ачты.

- Ёчтеке болгон жок кызым, дары ичип калчы, ооруп калыпсың, кел өйдө бол, - деп башын өйдө кылды, Ћили€ башын көтөрүп, берген дарыны ичип алып, кайра жатып калды.

-  ардың ачты го кызым, тамак ичесиңби?

- ∆ок, - деп башын чайкады ал.

- јнда жата гой, эсибизди чыгардың кызым, - деп үстүн жылуулап кайра жанына кыңкайды. “үнү бою этинин ысыганы улам түшүп, кайра көтөрүлө бергендиктен таң эрте ооруканага алып барышты. Өпкөсүнө катуу суук тийген экен, көпкө жатмак болду эле, ал экзаменим эмне болот деп болбой жатып, чыгып алды да сабакка бара баштады. Үйдөн укол-дары алып жатты. Ўирин аны карай албай жүрдү, ал ооруп жатып калганда пионер вожатый ƒинарага келип:

- Ёжеке, ал мындай эмес, бирөөлөр атайын кылган, кантип өзүнө келген катты жолго таштап коймок эле, мунун баары жалган, - деди.

-  ызык, ким ушундай кылышы мүмкүн? - деп ƒинара дагы таң калып ийин куушурду.  лассташтары дагы Ћили€нын тартиптүү кыз экенин айтып киришти. ќшондон кийин гана ƒинара балдар-кыздарды ээрчитип, ооруканага барып келген. ќшондуктан Ћили€ окуусуна көңүлдүү эле барып, окуусун уланта баштады. јдис баарын угуп, өзүнчө капа болуп, ага кат жазуудан тартынып, өзүнө жолукмак болуп чечти. —абактан чыгып келаткан Ћили€ны көрүп, артта калып калды, аны байкаган кээ кыздар билмексен салып кете беришти. Ћили€ деле көрдү, бирок үйгө жакындап калган эле, ылдамдай басып кирип кетти. Өкүнүп кала берди јдис. јл ошол май айында аскерге жөнөмөк. ќшентип жолуга албай кете берди. Ћили€нын ага жакшы ою жок, бирок ал жек көргөн адамына да күлө карап, жакшы мамиле кыла турган. ћай айы бүтүп, сегиз-онунчу-класстар экзаменге да€рданып консультаци€ өтүп жаткан. Ћили€ менен көңүлү жакын ћира деген кыз аны акырын ымдай туура жактагы мектептин короосунун чети жактагы кароолчунун кепесинин артына ээрчитип келди. јга таңгала караган Ћили€ күлүмсүрөй:

- Ёмне би€кка алып келдиң? - деди курбусуна.

- јзыр билесиң, - ћира дептеринин ичинен конверт алып чыгып, - ћына муну көрдүңбү? - деди колун өйдө көтөрө.

- јл эмне экен, айтчы эми?

-  ат, көрбөй турасыңбы?

-  а-ат?!  имден, эмне деген кат? - Ћили€нын өңү өзгөрө түштү, - “үшүнсөм кудай бар ћира, айтчы бай болгур? - деп кабак чытый калганда, ћира аны карап катты сунду.

- јдистен!

- ќй ушунуку өттү, тытып салчы, окумак тургай көргүм-уккум дагы келбейт, - деп терс бурула бергенде ћира аны токтотуп:

- Ћили€, кел кат жазып эрмек кыла беребиз, эмне болмок эле? - деди.

- ∆ок-жок, андай болбойт, мага ал канча жолу кат жазды, бирин дагы окуган эмесмин, - Ћили€ ћирага капалана карады, -  удай жалгагыр, ушу катты тытып, өрттөп койчу?

- Ёмнеге Ћили€, ал сени а€бай сүйөт экен, болбосо аскерге барганда унутуп калмак да?

- ћен үчүн баары бир, азыр эрте, дагы эки жыл окуп, мектепти бүтүшүбүз керек, - деп ћиранын колунан катты дароо сууруп алды да, тытып кирди.

- ∆инди, эмнеге тыттың, аскердеги балдардын көңүлүн көтөрүп, кат жазып коюш керек болчу, тытпай адегенде окуп көрбөйт белең?

- ќкугум да келбейт, жүрү кеттик, да€рданалы, - деп алдыга баса бергенде ћира аргасыз аны менен кошо басты, - ћира, кечирип койчу, менин алдыга койгон максатым бар, адегенде максатка жетиш керек, андан кийин сүйүү-күйүү деп башты оорутаарбыз, - деп кадимки токтолуп калган адамдай сүйлөдү, - јли кө-өп убакыт барЕ

- јй-ий Ћили€, сен тим эле уза-ак жашап койгон чоң энедейсиң го, мынчалык акылдуусуңЕ - деген ћира аны эми гана көрүп тургандай карады, - “уура айтасың Ћили€, ойлонуш керек, мен јртык менен сүйлөшүп жүрбөйүнбү, ал мени сүйөм десе а€бай ишенем, сенин айтканың чын болуш керек, сен акылдуусуң Ћили€, - деди жандай басып келатып.

- јкылдуу эмес, баардык эле кыздар ойлонуш керек да ћира, анткени бул биздин өзүбүздүн келечегибиз эмеспи?

- “уура.

- —илер кайда жүрөсүңөр, —онун эже экөөңөрдү издеп жатат, - деп алдыдан  лара чыга калды.

- Ёмне кылат экен?

- Ѕилбейм, - деп ийин куушура тим болду.

- ∆үр баралычы, - деди шашыла Ћили€. Ёкөө жетип келсе, —онунбү аларды тосуп турган экен:

-  елдиңерби, бүгүн силер балдарга кулактандыргыла, эртең жүз сомдон чогултсун, экөөңөр чогултуп бергиле комисси€ келет экен, бээ байлагандардан кымыз алдыргыла, - деди көрөөрү менен эле.

- ћакул, - деп экөө тең жооп берээри менен:

- “ездеткиле, - деди да өз ишине киришти.

Ёки кыз чыгаары менен күтүп турган окуучулар аларды тегеректеп калышты. јдегенде Ћили€ аларга болгонун түшүндүрүп айта баштады эле, балдар аны кулак сала угуп, анан үйлөрүнө тарашты. Ћили€ менен ћира кымызды кандай кылып табаарын билбей кеңешип жатышты. ќйлонуп отуруп, акыры үйдөгүлөрүнө айтмак болушту. Ћили€нын минтип активист болгону Ўиринге жакпай чычалаган менен эч нерсе дей албады. јнткени, ал сабакты жакшы билбегендиктен бааларын жакшылап койдуруу үчүн Ѕатыркул атайын бир союш союп, мектептин дирекци€ларын чогуу коноктоп койгон. ќнунчу класс дагы жүз сомдон чогултуп жатышкан. —егизинчи класстын окуучулары активдүү катышып акча чогултуп берип, кымызды Ѕатыркул таап берди, бир чаначты ћира, бир чанач кымызды Ћили€ алып барып кечинде жеткирип беришти.

Ѕатыркул менен Өлмөскан кеңешип, Ћили€ны күбөлүгүн алаары менен эле педучилищага тапшыртып коюуга макулдашып жатышты. Ћили€ муну уга элек. Ўирин болсо окууга барууга көңүлү жок. Ёкзамендерин ийгиликтүү а€ктаган окуучулар үй-үйүнө тарашты, Ћили€ менен окуган эки кыз окууга тапшырмак болуп күбөлүктөрүн алып жатканда, Ѕатыркул бир кой союп, Ћили€нын ата-энесине куран окутуп, мүрзөсүнө алып барып көргөздү. ќшондо бир басылбай солкулдап, үнсүз ыйлады Ћили€, мүрзөнүн үстүн чөп басып кеткен, баштарына таш коюп койгон экен, аны чым басып ар жагы ачык, тосулбаган бойдон бозоруп турган. ∆анаша турган кош дөбөнүн тегереги эстеликтерге толуп кеткен. јларды көрүп, ого бетер ичинен сызып: "Ѕир тууганы болсо мындай болбойт эле, же мен чоңураак болгондо эмне, тууган-уругу, күйөөрү болсо мындай болмок эмес", - деп ойлонуп жатты. јнын ички туюмун ким билмек, куран окулгандан кийин ордунан жапырт турушту. „убай он чакты адам үйгө карай жөнөштү.

 елгенден кийин Ѕатыркул Ћили€ны бооруна кысып, чекесинен өбө эркелетти да:

-  ызым, сени ‘рунзеге окууга жөнөтөлү деп турабыз, мугалимдикке барасыңбы же медучилищага барасыңбы? - деди эле Ћили€ таңдана карап, эмне дээрин билбей калды. јнткени, ал да€р эмес эле, - ќкууң жакшы, күбөлүгүң беш, ошондуктан билимиңди тереңдете бергениң жакшы го деп ойлонуп, апаң экөөбүз чечтик.

- јта, документ да€рдаш керек го?

- ћен баарын сүйлөшүп койгом, буйруса кийинки жумада шаарга өзүм алып барам.

- јнда медучилищага эле тапшырайын ээ? - деп кубанып кетти.

јнын кубанганын көргөн Өлмөскан:

- —ени окууга жөнөтүп, атаң өзү жайгаштырып келет, биз барып кабар алып турабыз кызым, окууңду бүтүп алсаң айылга келип иштейсиң, - деди мээримдүү жылма€.

Ўирин аны окууга алып барабыз дегенге ичи күйүп жатты. Ћили€ны эртеси сүрөткө түшүп кел деп жиберишти эле, Ўирин тулдуңдап атасына:

- —илер Ћили€ны эмес мени багып алгандай мамиле кыласыңар, мени окууга жөнөтсөңөр эмне болот, ага караганда улуумун, ал дагы эки жыл окуш керек, биротоло онунчу классты бүткөндө барса деле болот го?

- Ўирин кызым, анте бербе да, сенин окугуң келсе окутпай коймок белек, Ћили€ өксүк, ага көп эле атаандашып жаман көрүнбө кызым, кийин-кийин биздин көзүбүз өтүп кетсе, бир туугандай болуп бири-бириңерди сыйлай турган болсоңор, Ћили€ жакшы кыз, сага эч жамандыгы жок.

- ќоба, жакшы кыз деп ошого эле тарта бересиңер, мектепте деле ошол, мугалимдер аны жакшы көрүшөт.

- ∆акшы болсо, жакшы дейт да кызым, - Өлмөскан кызынын башынан, көкүлүнөн сылап төбөсүнөн жыттап койду, - —ен а€бай өзүмчүлсүң, бирөөнө ичи тарлык кыла бересиң, андай кы€лды токтот кызым, ушул жашка келип, бир дагы кыз менен мамилең жок экен, адамдын жакын адамы, сырдашып сыр айтышаары болуш керек, эркеликти эми токтот, бойго жеттиң, андан көрө сага куда түшөбүз дегендер чыгып жатат, - ∆ай токтоо сүйлөгөн Өлмөскан эмне дээр экен дегендей карап, жооп күтүп калды.

-  им? - деп жиберди Ўирин.

- јпсаматтын баласы бар тура, ошол јпсамат атаңа жолугуп айтыптыр, куда бололу деп.

- ∆анарбеккеби?

- —ен аны билесиңби, - Ёне кызын сынай карап калды.

- “ааныймЕ

-  андай бала?

- Ѕилбейм, мен аны сыртынан эле көргөм.

- Ёчтеке эмес, сүйлөшүп көрөсүң кызым, сага жакса беребиз, эгер жакпаса бербейбиз.

- ? . . . - Ўирин үндөбөй отуруп калды, анын эмелеги тултуңдап жаткан кы€лы заматта тарап: "∆анарбек мага го жагат, ал мени жактырабы, көрүнгөн кызга тийишип эле жүрө берчү эле, анын атасы эле ошентип жаткандыр", - деп ойлоп отурганда Ћили€ келип калды.  еректүү документтерин Ѕатыркул да€рдап бүттү. Өлмөскан жолго берээрин камдап койду, боорсок жасап, эт кууруп салып берип, эртеси эрте үйдөн чыгышты.

∆аныш болсо аскерде жүрүп, кат жазган сайын Ћили€ны сурай берет, ага салам жолдойт, акыркы келген катында экзаменди ийгиликтүү а€кташын куттуктаптыр. Өлмөскан өзүнчө ойлонуп алды: "Ѕотом, өзүнүн карындашын ойлоп да койбойт, качан болсо Ћили€га салам айтат, ал-акыбалын сурайт, бул эмнеси", - деп телмирип отурганда Ўирин:

- јпа, мен јйдайга барып келейинчи? - деп калды.

- Ѕарсаң барып, тез кел.

- “ез эле келем, - Ўирин шашыла чыгып кетти.

Өлмөскан жалгыз кызынын келечегин ойлоп тунжурай саймасын сайып отура берди, ал антип отурганда  ундуз кирди, ал жанаша коңшу турат. Ёкөөнүн мамилеси жакшы.

- —айманы сайып эки кыздын себин да€рдап жаткансың го?

- ќоба, эки кызым бирдей бой жетип калды, камдап коеюн.

-  ыз берүү да оңой иш эмес, меники дагы чоңоюп баратат, балдарды ойлоп жүрүп эле, карта€т турбайбызбы? -  ундуз шыпшына сүйлөп кирди, - Ѕайыштын окуусу качан бүтөт?

- јга үч жыл эле болбодубу, дагы эки жылда зорго бүтөт.

- »и-ий, ооба-ооба, - деген  ундуз, - Ћили€ны кайсыга тапшыртканы кетти? - деп чегип-чегип сурап отурду.

- Ћили€ сабакты жакшы окуйт, бир убакта экөөнү окутуш деле кыйын эмеспи, быйыл ал өтүп алса, эмки жылы Ўиринди жөнөтөбүз, - деди Өлмөскан саймасын ары коюп, - „ай коеюнчу, эрмектешип чай ичели, - дасторконун жайып чайын алып келди, көпкө чейин отуруп сүйлөшүп жатышты.

- ∆акшы адамсыңар Ѕатыркул экөөңөр тең, ушу Ћили€ны жетимдей кылбай бойго жеткирип койдуңар, силерден башка неме болсо күн көргөзбөй жумшап, окутмак турсун жакшы сөз айтмак эмес.

- Өз эле балабыздай болуп калбадыбы?

- ќоба-ооба, кенедейинде бактыңар да, өзү дагы акылдуу болуп чоңойду, сендей а€лдан тарби€ алды да, - деп күлүп калды.

- Ѕаланы канчалык жакшы болсун деп, атайын тарби€ласаң деле, кээ балдар бейбаш, обу жок болуп калат го, бул балдардын өзүнүн нары жагында бар да, - деп койду Өлмөскан, анын оюнда Ўирин болду, ал кызынан сары-санаа болуп турган эле.  ундуз көпкө отуруп анан жөнөдү, аны узатып чыккан Өлмөскан дарбазанын жанына барып кайра кайтты. Ўирин али келе элек, анын кечиккенинен улам кыжаалат болуп жатты: "“ез эле келем деди эле, эмнеге кечикти, кудай сактасын, бул эле жерде эмеспи, келип калаар", - деп кечкиге тамак жасоого киришти.


“олук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



пїњ –Ш–Ј–і–∞–љ–Є–µ –Ї–љ–Є–≥–Є –Ј–∞ —Б—З–µ—В –∞–≤—В–Њ—А–∞
–µ–Љ–µ–є–ї:janyzak@mail.ru
+996777329784
–Р–ї–≥–∞–љ –Љ–∞—В–µ—А–Є–∞–ї–≥–∞ —И–Є–ї—В–µ–Љ–µ –±–µ—А–Єң–Є–Ј!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
–°—Б—Л–ї–Ї–Є –љ–∞ –≤–Ј—П—В—Л–µ —Б—В–∞—В—М–Є –Њ–±—П–Ј–∞—В–µ–ї—М–љ—Л!
–ѓ–љ–і–µ–Ї—Б.–Ь–µ—В—А–Є–Ї–∞