Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Өлүмгө түрткөн ач көздүк

Бир кылмыштын арты менен бардык иштин бети ачылаары бышык эмеспи, мен Жаузелканга үч жылдан кийин кайра жолугуп калдым. Ал мурункусунан толуп, ого бетер ажарына чыга түшкөн экен. Мени байкабай өтүп кетмек болгондо, артынан келип кармап калдым, бурула берип, бажырая күлүп ийди.

- Оой, эже, кандайсыз, денсоолуктарыңыз жакшыбы?

- Баары жайында, өзүң кандай, көрүнүшүң абдан жакшы, бактылуусуң го?.

Экөөбүз ээрчише кыжы-кыйма өтүп жаткан элдин ичинен суурулуп, четке чыктык.

- Эже, мен биякта болуп жатам, бүгүн бир жакшы эс алалы, сизге жолугуп калганым жакшы болбодубу? - деп кубанычтуу кабар күтүп жатканын жетине албай айтып кирди. - Жүрүңүз, тынчыраак бир жерге барып отуралы, - деп менин жообумду күтпөй эле, Кыялдын алдындагы кенен кафеге кирип, четтеги кабинадан орун алдык. Тамак-ашка буйрутма берди да, күлмүңдөй мага көпкө тигилип калды. - Мен азыр башка адам менен жашап жатам, - деди анан.

- Деги бактылуусуңбу?

- Абдан бактылуумун, эже, бирок мен жолуккан жигитти да жакында өлтүрүп кетишти. Уулум чоңоюп калды, улуу баламды да колума алгам, кыскасы жакшы эле… Тунукту төрөгөндөн кийин Сейитке такыр көңүлүм келбей калды. Анткени жүрөгүм башканы эңсеп, күтүп туруп алды. Уулум жетиге чыкканча бирге жашадык, биздин түнкүсүн эрди-катын болуп жүргөнүбүздү эч ким билбейт. Сейит деле ачылып сүйлөбөйт, аялындай мамиле кыла албайт. Кыштын күнү иним Бекболот иштемек болуп, Бишкектен барган экен, эки күн туруп эле иш таап кетип калды. Ошондой тажатма күндөрдүн биринде, маңдайымда жакшынакай жигит пайда болду. Ал күндө бир маал келчү болду, эгер келбей калса, мен кадимкидей жалгызсырап калам, эч нерсеге көңүлүм келбейт. Ошол күнү аны ойлонуп отурган элем, - деп сөзүн баштады.

- Саламатсызбы? - деген үн, аны селт эттирди, баш көтөрүп карай койсо, баягы жигит. - Катуу ойлонуп кеткенсиз го?

- Жо-жок, ойлонгонум жок, - деп Жаузелкан шаша жооп берди.

- Сиз Кыргызстандын каеринен болосуз?

- Чүйдөн.

- Оо, анда жердеш турбайбызбы?

- Кыргызстандыктардын баары эле жердешпиз да.

- Туура айтасыз, менин атым Жуман, тааныш болуп жүрөлү.

- Жаузелкан.

- Атыңыз жакшы, уккулуктуу экен.

- Рахмат.

- Күйөөңүз барбы?

- Ооба.

- Бала?..

- Бир уулум бар.

- Жакшы, - Жуман колун чөнтөгүнө салып, ары-бери басты. - Бул жерде үйбүлөңүз менен турасызбы?

- Ооба.

- Өкүнүчтүү, чынын айтсам, бул базарга сизди көргөнү гана келем, кыскасы жактырып калып, уйку көрбөй таң атырчу болдум.

- Бул сөздү башка бирөө укпасын.

- Ушундай болоорун билгем, - Жуман анын маңдайына келип, көздөрүнө тигилди. - Сезим отун кантебиз, жүрөк каалоосу күчөп баратат, эжекеси.

- Андай болушу мүмкүн эмес.

- Менин жан дүйнөмдүн улуу сезими, жүрөккө тынчтык бербеген купуя сезим…

- Кой, Жуман, сен менден кичүүсүң, байкап турам, бөлөк эл, бөтөн жерде бири-бирибизди алдабай тынч жүрөлүчү.

- Күндө келип алыстан болсо да бир ирет дидарыңызды көрүп кеткенге эс ала түшөм, мурда үйлөнгөм, азыр бойдокмун, - деп эңкейе калып, Жаузелкандын колун кармады, - демек, жаш эмесмин.

- Жуман, күйөөм угуп калса, эмне болот? - деп келин эки жагын элеңдей карады.

- Жок дегенде, сунушумду кабыл алыңыз.

- Ойлонуп көрөйүн.

- Анда мен кеттим, бүрсүгүнү келем, - деди да, колун кысып коюп, жөнөй берди.

Жүрөгү элеп-желеп болгон Жаузелкан, эртеси жумушка чыкпады, оорудум деп жатып алды. Сейит чыгып кеткенден кийин: "Эмне, мен картаң адам менен түбөлүк жашап өтмөк белем, жо-ок, мен дагы бактылуу болушум керек" деп ойлоп өзүн жасап, кийинип эртеңки жолугууга даярданып жатты.

Сейит соода кылып отурган, түш ооп калганда Жуман басып келди, ары жак, бери жакты карап туруп:

- Саламатсызбы? - деди.

- Саламат, - Сейит чочуп, жигитти бүшүркөй карап калды.

Ал бу жигитти туугандарынын балдарына же таанышына окшоштуруп бир карап койду, бирок жигит кайра кайрылып:

- Бул жерде сиздин кызыңыз отурчу беле? - деп сурады.

- Кандай кыз? - Сейит түшүнбөй кайра жигитке суроолуу карады.

- Соода жасап отурчу кызчы?

- Аа, Жаузелканбы? - Сейит ага аялым деп айта албады.

- Ийи, ооба-ооба, ал келген жокпу?

- Ооруп калыптыр…

- Эртең келээр бекен?

- Билбейм.

- Карындашыңызбы?

- Жо-ок…

- Жаузелканга салам айтып коюңуз, - деди да, Жуман ары басып кетти.

Сейит анын артынан карап калды, "Мында бир сыр бар, эмнеге аны сурады, экөө көптөн бери таанышпы?" деп түпөйүл ойдо көпкө отурду. Кечинде келип, Жаузелкандын өзгөрүлүп калганын көрдү.

- Башың оорубай калдыбы? - деди ал эчтекени байкабагандай.

- Жакшы.

- Бир жигит келип сени сурайт, тааныш окшойсуңар? - деди өйдө карабай күңкүлдөй.

- Ким деген экен?

- Атын айтпады.

- Аа-а, классташым келип калчу эле, ошол го, классташтар чогулабыз дегендей кылып жаткан, - Жаузелкан дароо калп айта салды.

- Салам айтып кой деди.

- Саламат болсун.

Жаузелкандын жүрөгү дүкүлдөп, өзүнөн-өзү толкунданып кетти: "Эмне экен, эгер сүйүп калса макул болом, мен ушул чал менен өмүр өткөрмөк белем, баланы өзү багып алсын, мен дагы сүйүүгө татыктуумун, өзүмө-өзүм ээмин, кармай албайт" деген ойдо болду. Сейит үңкүйгөн бойдон унчукпады, жүрөгү түпөйүл тартып, Жаузелканды астыртан карап койот: "Менин тагдырым тайкы болду, а бул кантет, жеңилдик кылып бирөөнү ээрчип кетсе, кандай болот, балким ал убактылуу алып жүрүп, таштап койсочу?" деп ойлоп да өзүнчө кыжаалат.

Эртеси Жаузелкан майрамдагыдай кийинип чыкты, конокко барчудан бетер кычыраган өзүн кайра-кайра күзгүдөн каранып коюп, товарын жайды. Негедир ошол күнү соодасы да жакшы болуп жатты, эртеси эрте барып, товар алаар күн эле. Түш оой Сейит акмалап, алыстан карап турду, баласын ээрчитип алган. Бир кезде Жуман келип, Жаузелкан менен учурашып, колунан өөп калды:

- Керемет жансыз го, кечээ күнү көрбөй калып жаман болдум, сиздей жамалы жайнаган келин жанымда жүрсө кана…

- Тамашакөй экенсиңер, - Жаузелкан да ойкуштай күлүп койду.

- Жаузелкан.

- Ийи.

- Сиз бактылуусузбу?

- Эмнеге минтип сурадыңар?

- Деги да, мен сизди сүйүп калдым, эгер сизди сүйгөн жарыңыз болсо, өзүмдү гана ойлонуп бактыңызды бузуп албас бекенмин?

- Бактылуу элемин…

- Кечээги адам эмнеңиз болот?

- Чынын айтайынбы же калптыбы?

- Чынын.

- Эрим.

- Койчу?

- Чын эле, балам бар.

- Эмнеге, сизди сүйүп калганбы?

- Ошондой го?

- Кыз-зык, мен агасы же тууганыдыр деп ойлогом.

- Тагдыр деген ошондой табышмак экен… - Жаузелкан муңая жер тиктеди.

- Да-да-а, ушундай экен да…

- Мен жөнүндө билдиңиз, эми жолуңуз менен болгонуңуз жакшы го?

- Кубалабачы, Жаузелкан.

- Эмне дешим керек анан?

- Мен сени сүйүп калдым… - Товар коюлган үстөлгө сүйөнө эңкейди да, колунан кармады. - Мен бул жерде бир компанияда иштейм, үйүм бар, макул десең түз эле алып кетейин.

- Жуман, бекер кылып жатасың, чакан болсо да үйбүлөм бар, ойлонбой туруп басып кеткидей жаш кыз эмесмин.

- Мен сени сүйөм, Жаузелкан, жумушумду таштап, ушул жерди айланчыктап жүргөнүмө бир ай болду, - Жуман келиндин колун бекем кармап, өзүнүн жүрөк сезимин айтып жатты. - Үйдө эле отурсаң болду, колуңду жумушка тийгизбейм, колумдан келишинче сени сыйлап алам, - Колун өзүнө тартып, өөп койду.

- Жуман, мен эч кандай сөз угууга даяр эмесмин…

- Дагы эки күн убакыт берем, эки күн келбейм, үчүнчү күнү келгенде, биротоло той кийимин ала келем, машина менен келем!.

Жуман ушинтти да, шарт бурулуп жөнөдү, Жаузелкан эч нерсе дей албай селдейе карап кала берди.

Баарын көрүп турган Сейит уулу колунан тартып:

- Ата, апама баралычы, эмнеге биерде турабыз? - дегенинен эсине келди. - Мен апама барам.

- Жок, балам, биз үйгө барабыз, үйдөн тамак жасай берели, - деди да, Тунукту колдон ала үйдү көздөй тез-тез басып жөнөдү. "Демек, Жакен соо эмес, бул экөөндө бир сыр бар, кетем десе кантип кармап калам, жашым өткөндө дагы бойдок каламбы? Баламды алып айылга кете берейин, бүгүн аны менен ачык сүйлөшүшүм керек" деген ойдо уулун колунан жетелеп, шашылыш басып баратканын өзү да сезбеди.

- Ата, бутум ооруп кетти, шашпай басчы, - деп Тунук ыйламсырап ийди эле, ошондо гана эсине келди.

- Мына, уулум, жай басайын, шашып баратканымды кара, - деди уулун карай, бала тердеп кеткен экен.

"Аянычтуу жашоо кечирдим, бекер кылган экенмин, баары бир өмүр бою жашырынып жашай алмак эмеспиз, бактылуу болсун. Жибегим эрте өлбөгөндө, биз бактылуу жашамакпыз, жүрөгүм менен берилип сүйдүм эле, байкушум десе, көптөн бери түшүмө да кирбей калды. Менин кыйналганымды билип жаттың бекен" деп батирине келди. Көпкө ойлуу отуруп, анан өзүн алдыда болчу өзгөрүүгө даярдап, кечкиге тамак жасаганга киришти. Жайкы саратан бүтүп, күздүн алгачкы сыдырым жели согуп, жашыл дарактардын бариктери саргая баштаган. Бирок күн дале жылуу. Жаузелкан күндөгүдөн эрте келди, кабагы салыңкы. Сейит жасаган тамагын алып келди. Уулу апасы алып келген таттууларын жеп, өзү менен өзү. Тамак ичилип бүткөн кезде Сейит сөз баштады:

- Жакен, мен айылга кете берейин, сен иштей бер, Тунукту алып, айылда болгонум оң го?

- Эмнеге?

- Жөн эле, менин айылга кеткеним дурус окшойт.

- Өзүңөр билгиле…

- Балким, жакында Бекболот келет, ал сага жардам берет.

- Мейли.

- Сен этият бол, биз эртең эле жөнөй берели.

- Адегенде белет алыш керек да.

- Аа-а, ырас эле, эртең белет алайын.

- Мен силерди жөнөткөнгө даярдык көрөйүн.

- Мейли, - деп көңүлсүз айтты да, жеңилдегендей болду, негедир ушинткенди туура көрдү, түбөлүк эки дүйнө болуп жашабагандан кийин ушул туурадай сезилди. Беш-алты жылдан бери бир төшөккө баш койгону менен эрди-катындай эзилишип жатпайт, суз, өз милдеттерин аткарып койгон соң, эки жакты карап жатып алышат. Бул жашоодон Сейит өзү да тажап бараткан экен, көрсө. Жуп кетээрде Сейит:

- Этият бол, баарын байкап, терең ойлонуп чеч, кийинкиңди ойло, - деди сырдуу.

- Эмнени айтып жатасыңар?

- Кечээги жигитти, сен айтпасаң да билем, азгырыкка алдырба.

- Пешенемден көрөм, ансыз да көпчүлүк элден таптакыр башкача тагдыр мени сындырып ийип, күйгүзүп баратат. Же бакыт мага жылмаяр, же биротоло шорго малынаармын.

Жаузелкандын көзүнөн жаш мончоктоп жатты. Тунукту бетинен өөп, суз коштошту да, поезд жөнөп кеткенче бир ордунда селейип карап турду. Анан кадамын жай таштап, унааны күтүп түштү да, батирине келип өпкөлөп ыйлап жатты. Эртеси кадимкидей эле базарга чыгып, товар алды, эми жайып жатканда жаңы үлгүдөгү жеңил машина маңдайына токтоду. Гүлдү бетине кармаган Жуман өзүн көздөй келе жатканда жанындагылар соодасын таштап, жабыла карап калышты.

- Салам, менин сүйүктүүм! - деп Жуман гүлдү ийиле Жаузелканга сунду да, - сиздин жообуңузду күтөм! - деди.

- Жума-ан! - Жаузелкан көздөрүн жоодурата оозун колу менен басып күлүп жатты.

- Мен сага айткамын, үчүнчү күнү келем деп.

- Койсоңчу, Жуман, баланын ишин жасап жатасың, биз бири-бирибизди үч гана күндөн бери билебиз, сен мени, мен сени жакшыраак билбей эле минте бергениң болбойт, - Жаузелкан гүлдү кармап алып, ойлуу сүйлөп жатты. - Мен азырынча жооп бере албайм.

- Жаузелкан, макул, аныңа көнөм, жүрү ресторанга же бир жерге барып, тамактанып келели, жок дебечи! - Жуман түз эле ал отурган жакка өтүп келди. - Суранам, жок дебе…

- Бир гана саатка, - Жаузелкан күлүп калды.

- Болду, ошол эле жетет, сизди бир мүнөт көрсөм дагы мен үчүн зор бакыт!.

Колундагы гүлдү алып, товарын жыйнамак болду.

- Тим эле кой, кайра келгенче жаап койом.

- Жо-ок, болбойт, жыйнап койолу, - деп Жуман болбой эле, жыйнай баштады. Жаузелкан унчуга албай калды, арыдан-бери жыйнап, анан жеңил машинанын алды жагына отургузду да, жөнөп кетти. Кенен, чоң залдан өйдө көтөрүлүп, үстүңкү кабатка чыгып келип, четки орундукка отурушту. Буйрутма берип, анан Жуман төш чөнтөгүнөн кутуча алып чыкты.

- Жуман, мынчалык убара болуунун кереги жок эле…

- Бул убарачылык эмес, менин жүрөгүмдүн каалоосу, жан дүйнөмдүн аруу тилеги, - деп Жуман кутучаны ачып, ичиндеги көздүү шакекти колуна алды да, Жаузелкандын колун өзүнө тартты. - Ак сүйүүмдү кабыл алууңду өтүнөм! - Отургучтан өйдө болуп, келиндин маңдайына отура калды. - Менин сага деген ак сүйүүм ушул шакек менен бирге сага сунулат!

- Жуман…

- Сүйлөбө, кабыл алдыңбы сүйүүмдү?!

- Айта албайм, сен жакшылап ойлонушуң керек эле, Жуман.

- Мен эчак ойлонуп, чечип койгомун.

- Кечирип кой, мен айталбайм, - Жаузелкан ыңгайсыздана эки жагын карап, уялып кетти.

Жуман анын аты жогуна шакекти салып туруп, өөп койду:

- Кийинки айда ата-энеме барабыз, мен көп окуп, алыста көп жүрүп калдым, мени абдан күтүп жатышат.

- Жуман, мени осол кылып койдуң, менин дагы сезимим менен эсептешишиң керек эле, бул сенин буйругуңбу же каалооңбу?

- Буйрук эмес каалоом, сени көргөндөн бери мен эч нерсени көзүмө да албай калдым…

- А менин уулум, үйбүлөм сени кызыктырбайбы?

- Жакен, мен сенин үйбүлөңдү ойлосом, мени ким ойлойт? Сезим отунун суу сепкендей жалп деп өчүшү кандай жаман, сен экөөбүз көңүл майрамын майрамдайбыз, түбөлүк бири-бирибизди сүйүп өтөбүз.

Жаузелкан отургучту анын жанына жылдырып, жакын отурду, аңгыча официант тамак-ашты алып келип калды.

- Жуман.

- Ийи.

- Кай жерлик болосуң?

- Чүйдөн болом.

- Кайсы жеринен?

- Чоң-Арык деген айылды билесиңби?

- Ал айылда менин апамдан калган үйүм бар да, - деп көчөсүн айтканда Жуман таң калгандай:

- Ал жерде качан жашадың эле? - деп сурады.

- Алты жыл мурун, аерди батирге эле берчүбүз, мен көп деле жашаганым жок.

- Ошондой, болбосо мен сени таанымакмын да.

- Жакшы болду, сен экөөбүз эми бириге албайбыз, - деди ойлуу.

- Эмнеге?

- Ошондой, ал айылга мен баралбайм.

- Түшүнбөдүм.

- Айтканда дагы түшүнүшүң кыйын, андан көрө ушундайда эле тынч болгонубуз жакшыдыр…

- Бул жакта жашай берсек кантет?

- Ата-энеңдин алдына баары бир келинчек алып барышың керек го? - Жаузелкан аны сынай карады. - Ырасында ал айылга барбай койоор кылмышым деле жок дечи, жөн гана баргым келбейт, үйдү сатайын деп ойлогом, картайганда кыйналбайын дейм…

- Ой, алтышка десе, мен сага үйлөнөм, менин тапканымдын баары, бүт дүйнөм сеники, жадагалса өзүм дагы сеникимин, бала-чакалуу болуп, бактылуу өмүр сүрсөк, сен балпайган кемпир, мен чал болом, балдарыбыз бизди бапестеп багышат. - Жуман тамактарды жылдыра, кашык менен айрыны койуп, сүйлөп жатты. - Экөөбүз жетелешип, неберелерибизди эркелетип ойнотуп, бактыбызга кубанабыз…

- Баланын сөзүн айтасың, Жуман.

- Эмнеге, мен тилегимди айтып жатам, аа-а, мейли, тамактаналы, - деди Жуман.

Көпкө унчугушпай калды.

- Бир сааттан ашып кетти, мен соода кылышым керек эле, Жуман, сөзүң бүтсө уруксаат бер эми. Дагы жолугуп туралы, анан көрөбүз, бүгүн эле жооп бер дебе. Жашоо оңой эмес, сен дагы, мен дагы терең ойлонуп, чечишибиз керек.

- Азыр биздин үйгө барасың, мен жашаган үйдү көр, анан жеткирип койом.

Жуман аны колунан ала тепкич ылдый жетелеп түшүп, машинасына отургузду да, зуулдаган бойдон бийик кабаттуу үйлөргө келип, машинасын стоянкага токтотту. Лифт менен алтынчы кабатка чыгып, үч бөлмөлүү үйгө киришти, үй ичи абдан жасалгалуу экен, кирсе чыккыс дегендей эле бар.

- Оой, ушундай үйдө жалгыз турасыңбы?

- Эмне кылам анан, кыздар көп, мени жактырганы мага жакпайт, ошентип бойдок болуп жүрөм. Кызматчы бар, жаш кыз, чакырганда келип, кир-когумду жууп, тамак-ашымды жасап, үй жыйнап берет, айына төлөп турам.

- Ох-хой, президенттей эле жашайт экенсиң го?

- Эми ар бир адамдын өз жашоосу бар да, Жакен. Мен сени абдан жактырып калдым, ушул үйгө, баарына ээ болуп берчи, Жаузелкан! - деп Жуман бет маңдайына келип, эки ийнине колун койду. - Мен сени эч жакка жибербейм, менин гана эркем болушуңду каалайм!

- Сен бир нерсени ойлонбой жатасың, менден кичүүсүң, анан дагы күйөөм, балам бар, сен мени түшүнүшүң керек, Жуман.

- Жок-жок, эч нерсени уккум келбейт, - деп турган жеринен так көтөрө, диванга алып барды. - Сени эч кайда кетирбейм, ушул бойдон меники болушуңду каалайм, - деп ой-боюна койбой өпкүлөп жатты. - Мен жокто Валяны чакырып берем, ал сага иш кылдырбайт, мен эки-үч күндөп, жумуштап кеткенде коркпойсуң.

- Жуман, бүгүн үйгө барайын, дагы эки күн бер, жакшылап ойлоноюн.

- Күйөөңдөн кызганам, - деп бетинен чоп эттире өөп койду.

- Күйөөм жок, батирдин акысын төлөп койгом, жалгыз элемин.

- Ой, жинди-и, анан эмнеге күйөөм бар дедиң?

- Алдадым.

- Алдаганыңды көрсөтөм азыр сага, - деп дивандан тургузбай өпкүлөп жатты. - Эмнеге мени алдадың?

- Болду эми, мен товарларымды жоготуп албайын. - Жаузелкан күлө аны түртүп, өйдө болду. - Мен үчүн товарым бир топ акча.

- Болуптур анда, экөөбүз баралы дагы, дүңүнөн берип ийели, аерге эми отурбайсың, батириңден барып, керектүүңдү алып келели, - деп Жуман болбой эле кошо чыкты.

Экөө кайра базарга келишкенде элдин баары дагы жардана карап калышты. Жаузелкан бирине:

- Товарымдын баарын алган баада сатам, - деди эле, Кыргызстандан баргандар тегеректеп, алеки саатта баарын талап кетишти.

Кечке маал Жаузелкан базардын базаркому менен сүйлөшүп, орунун сатмак болуп жатты. Ошентип, ал маселесин да чечип, эки-үч күндөн кийин акчасын алмакка дайындап, арыраакта күтүп турган Жуманга карай басканда, артынан өзүн чакырган үн угулду. Бирок ким экенин тааный албады, бир келин жаш баласын көтөрүп, бери келе жаткан эле.

- Жаузелкан, токто, Жаузелкан!

- Сиз кимсиз? - Жаузелкан токтоп, аны карап калды. Кебетеси абдан жүдөө, арыктап, өңү азгын аялды кайдан көргөнүн эстей албай турду. - Сиз мени кайдан тааныйсыз?

- Сен мени тааныбай калыңбы? Мен Замира эмесминби? - деди ал жанына келгенде. - Жаузелкан, сенин жолугуп калганың жакшы болбодубу, бүгүн кайда барам деп айлам кетип жатты эле. - Замира ыйлап ийди.

- Замира, сен биякка качан келдиң эле?

- Бир жылдан ашты, ушундай акыбалга түшүп калдым, же баламды бакканга же өзүмдү караганга болбой калды, Жаузелкан, батирдесиңби өзүң?

- Ооба.

- Эптеп каралаш, досум, экөөбүз кандай курбу элек, мен адашып келип алып, азабымды жедим, - деп Замира ыйлап жатты.

- Кой, ыйлабачы, жүрү батириме алып барайын, - Колундагы баласынын ороосу да, өзүнүн кийген кийими да абдан кир. Жаузелкан Жуманга карады. - Сен азыр бара бер, мен Замираны батирге жайгаштырып койойун.

- Чогуу эле баралы, ошондон ары биз кете беребиз да? - Жуман ага болбой туруп алды.

Эки келинди батирге алып келди, кийим-кечесин даярдап, ашыкча кийиминен Замирага берди, анан тамак-ашын көрсөттү.

- Бир айдыкын кечээ эле төлөп койгом, эки-үч күнгө тамак-аш жетет, андан кийин кайда барасың эми, мындайды билгенде товарды сатпай, сени отургузуп койсом, эптеп жашап кетмек экенсиң.

- Жо-ок, Жаку, мени издеп жүрөт, качып чыктым, базарга отуралбайм, эптеп айылга баламды алып кетсем жакшы болот эле…

- Мейлиң анда, бүгүнчө жатып тур, балаңа сүт алып бер, орундун акчасын алсам сени жөнөткөнгө аракет кылам, - деп Жаузелкан коштошо чыгып кетти.

- Сен кайда, Жаку?

- Мен эртең келип сүйлөшөм, бүгүнчө отура тур, ээ?

- Макул, - деген Замира ага суктана карап кала берди.

Замира Бишкектеги үйүнүн жанындагы коңшусу болчу. Экөө кийинчерээк бирге басып, бир туруп калышкан. Ата-энеси канча урушса да, үйүнө жолобой жүрүп, акыры аны кууп чыгышкан. Агезде Жаузелкан менен Сейит жашыруун иштери билинип калгандан коркуп, Москвага жөнөп кетишкен болчу. Замира өзүнө окшогон кыздар менен көчө таптап жүрүп, акыры беш кызга кошулуп, паспортун бир аялга берип, Россияга келген. Келген күнү тосуп алгандар бешөөнү беш жакка бөлүп кетишти, Замира дагы өңдүү-түстүү кыз эле, аны бир түрккө окшогон неме дароо врачтарга текшертип туруп, төрөп берип, анан кетесиң деп кайтартып койду. Кийген-ичкени ойдогудай, бир бөлмөдө керээли кечке кино көрүп, телевизор тиктеп жатып тажап да кетти. Төрөөрүнө аз калган, бир күнү тиги бөлмөдөн сүйлөшкөн сөздөрдү кулагы чалып калды.

- Жылдап бакканыбызга жараша баланы сөзсүз алып калып, өзүнө тыйын-тыпыр берип, кетирип жибериш керек, - деди бири.

- Койо бергенде эмне, көзүн тазалап салыш керек, мындай кыргыз кыздары ансыз деле жолдо калып жатпайбы, кимден көрмөк эле?

- Сөзсүз ошентиш керек.

- Бүттү, баласы өзүнчө баа болот.

Орусчаны жакшы билген Замира алардын сөзүн угуп, коркконунан кыймылдабай жатып калды. Эптеп качууну ойлонуп жатты. Эки күн Жафар эч жакка чыкпады. Анан бир жакка бармак болгонун айтып, кароолчусуна катуу дайындап кеткендей болду. Кароолчусу босогодо, үстөл коюп отуруп алган. Аны улам карап коюп, терезеде көпкө турду. Бир кезде ал, ажатканага кеткенде даяр турган Замира шашылыш үйдөн чыгып качып жөнөдү, жүгүрүп баратып, мусур челектин жанына келди да, эки темир жашиктин ортосундагы үйүлгөн эски-уску таштандыларды жамынып жатып алды. Күздүн күнкү ысыкта сасыган таштандыдан думугуп, кускусу келгенине карабай кыймылдагандан коркуп көпкө жатты. Тумшугун ачып алып, караңгы киргенче зорго жатты, ичиндеги баласы бүлк-бүлк этип, буту-колу уюп, кыйналып кетти. Анан караңгы, төтө жолго түшүп, башы оогон жакка кетип баратты. Чарчаганда бийик кабаттуу үйдүн түбүнө келип, жөлөнүп отуруп калды. Ал ошол жерге катуу уктап калган экен, бирөө түрткүлөп жатты:

- Эй, бул жерде эмне жатасың, тур өйдө.

- Аа-а, - деп эптеп өйдө болду.

- Боюңда дагы бар экен, кайдан жүрөсүң? - Кыргыз киши аны карап, боору ооруй карады. - Эмне биерде жүрөсүңөр?

- Аке, менин эч кимим жок, же колумда тыйыным жок, - Замира ыйлап жиберип, онтолой зорго турду.

- Ушундай абалда кайда барасың эми?

- Билбейм.

- Мен деле батирде турам, аялым экөөбүз эптеп соода кылабыз, жүр ошолорго алып барайын.

- Жо-ок, аке, мени таап алса өлтүрөт.

- Ким?

- Мени жумуш таап беребиз деп алып келишкен, бир жылдан бери камап жатышты, - деп эки жагын элеңдей карап, баарын айтып берди.

- Анда жүрү биерде да кыргыздар бар, ошолорго дайындайын, анан кечинде өзүм келип алып кетем, макулбу? - деди да, көп кабаттуу үйлөрдүн бирине кирип, биринчи кабаттагы бөлмөнүн эшигин ачты. - Ээ, Роза, чыкчы бери, - дегенде ичкериден чыккан аял ал киши менен Замираны алмак-салмак карап туруп калды.

- Эмне болду?

- Бул келинди кечке чейин үйүңө отургузуп турчу, мен келип алып кетем.

- Мейли, кир-кире бер.

- Рахмат, аке, - деген Замира тарткынчыктай ичкери кирип, чоочуркай туруп калды.

- Бу заман эмнеге алып келип такап койду, эли жерибизден безип калдык, бут чечип жатмай жок, - деп Роза, наалый эшигин жапты да, Замирага өйдө өт дегендей колун жаңсады, - Тартынбай өтүп, отура бер.

Бир аздан кийин сүйлөшүп отурушту.

- Биздин элге көз тийдиби, уул-кыздарыбыз эмес мына бизге окшогондор деле иштейбиз деп, эл-жерден азып жүрөбүз, канча кыздар төрөп таштап кетип жатат, кээси атайын өлтүрүп ыргытат, ит жеген наристелерди көрдүк, - деп кейип-кепчип жатты. - Ушул бөлмөдө он бештен ашык адам жашайбыз, мен бүгүн ооруп калып калгам, болбосо үй бек болмок.

- Эже, элчиликке кайрылып көргөнсүздөрбү?

- Жок ай, ага барып эшик күзөтүп, жумуштан калганча соода кылып алганыбыз жакшы эмеспи.

- Мен билсем кайрылат элем, мен эми барсам, ошол аялды сотко берем, - деп Замира ыйлап жатты.

Ошол күнү анын толгоосу башталып, төрөмөк болгондо, Роза төрөтканага алып барайын десе болбой койду. Кечке маал уул төрөп алды. Розага абдан ыраазы болду. Кечинде аны алып кетмек болуп келген Камбар унчукпай кайра кетти. Жумушунан келген аялдар, кыздар анын көңүлүн жубатып, колунан келгендерин берип, тыйын-тыпыр да карматып, кубанып жатышты. Ал тургай наристени киринтип, шейшептерден жалаяк жасап, ороп-чулгашты. Атын Таалай койолу дешип бапыраңдап калышты. Замиранын эси-дарты баласы менен кантип жан сактоодо болуп турду. Ал күнү жаны жай ала тынч уктады, бирок он-он бештей адам кысылып, бут койоорго жер калбаган булардын арасында калууга болбосун билди, бир күнгө өгүз өлбөйт дегендей эптеп чыдагандарын түшүндү. Анткени жаңы төрөлгөн наристе какылдап ыйлап, кечке иштегендердин тынчын алды окшойт. Эки күн эптеп аерде болуп, үчүнчү күнү Камбар күүгүмдөтө алып кетти. Замира күндүзү басуудан коркуп жүрдү, Жафар түтүндү түрө издеп жаткандай сезилет. Камбардын аялы да шакылдаган неме экен, Замираны адегенде жакшы эле кабыл алды, аерден дагы кыргыздар баласына кийим-кече, сүт кашасын алып берип, өзүнө да бир аз тыйын беришти. Бир жумадай тыңып да алды. Канча далалат кылган менен алардын деле тапканы өздөрүнөн ашпаганы байкалды, бир жумадан өтүп калганда, бара-бара аны сүйбөй калышты. Бирок эптеп ишин жасап, кирин жууп, тамагын жасап, бир айдай аерде болуп анан:

- Эжеке, - деди Камбардын аялына. - Мендей бечаралар толгон жакка кетейин, кыш түшсө балам экөөбүз кайда бараарыбызды билбей да калдым, ыракмат сиздерге, ыраазымын, эжекебай, өлбөгөн күндү эптеп көрөөрмүн, - деди ыйлай баштыгын көтөрө.

- Эми менде да айла жок, өзүң көрүп турасың, эки балам болуп иштейбиз деп келип алып, эптеп жан сактап жатабыз, айылда да балдарыбыз бар, - деди ал нымтырай. - Колубуздан келген жакшылык ушул, - деп кетээринде эки жүз рубль карматты.

- Рахмат, эжекебай, ошол шүмшүктөргө кармалып каламбы деп коркуп жатам, болбосо тааныштарды издейт элем.

- Дагы жакшы адамдарга жолугуп калаарсың, жаш балаң менен сага деле кыйын, - деди да, узатып койду.

Баласын бооруна кысып алып, Замира көчөгө чыкпай эл жок жер менен басып кетип баратып, бир орус кишиге жолугуп калды. Ал алтымыштарга барып калган адам экен, атайын кайрылып, сүйлөп калды:

- Сен ушул жерде жашайсыңбы?

- Жок, - деп ылдамдай басты келин.

- Кызым, токтой турчу, - деди анын орусчаны сүйлөгөнүнөн улам, - мен үйүмдү батирге берейин дегемин, эгер батир керек болсо арзан эле.

- Жок-жок, керек эмес, рахмат сизге, - деп кеткенче шашты.

Анан базарды сурады, кыргыздардын базарын издеп келип, Жаузелканга жолугуп калды. Жалгыз калып, ушуларды ойлонуп ыйлап отурду, ыйлай берчү уулу дагы өз үйүнө келгенсип мемиреп уктап калды. Туруп, тамак жасап ичти. Анан төшөк салып жатып алды: "Жаузелкан бактылуу экен, ал дагы эле шикарный жигиттер менен жүрөт тура. Мен эмнеге шаарга келдим экен, жолдон адашып калдым, эми кандай болот? Бала менен айылга барганда, чекемден сылап тосуп алчу ким бар, ата-энем болсо өлгөн кыздын бири деп коюшкан, кайда барам? Жаузелкан келсе ага айтайын дагы, эптеп балдар үйүнө эле берейин" деп ойлонуп жатты.

Эртеси Жаузелкан батирине бара албады, анткени Жуман эртеси эле экөөнө нике кыйдырып, жоро-жолдошторун чакырды, шаракташып кечке үйүндө болушту.

- Жакен, айтчы бактылуусуңбу?

- Аябай!

- Жа-аным десе… - Экөө жумшак, кымбат баалуу диванда аймалашып жатты.

- Жакен, тез эле айылга барып, атамдарга бир көрүнүп келели, менин жумушум бул жакта эмеспи, кайра баса беребиз.

- Качан баралы дейсиң?

- Мен отпуска алам, анан барып, бир жумадай жүрүп, анан баса беребиз, антпесе алар мени качан үйлөнөсүң деп, жан койбой жатышат.

- Бир аз көнүшөлү…

- Ардагым менин, сени мен жүз жылдан бери таанычудай эле көнүп баратам, - Кучактап бооруна кысты. - Айтчы, сен дагы мени жакшы көрөсүңбү?

- Ооба.

- Жаным менин, сени жолуктурган жаратканга рахмат. Жакен.. .

- Ийи.

- Сен мурда сүйүп көрдүң беле?

- Жок, сүйүүнү отуздан оогуча көргөн-билген эмесмин.

- Кантип эле?

- Чынын айтайынбы? - Кыткылыктап күлүп жатты. - Мен сүйүп турмушка чыккам, анан аны бирөө өлтүрүп кеткен.

- Баягы адам ким?

- Албы, ал менин өгөй атам.

- Аа-а, ошондойбу, жаным, ал кайда жашайт?

- Айылга кетти, биякта жүрө албады го?

- Иий.

- Эми сурооң бүттүбү?

- Ооба, ал эми мени сүйөөрүңдү ачык айткан жоксуң го, жаным.

- Кайра-кайра сүйөм дей бергенден көрө, айтпай сүйгөн жакшы го дейм, мен сени мурун келип-кетип жүргөнүңдө эле жакшы көрүп калгам. Өтө кызыл бат оңот дегендей катуу сүйүшкөн деле болбойт окшойт, башкысы сыйлашып жашаганга не жетсин.

- Туура айтасың.

- Сен аялыңды сүйүп үйлөндүң беле?

- Ооба, аны укмуштай сүйгөмүн, Жакен, ушул убакка чейин ал менин жүрөгүмдө жашап келе жатат, түшүмө да көп кирет, балким аны ойлой бергенимден уламбы деп ойлоп калам. Сен менин сөзүмө капаланба, ээ. Анткени чындыкты айттым.

- Балалуу болгонсуңарбы?

- Ооба, бир балам бар, ал мени билбейт дагы, - күлүп койду. - Мени байке дейт.

- Жакшы экен.

- Жакын туугандарың барбы, Жакен?

- Жакындарым деле жок, таенем бар имиш, барып көрө элекмин, мени өгөй атам багып алыптыр да.

- Аа-а, - деп койду Жуман. Көпкө чейин сөздөрү түгөнбөй жата беришти. - Мен компаниялар менен контракт түзүп иштешем, тапканым жакшы, жакында экөөбүз Америкага барып келебиз, көргөзүп келем, ээ?

- Макул, мынча болду эрк өзүңдө, - Эркелей мойнуна колун артты.

- Мына-мына, эми ачылдың.

- Мен сага ишенбей жаттым, кантип эле дароо үйлөнө койсун деп ойлогом…

- Жинди десе, эмне көңүлүң калды беле?

- Жо-ок, болгону соода жасаган кишиге ашыкча көңүл ачуунун эмне кереги бар?

- Акылдуум десе, билесиңби бул шаарда өзүңө этиет болбосоң болбойт. Заматта алдамчылардын капканына түшүп, кээси өлүп тынса, кээси айтканы менен болуп, эптеп качып кутулгандар бар, - Жуман аны жан-алы калбай өпкүлөп, кучактаган бойдон көзүн жумду. - Сенин бактылуу болгонуңду көрсөм, анан өзүмдү бактылуу деп эсептейм, - Кучагынан бошотпой жатып, - уктайлы ээ, жаным, - деди.

- Ийи, менин дагы уйкум келди.

- Баса, өгөй атаңдын аялы барбы?

- Ыя? - Жаузелкан чоочуп кетти.

- Апей, эмнеге чочудуң?

- Чочуган деле жокмун, атам апам өлгөндөн кийин үч-төрт аял алыптыр, андан кийин албай эле жүрөт, бир аялынан эркек баласы бар, менин баламды да багып жүрөт.

- Иий да, - деп койду Жуман.

Ошол бойдон экөө тең унчукпай калышты. Жаузелкан Жумандын ичкилик ичпегенине ичинен кубанып, бул күн түшү же өңү экенин билбей жүрөгү өрөпкүп турганы менен сыр билгизбей: "Кудай ай, чын эле мен бактылуу боломбу, Жуман чын сүйүп калдыбы, сүйүп калганы чын болсо, өмүр бою ушу менен жашап өтсөм экен. Сейитти айтпай эле койбой, айылдагы эл ушак кылбайт болду бекен, же эмдигиче бизди ушак кылып айтып жүрүштү бекен? Бекболот укса эмне дейт, ал дагы таарынып кеткен бойдон дайыны жок, мени таппай калат го, эртең Замирага дайындап келейин" деп ойлонуп жатып уктап калды. Эртең менен турса, Жуман тооктун этин кууруп, күтүп отуруптур. Валяны чакырып койгон экен, ал кечээги идиш-аяктарды жууп-тазалап жатыптыр.

- Кутман таңың менен! - Жуман ага гүл искетип ойготту.

- Оо-ой, - Жаузелкан түнкү көйнөкчөн туруп ажатканага кирди, анан ваннага ырахаттана жуунуп чыкты.

- Кандай уктадың, периштем?

- Эң сонун.

- Кел, эми тамактаналы, - Экөө отуруп алып тамактанышты.

Валя Жаузелканды карап, жылмая күлүп койду. Ал он-он бештердеги жаш эле кыз, ылдыйкы кабатта апасы экөө турат. Жуман ага ай сайын акысын төлөп турат, чакырган убакта тез келип, баарын жасайт да, кетип калат.

- Жакшы кыз экен, - деп койду Жаузелкан.

- Жакшы кыз, ай сайын апасына берем акчасын.

- Иий.

- Тамак жактыбы?

- Жакты.

- Өзүм жасадым, Валя келгенче жасай койдум.

- Өнөрүң бар экен, - Күлүп койду. - Тамак жасоо дагы өнөр да.

- Рахмат, бүгүн мен сени сыйладым, бүгүндөн кийин баарын өзүң өткөрүп аласың. - Жуман каткырып калды.

- Айтканыңыздай болот.

- Асылкечим, мен абдан чарчадым, эми экөөбүз буйруса, чет өлкөлөргө эс алып келебиз, сени бүт жер шаарын кыдыртып көрсөтөмүн, сени отуз экиге чыккан келин деп эч ким ойлобойт.

- Койсоңчу, бир аз толуп баратам, эгер базарга чыкпай үйдө отуруп калсам, мындан да толуп кетем го? - деп бырс күлдү Жаузелкан. - Анда карабай кетип жүрбө?

- Ошол жакшы да, балпайган келинчегим болсо, балдарыбыз ойноп турса, кандай гана бакыт? - Жуман ушинтип алды.

Бирок анын аялы, балдары бар эле. Шуулдаган жигит адегенде бизнес үчүн кыздарды алып келип, сатып ошону менен бизнесин улантып жүргөн. Жаузелканды бир көрүп жактырып калган. Кыздарды ушул үйгө алып келип, кара күчкө сүйөм-күйөм деп, анан жалган нике окута турган адамдары бар. Буга чейин жүздөй кызды сатып, кебелбей басып жүргөн неме. Ай сайын аялына отуз-кырк миң жөнөтөт да, калганын өзүнүн баскан турганына жумшайт. Бирок Жаузелканды клиенттери көрүп, жактырып кеткендиктен анын айласын таппай турду, анткени аны чындап жакшы көрүп калган. Ары ойлонуп, бери ойлонуп, анын ордуна башкасын таап бермекчи болуп, кайрымагына илинтмек болуп ойлоп жатты. Эртеси ал жумушка кеттим деп кеткенде Жаузелкан батирине жөнөдү, келсе Замира баласы менен отурган экен:

- Кандай, жакшы отурасыңбы? - деп Жаузелкан курбусуна жадырай карады, кечээгиге караганда жуунуп-таранып, кыйла оңолуп калганын көрүп, бетинен өөп, - Уулуң кандай, ыйлаган жокпу? - деди.

- Жок, өзүң кандайсың, эмнеге кечээ келбедиң?

- Мен биерге келбейм, досум, кечээги жигитке турмушка чыккам, анын үйүндө болуп жатпайымбы?

- Куттуктайм, бактылуу бол, курбум.

- Эми эмне кылайын деп жатасың?

- Билбейм, бала менен кыш келсе кантем?.. - Замира ыйламсырап ийди. - Баламды кантем, Жаку? Айтчы деги, мага акыл кошчу?

- Жөн-жайыңды айтчы, балаң менен кайдан келдиң?

- Мен акылсызмын, Жаку, бир айал иш таап берем дегенинен паспортумду берип, беш кыз менен келгенбиз, поезд токтоору менен бизди беш жакка бөлүп кетишти, - деп ыйлап жатып айтып берди. Жаузелкан унчукпай угуп отурду, көптөн кийин гана:

- Кой, кейибе, эми уулуң экөөңөр эптеп кыштан чыгып алсаңар, анан көрөбүз, кудай деп жашап тургула.

- Кыштан чыгыш үчүн кандай акча керек, курбум, бизди ким багат, андан көрө баланы бирөөгө берсем кантет?

- Кимге бересиң?

- Балдар үйүн иликтеп көрбөйлүбү, жалгыз жанды эптеп багаармын, бир түрктүн баласын бакканда эмне…

- Замира, сен жакшылап ойлондуңбу?

- Ойлонгондо эмне, шартым болсо бир жөн, түшүнүп турасың го?

- Түшүнүп турам дечи, карачы эки жакты карап калыптыр, - Жаузелкан аны карап колуна алды. - Кана-кана, чоңоюп калган тура.

- Жаку.

- Ийи.

- Сен балалуу болдуңбу?

- Ооба, балам беште…

- Кутмандан калган экен да?

- Ооба, - деди Жаузелкан көңүлсүз.

- Чоңоюп калды да?

- Атасынын жанында, мени анча билбейт, мени апа, атамды ата дейт, - деп Жаузелкан күлүп койду.

- Уулуңдун аты ким?

- Тунук.

- Жакшы экен, буга болсо кыргыздар Таалай деп ат коюшту, азыр мунун атын деле ойлобойсуң да, менин эси-дартым эле, кантип жашап кетиш болуп жатпайбы?

- Айылга эле салып жиберейин.

- Бала менен барганымды көрсө өлтүрүп коюшат, үйгө киргизбейт. - Көз жашын сыдырып алды.

- Анда эмне кылайын, местанын акчасын алсам дагы эки айдын акысын батирге төлөп берейин, анан колуңа акча берем, эптеп тамак-аш алып жашап тур…

- Макул, андан кийин да көрөөрмүн, көчөгө баскандан коркуп жатпаймбы?

Эки курбу көпкө чейин сүйлөшүштү. Анан Жаузелкан бир аз азык-түлүк алып келип берди да, үйүнө жөнөдү. Келсе Жуман жок экен, ал атайын эле телефон чалып, Валяны чакырды. Ал келип, тамак жасап коюп, анан кетүүгө уруксат сурады.

- Отур, мени менен тамактан, - деди Жаузелкан жылмая.

- Жок, рахмат, керек болсом айтасыз, - деп кыз ийилип койду.

- Мени менен отурсаң жакшы болмок, макул, жакшы бар, - деп аны чыгарып коюп, эшикти жаап, үстөлгө келди.

Карды ачыптыр, отуруп алып, көңүлдүү тамактанып жатты. Бир кезде телефон шыңгырап калды, ала коюп трубканы кулагына такап, үн катпай тыңшап калды.

- Ало, Жакен, үйдөсүңбү? - Жумандын үнү угулду.

- Ооба, үйдөмүн.

- Жана жок белең?

- Аа-а, батирге барып келдим.

- Ошондой, кайра-кайра чалсам, эч ким албады.

- Текшердиңби?

- Ооба да…

- Эмнеге?

- Кызганам. Баса, Жакен, мен экөөбүзгө башка үй сатып алганы жатам, ал үйдү сатып жиберебиз го?

- Эмнеге?

- Сага жага тургандай дача сатып алабыз.

- Өзүң эле бил, мага бул деле жагат, батирде деле жашабадым беле…

- Эми канышадай жашайсың, бирдеме ичтиңби?

- Ооба.

- Эриксең Валяны чакырып ал, тамак жасап берет.

- Чакырдым.

- Азамат, мен кечинде барам, эртең көчөбүз.

- Макул.

- Эс ала бер, жаным, - деди да, трубканы коюп койду.

Жаузелкан диванга кыңкая видик көрүп жатып, уктап кетти. Түшүндө аппак көйнөк кийген аял: "Кызым, сен дагы жолуңдан адаштың, неге тилимди албадың, эч кимге ишенбегин, ал жигит сени азапка салат, бекер кылдың, балам, эптеп андан кетишиң керек, кет башка жакка" деп башын чайкап барып, көрүнбөй калды. Чочуп ойгонду, жүрөгү лакылдап, кабынан чыга жаздап согуп жатты. Туруп алып ары-бери басты. "Бул эмнеси, эмнеге эле кире берет, эми гана өз каалаганыма жеттим, бактымды таптым деп жатсам, бул кандай шумдук?!" деп ойлоно берди. Басып кетүүгө даабады, "Жалынып-жалбарып, сүйүүсүн арнап отурса, ишенбей басып кеткеним кантип болсун, жашап көрөйүн, бирдеме болуп баратса көрөөрмүн" деп ойлоп алды. Ойлонуп жатып, башы да ооруп чыкты. Кеч күүгүмдө Жуман келди, кирип келип эле, кучактап алып, аймалай баштады.

- Ой, болду эми, - Жаузелкан дагы ага эркелей күлдү.

- Сагынып кеттим.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика