Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Жалгыз бой аял

Умсунай жашынан эле шаарда өсүп, шаар турмушуна көнгөн. Тагасынын колунда чоңойду. Өз ата-энеси болбогондон кийин эркелегенди билбей тартынчаак, корунчаак болуп бойго жетти. Анын багына Союз да тарап, эл баш аламан болуп, алды-алдынан өз киндигин өзү кескен мезгилде Умсунай он алтыга чыгып калган эле. Таажеңеси Үрпиян аны окуудан чыгарып, өзүнөн он жаш улуу Калыбекке берип койду. Калыбек эки жолу түрмөгө отуруп чыккан, жалгыз кемпирдин баласы. Колунда жок, пенсиясы менен күн көргөн бечарага уул-келинин багуу оңойго турбады. Калыбек эч жерге иштеген эмес. Килдеп ун, кант бере баштаганда да, элден аз алышат. Жаш келинин аяган Үпөл, төркүндөрүнөн барып буудай, эт-сүт сурамжылап алып келип турчу. Абдан кыйналышты, какаганга муштаган болуп, Умсунай кош кат болуп калды. Калыбек болсо эчтеке менен иши жок, күндө бекерчи достору менен ичип мас болуп келет.

- Уулум, эми токтолсоң боло, аялыңдын боюнда бар, эптеп иштеп бакпасаң жашооңор кандай болот, менин өсөөрүм эмес өлөөрүм калды, - деп бир күнү эртең мененки чайда отурганда Үпөл уулуна кайрылды.

- Ээ, апа, мен эмес диплому барлар ишинен кыскарып жатканда мага каяктагы жумуш? - деп ороңдоп койду Калыбек.

- Эки агаңдын катар өлүп калганына кейийм, алардын балдары андан бетер кыйналышта жашап жатат, иштеп ошолорго деле жардам берсең болбойт беле. Малды сата берип аягына чыгып алмак болдук, пенсиям үчөөбүзгө жетпейт, жыл эт-аш көрбөй отуруп, келинди өлтүрүп албагай элек.

- Өлбөйт, эт жебегенде эмне… - Калыбек үңкүйө жер карап күңкүлдөдү. - Эчтеке болбойт, эт жегиси келсе, тагасына эркелесин!

- Ай, балам, аа-ай, кийинкиң кандай болоор экен, үйбүлөнү сыйлай албасаң, бакпасаң анан кантип адам болосуң деги? - деп Үпөл кейип-кепчип отуруп калды. Умсунай бир күнү коңшусунан карызга ун сурап келип, пирожки жасап, базарга алып чыгып, бат эле сатып келди. Кайра камыр жууруп, автобекетке барып кечке сатты. Бир аз акчасына ун, май картошка алды да, кайрадан эртеси пирожки сатып, бир аз кеңеле түштү. Келининин тыңдыгына ыраазы болгон эне ага от жагып берип, каралашып кечке жанында. Карызга алган унунан кутулуп, өзүнчө чыга баштады. Калыбек болсо, эчтеке менен иши жок, күндө тоюп келип жатып калат. Ал бир күнү Умсунай от жагып, пирожки бышырып жатса жанына келип:

- Сен эмне элди, эркектерди көргүң келип, аялдамага барып жүрөсүңбү? - деди.

- Эмнеге, пирожки сатып жатам.

- Ой, эн-неңди, пирожки сатам деген шылтооңду мен билбейт дейсиңби, эркектерге көрүнүү үчүн чыгып жатасың, экинчи чыкканыңды көрөйүн өлтүрүп салам! - деп басып кетти. Умсунай ыйлап отуруп калды, аны көргөн Үпөл жанына келип:

- Ошо курусун, акылдуу балдарым өлүп, акылсызы калды, муну мен эми акылына миң айткан менен келтире албайм, кагылайын, кызганып жатканы го, базарга мен алып чыгайын, сен даярдап эле бер, - деди келинин сооротуп. Эки келини өз-өзүнчө турчу, эки-үчтөн баласы бар, кичүү келини шаарга иштеп, күндө барып келет. Ага кошуп койойун дейт, уулунан коркот. Ошентип үч-төрт күн Үпөл өзү сатып жүрдү. Карыганда кайгыга батып турганы аз келгенсип, баласынын жашоону ойлобогону эненин зээнин кейитти. Кечкисин эптеп картошка кууруса неберелери келип жабылып жеп кетип калышат, ооздоруна тийбей унчукпай кала берет, аз оокаттын берекеси да болбойт эмеспи. Бир күнү Калыбек түн бир оокумда келди, эшикти ачып кирип эле аялын ойготту.

- Эмне болду? - деди Умсунай уйкулуу көзүн ушалай.

- Бери кел, - деп босогодон аттабай аны чакырды да, кайра чыгып кетти. Умсунай чыга келип, килейген мүшөктөгү этти көрүп таңгалды.

- Бул эмне, кайдан алып келдиң?

- Эт, көрбөй турасыңбы?

- Каяктан алып келдиң?

- Аны менен ишиң болбосун, эртең муну шаарга базарга алып барып, сатып келесиң, калганын азыр асып кой, эртең мененкиге чейин бышып калсын.

- Кантип көтөрүп бармак элем?

- Араба бар, - Калыбек күңкүлдөп койду. Умсунай андан кийин үндөгөн жок, айтканындай плитага этти асып койду да, жатып алды. Мезгил күз болгондуктан күн салкын эле, эрте туруп камыр жасады, пирожкиге деген картошкасынан кошуп, тамагын даярдап жатканда, Үпөл туруп:

- Ээ, айланайын, жаңы шорпонун жыты кайдан чыгып жатат? - деди Умсунайга карап.

- Апа, Калыбек түндө эт алып келди го?

- Эмне дейт, деңгене бекен?

- Билбейм.

- Сурабайсыңбы, өзү кайда жүрөт?

- Уктап жатат.

- Ийи, - деп койду эне, негедир көңүлү жайлана түшкөн сыяктанат: "Деңгене болсо керек, эми аны төлөгөнгө келгенде кантээр экенбиз, жеп алыш оңо-ой, мейли эмнеси болсо да кыйладан бери эт жебей калдык эле" деп бети-колун жууп келип, дасторконго отурду. Калыбек келип отураары менен:

- Апа, баягы кичине араба кайда? - деди Үпөлгө карап.

- Эмне кыласың?

- Умсунай базарга барат.

- Тамдын үстүндө турат, бу этти деңгенеге алдыңбы?

- Жок, таап келип бергенди жей бер да, - деп бурк этип койду Калыбек. Ошол бойдон эч кимиси үндөгөн жок, Умсунайга бир койдун этин арабага салып берди да, аялдамага жеткирип коюп, кайра келди, кечке үйдө жатты…

Калыбек тоо этектеп, күндө кечке маал чыгып, жайылып жүргөн койдон колуна тийгенин кармап, караңгылата союп, үйүнө алып келип жүрдү. Үпөл канчалык сураса да айтпайт, бир топ акча жыйналып калганда Умсунайга айтты:

- Сен эми базарга чык, күндө барып-келип иштесең, эч нерсе болбойт, мен эми экөөңдүн иште деген сөзүңөрдөн кутулдум.

- Ой, бала, ичи чоңоюп калды, кантип соода кылат ыя, сен жардам бер, отуруп туралбай калганда кыйналат, - Үпөл келинине боор тарта сүйлөдү.

- Анда өзүңөр билгиле, менин эт сатканымды көрбөшү керек, жоголгон малдарынын баарын мойнума жүктөсө, соттолуп кетишим мүмкүн, он кой уурдадым, - деп жер карап, үңүрөйдү Калыбек.

- Карангү-үн, эмне дейт кокуй, тынч жүрбөйт экенсиң го деги, анда эт сатпай эле соода кылсын.

- Иши кылса, ошол акчаны иштеткиле.

- Үйдөн чыкпа эми, балакет бас ай, балакет бас, ушундай экенин билгемин, карыганда тынчыраак өлүп, сенден топурак буйруса болот эле го, эки агаңдын балдары деле өп-чап жашап жатышат, ошолорго өбөк-жөлөк болсоң боло, - Үпөл кейип-кепчип отуруп калды.

- Эмне кыл дейсиңер анан жумуш болбосо, кайда барайын?

- Мейли эми, изи суугуча үйдөн чыкпа, Умсунай экөөбүз эптеп бир айласын табаарбыз, өлөөрүм калганда, арам эт жедирип, күнөөгө батырдың, балам, - деген эне унчукпай калды.

Умсунай өзү эптеп базарга чыгып, кийим-кече сатканга өттү. Сокулуктан келип-кетип иштеп жүрүп, ай-күнү жетип, уул төрөп алды. Дал ошол күнү дагы Калыбек бир козуну союп, баш-шыйрагын талаага таштап келип, апасына берди. Эшигинде көк күчүгү менен мышыгынан башка эчтекеси жок болгондуктан коңшусу аны аңдый баштады. Бирок иги-жиги билинбей күндөр өтө берди. Калыбек уулунун атын Марсел коюп, үйүнөн чыкпай калган, эт-ашы түгөнүп, бир күнү түндөсү дагы чыкты. Айылдын четиндеги короосу кенен бир үйдү ар дайым баамдап жүрчү, жазга маал болгондуктан, малы короодо эле жатчу. Ал үргөн иттерге колундагы нандан таштап коюп, бир аз үйүр алдырды да, шырп алдырбай короого кирип, ошол эле жерден бир чоң койду кармап, баш-шыйрагын таштап, ичин жарып ичегилерин алып коюп, түн катып жолго түштү. Келээри менен этти бузуп, ашканага туздап илди да, өзү казанга жарым койдун этин салып, плитага от жагып кирди. Ошентип, анда-мында тигил же бул айылдан мал жоголуп, ээлери какшап-каргап кала берчү болду. Умсунай экинчи кызын төрөдү. Баягыдан ирденип калышкан, ун-талканы кенен. Кызына Сейил деп ат коюп, эки баласы менен үйдө, Умсунай базарда. "Көнгөн адат калабы, уйга жүгөн салабы" дегендей көптөн бери эч жакка чыкпай калган Калыбек бир күнү аялынын алып келген бир кил этине алымсынбай үңүрөңдөп кирди:

- Ой, ушу туурамжылап жасаган тамагыңдан күйдүм.

- Болгон соодага бүт эт алып алсам, калган күндү кантебиз, ушуга да шүгүр десең, карандай чай менен отурган жокпуз го? - деди Умсунай күйөөсүн жактыра бербей.

- Балам топук кылган жакшы, корооңдо коюң болбогондон кийин күнүмдүк оокатты таап жатканга тобоо дечи, - Үпөл ага нааразы боло сүйлөдү.

- Ушу силердики өттү, бирдеме десе эле баягыны баштайсыңар, кененирээк эле алып келсең болбойт беле?

- Күндө тапканым эки жүз сомго жетпесе, анан товарым артка кетпейби, ансыз деле алдыга жылбай, артка кетип жатат, кийим-кечени болсо ойлой элекпиз, болгону жеген-ичкенге кетип жатат го?

- Эмне кылсаңар ошо кылгыла! - деп дулдуя жатып алды. Ошонун эртеси жетимиштеги карыга эки жөжөдөй баланы таштап коюп, Умсунай кеткенден кийин Калыбек дагы үйдөн чыгып кетти.

Умсунай үйгө келсе, эки баланы караган эне абдан кыйналып калган экен, ысык тамак жасап берип, керээли кечке булганган балдарынын кийим-кечеси менен шымдарын, кайненесинин кирин түн бир оокумга чейин жууду. Ал күнү Калыбек келбеди. Жумушуна эртеси барбады. Эки күн бою келбеген күйөөсү үчүнчү түнү түн бир оокумда келди. Эки боо акча алып келди. Ал базарда соода кылгандарды аңдып жүрүп, крупный соода кылган бир аялдын кайда бараарын байкап туруп, ошол күнү күүгүм ченде анын артынан түшкөн. Ээн бактан өтчү жерге келгенде, артынан келип, келтек менен башка бир коюп жыгып, акчасын алып качкан эле. Эки-үч күн үйдө жатып, анан Умсунайды мал базарга жөнөттү, ал барып эки эчки, бир кой алып келди. Ошондон баштап, эшигине мал күткөн болду. Үпөл:

- Балам, арам оокат аш болчу эмес эле, акыры бир күнү чыгып жүрбөсүн? - деди кейий.

- Арам оокат кылып жатканыбызды ким билип коюптур, элдей жашаганга аракет кылсам да жакпаймбы? - деп корс этип койду уулу.

- Ушунуңду токтотсоңчу, балдар эмеле чоңойсо, сенин кылганыңды кылып жүрбөсүн, балага тарбия берчүдөй ишиң болбосо жашаганың кайсы?

- Мага акыл үйрөтпөгүлөчү, кандай жашашты өзүм да жакшы билем.

- Этиет бол, балам, андан көрө тоок баксаңар жумурткасы менен эти жегенге жарабайбы?

- Эми бир уй алам, анан баарын таштайм.

- Кой, балам, мындан ары тынч жүр, кудай деп оокатыңды өткөр, Умсунайдын тыңдыгынан оокат кылып жатасың.

- Мен эмне келесоо бекенмин? - Калыбек жиндене кетти.

- Сени келесоо дебейм, адатыңды ташта, - деп эне кейип отурганда, улуу келини Венера келип калды. - Кел, балам, балдарды ала келдиңби?

- Келдим, апа, үйдө ун жок, эки күндөн бери кыйналдык же соода жасабай, ага да акча керек экен.

- Эмне кылайын эми, пенсиям өзүбүздөн чыкпайт, Умсунай базарга чыкпаса, биз да кыйналмакпыз.

- Жеңе, ун бар алып кетиңиз, - деп Умсунай абысынына тамак куюп сунду. - Бир аз акча берейин манты жасап чыкпайсызбы?

- Жакшы болот эле же балдардын пособиясы жок, атасынын айлыгынын жогунан пенсиясы жок, жаман болуп кеттик.

- Ошенткиле, айланайын, ынтымактуу болгула, - деген Үпөл келиндерине карап, ыраазы болуп турду. - Тиги Айым кайда жүрөт, алар жакшы эле жүрүшөбү деги, көптөн бери балдар да келбей калды.

- Ал соодага көнүп кетти го, балдарын алып, Ош базарына жакын батирге кирип алган, - деп Венера жооп бере салды.

- Өз оокаттарын кылса болду, неберелеримди жанымда эле болсо дейм, айла канча? - Оор үшкүрүнүп алды эне. Венерага Умсунай беш жүз сом берип, үйдөн чыгарып, кайра киргенде Калыбек үңүрөйө карады.

- Эмне акчаң көппү, өзүңдү-өзүң билип калдыңбы?

- Эмне болду?

- Эмне болду деп койот, жаны болсо кыймылдасын, балдарын бизге милдет кылабы, берешен болуп кеткенин.

- Балам, алар дагы сенин бир туугандарың, Умсунайга рахмат, сен үчүн ошого берип жатат, башка бирөөгө бердиби?

- Менин ашыкча байлыгым болбосо, бир тууганыма эмнени бермек элем, боорукерликтин да чеги болот, келиниң эгер бар болсо, сага да бермек эмес, мен билем го?

- Кой, айланайын, бар болсо, бири-бириңе жардам бергениңер жакшы, алардын атасын да мен төрөгөм, каралдыларым удаа-удаа кете беришти, жок дегенде оорусунун дабасы табылсачы, - Үпөл кейип көз жашын сүртүп алды. Эч кимиси унчукпай калышты. Калыбекти базарга чык десе ага болбоду, же үй-жайынын тегерегин тазалап, короо-жайын оңдогонго жарабайт, кечке үйдө уктагандан башка пайдасы жок. Тамаксыз бир күн да чыдабайт, өзү билип Умсунай алып келип койгон картошка менен бир аз этин кууруп эле жеп койот. Умсунай өзү көп сүйлөбөгөн келин, ата-энеси жогунан таажеңесинин үйүнө баргандан коркуп, эптеп балдарын чоңойто берсе, баарын жеңип чыгаарын ойлонот да, кээде көз жашын сыгып алып, өз ишине киришет. Бир күнү үйгө келсе, Калыбек үч досу менен арак ичип отуруптур. Умсунай унчукпай кирип кетээрде бири:

- Каке, аяш менен тааныштырбайсыңбы? - деп калды кызуу неме мылжыя күлүп.

- Эмне силердин аялыңарды мен тааныштыр деп жатамбы, алдыңардагыны ичкиле да ишке киришели, - деп Калыбек ороңдой жооп бергенде бири:

- Туура, кереги жок, биз Каке менен теңтушпуз, бирге иш жасайлы деп жатабыз, аялдарды ортого албаш керек, - деп закуска сугунду.

- Эмнеге, теңтуштар деген бирге аял-балдары менен тааныш-билиш болушат, керек болсо катышышат, же биз андай достордон эмеспизби? - деп мурункусу эңирейе тизесин таянды. - Мен ойлоп жүрбөйүнбү биз кан досторбуз деп, канчадан бери таанышпыз. - Таарына кетти.

- Бир күн келет, дос, балдар чоңойсо, анан таанышабыз, катышабыз, - деп экөө сүйлөшүп жатты, Калыбек унчуккан жок, ордунан турду да:

- Кеттик, - деп жол баштап, короосунан чыга жөнөдү, кайда бараарын өздөрү билбесе, үйбүлөсүнө белгисиз эле. Анын баскан-турганынан түңүлүп калган эне келинине айтпаган менен түнү бою кирпик какпай чыкты: "Курган балам ай, эмгек кылганды билбей, оңой оокатка көнүп алып, акыры бир күнү тузакка түшөсүң го, түрмөнү өмүр бою өз үйүңдөй көрүп, жашоонун кызыгын көрбөй өтөсүң го?" деп улам алмак-салмак зырп эткен эмчегин кармап коюп, таң заарда сыртка чыкты. Жашы өтүп калганда ансыз дагы уйку качып калат эмеспи. Жуунуп алып үйгө кирди:

- Кудай, сактай гөр, айланайын, жаштык-мастык кылып кетирген күнөөлөрүн кечире көр, - деп күбүрөнүп алды.

- Апа, мен базарга барбай эле койойунбу? - деп Умсунай кайненесине чай берип отуруп кайрылды.

- Бара бер, садага, өзүм эле карай берем, чоңоюп калышпадыбы.

- Мейли анда, эртерээк келем да.

- Ошент, балам, соода кылбасаң балдарың ачка калбайбы? - деп эне улутунуп алды. Келгенине беш жылдай болсо да, өйдө карабаган келинине ыраазы, күйөөсүнө бир ооз: "Кайда жүрдүң, эмне кылып жүрөсүң, балдарды бакпай жүрө бересиңби?" деп сүйлөп да койбогонуна кээде таң калып кетет. "Кокус урушуп, баскан-турганын тергеп, аялдай болуп, ажылдап турса, басканын койот беле?" деп да ойлонот. Бирок Калыбегинин сырын билет, бала кезинен сөзгө кулак салбайт, өз билгенин жасайт. Калыбек бир жума жоголуп жүрүп, түн катып келди, жанында Каныбек менен Сапар досу бар, көтөрүнгөнүн үйгө киргизди да, Умсунайды ойготту.

- Тур, куурдак жаса, достор келди.

- Эртең менен эле жасайынбы?

- Азыр жаса, түн катып ойноп жүрөт дейсиңби, мына сага акча, жарты койдун этин алып келдим.

- Азыр, - Умсунай аргасыз туруп, колуна берген этти туурап, түн ичинде плитаны сайды да куурдак жасады, алдыларына дасторкон жайып, чайын берди.

- Ой, атта-а, Куке, сен опутный экенсиң эй, биздин балдар да май чайнап оңуп калышты, - деди Сапар арак куюп жатып.

- Кукем башынан иштин иги-жигин билгизбей жасайт, ушул жортуулубуз жакшы болду, кийинкиде Нарынга барабыз, күндүзү жайылган койлордон союп алып туруп, бирден жылкыны минип чыгып кетсек, байып эле жатып калабыз да, - деп Каныбек бакылдады.

- Болду, оозуңардан жел чыкпасын, минтип бакылдай берсеңер, бат эле шардана кыласыңар, - Калыбек аларды тыя сүйлөдү. - Азыр бир көзүң, бир көзүңө жоо, керек болсо, койнуңдагы катының душман болуп чыга келет.

- Какемдин акылы туура, - дешип унчукпай калышты. Көпкө отуруп, арак ичип, мас болуп калганда таң агарып калган, жаткан жерлерине уктап калышты. Умсунай базарга чыкпай акчаны санаса, он миң экен. "Бул акчаны кайдан алып жүрөт, кудай уруп кармалып калса, балдарым менен кантем" деп ойлоп алып келген этти туздап илип, анан балдарынын кийимдерин жууп, күйөөсүнүн ойгонушун күтүп калды. Алар ойгоноору менен Калыбек:

- Бирдекең барбы? - деди кабак-кашын тырыштыра.

- Тамак даяр.

- Эң сонун, бизге бир бөтөлкө арак алып келе кал, баш жазып алып, анан өз ишибизди кылалы.

- Аракты ичпей койсоңор болбойбу?

- Көп сүйлөбөй, алып кел, - деди эле, Умсунай унчукпай эшикке чыгып баратканда Калыбек кошо чыгып, - акчаны бекем кат, баарына мал алам, короону оңдоп, адамча жашайбыз. Көрөсүң ошондо мени, сени базарга чыгарбай, үйдө отургузуп багам, - деди.

- Макул.

- Тез кел, эми бир көздөгөн жерге барып, олжолуу кайтсак, андан кийин эч кайда барбайм, - деп ичкери кирип кетти.

Үчөө бир бөтөлкөнү бөлө тартып алып, анан чыгып кетишти. Үн дебеген Умсунайды карап, Үпөл наалып кирди:

- Ыя, балам, эр дегенди баспа-турба деп айтат аял деген, сен ооз ачпайсың, жок дегенде каякка барасың деп сурап да койбойсуң, өз билгенин ал кылбаганда мен кыламбы, кокуй.

- Апа, жашоону өзү көрүп-билип жатат, мен айтканда балаңыз кеп угабы, же кайра өзүмө муш көтөрөбү, нары жагында болсо, өзү билсе болмок.

- Ошентсе да, аял тызылдап турса, эркек басканын койот, ушинтип жүрүп башка аялга кетип калса да, унчукпай кала бересиңби?

- Ой, апа, баары бир эмеспи, андан көрө кылмыштары билинип калбаса болду, билинбей калды деп, күчөтүп жүрүп, жаман жагына ообосо экен.

- Капырай, ошону сен айтпайсыңбы?

- Бир-эки жолу айттым, түшүнбөдү эмне кылайын?

- Карангүн ай, эшикке чыгып да, элдин жүзүн кароодон айбыкчу болдум, баарын көрүп-билип тургандай өзүмдү күнөөлөй берем, өлөөрүмдө жамандыгын көрбөсөм экен, тынч гана бейкут жашап калганын көрүп өлсөм кана?

- Кейий бербеңиз, өз пешенесинен көрсүн.

- Опээй ой, келин, ал эмне дегениң?

- Мен ага тынч жаша, эки балабыз турат, чоңойгончо балдардын камын көрөлү, базарга экөөлөп чыксак, эмгегибиз деле өлтүрбөйт деп эчен айттым, уккусу да келген жок.

- Ошондой, бул бала башынан ошондой, кеп укпайт, өз билгенин жасаган адаты, - деген эне мелтирей отуруп калды.

Калыбек, Сапар, Каныбек үчөө тоолуу райондорго жөнөштү, бир мылтыгы бар, кийик уулаган болуп, жайлоого чыгып, эки жакты байкашып, бир топ күн жүрүштү. Күн ысык болгондуктан, күндүзү чөп алачык жасап, кечке жатып, мерчемдүү убакты күтүшүүдө. Ошол күнү төргө бир үйүр жылкыны айдап, жаш жигит келди. Ал жылкыны айдап коюп, үчөөнө карай бастырып келди.

- Ассалоому Алейкум!

- Ал-леки Салам.

- Кайдан жүрөсүздөр?

- Кийик уулап жүрөбүз, үкө, анан дагы жайлоонун сонун убагы экен кызыгып, кете албай жатабыз.

- Жакшы, кийик бул жакта болбойт, мынабы тоонун артына барсаңыздар, андан ары кокту өрдөп барганда, Каначу деген жерде кийиктин мекени бар.

- Азамат, бул жерди жакшы билет окшойсуң?

- Койон жатагына чейин билем, өзүм ушул жерлик болуп туруп билбесем анан.

- Азамат, мындан ары бара берсек табабызбы?

- Кечке жетип каласыздар, үңкүр бар, ошого коркпой эле түнөй берсеңиздер болот. Бирок кечкисин этиет болуңуздар, жез тумшук деген бар дешет, мен көргөн эмесмин, жолуңуздар болсун, - деп атын темине жөнөй берди жигит.

- Оой, бул айтканы чын болсо, жез тумшукка жем болбой бир амалды кылып, эптеп дабан ашып кетип калалы, - деп Сапар күлүп калды.

- Ырас эле, оокат табабыз деп жүрүп, ээн жерде, ит-кушка жем болбойлу.

- Коркпогула, бүгүн түнү бул жерден чыгып кетебиз, - Калыбек ойлуу экөөнү карады. - Бекем болгула, кечке маал акырын бирден жылкыны минип чыгып кетсек, кудайдын бергени, жолдон жолуккан адамга түз-шар жооп бергиле, бир сөзүңөрдөн жаңылсаңар кармалып калабыз.

- Кудай сактап, Камбар ата колдосун.

- Ушу жолу аман-эсен өтүп кетсек болду.

- Буйруса көңүл ток, иш жайында болот, мындан ары бул ишти таштап, жай турмуш кечириш керек, мен да тажадым, жаныңды оозуңа тиштеп, катуу чыккан үндөн жүрөк болк этип жүрүп чарчадым, - Калыбек экөөнө маанилүү сөз айтчудай карады. - Тилиңерди тишиңерге катып жүрө турган болгула, кокус ичип алганда оозуңардан жел чыкса таарынбагыла.

- Жок-жок, жел чыкпайт, балдарыбызды кубантып, акча таап жатып, анан өзүбүздү жарыя кылмак белек.

- Шаарга баргандан кийин көпкө чейин бири-бирибизди тааныбагандай болуп жүрүшүбүз керек.

Үчөө акырындап сүйлөшүп, чөп алачыкта көпкө жатышты. Ала келген тамак-ашы менен бөтөлкөлөрү түгөнгөн. Кеч күүгүмдө өйдөлөп барып, коктуда жайылып жүргөн жылкылардан үчөө үчтү жайдак минди да, жөнөп кетишти. Таңга маал Базар-Коргондогу мал базарга келип, үрөң-бараңда айткан бааларына берип ийип, изин суутканга жетишишти. Элүү миң, элүү беш миңге барчу жылкыларды отуз беш миңден өткөрүп ийип, Бишкекти көздөй созушкан үч дос өз-өз үйүнө бөлүнүштү. Түш оой үйүнө келген Калыбекти Үпөл көрүп:

- Ийе, айланайын, кайда жүрдүң, катын-бала бар эле дебей жүрө бергениң эмнең? - деди.

- Ээ, апа, ошолорду багайын деп жүрөм да, - деп апасынын мойнунан кучактап, бетинен өөп койду. - Ачка-ток болуп, жөө жалаңдап, тоо аралап жүрүп иштеп келдим, мына отуз миң сом алып келдим, короо-жайды оңдоп, беш-он жандык күтүп алалы, өрдөк-тоок багамын, апа.

- Кагылайын десе, ошентип жашооңорду оңдобосоңор болбойт, мен болсо бышкан алмадай болуп, шагыман үзүлүп түшө турган болуп турам, келин болсо кудай момун, уул-кызың чоңоюп баратат, - деп эмшеңдеп, эрээркей кубанычтан көз жашы кылып алды. Умсунай келгенден кийин колуна акчаны берди.

- Эми экөөбүз башкача бизнес кылалы, мен оптом картошка алайын, тез-тез өткөрсөк, акчаны акча табат.

- Макул, ошентпесек болбойт, балдарды апам карай берет, кийин крупный соодага өтүп алабыз ээ? - Умсунай кубана күйөөсүнө кайрылды. - Үйдү оңдоп алабыз.

- Менин да ойлогонум ошол, апам дагы карып баратат, - деп кеңешип-таңашып отурушту. Жок болсо бере алгыс, бар болсо көрө алгыс туугандары бар, Калыбектин түрмөгө отуруп келгенинен улам жаман көрүшчү. Кез-кез гана жамандык, жакшылыкта каттабаса алыс эле. Калыбек ошол тапканы менен эле тынчып калгысы келбеди, үйүн оңдоп, тоок-үндүк алып келип, он чакты жандык кылып алгандан кийин өзүнчө ойлонуп жатты: "Изи сууду, эми дагы эки жылкынын акчасы болсо, баары ордуна келет эле. Эми Нарынга барыш керек, Сапарларды ээрчитпей эле койсом бекен, эгер ушул жолу жолум болсо, анда токтотом да тынч жашайм" деп өзүнчө бир ойго токтой албай турду. Анан бир күнү чыгып барып, Садырга жолугуп калды, ал экөө түрмөдө бирге отурган. Калыбек эрте бошонуп, ал калып калып, ошол бойдон жолугуша элек болчу. Экөө жолугушканын белгилеп, бир бөтөлкөнү алды да, бак ичине барып көпкө сүйлөшүп отурушту.

- Каке, келгениме эки гана ай болду, жумуш жок, аялым болсо кетип калыптыр.

- Жаман болуптур, барып көрбөйт белең анан.

- Келбейт, балдарды төркүнүнө таштап, күйөөгө тийип кетиптир, ушинтип жалгыз калдым.

- Эч капаланба, Саке, экөөбүз бир иш кылабыз, сен менин айтканымдай болсоң, акчага маарыйсың, жашооң да оңолот, - деп далыга таптай Садырдын көңүлүн көтөрмөк болду.

- Жашоом жакшыраар иш болсо, эмнеге айтканыңды кылбайм, өл десең, өлөм да, - деп күлүп калды.

- Ээ, дос, мен да үйбүлө багам деп баягы ишимди уланта коюп жүрөм, анан эмне кылам, жумуш болбосо, элдин көбү шылуундук менен соодага киришти, ал үчүн акча керек экен, анан аргасыз колумдан келгенин жасап жатам.

- Капаланба, Каке, окуган окуусу барлар деле ишсиз калып жатат, ага караганда экөөбүз эмне, тамак таап жешибиз керек да, - деди Садыр досуна. Алар кайра-кайра арак алып келип, ичип отуруп, мас болуп калышты. Калыбек ал күнү үйүнө келбеди, эртеси дагы келген жок. Үч күн ичип жүрүп, акыры мушташып кетип, бирөөнү бөтөлкө менен башка чапкан экен, ал ошол эле жерден өлүп калыптыр, ошентип ал уурулук эмес, киши өлтүргөндүгү үчүн түрмөгө отуруп калды. Дагы жакшы чогуу ичкендердин ичинен Садырдын тактамасы бир топ жеңилдик берди. Өлгөн адамдын эч кимиси жок, жер төлөөдө жашаган адам болгондуктан гана дагы аны менен бирге жашагандар тастыктап, алты жылга соттолду. Үпөл ыйлап-сыктап кала берди. Умсунай шымаланып ишке киришти. Күндүзү базарда, кечкисин келип, кир-когун жууп, тамак-ашын жасап кыйналып баратты. Үпөл кайгыдан ооруп калды, эки абысыны келип кабар да албады, өзү жалгыз кээде базарга чыкса, кээде чыкпай калып жүрдү.

- Балам, - деди бир күнү Үпөл Умсунайга карап, - мени караба, балам, эптеп эки балага карап турам, өлбөйм-этпейм, сен базарыңдан калба, антпесек артка кетип, өзүң кыйналасың, дары-дармекке дагы бир топ кетип жатат.

- Апа, бул акыбалда балдарды карай албайсыз, кудай сактасын, сизди ооруканага алып барайын, болбосо кыйналасыз.

- Кой, айланайын, мен кыйналбайм, кайгынын эле оорусу, эми ойлонбой эле койойун, курган баланы кой деп, сөзгө келтире албадык, кантейин эми, - деп эне жашый түшүп отуруп калды.

- Тил алыңыз, он чакты күн жатсаңыз сакайып кетесиз, врач ошентип айтпадыбы? - Умсунай кайненесин көндүрүүгө аракеттенди эле ал болбоду. Эптеп кирип чыгат, дабагер берген дарыларды ичип, дагы балдарды карап жатты. Бирок карыган неме акыры төшөк тартып жатып калды, Умсунай абысынына өзү барды бир күнү. Венера Калыбектин соттолгонун билбедиби же атайын билгиси келбедиби барган эмес. Умсунай аныкына келгенде ал үйүндө болчу.

- Кел, Умсунай, - деди көрүп эле.

- Жеңе, келип калдым, үй жакка барбай койдуңар.

- Барганга кол бошобойт, базарга чыгып жатам, эптеп келип эле, кайра эртеңкинин камын көрмөй, анан кантип барам, булар болсо, үйдөн жардам берип, керээли кечке тытынып жатабыз.

- Ооба, антпесе жашоо оңой болбой калбадыбы? - Умсунай улутуна отура кетти.

- Өзүңөр кандай анан, апам тың элеби, күйөөң иштеп жатабы? - деп Венера ага чай куюп жатып кайрылды.

- Уккан жок белеңиз, Калыбектин он-он беш күн мурун соту болду, апам төшөктө жатат, балдардын бирин жөнөтөсүзбү деп сизге келгем.

- Эмнеге соттолду?

- Киши өлтүрүптүр, бомждор менен отуруп арак ичет, анан уруша кеткен го…

- Дегеле ушул күйөөңдүн адам болооруна мурун эле көзүм жетчү эмес, аягы сай таппай жоголот го дечү элем, дагы жакшы сен ага тийип балалуу кылып, адам кылып койдуң эле, ошол бактысын көтөрө алган эмес экен го? - деди Венера ойлуу. - Аныңды аябай жек көрчүмүн, Умсунай, агасы өлгөндөн бир айга жетпей мага келип алып, "Агасы өлсө, иниси алат жеңесин, кыркынан кийин нике кыйдырам, сен мага тийишиң керек" дегенинен үйдөн кууп чыккам.

- Апам укту беле? - Умсунай таңгала абысынына карады.

- Ооба, мен айттым, ал эмне кылсын, баласын урушуп, тилдеп үйүнө алып кеткен, менин көп барбаганым ошол, сени алып бергенден кийин гана унчукпай калды, апам байкуш сага сүйлөшүп, эптеп алып бербегенде, аны мен соттотот болчумун, - деди Венера.

- Билбейм, менин эки балам турат, ата-энем жогунан жашап калайын деп жүрбөйүнбү, жаман болсо да, балдарымдын атасы да, жеңе.

- Туура, балдарың турганда кайда барат элең, мен сенин көңүлүң, кайненем үчүн Бакытбекти жөнөтөйүн.

- Рахмат, жеңе, антпесең мага эле кыйын болду, оорулууну карап, кайра балдар менен, же базарга чыгалбай калдым, - Умсунай кубана ордунан турду.

- Кыз бала болгондо болмок, эптеп каралашаар.

- Каралашпай анан, ушундай бирөөгө зар болуп отурбайбызбы, менин Марселим зорго үчкө чыкты болбосо, кол арага жарап калганда, кыйналбайт элем го? - деп он-он эки жашар Бакытбекти ээрчитип жолго түштү.

Ал келсе, эки баласы эки жерде уктап жатат. Үпөл онтолоп жатыптыр, Умсунай караса, эти от менен жалын болуп калыптыр, коркуп балдарын төшөккө жаткырды да:

- Апа, мен врач чакырып келейин, сиз Бакытбек менен туруп туруңуз, - деди эңкейе.

- Садага болоюн, Бакытым келдиби, доктурду жөн кой, жанагы дарыңдан берчи андан көрө, - деди онтолой Үпөл эне.

- Азыр, апа, дары берем, бирок баары бир көрсөтпөсөм болбойт, - Умсунай кайненесине өнтөлөй дары-дармек ичирип, андан кийин ысык чай берди, эки жагын кымтылап коюп, эки-үч көчө арыда жашаган доктурду чакырып келди. Күн кечтеп бараткан, доктур Гуля келип, көрүп эле:

- Сиз ооруканага жатпасаңыз болбойт, өпкөңүзгө суук тийген го, анализдериңизди тапшыргандан кийин такталат, мен азыр укол сайып кетем, эртең барып, ооруканага жатасыз, - деди.

- Ийе, айланайын, ушу жашымда, жанымды сактаганча доктуруңа жатпай эле койойунчу, дары ичип эле жашай берейин, - деди алсыз Үпөл.

- Жо-ок, бир күн үйүңүзгө калууга болбойт, мен сизге направление жазып бердим, туура эле ооруканага жатасыз.

- Олда-а, кудай ай, үйдөн эле сакайып же ары карап кетсем жакшы эмес беле, эми эчкинин жашындай жашым калганда, этимди тештирип, ооруканага жаткым келбей жатпайбы, кызым.

- Апа, жатып айыгып чыксаңыз жакшы эмеспи, эгер сиз бирдеме болсоңуз эки бала менен мен кантем, сиз бизге абдан керексиз, сакайып кетесиз, - деп жылмая карады Умсунай. Гуля кетип баратып:

- Этиет кыл, бу кишинин өпкөсүндө бар экен, эртең сөзсүз жаткыр ооруканага, - деди.

- Макул, эже, өзүм алып барам, сизге рахмат, убара болуп келгениңизге, муну чай ичип коюңуз, - деп чөнтөгүнө эки жүз сом салды.

- Кереги жок, бул менин милдетим эмеспи, оорулууларды көрүп, дартына жараша дары-дармек берүү милдетибиз, - деди да Гуля чөнтөгүнө колун сала басып кетти.

Эртеси Үпөлдү ооруканага алып барып жаткызып келди, жаткандан бир жума өтпөй Үпөлдүн кургак учук экени дайын болду, болгондо да ачык түрү. Муну уккан Венера Бакытбекти келип алып кетип калды. Ошентип, эки баласы менен абдан кыйналды. Бирок карды ток, кийими бүтүн, болгону бекер отуруп, болгон акчасын жок кылып алуудан коркуп жатты, кайненесинин дары-дармегине кетет. Үпөл оңолуунун ордуна алы-шайы кетип, начарлап баратты. Калыбекке кээде жолугушууга чакырганда, бара албай калчу болду. Алты ай дегенде барды, эки баласын алып алган.

- Апам катуу ооруп жатат, - деди Умсунай ага.

- Апам менин эле азабымдан ооруп жатат, жакшылап кара, Умсунай, эптеп бошонуп чыксам силер айткандай болом, - деп Калыбек башын жерге сала күңгүрөндү.

- Жакшылап карап жаткамын, азыр абалы өтө оор, кургак учук экен, балдарга жугуп калышы мүмкүн экен, жакында үйгө алып келсем, сага келе албайм.

- Апамды карасаң болду, менин денсоолугум жакшы эмеспи, бошонгуча чыдайм, балдарды чоңойто бер, кыйналсаң да чыда, - деп балдарын алмак-салмак өөп, коштошту Калыбек.

Умсунай уул-кызын жетелеп, андан чыгып үйүнө келсе, коңшулары менен абысындары кайдан жайдан пайда болуп калыптыр. Ошентип, Үпөл да бул жарыкчылыктын тартуулаган энчисинен тойгондой сунала өз сапарын улап, тиги дүйнөгө узаган экен. Өлгөндүн жазасы көмгөн деп, тирүүсүндө кабар албаган төркүндөрү менен туугандары чогулуп келип, акыркы сапарга узатышты. Калыбек апасына топурак сала албады. Умсунай ушинтип, эки баласы менен жалгыз калды. Балдары өтө жаш. Абысындары ага балдарын жөнөтпөй койду. Тагасына барды эле, балдарын карап бермек болду. Бирок бир ай чыдады да, Умсунай: "Мен көргөн күндү балдарыма көргөзгөнүм болбойт, мен го жетим болдум, кой, балдарым өз жанымда болсун" деген ойдо кайра алып келип алды. Эптеп күн өткөрүп, Калыбек келгенче чыдамак болду. Коңшусуна дайындап коюп, бир маал базарга пирожки алып чыгып турду. Ошентип арадан беш жыл өтүп кетти, Калыбектин келээрине аз калган эле, уулу чоңоюп, экинчи класс болуп калган. Калыбектин өлгөнү жөнүндө кабар алды. Көрсө ал баргандан эле бирөө менен мамилеси жаман болуп, кийин экөө мушташа кетип, Калыбекти лом менен чаап коюптур. Ошентип Умсунай биротоло жалгыз калды. Марселди окууга жөнөтпөй, кызы экөөнү үйгө коюп, базарга чыгып алды. Күндөр өтө берди. Уул-кызы күн өткөн сайын чоңоюп баратты. Ошол эле айылда бир адам бар эле, өзү алтымыштардагы неме. Ал Умсунайды көрсө эле ар нерсени шылтоолоп сөз айтып калчу болду. Эч нерсеге көңүл бурбай жалаң оокатым өтүп, балдарымды тарбиялап өстүрүп алсам дегенде эки көзү төрт болгон келин анын сөзүн уккусу келбеди. Андан башка деле бойдок эркектер жүдөтүп жаткан. Өзүн эркекмин деген эркектерден боюн ала качып, убакыт созулуп бир топ жыл өттү, кызы он алтыга чыгып калды. Сейил узун бойлуу, кара көз кыз, бат эле көзгө көрүнүп, мектепти бүтүп-бүтө электе ала качып кетишти. Марсел апасына жардам берип, тапканын алып келип колуна салат. Умсунай көбүнчө үйдө жалгыз калат, уулу жумуш иштеп, кээде гана үйдө болбосо, көбүнчө талаада. Бир жолу кечке маал базардан келе жатса Ажыбек алдынан чыгып калды.

- Ой, келинчек кандай, жакшы жүрөсүңбү? - деди ал кыйды көз карашын агытып, Умсунайга кол суна.

- Кудайга шүгүр, - Умсунай кол бербей өтүп кетмек болгондо билектен алды.

- Ушинтип жүрүп, жашоодон арманда өтүп кетесиң го, тил алсаңчы, менин сага көзүм түшүп жүргөнүн өзүң билесиң да.

- Тамашаны башка бирөөгө айтыңыз, мен сиздин теңиңиз эмесмин, жашыңызды билбейсизби? - Ачуулана ага кайрылды Умсунай. - Уят деген барбы деги?

- Жүрөк жаш да, Умсунай, чынында аялымдын оорусуна байланыштуу жарай албай калганы мени келин-кесекке сүйлөөгө түрткү болуп отурат, анан эркек киши кантип чыдамак эле? - Ажыбек калп күлүмүш болду.

- Аялыңыз менен да, өзүңүз менен да ишим жок, барыңыз, экинчи жолумдан чыкчу болбоңуз! - деди да колун кага жөнөгөндө:

- Аял менен эркектин бир гана жыргалы бар, кудайдын берген энчисинен кур калбасаң болмок, макул дагы ойлонуп көрөөрсүң! - деп кала берди.

- То-оба, ушундай дагы адам болот экен да, улуу баласындай болуп турган мага, кайсы бети менен сүйлөйт деги? - Умсунай сүйлөнө үйүнө кирди. Ал келсе, үйүндө Сейил күйөөсү Азат экөө күтүп жаткан экен. Эне эмеспи, кызынын күйөөсүн теңсинбей жүргөнүн байкачу, бүгүн дагы экөө акыйлашып турган экен.

- Апа, кандай жүрөсүз? - деп Азат сылык-сыпаа учурашып калды.

- Жакшы, айланайын, качан келдиңер эле, көпкө күтүп калган жоксуңарбы? - Умсунай кыз-күйөөсү менен учурашып, үйүн ачып, ичкери киргизди. - Куда-кудагыйлар аман-эсен, күүлүү-күчтүү жүрүшөбү?

- Жакшы эле, сизге салам айтышты, - Азат шыпылдай жооп берип жатты, Сейил дулдуя унчукпай отуруп алды.

- Кызым, сага эмне болду? - Умсунай Сейилге кайрылды.

- Эчтеке, - бурк эте жооп кылды, Азат күнөөлүүдөй башын жерге салды.

- Эмне болду эми, ачык айтпайсыңбы, кызым, Азат капа кылдыбы же дагы бирдеме болдубу?

- Эмне болуш керек эле, качан эле бирдеме болгондо гана келишим керек беле? - Оройлоно ордунан турду. - Мен Азат менен жашабайм дегем качан эле, сен кылдың ушунун баарын, болбосо, ал жерге отурбайт болчумун! - Сейил ыйлап кирди.

- Жашабай жатып сенин азабың өттү, мына төрөгөнү турасың, сен дагы эне болосуң, ошондо түшүнөсүң мени, - Умсунай өз кызына ичинен нааразы болуп: "Экөөңөрдү кандай гана азап менен чоңойттум эле, мээнет тартып, дөөлөтүн көрөөрүмдө жүрөк үшүткөн сөздөрү мага катуу тийчү болду" деп ойлоно түштү.

- Апа, мен Сейилге эч нерсе дебейм, атам менен апам болсо, кызындай эле көрөт, өзү эле жашабайм дейт, эмне кылаарымды да билбей калдым, - деди Азат жер карап күңкүлдөй. - Мейли жашагысы келбесе, биерде кала турсун, ойлонуп көрөөр, - деп ордунан турду.

- Отур, балам, Сейил экөөңөр бүгүн биерде болуп, эртең чогуу кетесиңер! - деди Умсунай өктөм.

- Мен эч жакка кетпейм!

- Кетесиң, болбосо каалаган жагыңа кет, мен сенин күйөөдөн чыкканыңды каалабайм, - деп Умсунай да өз сөзүнө басым жасаганда, Сейил унчукпай калды. Азат да отурду. Умсунай кыз-күйөөсүн коноктоп, тамак жасап, үчөө жай отуруп, тамактанышты да, жатып калды. Сейил апасынын жанында:

- Апа, мен Азатты сүйбөйм, эне деген кызын түшүнөт дейт, сиз мени түшүнбөйсүз. Көңүлүм жок немеге таңуулап жатасыз…

- Кызым, мен жетим өстүм, атаңды мен деле сүйлөшүп же сүйүп тийбедим, жаш тийдим, турмуштун ачуу-таттуусун көрдүм, күйөөнүн жакшы сөзүн укпадым, силер деп жашадым. Азат сенин көзүңдү карап турат, кусуруна калба, ушул бойдон калбайсың, дагы күйөөгө чыгасың, кызым, ал Азаттай болобу-болбойбу ким билет, өкүнүп каласың, "жоо кыядан өткөн соң, кылычыңды ташка чап" деген сөз бар, адашып алган соң өкүнгөндөн пайда чыкпайт, - деди кызын эркелете, чачынан сылап, жүзүнөн өбө.

- Апа-а.

- Кой, балам, жылуу ордуңду суутпа!

Сейил унчукпай калды. Акырын күйөөсү жаткан бөлмөгө кирип кетти. Ошентип, эртеси түшкө жакын кыз-күйөөсүн узатып кайра кирди. "Сүйүү деген кандай нерсе өзү, сүйүүнү билбей өтүп баратам, балакет басып бул сүйүү дегени өрттү кечип, селден кайра тарттырбаган касиети барбы, балким толкундур, кээде түрүлүп келип, салкын абасына адамды сергиткен, толкунуна ороп алып, алда кайда мелмилдеген көлдүн түбүнө карай сүңгүтүп алып кеткен. Мен ошол ооруга чалдыкпаганыма тообо, бирок көңүлүмө жакпаган адам менен болууну да эч качан каалабайм, бул да болсо сүйүү болсо керек. Жакса да, жакпаса да, аял эле болсо, сөз айта берген эркектер толуп жатпайбы" деп өзүнчө ойго батып, терең үшкүрүнүп алды да, базарга жөнөдү. Бардык кезде аны алаксытчу базар болчу. Керээли кечке кыжы-кыйма, ызы-чуу базардын ичинде эл менен аралашып алаксыйт, үйгө келип жалгыз жатып, толгон-токой санаадан башы ооруп чыгат. Кино көрөт, уйкусу качып, көзү илинбейт.

Эми көзү илинип кеткен эле, эшиги тык-тык эткенинен чочуп тура калды: "Марсел келип калдыбы?" деген ойдо, үстүнө халатын жамына чыга калды.

- Ки-им?

- Мен эле, жеңе, айылдан кеч келип калдым, - деди тааныш үн. Умсунай ача коюп, мындайыраак кайнагасынын Калыбектен он жаштай кичүү кайниси Турусбек турганын көрдү.

- Кел-кел, эмнеге мынча кеч? - Умсунай эшикти кең ачып, ичкери киргизди. Бирок негедир сүйүңкүрөбөдү. Себеби ал бойдок болчу, төрт баласы менен аялы кетип калган, көп ичкендиктен үйбүлөсүнөн жат болуп калган эле.

- Шаардамын да, жеңе, аял болсо кеткен, ичпей калдым, жарашайын деп барсам болбой койду, анан кеч чыгып, үйгө жетпей биякка кайрылып калдым.

- Мейли эми, таң атып деле калды, - Умсунай жактырбаса да, бети-колун жууп, чай койду, тамагын ысытты. - Болбой койду дебей кайра-кайра бар, балдарың чоңоюп калбадыбы, өзүңөр жаш эмессиңер, балдардын эртеңкисин ойлогула.

- Атасынын оозун урайын, каадаланып болбойт, балдар өз күнүн өзү көрөт да, мен башка аял алам, - деди Турусбек тамактан ууртап жатып.

- Ой, кудай ай, эми кайдан аял издемек элең, аял киши ошентет, кайра жазылат, сен ичип алып балдардын эмне ичип, эмне кийгенин ойлобосоң, ал эри жок аялдай болуп, өзү багып жатса ачууланат, сени кайра ичип кетеби деп ишенбейт.

- Энесин урайын ошондой катындан, андан көрө сиздей жеңем турганда жерде калбайм, - деп ырсактаганда Умсунайдын жини келип кетти:

- Обуң менен бол, мен сенин оюнчугуң бекенмин, Марсел билип калса, сени жыга чабат, тамагыңды ич дагы, таң атып калды, жолуңа түш!

- Койсоңчу, жеңе, жеңесине шариятта жол бар, эч ким деле каршы болбойт, Марсел чоңойду, түшүнөт баарын.

- Экинчи бул сөзүңдү кулагым укпасын, үйгө келчү болбо, эгер дагы ушундай сүйлөчү болсоң акемдерге барып айтамын, туугандарыңды чогултуп ортого салам, бар эми үйүңө жөнө! - деп өзү туруп алып, аны ачуулуу карады. Турусбек кызаңдай ордунан ыктыта турду.

- Жеңе, бекер кылып жатасың, болбосо мага тийип алсаң болмок, - деди да сыртка карай жөнөдү. Умсунай дарбазадан чыгарып, эшигин бекитти да, кайра кирди. Салынган төшөгүнө кыңкайып жата кетти: "Айтса-айтпаса төгүнбү, канча өмүрүм эркектин жылуу кучагын сагынып жүрүп өттү, мен деле тирүү жанмын, бирок буга эмес, ылайыктуу бирөөгө тийишим керектир. Балдар өз жолу менен кетсе, кокоюп жалгыз калгандан өткөн кордук жоктур, уулум үйлөнсө, келин кайдан, кандай болот, мени менен тургусу келеби же жокпу, эмнеси болсо да, Марсел үйлөнө электе бирөөгө баш кошуп алышым керек" деп ойлонуп жатып, уктап кетти. Күн аркан бою көтөрүлүп калыптыр, туруп шашыла кийинди да, базарга жөнөдү.

- Ой, кандайсың, Умсунай? - деди коңшу орунда отурчу Айсалкын аны көрүп. - Эрте келчү элең, бүгүн уктап калдыңбы?

- Ийи, чарчаган окшойм, жатып калыптырмын.

- Умсунай, мен сага бир сөз айтайын дедим эле.

- Эмне сөз экен?

- Сен жалгыз бойсуң, бир жакшы адам менен тааныштырайын, ал сени сыртыңан көрүп, жактырып калыптыр.

- Айсалкын, балам бойго жетип турат, ал эмне деп ойлойт, эми эрге тием дегеним уят эмеспи.

- Кызык экенсиң, бала өз күнүн өзү көрөт, ушунча багып, бойго жеткирдиң, кызыңды күйөөгө бердиң. Андан көрө өзүңдү да ойлобойсуңбу, ушинтип эле өтүп кетмек белең, "отуз уулум болгуча, осурак чалым болсочу" деп илгеркилер бекер айтыптырбы, ошолор да күйгөнүнөн айткан, баланын бары жакшы, бирок күйөөңдөй болбойт, - деп Айсалкын дагы көп сөздөрдү айтты. Умсунай үндөбөй укту калганын, акыры таанышууга макул болду. Жамалбек мурда кызматтарда иштеп жүрүп, пенсияга чыгып, жумушунан кыскаргандан кийин бош жүрчү.

Умсунайдын бир мүнөз, көп сүйлөбөгөнүн билген Айсалкын атайын эле өзүнүн мындайыраак агалары болгондуктан тааныштырып, эгер туура келип калса, үйлөнүп алсын деп ойлогон эле. Эртеси түштөн кийин экөө товарларын эрте жыйнап, чакан кафеге келип отурушту. Тамак-ашка буйрук берип, күтүп калышканда салабаттуу, тыкан кийинген ак чач адам кирип, аларды көздөй басып келди.

- Саламатсыңарбы?


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика