»нтернет библиотека ∆анызак@басма
—амое дешевое издание книги за счет автора! 

¬атсап: +996777329784
—отка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

 ниги автора јйгүл Ўј–Ў≈Ќ на кыргызском €зыке

∆алгыз бой а€л

”мсунай жашынан эле шаарда өсүп, шаар турмушуна көнгөн. “агасынын колунда чоңойду. Өз ата-энеси болбогондон кийин эркелегенди билбей тартынчаак, корунчаак болуп бойго жетти. јнын багына —оюз да тарап, эл баш аламан болуп, алды-алдынан өз киндигин өзү кескен мезгилде ”мсунай он алтыга чыгып калган эле. “аажеңеси Үрпи€н аны окуудан чыгарып, өзүнөн он жаш улуу  алыбекке берип койду.  алыбек эки жолу түрмөгө отуруп чыккан, жалгыз кемпирдин баласы.  олунда жок, пенси€сы менен күн көргөн бечарага уул-келинин багуу оңойго турбады.  алыбек эч жерге иштеген эмес.  илдеп ун, кант бере баштаганда да, элден аз алышат. ∆аш келинин а€ган Үпөл, төркүндөрүнөн барып буудай, эт-сүт сурамжылап алып келип турчу. јбдан кыйналышты, какаганга муштаган болуп, ”мсунай кош кат болуп калды.  алыбек болсо эчтеке менен иши жок, күндө бекерчи достору менен ичип мас болуп келет.

- ”улум, эми токтолсоң боло, а€лыңдын боюнда бар, эптеп иштеп бакпасаң жашооңор кандай болот, менин өсөөрүм эмес өлөөрүм калды, - деп бир күнү эртең мененки чайда отурганда Үпөл уулуна кайрылды.

- Ёэ, апа, мен эмес диплому барлар ишинен кыскарып жатканда мага ка€ктагы жумуш? - деп ороңдоп койду  алыбек.

- Ёки агаңдын катар өлүп калганына кейийм, алардын балдары андан бетер кыйналышта жашап жатат, иштеп ошолорго деле жардам берсең болбойт беле. ћалды сата берип а€гына чыгып алмак болдук, пенси€м үчөөбүзгө жетпейт, жыл эт-аш көрбөй отуруп, келинди өлтүрүп албагай элек.

- Өлбөйт, эт жебегенде эмнеЕ -  алыбек үңкүйө жер карап күңкүлдөдү. - Ёчтеке болбойт, эт жегиси келсе, тагасына эркелесин!

- јй, балам, аа-ай, кийинкиң кандай болоор экен, үйбүлөнү сыйлай албасаң, бакпасаң анан кантип адам болосуң деги? - деп Үпөл кейип-кепчип отуруп калды. ”мсунай бир күнү коңшусунан карызга ун сурап келип, пирожки жасап, базарга алып чыгып, бат эле сатып келди.  айра камыр жууруп, автобекетке барып кечке сатты. Ѕир аз акчасына ун, май картошка алды да, кайрадан эртеси пирожки сатып, бир аз кеңеле түштү.  елининин тыңдыгына ыраазы болгон эне ага от жагып берип, каралашып кечке жанында.  арызга алган унунан кутулуп, өзүнчө чыга баштады.  алыбек болсо, эчтеке менен иши жок, күндө тоюп келип жатып калат. јл бир күнү ”мсунай от жагып, пирожки бышырып жатса жанына келип:

- —ен эмне элди, эркектерди көргүң келип, а€лдамага барып жүрөсүңбү? - деди.

- Ёмнеге, пирожки сатып жатам.

- ќй, эн-неңди, пирожки сатам деген шылтооңду мен билбейт дейсиңби, эркектерге көрүнүү үчүн чыгып жатасың, экинчи чыкканыңды көрөйүн өлтүрүп салам! - деп басып кетти. ”мсунай ыйлап отуруп калды, аны көргөн Үпөл жанына келип:

- ќшо курусун, акылдуу балдарым өлүп, акылсызы калды, муну мен эми акылына миң айткан менен келтире албайм, кагылайын, кызганып жатканы го, базарга мен алып чыгайын, сен да€рдап эле бер, - деди келинин сооротуп. Ёки келини өз-өзүнчө турчу, эки-үчтөн баласы бар, кичүү келини шаарга иштеп, күндө барып келет. јга кошуп койойун дейт, уулунан коркот. ќшентип үч-төрт күн Үпөл өзү сатып жүрдү.  арыганда кайгыга батып турганы аз келгенсип, баласынын жашоону ойлобогону эненин зээнин кейитти.  ечкисин эптеп картошка кууруса неберелери келип жабылып жеп кетип калышат, ооздоруна тийбей унчукпай кала берет, аз оокаттын берекеси да болбойт эмеспи. Ѕир күнү  алыбек түн бир оокумда келди, эшикти ачып кирип эле а€лын ойготту.

- Ёмне болду? - деди ”мсунай уйкулуу көзүн ушалай.

- Ѕери кел, - деп босогодон аттабай аны чакырды да, кайра чыгып кетти. ”мсунай чыга келип, килейген мүшөктөгү этти көрүп таңгалды.

- Ѕул эмне, кайдан алып келдиң?

- Ёт, көрбөй турасыңбы?

-  а€ктан алып келдиң?

- јны менен ишиң болбосун, эртең муну шаарга базарга алып барып, сатып келесиң, калганын азыр асып кой, эртең мененкиге чейин бышып калсын.

-  антип көтөрүп бармак элем?

- јраба бар, -  алыбек күңкүлдөп койду. ”мсунай андан кийин үндөгөн жок, айтканындай плитага этти асып койду да, жатып алды. ћезгил күз болгондуктан күн салкын эле, эрте туруп камыр жасады, пирожкиге деген картошкасынан кошуп, тамагын да€рдап жатканда, Үпөл туруп:

- Ёэ, айланайын, жаңы шорпонун жыты кайдан чыгып жатат? - деди ”мсунайга карап.

- јпа,  алыбек түндө эт алып келди го?

- Ёмне дейт, деңгене бекен?

- Ѕилбейм.

- —урабайсыңбы, өзү кайда жүрөт?

- ”ктап жатат.

- »йи, - деп койду эне, негедир көңүлү жайлана түшкөн сы€ктанат: "ƒеңгене болсо керек, эми аны төлөгөнгө келгенде кантээр экенбиз, жеп алыш оңо-ой, мейли эмнеси болсо да кыйладан бери эт жебей калдык эле" деп бети-колун жууп келип, дасторконго отурду.  алыбек келип отураары менен:

- јпа, ба€гы кичине араба кайда? - деди Үпөлгө карап.

- Ёмне кыласың?

- ”мсунай базарга барат.

- “амдын үстүндө турат, бу этти деңгенеге алдыңбы?

- ∆ок, таап келип бергенди жей бер да, - деп бурк этип койду  алыбек. ќшол бойдон эч кимиси үндөгөн жок, ”мсунайга бир койдун этин арабага салып берди да, а€лдамага жеткирип коюп, кайра келди, кечке үйдө жаттыЕ

 алыбек тоо этектеп, күндө кечке маал чыгып, жайылып жүргөн койдон колуна тийгенин кармап, караңгылата союп, үйүнө алып келип жүрдү. Үпөл канчалык сураса да айтпайт, бир топ акча жыйналып калганда ”мсунайга айтты:

- —ен эми базарга чык, күндө барып-келип иштесең, эч нерсе болбойт, мен эми экөөңдүн иште деген сөзүңөрдөн кутулдум.

- ќй, бала, ичи чоңоюп калды, кантип соода кылат ы€, сен жардам бер, отуруп туралбай калганда кыйналат, - Үпөл келинине боор тарта сүйлөдү.

- јнда өзүңөр билгиле, менин эт сатканымды көрбөшү керек, жоголгон малдарынын баарын мойнума жүктөсө, соттолуп кетишим мүмкүн, он кой уурдадым, - деп жер карап, үңүрөйдү  алыбек.

-  арангү-үн, эмне дейт кокуй, тынч жүрбөйт экенсиң го деги, анда эт сатпай эле соода кылсын.

- »ши кылса, ошол акчаны иштеткиле.

- Үйдөн чыкпа эми, балакет бас ай, балакет бас, ушундай экенин билгемин, карыганда тынчыраак өлүп, сенден топурак буйруса болот эле го, эки агаңдын балдары деле өп-чап жашап жатышат, ошолорго өбөк-жөлөк болсоң боло, - Үпөл кейип-кепчип отуруп калды.

- Ёмне кыл дейсиңер анан жумуш болбосо, кайда барайын?

- ћейли эми, изи суугуча үйдөн чыкпа, ”мсунай экөөбүз эптеп бир айласын табаарбыз, өлөөрүм калганда, арам эт жедирип, күнөөгө батырдың, балам, - деген эне унчукпай калды.

”мсунай өзү эптеп базарга чыгып, кийим-кече сатканга өттү. —окулуктан келип-кетип иштеп жүрүп, ай-күнү жетип, уул төрөп алды. ƒал ошол күнү дагы  алыбек бир козуну союп, баш-шыйрагын талаага таштап келип, апасына берди. Ёшигинде көк күчүгү менен мышыгынан башка эчтекеси жок болгондуктан коңшусу аны аңдый баштады. Ѕирок иги-жиги билинбей күндөр өтө берди.  алыбек уулунун атын ћарсел коюп, үйүнөн чыкпай калган, эт-ашы түгөнүп, бир күнү түндөсү дагы чыкты. јйылдын четиндеги короосу кенен бир үйдү ар дайым баамдап жүрчү, жазга маал болгондуктан, малы короодо эле жатчу. јл үргөн иттерге колундагы нандан таштап коюп, бир аз үйүр алдырды да, шырп алдырбай короого кирип, ошол эле жерден бир чоң койду кармап, баш-шыйрагын таштап, ичин жарып ичегилерин алып коюп, түн катып жолго түштү.  елээри менен этти бузуп, ашканага туздап илди да, өзү казанга жарым койдун этин салып, плитага от жагып кирди. ќшентип, анда-мында тигил же бул айылдан мал жоголуп, ээлери какшап-каргап кала берчү болду. ”мсунай экинчи кызын төрөдү. Ѕа€гыдан ирденип калышкан, ун-талканы кенен.  ызына —ейил деп ат коюп, эки баласы менен үйдө, ”мсунай базарда. " өнгөн адат калабы, уйга жүгөн салабы" дегендей көптөн бери эч жакка чыкпай калган  алыбек бир күнү а€лынын алып келген бир кил этине алымсынбай үңүрөңдөп кирди:

- ќй, ушу туурамжылап жасаган тамагыңдан күйдүм.

- Ѕолгон соодага бүт эт алып алсам, калган күндү кантебиз, ушуга да шүгүр десең, карандай чай менен отурган жокпуз го? - деди ”мсунай күйөөсүн жактыра бербей.

- Ѕалам топук кылган жакшы, корооңдо коюң болбогондон кийин күнүмдүк оокатты таап жатканга тобоо дечи, - Үпөл ага нааразы боло сүйлөдү.

- ”шу силердики өттү, бирдеме десе эле ба€гыны баштайсыңар, кененирээк эле алып келсең болбойт беле?

-  үндө тапканым эки жүз сомго жетпесе, анан товарым артка кетпейби, ансыз деле алдыга жылбай, артка кетип жатат, кийим-кечени болсо ойлой элекпиз, болгону жеген-ичкенге кетип жатат го?

- Ёмне кылсаңар ошо кылгыла! - деп дулду€ жатып алды. ќшонун эртеси жетимиштеги карыга эки жөжөдөй баланы таштап коюп, ”мсунай кеткенден кийин  алыбек дагы үйдөн чыгып кетти.

”мсунай үйгө келсе, эки баланы караган эне абдан кыйналып калган экен, ысык тамак жасап берип, керээли кечке булганган балдарынын кийим-кечеси менен шымдарын, кайненесинин кирин түн бир оокумга чейин жууду. јл күнү  алыбек келбеди. ∆умушуна эртеси барбады. Ёки күн бою келбеген күйөөсү үчүнчү түнү түн бир оокумда келди. Ёки боо акча алып келди. јл базарда соода кылгандарды аңдып жүрүп, крупный соода кылган бир а€лдын кайда бараарын байкап туруп, ошол күнү күүгүм ченде анын артынан түшкөн. Ёэн бактан өтчү жерге келгенде, артынан келип, келтек менен башка бир коюп жыгып, акчасын алып качкан эле. Ёки-үч күн үйдө жатып, анан ”мсунайды мал базарга жөнөттү, ал барып эки эчки, бир кой алып келди. ќшондон баштап, эшигине мал күткөн болду. Үпөл:

- Ѕалам, арам оокат аш болчу эмес эле, акыры бир күнү чыгып жүрбөсүн? - деди кейий.

- јрам оокат кылып жатканыбызды ким билип коюптур, элдей жашаганга аракет кылсам да жакпаймбы? - деп корс этип койду уулу.

- ”шунуңду токтотсоңчу, балдар эмеле чоңойсо, сенин кылганыңды кылып жүрбөсүн, балага тарби€ берчүдөй ишиң болбосо жашаганың кайсы?

- ћага акыл үйрөтпөгүлөчү, кандай жашашты өзүм да жакшы билем.

- Ётиет бол, балам, андан көрө тоок баксаңар жумурткасы менен эти жегенге жарабайбы?

- Ёми бир уй алам, анан баарын таштайм.

-  ой, балам, мындан ары тынч жүр, кудай деп оокатыңды өткөр, ”мсунайдын тыңдыгынан оокат кылып жатасың.

- ћен эмне келесоо бекенмин? -  алыбек жиндене кетти.

- —ени келесоо дебейм, адатыңды ташта, - деп эне кейип отурганда, улуу келини ¬енера келип калды. -  ел, балам, балдарды ала келдиңби?

-  елдим, апа, үйдө ун жок, эки күндөн бери кыйналдык же соода жасабай, ага да акча керек экен.

- Ёмне кылайын эми, пенси€м өзүбүздөн чыкпайт, ”мсунай базарга чыкпаса, биз да кыйналмакпыз.

- ∆еңе, ун бар алып кетиңиз, - деп ”мсунай абысынына тамак куюп сунду. - Ѕир аз акча берейин манты жасап чыкпайсызбы?

- ∆акшы болот эле же балдардын пособи€сы жок, атасынын айлыгынын жогунан пенси€сы жок, жаман болуп кеттик.

- ќшенткиле, айланайын, ынтымактуу болгула, - деген Үпөл келиндерине карап, ыраазы болуп турду. - “иги јйым кайда жүрөт, алар жакшы эле жүрүшөбү деги, көптөн бери балдар да келбей калды.

- јл соодага көнүп кетти го, балдарын алып, ќш базарына жакын батирге кирип алган, - деп ¬енера жооп бере салды.

- Өз оокаттарын кылса болду, неберелеримди жанымда эле болсо дейм, айла канча? - ќор үшкүрүнүп алды эне. ¬енерага ”мсунай беш жүз сом берип, үйдөн чыгарып, кайра киргенде  алыбек үңүрөйө карады.

- Ёмне акчаң көппү, өзүңдү-өзүң билип калдыңбы?

- Ёмне болду?

- Ёмне болду деп койот, жаны болсо кыймылдасын, балдарын бизге милдет кылабы, берешен болуп кеткенин.

- Ѕалам, алар дагы сенин бир туугандарың, ”мсунайга рахмат, сен үчүн ошого берип жатат, башка бирөөгө бердиби?

- ћенин ашыкча байлыгым болбосо, бир тууганыма эмнени бермек элем, боорукерликтин да чеги болот, келиниң эгер бар болсо, сага да бермек эмес, мен билем го?

-  ой, айланайын, бар болсо, бири-бириңе жардам бергениңер жакшы, алардын атасын да мен төрөгөм, каралдыларым удаа-удаа кете беришти, жок дегенде оорусунун дабасы табылсачы, - Үпөл кейип көз жашын сүртүп алды. Ёч кимиси унчукпай калышты.  алыбекти базарга чык десе ага болбоду, же үй-жайынын тегерегин тазалап, короо-жайын оңдогонго жарабайт, кечке үйдө уктагандан башка пайдасы жок. “амаксыз бир күн да чыдабайт, өзү билип ”мсунай алып келип койгон картошка менен бир аз этин кууруп эле жеп койот. ”мсунай өзү көп сүйлөбөгөн келин, ата-энеси жогунан таажеңесинин үйүнө баргандан коркуп, эптеп балдарын чоңойто берсе, баарын жеңип чыгаарын ойлонот да, кээде көз жашын сыгып алып, өз ишине киришет. Ѕир күнү үйгө келсе,  алыбек үч досу менен арак ичип отуруптур. ”мсунай унчукпай кирип кетээрде бири:

-  аке, а€ш менен тааныштырбайсыңбы? - деп калды кызуу неме мылжы€ күлүп.

- Ёмне силердин а€лыңарды мен тааныштыр деп жатамбы, алдыңардагыны ичкиле да ишке киришели, - деп  алыбек ороңдой жооп бергенде бири:

- “уура, кереги жок, биз  аке менен теңтушпуз, бирге иш жасайлы деп жатабыз, а€лдарды ортого албаш керек, - деп закуска сугунду.

- Ёмнеге, теңтуштар деген бирге а€л-балдары менен тааныш-билиш болушат, керек болсо катышышат, же биз андай достордон эмеспизби? - деп мурункусу эңирейе тизесин та€нды. - ћен ойлоп жүрбөйүнбү биз кан досторбуз деп, канчадан бери таанышпыз. - “аарына кетти.

- Ѕир күн келет, дос, балдар чоңойсо, анан таанышабыз, катышабыз, - деп экөө сүйлөшүп жатты,  алыбек унчуккан жок, ордунан турду да:

-  еттик, - деп жол баштап, короосунан чыга жөнөдү, кайда бараарын өздөрү билбесе, үйбүлөсүнө белгисиз эле. јнын баскан-турганынан түңүлүп калган эне келинине айтпаган менен түнү бою кирпик какпай чыкты: " урган балам ай, эмгек кылганды билбей, оңой оокатка көнүп алып, акыры бир күнү тузакка түшөсүң го, түрмөнү өмүр бою өз үйүңдөй көрүп, жашоонун кызыгын көрбөй өтөсүң го?" деп улам алмак-салмак зырп эткен эмчегин кармап коюп, таң заарда сыртка чыкты. ∆ашы өтүп калганда ансыз дагы уйку качып калат эмеспи. ∆уунуп алып үйгө кирди:

-  удай, сактай гөр, айланайын, жаштык-мастык кылып кетирген күнөөлөрүн кечире көр, - деп күбүрөнүп алды.

- јпа, мен базарга барбай эле койойунбу? - деп ”мсунай кайненесине чай берип отуруп кайрылды.

- Ѕара бер, садага, өзүм эле карай берем, чоңоюп калышпадыбы.

- ћейли анда, эртерээк келем да.

- ќшент, балам, соода кылбасаң балдарың ачка калбайбы? - деп эне улутунуп алды.  елгенине беш жылдай болсо да, өйдө карабаган келинине ыраазы, күйөөсүнө бир ооз: " айда жүрдүң, эмне кылып жүрөсүң, балдарды бакпай жүрө бересиңби?" деп сүйлөп да койбогонуна кээде таң калып кетет. " окус урушуп, баскан-турганын тергеп, а€лдай болуп, ажылдап турса, басканын койот беле?" деп да ойлонот. Ѕирок  алыбегинин сырын билет, бала кезинен сөзгө кулак салбайт, өз билгенин жасайт.  алыбек бир жума жоголуп жүрүп, түн катып келди, жанында  аныбек менен —апар досу бар, көтөрүнгөнүн үйгө киргизди да, ”мсунайды ойготту.

- “ур, куурдак жаса, достор келди.

- Ёртең менен эле жасайынбы?

- јзыр жаса, түн катып ойноп жүрөт дейсиңби, мына сага акча, жарты койдун этин алып келдим.

- јзыр, - ”мсунай аргасыз туруп, колуна берген этти туурап, түн ичинде плитаны сайды да куурдак жасады, алдыларына дасторкон жайып, чайын берди.

- ќй, атта-а,  уке, сен опутный экенсиң эй, биздин балдар да май чайнап оңуп калышты, - деди —апар арак куюп жатып.

-  укем башынан иштин иги-жигин билгизбей жасайт, ушул жортуулубуз жакшы болду, кийинкиде Ќарынга барабыз, күндүзү жайылган койлордон союп алып туруп, бирден жылкыны минип чыгып кетсек, байып эле жатып калабыз да, - деп  аныбек бакылдады.

- Ѕолду, оозуңардан жел чыкпасын, минтип бакылдай берсеңер, бат эле шардана кыласыңар, -  алыбек аларды ты€ сүйлөдү. - јзыр бир көзүң, бир көзүңө жоо, керек болсо, койнуңдагы катының душман болуп чыга келет.

-  акемдин акылы туура, - дешип унчукпай калышты.  өпкө отуруп, арак ичип, мас болуп калганда таң агарып калган, жаткан жерлерине уктап калышты. ”мсунай базарга чыкпай акчаны санаса, он миң экен. "Ѕул акчаны кайдан алып жүрөт, кудай уруп кармалып калса, балдарым менен кантем" деп ойлоп алып келген этти туздап илип, анан балдарынын кийимдерин жууп, күйөөсүнүн ойгонушун күтүп калды. јлар ойгоноору менен  алыбек:

- Ѕирдекең барбы? - деди кабак-кашын тырыштыра.

- “амак да€р.

- Ёң сонун, бизге бир бөтөлкө арак алып келе кал, баш жазып алып, анан өз ишибизди кылалы.

- јракты ичпей койсоңор болбойбу?

-  өп сүйлөбөй, алып кел, - деди эле, ”мсунай унчукпай эшикке чыгып баратканда  алыбек кошо чыгып, - акчаны бекем кат, баарына мал алам, короону оңдоп, адамча жашайбыз.  өрөсүң ошондо мени, сени базарга чыгарбай, үйдө отургузуп багам, - деди.

- ћакул.

- “ез кел, эми бир көздөгөн жерге барып, олжолуу кайтсак, андан кийин эч кайда барбайм, - деп ичкери кирип кетти.

Үчөө бир бөтөлкөнү бөлө тартып алып, анан чыгып кетишти. Үн дебеген ”мсунайды карап, Үпөл наалып кирди:

- џ€, балам, эр дегенди баспа-турба деп айтат а€л деген, сен ооз ачпайсың, жок дегенде ка€кка барасың деп сурап да койбойсуң, өз билгенин ал кылбаганда мен кыламбы, кокуй.

- јпа, жашоону өзү көрүп-билип жатат, мен айтканда балаңыз кеп угабы, же кайра өзүмө муш көтөрөбү, нары жагында болсо, өзү билсе болмок.

- ќшентсе да, а€л тызылдап турса, эркек басканын койот, ушинтип жүрүп башка а€лга кетип калса да, унчукпай кала бересиңби?

- ќй, апа, баары бир эмеспи, андан көрө кылмыштары билинип калбаса болду, билинбей калды деп, күчөтүп жүрүп, жаман жагына ообосо экен.

-  апырай, ошону сен айтпайсыңбы?

- Ѕир-эки жолу айттым, түшүнбөдү эмне кылайын?

-  арангүн ай, эшикке чыгып да, элдин жүзүн кароодон айбыкчу болдум, баарын көрүп-билип тургандай өзүмдү күнөөлөй берем, өлөөрүмдө жамандыгын көрбөсөм экен, тынч гана бейкут жашап калганын көрүп өлсөм кана?

-  ейий бербеңиз, өз пешенесинен көрсүн.

- ќпээй ой, келин, ал эмне дегениң?

- ћен ага тынч жаша, эки балабыз турат, чоңойгончо балдардын камын көрөлү, базарга экөөлөп чыксак, эмгегибиз деле өлтүрбөйт деп эчен айттым, уккусу да келген жок.

- ќшондой, бул бала башынан ошондой, кеп укпайт, өз билгенин жасаган адаты, - деген эне мелтирей отуруп калды.

 алыбек, —апар,  аныбек үчөө тоолуу райондорго жөнөштү, бир мылтыгы бар, кийик уулаган болуп, жайлоого чыгып, эки жакты байкашып, бир топ күн жүрүштү.  үн ысык болгондуктан, күндүзү чөп алачык жасап, кечке жатып, мерчемдүү убакты күтүшүүдө. ќшол күнү төргө бир үйүр жылкыны айдап, жаш жигит келди. јл жылкыны айдап коюп, үчөөнө карай бастырып келди.

- јссалоому јлейкум!

- јл-леки —алам.

-  айдан жүрөсүздөр?

-  ийик уулап жүрөбүз, үкө, анан дагы жайлоонун сонун убагы экен кызыгып, кете албай жатабыз.

- ∆акшы, кийик бул жакта болбойт, мынабы тоонун артына барсаңыздар, андан ары кокту өрдөп барганда,  аначу деген жерде кийиктин мекени бар.

- јзамат, бул жерди жакшы билет окшойсуң?

-  ойон жатагына чейин билем, өзүм ушул жерлик болуп туруп билбесем анан.

- јзамат, мындан ары бара берсек табабызбы?

-  ечке жетип каласыздар, үңкүр бар, ошого коркпой эле түнөй берсеңиздер болот. Ѕирок кечкисин этиет болуңуздар, жез тумшук деген бар дешет, мен көргөн эмесмин, жолуңуздар болсун, - деп атын темине жөнөй берди жигит.

- ќой, бул айтканы чын болсо, жез тумшукка жем болбой бир амалды кылып, эптеп дабан ашып кетип калалы, - деп —апар күлүп калды.

- џрас эле, оокат табабыз деп жүрүп, ээн жерде, ит-кушка жем болбойлу.

-  оркпогула, бүгүн түнү бул жерден чыгып кетебиз, -  алыбек ойлуу экөөнү карады. - Ѕекем болгула, кечке маал акырын бирден жылкыны минип чыгып кетсек, кудайдын бергени, жолдон жолуккан адамга түз-шар жооп бергиле, бир сөзүңөрдөн жаңылсаңар кармалып калабыз.

-  удай сактап,  амбар ата колдосун.

- ”шу жолу аман-эсен өтүп кетсек болду.

- Ѕуйруса көңүл ток, иш жайында болот, мындан ары бул ишти таштап, жай турмуш кечириш керек, мен да тажадым, жаныңды оозуңа тиштеп, катуу чыккан үндөн жүрөк болк этип жүрүп чарчадым, -  алыбек экөөнө маанилүү сөз айтчудай карады. - “илиңерди тишиңерге катып жүрө турган болгула, кокус ичип алганда оозуңардан жел чыкса таарынбагыла.

- ∆ок-жок, жел чыкпайт, балдарыбызды кубантып, акча таап жатып, анан өзүбүздү жары€ кылмак белек.

- Ўаарга баргандан кийин көпкө чейин бири-бирибизди тааныбагандай болуп жүрүшүбүз керек.

Үчөө акырындап сүйлөшүп, чөп алачыкта көпкө жатышты. јла келген тамак-ашы менен бөтөлкөлөрү түгөнгөн.  еч күүгүмдө өйдөлөп барып, коктуда жайылып жүргөн жылкылардан үчөө үчтү жайдак минди да, жөнөп кетишти. “аңга маал Ѕазар- оргондогу мал базарга келип, үрөң-бараңда айткан бааларына берип ийип, изин суутканга жетишишти. Ёлүү миң, элүү беш миңге барчу жылкыларды отуз беш миңден өткөрүп ийип, Ѕишкекти көздөй созушкан үч дос өз-өз үйүнө бөлүнүштү. “үш оой үйүнө келген  алыбекти Үпөл көрүп:

- »йе, айланайын, кайда жүрдүң, катын-бала бар эле дебей жүрө бергениң эмнең? - деди.

- Ёэ, апа, ошолорду багайын деп жүрөм да, - деп апасынын мойнунан кучактап, бетинен өөп койду. - јчка-ток болуп, жөө жалаңдап, тоо аралап жүрүп иштеп келдим, мына отуз миң сом алып келдим, короо-жайды оңдоп, беш-он жандык күтүп алалы, өрдөк-тоок багамын, апа.

-  агылайын десе, ошентип жашооңорду оңдобосоңор болбойт, мен болсо бышкан алмадай болуп, шагыман үзүлүп түшө турган болуп турам, келин болсо кудай момун, уул-кызың чоңоюп баратат, - деп эмшеңдеп, эрээркей кубанычтан көз жашы кылып алды. ”мсунай келгенден кийин колуна акчаны берди.

- Ёми экөөбүз башкача бизнес кылалы, мен оптом картошка алайын, тез-тез өткөрсөк, акчаны акча табат.

- ћакул, ошентпесек болбойт, балдарды апам карай берет, кийин крупный соодага өтүп алабыз ээ? - ”мсунай кубана күйөөсүнө кайрылды. - Үйдү оңдоп алабыз.

- ћенин да ойлогонум ошол, апам дагы карып баратат, - деп кеңешип-таңашып отурушту. ∆ок болсо бере алгыс, бар болсо көрө алгыс туугандары бар,  алыбектин түрмөгө отуруп келгенинен улам жаман көрүшчү.  ез-кез гана жамандык, жакшылыкта каттабаса алыс эле.  алыбек ошол тапканы менен эле тынчып калгысы келбеди, үйүн оңдоп, тоок-үндүк алып келип, он чакты жандык кылып алгандан кийин өзүнчө ойлонуп жатты: "»зи сууду, эми дагы эки жылкынын акчасы болсо, баары ордуна келет эле. Ёми Ќарынга барыш керек, —апарларды ээрчитпей эле койсом бекен, эгер ушул жолу жолум болсо, анда токтотом да тынч жашайм" деп өзүнчө бир ойго токтой албай турду. јнан бир күнү чыгып барып, —адырга жолугуп калды, ал экөө түрмөдө бирге отурган.  алыбек эрте бошонуп, ал калып калып, ошол бойдон жолугуша элек болчу. Ёкөө жолугушканын белгилеп, бир бөтөлкөнү алды да, бак ичине барып көпкө сүйлөшүп отурушту.

-  аке, келгениме эки гана ай болду, жумуш жок, а€лым болсо кетип калыптыр.

- ∆аман болуптур, барып көрбөйт белең анан.

-  елбейт, балдарды төркүнүнө таштап, күйөөгө тийип кетиптир, ушинтип жалгыз калдым.

- Ёч капаланба, —аке, экөөбүз бир иш кылабыз, сен менин айтканымдай болсоң, акчага маарыйсың, жашооң да оңолот, - деп далыга таптай —адырдын көңүлүн көтөрмөк болду.

- ∆ашоом жакшыраар иш болсо, эмнеге айтканыңды кылбайм, өл десең, өлөм да, - деп күлүп калды.

- Ёэ, дос, мен да үйбүлө багам деп ба€гы ишимди уланта коюп жүрөм, анан эмне кылам, жумуш болбосо, элдин көбү шылуундук менен соодага киришти, ал үчүн акча керек экен, анан аргасыз колумдан келгенин жасап жатам.

-  апаланба,  аке, окуган окуусу барлар деле ишсиз калып жатат, ага караганда экөөбүз эмне, тамак таап жешибиз керек да, - деди —адыр досуна. јлар кайра-кайра арак алып келип, ичип отуруп, мас болуп калышты.  алыбек ал күнү үйүнө келбеди, эртеси дагы келген жок. Үч күн ичип жүрүп, акыры мушташып кетип, бирөөнү бөтөлкө менен башка чапкан экен, ал ошол эле жерден өлүп калыптыр, ошентип ал уурулук эмес, киши өлтүргөндүгү үчүн түрмөгө отуруп калды. ƒагы жакшы чогуу ичкендердин ичинен —адырдын тактамасы бир топ жеңилдик берди. Өлгөн адамдын эч кимиси жок, жер төлөөдө жашаган адам болгондуктан гана дагы аны менен бирге жашагандар тастыктап, алты жылга соттолду. Үпөл ыйлап-сыктап кала берди. ”мсунай шымаланып ишке киришти.  үндүзү базарда, кечкисин келип, кир-когун жууп, тамак-ашын жасап кыйналып баратты. Үпөл кайгыдан ооруп калды, эки абысыны келип кабар да албады, өзү жалгыз кээде базарга чыкса, кээде чыкпай калып жүрдү.

- Ѕалам, - деди бир күнү Үпөл ”мсунайга карап, - мени караба, балам, эптеп эки балага карап турам, өлбөйм-этпейм, сен базарыңдан калба, антпесек артка кетип, өзүң кыйналасың, дары-дармекке дагы бир топ кетип жатат.

- јпа, бул акыбалда балдарды карай албайсыз, кудай сактасын, сизди ооруканага алып барайын, болбосо кыйналасыз.

-  ой, айланайын, мен кыйналбайм, кайгынын эле оорусу, эми ойлонбой эле койойун, курган баланы кой деп, сөзгө келтире албадык, кантейин эми, - деп эне жашый түшүп отуруп калды.

- “ил алыңыз, он чакты күн жатсаңыз сакайып кетесиз, врач ошентип айтпадыбы? - ”мсунай кайненесин көндүрүүгө аракеттенди эле ал болбоду. Ёптеп кирип чыгат, дабагер берген дарыларды ичип, дагы балдарды карап жатты. Ѕирок карыган неме акыры төшөк тартып жатып калды, ”мсунай абысынына өзү барды бир күнү. ¬енера  алыбектин соттолгонун билбедиби же атайын билгиси келбедиби барган эмес. ”мсунай аныкына келгенде ал үйүндө болчу.

-  ел, ”мсунай, - деди көрүп эле.

- ∆еңе, келип калдым, үй жакка барбай койдуңар.

- Ѕарганга кол бошобойт, базарга чыгып жатам, эптеп келип эле, кайра эртеңкинин камын көрмөй, анан кантип барам, булар болсо, үйдөн жардам берип, керээли кечке тытынып жатабыз.

- ќоба, антпесе жашоо оңой болбой калбадыбы? - ”мсунай улутуна отура кетти.

- Өзүңөр кандай анан, апам тың элеби, күйөөң иштеп жатабы? - деп ¬енера ага чай куюп жатып кайрылды.

- ”ккан жок белеңиз,  алыбектин он-он беш күн мурун соту болду, апам төшөктө жатат, балдардын бирин жөнөтөсүзбү деп сизге келгем.

- Ёмнеге соттолду?

-  иши өлтүрүптүр, бомждор менен отуруп арак ичет, анан уруша кеткен гоЕ

- ƒегеле ушул күйөөңдүн адам болооруна мурун эле көзүм жетчү эмес, а€гы сай таппай жоголот го дечү элем, дагы жакшы сен ага тийип балалуу кылып, адам кылып койдуң эле, ошол бактысын көтөрө алган эмес экен го? - деди ¬енера ойлуу. - јныңды а€бай жек көрчүмүн, ”мсунай, агасы өлгөндөн бир айга жетпей мага келип алып, "јгасы өлсө, иниси алат жеңесин, кыркынан кийин нике кыйдырам, сен мага тийишиң керек" дегенинен үйдөн кууп чыккам.

- јпам укту беле? - ”мсунай таңгала абысынына карады.

- ќоба, мен айттым, ал эмне кылсын, баласын урушуп, тилдеп үйүнө алып кеткен, менин көп барбаганым ошол, сени алып бергенден кийин гана унчукпай калды, апам байкуш сага сүйлөшүп, эптеп алып бербегенде, аны мен соттотот болчумун, - деди ¬енера.

- Ѕилбейм, менин эки балам турат, ата-энем жогунан жашап калайын деп жүрбөйүнбү, жаман болсо да, балдарымдын атасы да, жеңе.

- “уура, балдарың турганда кайда барат элең, мен сенин көңүлүң, кайненем үчүн Ѕакытбекти жөнөтөйүн.

- –ахмат, жеңе, антпесең мага эле кыйын болду, оорулууну карап, кайра балдар менен, же базарга чыгалбай калдым, - ”мсунай кубана ордунан турду.

-  ыз бала болгондо болмок, эптеп каралашаар.

-  аралашпай анан, ушундай бирөөгө зар болуп отурбайбызбы, менин ћарселим зорго үчкө чыкты болбосо, кол арага жарап калганда, кыйналбайт элем го? - деп он-он эки жашар Ѕакытбекти ээрчитип жолго түштү.

јл келсе, эки баласы эки жерде уктап жатат. Үпөл онтолоп жатыптыр, ”мсунай караса, эти от менен жалын болуп калыптыр, коркуп балдарын төшөккө жаткырды да:

- јпа, мен врач чакырып келейин, сиз Ѕакытбек менен туруп туруңуз, - деди эңкейе.

- —адага болоюн, Ѕакытым келдиби, доктурду жөн кой, жанагы дарыңдан берчи андан көрө, - деди онтолой Үпөл эне.

- јзыр, апа, дары берем, бирок баары бир көрсөтпөсөм болбойт, - ”мсунай кайненесине өнтөлөй дары-дармек ичирип, андан кийин ысык чай берди, эки жагын кымтылап коюп, эки-үч көчө арыда жашаган доктурду чакырып келди.  үн кечтеп бараткан, доктур √ул€ келип, көрүп эле:

- —из ооруканага жатпасаңыз болбойт, өпкөңүзгө суук тийген го, анализдериңизди тапшыргандан кийин такталат, мен азыр укол сайып кетем, эртең барып, ооруканага жатасыз, - деди.

- »йе, айланайын, ушу жашымда, жанымды сактаганча доктуруңа жатпай эле койойунчу, дары ичип эле жашай берейин, - деди алсыз Үпөл.

- ∆о-ок, бир күн үйүңүзгө калууга болбойт, мен сизге направление жазып бердим, туура эле ооруканага жатасыз.

- ќлда-а, кудай ай, үйдөн эле сакайып же ары карап кетсем жакшы эмес беле, эми эчкинин жашындай жашым калганда, этимди тештирип, ооруканага жаткым келбей жатпайбы, кызым.

- јпа, жатып айыгып чыксаңыз жакшы эмеспи, эгер сиз бирдеме болсоңуз эки бала менен мен кантем, сиз бизге абдан керексиз, сакайып кетесиз, - деп жылма€ карады ”мсунай. √ул€ кетип баратып:

- Ётиет кыл, бу кишинин өпкөсүндө бар экен, эртең сөзсүз жаткыр ооруканага, - деди.

- ћакул, эже, өзүм алып барам, сизге рахмат, убара болуп келгениңизге, муну чай ичип коюңуз, - деп чөнтөгүнө эки жүз сом салды.

-  ереги жок, бул менин милдетим эмеспи, оорулууларды көрүп, дартына жараша дары-дармек берүү милдетибиз, - деди да √ул€ чөнтөгүнө колун сала басып кетти.

Ёртеси Үпөлдү ооруканага алып барып жаткызып келди, жаткандан бир жума өтпөй Үпөлдүн кургак учук экени дайын болду, болгондо да ачык түрү. ћуну уккан ¬енера Ѕакытбекти келип алып кетип калды. ќшентип, эки баласы менен абдан кыйналды. Ѕирок карды ток, кийими бүтүн, болгону бекер отуруп, болгон акчасын жок кылып алуудан коркуп жатты, кайненесинин дары-дармегине кетет. Үпөл оңолуунун ордуна алы-шайы кетип, начарлап баратты.  алыбекке кээде жолугушууга чакырганда, бара албай калчу болду. јлты ай дегенде барды, эки баласын алып алган.

- јпам катуу ооруп жатат, - деди ”мсунай ага.

- јпам менин эле азабымдан ооруп жатат, жакшылап кара, ”мсунай, эптеп бошонуп чыксам силер айткандай болом, - деп  алыбек башын жерге сала күңгүрөндү.

- ∆акшылап карап жаткамын, азыр абалы өтө оор, кургак учук экен, балдарга жугуп калышы мүмкүн экен, жакында үйгө алып келсем, сага келе албайм.

- јпамды карасаң болду, менин денсоолугум жакшы эмеспи, бошонгуча чыдайм, балдарды чоңойто бер, кыйналсаң да чыда, - деп балдарын алмак-салмак өөп, коштошту  алыбек.

”мсунай уул-кызын жетелеп, андан чыгып үйүнө келсе, коңшулары менен абысындары кайдан жайдан пайда болуп калыптыр. ќшентип, Үпөл да бул жарыкчылыктын тартуулаган энчисинен тойгондой сунала өз сапарын улап, тиги дүйнөгө узаган экен. Өлгөндүн жазасы көмгөн деп, тирүүсүндө кабар албаган төркүндөрү менен туугандары чогулуп келип, акыркы сапарга узатышты.  алыбек апасына топурак сала албады. ”мсунай ушинтип, эки баласы менен жалгыз калды. Ѕалдары өтө жаш. јбысындары ага балдарын жөнөтпөй койду. “агасына барды эле, балдарын карап бермек болду. Ѕирок бир ай чыдады да, ”мсунай: "ћен көргөн күндү балдарыма көргөзгөнүм болбойт, мен го жетим болдум, кой, балдарым өз жанымда болсун" деген ойдо кайра алып келип алды. Ёптеп күн өткөрүп,  алыбек келгенче чыдамак болду.  оңшусуна дайындап коюп, бир маал базарга пирожки алып чыгып турду. ќшентип арадан беш жыл өтүп кетти,  алыбектин келээрине аз калган эле, уулу чоңоюп, экинчи класс болуп калган.  алыбектин өлгөнү жөнүндө кабар алды.  өрсө ал баргандан эле бирөө менен мамилеси жаман болуп, кийин экөө мушташа кетип,  алыбекти лом менен чаап коюптур. ќшентип ”мсунай биротоло жалгыз калды. ћарселди окууга жөнөтпөй, кызы экөөнү үйгө коюп, базарга чыгып алды.  үндөр өтө берди. ”ул-кызы күн өткөн сайын чоңоюп баратты. ќшол эле айылда бир адам бар эле, өзү алтымыштардагы неме. јл ”мсунайды көрсө эле ар нерсени шылтоолоп сөз айтып калчу болду. Ёч нерсеге көңүл бурбай жалаң оокатым өтүп, балдарымды тарби€лап өстүрүп алсам дегенде эки көзү төрт болгон келин анын сөзүн уккусу келбеди. јндан башка деле бойдок эркектер жүдөтүп жаткан. Өзүн эркекмин деген эркектерден боюн ала качып, убакыт созулуп бир топ жыл өттү, кызы он алтыга чыгып калды. —ейил узун бойлуу, кара көз кыз, бат эле көзгө көрүнүп, мектепти бүтүп-бүтө электе ала качып кетишти. ћарсел апасына жардам берип, тапканын алып келип колуна салат. ”мсунай көбүнчө үйдө жалгыз калат, уулу жумуш иштеп, кээде гана үйдө болбосо, көбүнчө талаада. Ѕир жолу кечке маал базардан келе жатса јжыбек алдынан чыгып калды.

- ќй, келинчек кандай, жакшы жүрөсүңбү? - деди ал кыйды көз карашын агытып, ”мсунайга кол суна.

-  удайга шүгүр, - ”мсунай кол бербей өтүп кетмек болгондо билектен алды.

- ”шинтип жүрүп, жашоодон арманда өтүп кетесиң го, тил алсаңчы, менин сага көзүм түшүп жүргөнүн өзүң билесиң да.

- “амашаны башка бирөөгө айтыңыз, мен сиздин теңиңиз эмесмин, жашыңызды билбейсизби? - јчуулана ага кайрылды ”мсунай. - ”€т деген барбы деги?

- ∆үрөк жаш да, ”мсунай, чынында а€лымдын оорусуна байланыштуу жарай албай калганы мени келин-кесекке сүйлөөгө түрткү болуп отурат, анан эркек киши кантип чыдамак эле? - јжыбек калп күлүмүш болду.

- ј€лыңыз менен да, өзүңүз менен да ишим жок, барыңыз, экинчи жолумдан чыкчу болбоңуз! - деди да колун кага жөнөгөндө:

- ј€л менен эркектин бир гана жыргалы бар, кудайдын берген энчисинен кур калбасаң болмок, макул дагы ойлонуп көрөөрсүң! - деп кала берди.

- “о-оба, ушундай дагы адам болот экен да, улуу баласындай болуп турган мага, кайсы бети менен сүйлөйт деги? - ”мсунай сүйлөнө үйүнө кирди. јл келсе, үйүндө —ейил күйөөсү јзат экөө күтүп жаткан экен. Ёне эмеспи, кызынын күйөөсүн теңсинбей жүргөнүн байкачу, бүгүн дагы экөө акыйлашып турган экен.

- јпа, кандай жүрөсүз? - деп јзат сылык-сыпаа учурашып калды.

- ∆акшы, айланайын, качан келдиңер эле, көпкө күтүп калган жоксуңарбы? - ”мсунай кыз-күйөөсү менен учурашып, үйүн ачып, ичкери киргизди. -  уда-кудагыйлар аман-эсен, күүлүү-күчтүү жүрүшөбү?

- ∆акшы эле, сизге салам айтышты, - јзат шыпылдай жооп берип жатты, —ейил дулду€ унчукпай отуруп алды.

-  ызым, сага эмне болду? - ”мсунай —ейилге кайрылды.

- Ёчтеке, - бурк эте жооп кылды, јзат күнөөлүүдөй башын жерге салды.

- Ёмне болду эми, ачык айтпайсыңбы, кызым, јзат капа кылдыбы же дагы бирдеме болдубу?

- Ёмне болуш керек эле, качан эле бирдеме болгондо гана келишим керек беле? - ќройлоно ордунан турду. - ћен јзат менен жашабайм дегем качан эле, сен кылдың ушунун баарын, болбосо, ал жерге отурбайт болчумун! - —ейил ыйлап кирди.

- ∆ашабай жатып сенин азабың өттү, мына төрөгөнү турасың, сен дагы эне болосуң, ошондо түшүнөсүң мени, - ”мсунай өз кызына ичинен нааразы болуп: "Ёкөөңөрдү кандай гана азап менен чоңойттум эле, мээнет тартып, дөөлөтүн көрөөрүмдө жүрөк үшүткөн сөздөрү мага катуу тийчү болду" деп ойлоно түштү.

- јпа, мен —ейилге эч нерсе дебейм, атам менен апам болсо, кызындай эле көрөт, өзү эле жашабайм дейт, эмне кылаарымды да билбей калдым, - деди јзат жер карап күңкүлдөй. - ћейли жашагысы келбесе, биерде кала турсун, ойлонуп көрөөр, - деп ордунан турду.

- ќтур, балам, —ейил экөөңөр бүгүн биерде болуп, эртең чогуу кетесиңер! - деди ”мсунай өктөм.

- ћен эч жакка кетпейм!

-  етесиң, болбосо каалаган жагыңа кет, мен сенин күйөөдөн чыкканыңды каалабайм, - деп ”мсунай да өз сөзүнө басым жасаганда, —ейил унчукпай калды. јзат да отурду. ”мсунай кыз-күйөөсүн коноктоп, тамак жасап, үчөө жай отуруп, тамактанышты да, жатып калды. —ейил апасынын жанында:

- јпа, мен јзатты сүйбөйм, эне деген кызын түшүнөт дейт, сиз мени түшүнбөйсүз.  өңүлүм жок немеге таңуулап жатасызЕ

-  ызым, мен жетим өстүм, атаңды мен деле сүйлөшүп же сүйүп тийбедим, жаш тийдим, турмуштун ачуу-таттуусун көрдүм, күйөөнүн жакшы сөзүн укпадым, силер деп жашадым. јзат сенин көзүңдү карап турат, кусуруна калба, ушул бойдон калбайсың, дагы күйөөгө чыгасың, кызым, ал јзаттай болобу-болбойбу ким билет, өкүнүп каласың, "жоо кы€дан өткөн соң, кылычыңды ташка чап" деген сөз бар, адашып алган соң өкүнгөндөн пайда чыкпайт, - деди кызын эркелете, чачынан сылап, жүзүнөн өбө.

- јпа-а.

-  ой, балам, жылуу ордуңду суутпа!

—ейил унчукпай калды. јкырын күйөөсү жаткан бөлмөгө кирип кетти. ќшентип, эртеси түшкө жакын кыз-күйөөсүн узатып кайра кирди. "—үйүү деген кандай нерсе өзү, сүйүүнү билбей өтүп баратам, балакет басып бул сүйүү дегени өрттү кечип, селден кайра тарттырбаган касиети барбы, балким толкундур, кээде түрүлүп келип, салкын абасына адамды сергиткен, толкунуна ороп алып, алда кайда мелмилдеген көлдүн түбүнө карай сүңгүтүп алып кеткен. ћен ошол ооруга чалдыкпаганыма тообо, бирок көңүлүмө жакпаган адам менен болууну да эч качан каалабайм, бул да болсо сүйүү болсо керек. ∆акса да, жакпаса да, а€л эле болсо, сөз айта берген эркектер толуп жатпайбы" деп өзүнчө ойго батып, терең үшкүрүнүп алды да, базарга жөнөдү. Ѕардык кезде аны алаксытчу базар болчу.  ерээли кечке кыжы-кыйма, ызы-чуу базардын ичинде эл менен аралашып алаксыйт, үйгө келип жалгыз жатып, толгон-токой санаадан башы ооруп чыгат.  ино көрөт, уйкусу качып, көзү илинбейт.

Ёми көзү илинип кеткен эле, эшиги тык-тык эткенинен чочуп тура калды: "ћарсел келип калдыбы?" деген ойдо, үстүнө халатын жамына чыга калды.

-  и-им?

- ћен эле, жеңе, айылдан кеч келип калдым, - деди тааныш үн. ”мсунай ача коюп, мындайыраак кайнагасынын  алыбектен он жаштай кичүү кайниси “урусбек турганын көрдү.

-  ел-кел, эмнеге мынча кеч? - ”мсунай эшикти кең ачып, ичкери киргизди. Ѕирок негедир сүйүңкүрөбөдү. —ебеби ал бойдок болчу, төрт баласы менен а€лы кетип калган, көп ичкендиктен үйбүлөсүнөн жат болуп калган эле.

- Ўаардамын да, жеңе, а€л болсо кеткен, ичпей калдым, жарашайын деп барсам болбой койду, анан кеч чыгып, үйгө жетпей би€кка кайрылып калдым.

- ћейли эми, таң атып деле калды, - ”мсунай жактырбаса да, бети-колун жууп, чай койду, тамагын ысытты. - Ѕолбой койду дебей кайра-кайра бар, балдарың чоңоюп калбадыбы, өзүңөр жаш эмессиңер, балдардын эртеңкисин ойлогула.

- јтасынын оозун урайын, каадаланып болбойт, балдар өз күнүн өзү көрөт да, мен башка а€л алам, - деди “урусбек тамактан ууртап жатып.

- ќй, кудай ай, эми кайдан а€л издемек элең, а€л киши ошентет, кайра жазылат, сен ичип алып балдардын эмне ичип, эмне кийгенин ойлобосоң, ал эри жок а€лдай болуп, өзү багып жатса ачууланат, сени кайра ичип кетеби деп ишенбейт.

- Ёнесин урайын ошондой катындан, андан көрө сиздей жеңем турганда жерде калбайм, - деп ырсактаганда ”мсунайдын жини келип кетти:

- ќбуң менен бол, мен сенин оюнчугуң бекенмин, ћарсел билип калса, сени жыга чабат, тамагыңды ич дагы, таң атып калды, жолуңа түш!

-  ойсоңчу, жеңе, жеңесине шари€тта жол бар, эч ким деле каршы болбойт, ћарсел чоңойду, түшүнөт баарын.

- Ёкинчи бул сөзүңдү кулагым укпасын, үйгө келчү болбо, эгер дагы ушундай сүйлөчү болсоң акемдерге барып айтамын, туугандарыңды чогултуп ортого салам, бар эми үйүңө жөнө! - деп өзү туруп алып, аны ачуулуу карады. “урусбек кызаңдай ордунан ыктыта турду.

- ∆еңе, бекер кылып жатасың, болбосо мага тийип алсаң болмок, - деди да сыртка карай жөнөдү. ”мсунай дарбазадан чыгарып, эшигин бекитти да, кайра кирди. —алынган төшөгүнө кыңкайып жата кетти: "јйтса-айтпаса төгүнбү, канча өмүрүм эркектин жылуу кучагын сагынып жүрүп өттү, мен деле тирүү жанмын, бирок буга эмес, ылайыктуу бирөөгө тийишим керектир. Ѕалдар өз жолу менен кетсе, кокоюп жалгыз калгандан өткөн кордук жоктур, уулум үйлөнсө, келин кайдан, кандай болот, мени менен тургусу келеби же жокпу, эмнеси болсо да, ћарсел үйлөнө электе бирөөгө баш кошуп алышым керек" деп ойлонуп жатып, уктап кетти.  үн аркан бою көтөрүлүп калыптыр, туруп шашыла кийинди да, базарга жөнөдү.

- ќй, кандайсың, ”мсунай? - деди коңшу орунда отурчу јйсалкын аны көрүп. - Ёрте келчү элең, бүгүн уктап калдыңбы?

- »йи, чарчаган окшойм, жатып калыптырмын.

- ”мсунай, мен сага бир сөз айтайын дедим эле.

- Ёмне сөз экен?

- —ен жалгыз бойсуң, бир жакшы адам менен тааныштырайын, ал сени сыртыңан көрүп, жактырып калыптыр.

- јйсалкын, балам бойго жетип турат, ал эмне деп ойлойт, эми эрге тием дегеним у€т эмеспи.

-  ызык экенсиң, бала өз күнүн өзү көрөт, ушунча багып, бойго жеткирдиң, кызыңды күйөөгө бердиң. јндан көрө өзүңдү да ойлобойсуңбу, ушинтип эле өтүп кетмек белең, "отуз уулум болгуча, осурак чалым болсочу" деп илгеркилер бекер айтыптырбы, ошолор да күйгөнүнөн айткан, баланын бары жакшы, бирок күйөөңдөй болбойт, - деп јйсалкын дагы көп сөздөрдү айтты. ”мсунай үндөбөй укту калганын, акыры таанышууга макул болду. ∆амалбек мурда кызматтарда иштеп жүрүп, пенси€га чыгып, жумушунан кыскаргандан кийин бош жүрчү.

”мсунайдын бир мүнөз, көп сүйлөбөгөнүн билген јйсалкын атайын эле өзүнүн мындайыраак агалары болгондуктан тааныштырып, эгер туура келип калса, үйлөнүп алсын деп ойлогон эле. Ёртеси түштөн кийин экөө товарларын эрте жыйнап, чакан кафеге келип отурушту. “амак-ашка буйрук берип, күтүп калышканда салабаттуу, тыкан кийинген ак чач адам кирип, аларды көздөй басып келди.

- —аламатсыңарбы?


“олук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



пїњ –Ш–Ј–і–∞–љ–Є–µ –Ї–љ–Є–≥–Є –Ј–∞ —Б—З–µ—В –∞–≤—В–Њ—А–∞
–µ–Љ–µ–є–ї:janyzak@mail.ru
+996777329784
–Р–ї–≥–∞–љ –Љ–∞—В–µ—А–Є–∞–ї–≥–∞ —И–Є–ї—В–µ–Љ–µ –±–µ—А–Єң–Є–Ј!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
–°—Б—Л–ї–Ї–Є –љ–∞ –≤–Ј—П—В—Л–µ —Б—В–∞—В—М–Є –Њ–±—П–Ј–∞—В–µ–ї—М–љ—Л!
–ѓ–љ–і–µ–Ї—Б.–Ь–µ—В—А–Є–Ї–∞