Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Кыздын бактысы

Кулубек көп кызматтарда иштеди, балдарынын энесин сүйбөсө дагы ызаттап турат. Беш баласы чоңоюп-чочоюп, өз-өзүнчө болуп кеткенден кийин Сейилкан оорукчан болуп калды. Кулубек ушул мезгилде гана эт-бетинен түшүп, чын жүрөктөн сүйгөн биринчи аялын эстеди…

Азада жалгыз кыз эле, апасы көзүнө карап, эмне десе аткарып көндүрүп койгондуктан, өзүн-өзү билип, өтүгүн төргө илген чалпоолук жайы бар. Өз билгенин койо бербеген өжөр. Кулубек аны окууга тапшырып жатканда бир көрүп эле сүйүп калган. Көздөрү ботонукундай жайнап, кирпиги төгүлүп, эки бети анардай кыпкызыл, ууртундагы уячасы өзүнө жарашып, көргөн жанды суктандырган кызды бир көргөндө эле артынан түштү. Бирок Азада ага көңүл бурбады. Ата-энесин үйүнө жөнөтүп, кайра-кайра сүйүүсүн билдирип жүрүп, акыры максатына жетти. Сүйүү дегенди сезе элек ойноок кыз ошентип келинчек болду, Кулубек экөө дароо эле шаарга батирге бөлүнүштү. Үй-бүлөлүү болгондон кийин тиричиликтин машакаты башталды, баягы апасы жасап жүрүп жумушка анча көнбөгөн Азада:

- Апама барып келейинчи, - деди бир күнү.

- Эмнеге?

- Мен кир жууй албайм, апамды шаарга алып келиш керек.

- Ой кокуй десе, кир жууганды өзүм эле үйрөтөм.

- Койчу, мен барып келишим керек. - Үңүрөйүп тултуя жер карады.

- Андан көрө сагындым деп ачык эле айтпайсыңбы? - Кулубек Азаданы имере кучактап өөп койду.

- Сабактан эки күнгө уруксат алайын…

- Мейли өзүң бил, жаным.

- Эртең барсам кайра бат эле келип калам, - деген Азада мисирейип отуруп калды. Анын баягы бажырайган көздөрүндө негедир өкүнүч бардай, капаска түшкөн куштай үрпөйүп өзүнөн-өзү жүдөп бараткан. Кулубек өзүнчө кыжаалат боло: "Демек сүйбөгөнгө сүйкөнбө деген ырас экен да, бул мени сүйбөйт тура, болбосо мындай болмок эмес", - деп, келинчегинин жүзүнө тигиле карады.

- Азада, бир сөз сурасам болобу? - деди анан.

- Сурай бер.

- Мага турмушка чыкканыңа өкүнүп жүрөсүңбү?

- Эмнеге?

- Мен сенин жамалыңдын жайнап гана турушун каалайм, жадыраган көздөрүңдөн күлкү көргүм келет. Мен сени кандай сүйсөм сен дагы менин жанымда бактылуу болушуңду элестетем, бирок андай эмес. Сенин көз карашың жүрөгүмө капыстан атылган жаанын огу сымал зырп-зырп эттирчү болчу…

- Андай эмес…

- Жо-ок, жооп берчи, өкүнүп жүрөсүңбү?

- Жо-ок дейм. - Азада ордунан туруп кетмек болгондо эри колунан кармап калды.

- Азада, менин азизим, чыныңды айтчы, абада эркин учкан кушту капаска салып алгандай жүрөгүм кысылып кетчү болду. Сүйгөн адамыма жеттим деп кубанганым менен өзүмдү бактылуу сезе албай калдым, көз карашың, мамилең муздак…

- Мен сени сүйгөн, сүйбөгөнүмдү билбейм, Кулубек, кыскасы өз максатыңа жеттиң, жаныңдамын го, дагы башка эмне керек айтчы?! - Азаданын көз чанагына жаш толуп Кулубекти карады. - Айтсаң, мындан башка дагы эмне керек эле, койнуңдамын, жаныңдамын, сен бактылуу болбогондо ким бактылуу?

- Макул, жаным, капаланба, бара-бара көнүшүп кетебиз, сен жанымда болгонуң үчүн гана өзүмдү бактылуумун деп эсептейм, кечир, алтыным, убакыт бар дагы. - Кулубек улутуна отуруп калды. Азада эч нерсе дебеди, кечкиге тамак жасай турган убакыт келсе да козголбоду. Кулубек өзү туруп барып бирдеме жасамак болду. Азада үндөбөй карап турду. "Каап, апам жасап жатканда неге үйрөнүп албадым экен, эмне болот, жасай албайм деп кантип айтам?", - деп уялды. Кулубек үн дебей жасап алып келди. "Убакыттын өтүшү менен көнүшүп кетет, кайда бармак эле, сүйүүмө жооп алам, сүйдүрүп алам", - деп ойлонду өзүнчө. Эртең менен эрте сабакка чогуу жөнөшөт да, эки бөлүнүп кетишет. Азада менен чогуу окуган Азат деген жигит бар эле, ал бир мүнөз жигит. Экөө чогуу отургандыктан, мамилеси жакшы, негедир Азада ага күндөн-күнгө тартылып баратканын сезбеди. Үйүнө келгенден кийин дагы аны ойлоно берчү болду. Өзүн-өзү кармап: "Мен күйөөлүү аял болсом, ал мени карамак беле, кой андан көрө", - деп ойлонуп Кулубек келгенче тамак жасаганды үйрөнмөк болду. От жагып тамакка киришти. Адегенде этти салып, анан бир баштан калганын салып атып мискейдин четине колун күйгүзүп алды. Колун үйлөп ачышканына чыдабай бирдеме сыйпаганча тамагы күйүп кетти. Ошентип эмне кылаарын билбей аргасы кетип турганда Кулубек келип калды:

- Эмне болду?

- Тамак жасайын дегем.

- Ой кокуй күн десе, койо турбайт белең, же кардың ачтыбы? - Кулубек күлө бетинен өпмөк болгондо жүзүн үйрүй ары бурулуп кетти:

- Эмне шылдыңдайсың?

- Шылдыңдаганым жок. - Кулубек томсоро түштү, - Тентегим десе, кайненемдин эркеси, сени шылдыңдап эмне, башым экөө беле?

- Колум күйүп калды.

- Кел картошка кесип баса койолу, - деп Кулубек картошканы жука кесип, колуна басты. - Жалакай экенсиң го, ушуга да ыйлактайсыңбы?

- Ачышып жатсачы…

- Эчтеке болбойт, ушинтип бышасың, этият болбойт белең.

- Мен жооп алып келдим.

- Качан жөнөйсүң?

- Азыр.

- Чогуу барып келели…

- Өзүм эле барам.

- Азада, сен төркүлөй элексиң, апамдар капа болушпасын, салт деген бар да?

- Барып келем, алар билбейт.

- Өзүң бил.

- А сен айтпа.

- Болуптур айтпайм, - Кулубек жылмая келинчегине караган бойдон туруп барып, тамакты өзү бышыра баштады. Азада тултуюп отурганда кайненеси Шааркан кирип келди. Кулубек колундагы кашыкты койо салып кызарып кетти:

- Кел, апа.

- Келдим, балам.

- Атамдар жакшы жатабы?

- Жакшы, баары жакшы, силерден кабар алайын деп эле келип калдым, кыйналган жоксуңарбы, балам? - Шааркан Азадага карады. - Экөөң тең окусаңар, кыйынчылык болбой койбойт.

- Кыйналган деле жокпуз. - Кулубек апасынын жанына отура кетти, Азада аргасыз тамагын караганы чыкты.

- Ээ, балам, бу өзүң тамак жасаганың эмнең? - деди Шааркан келини чыгып кеткенде. - Аа-а, балам, сулуу катын алам деп өзүң казан кармап калгансың го?

- Жок, апа, Азада колун күйгүзүп алды, анан аралаштырып койойун дегем. - Кулубек актана кетти.

- Ээ, балам, эмитен сырыңды алдырба, аял деген жаман калк болот, жакшыга да, жаманга да чыдайт, көндүрүп алсаң кийин сөзүң суу кечпей калат.

- Азада андай эмес, апа, бири-бирибизге жардамдашпасак болмок беле.

- Кой, балам, эркектин эркектей эле болгону жакшы, өзүң болбой алып алдың. Болбосо жакшы кызды чоттоп жүрдүк эле, мейли эми жакшы жашап кетсең болду…

Аңгыча Азада дасторкон жайып, чай алып келди. Шааркан келининин түрүн карап отурду. "Мисирейген желмогуз, ушул жүзү менен уулумду азгырып алды да, сумсайып бир жылмайып койбойт, чиркин, уулумду теңине албай жүргөн жокпу?", - деп унчукпай алдыга келген тамактан алып, уулун карады.

- Апа, бир аз күйүп кетиптир…

- Минтип тамак ичкениңер болбойт, даамы кантет, ботом.

- Бүгүнкү тамак ушундай болуп калды, кечириңиз, апа, - Азада уяла карады.

- Кой, муну төгүп эле койгула, тигинде жаңы союлган козунун эти бар, ошондон асып кой, - деди Шааркан. Кулубек этти даярдап бергенден кийин Азада мискейге челкилдете суу куюп, эптеп отко койду да, Кулубекти карады. Ал акырын чыгып:

- Эмне болду? - деди шыбырай.

- Тузду канча салаарымды билбейм…

- Жинди, - Кулубек келинчегин мурдунан чымчый аш кашык менен туздан сузуп салып коюп, үйгө кирди. Шааркан уулунукунда эки-үч күн туруп, анан кетти. Азада андан тартынып, апасына бара албай калды.

Бир күнү Кулубек аялын күтүп отуруп уктап калды. Азада сабагына кеткен бойдон келе элек. Ойгонсо күүгүм болуп калган экен, сыртка чыкты, эки жакты карады, аялынан дайын жок. Тээ түнкү он бирлерде сыртка машина токтогонунан чыга калып, Азаданын үнүн эшитти:

- Жакшы баргыла, рахмат жеткирип койгонуңарга.

- Жакшы кал, эртеңге чейин! - деп, машина ордунан козголду.

- Азада, келдиңби?

- Ооба, - деп Азада ичкери кирди. - Эмне, келбейт дедиң беле?

- Жо-ок, кабатыр болдум…

- Кабатыр болгудай жаш кыз белем, бир курсташыбыздын туулган күнү экен, барбайм деп айталбадым.

- Макул, макул эми, - Кулубек келинчегин кучактамак болду эле, ал ары басып кетти:

- Чарчадым.

- А мен сени сагындым…

- Койчу.

- Эмнеге, ысыгыбыз али тарай элек, бир ай гана өттү, оюма койсо эч жакка жибербей күнү-түнү кучактап жатмакмын, - деп Кулубек болбой эле кучактап жүзүнөн, алкымынан аймалап кирди. - Өз аялымды кандай эркелетем өзүм билем да, бир аз көрбөсөм сагынып кетем, сен мени ойлойсуңбу?

- Жо-ок. - Күйөөсүнөн боюн ала кача көкүрөгүнөн түрттү. - Чарчадым, эс алайынчы.

- Менин сенден кумарым таркабай жатпайбы?

- Өпкөнүң жакпайт.

- Эмнеге?

- Ушинтип эле…

- Сен мени сүйбөйсүңбү?

- Балким.

- Сүйдүрөм сени, сүйгөндө да кандай сүйөсүң, ошондо билесиң, алтышкам! - Аялын белинен имере кучактап төшөккө жыгылды. - Кел менин кучагымда эс алчы, мени бакытка бөлөп, рахат тартуулачы, эркем…

- Болдучу, жүдөп кеттим. - Азада күйөөсүн болбой эле түртүп, ары карап кетти.

- Ушунчалык эле жек көрөсүңбү?

- Жо-ок, чарчадым деп жатам го?

- Чарчаган болсоң макул, - деген Кулубек чалкасынан түшүп жатып калды. Азада көзүн жумуп алып, Азатты ойлонду: "Эмнеге бул менин жолумдан чыга калды, бир аз жүргөндө Азат менен жакшы болуп кетмекмин. Мен аны сүйөм, ал мени курсташ катары гана көрөт, эмне кылышым керек?", - деп, уйкусу качса да козголо албай жата берди. Кокус кыймылдаса эле Кулубек аны кучактап, өпкүлөп жүдөтчүдөй. Экөө ошол түнү эки жакты караган бойдон укташты. Кулубек: "Бул мени сүйбөсө, жалынып-жалбарып канчага жашашым мүмкүн, канчага чыдай алам, мага түбөлүк жар болуп береби?", - деген ойлор менен алыша уйкусу келбей ооналактап жатты. Анын тынчы кетип ары-бери оодарылып жатканын Азада билип-туюп турса да былк этпей жата берди. Бул түн экөөнө тең жагымсыз болду, бирок акырындап аралары алыстап баратканын сезишпеди. Эртеси Азада сабакта отуруп Азатты жал-жал карай берди, сабакка көңүл бурган жок, анын өзүн карап жатканын сезген Азат сабак бүткөндө жандай чыгып баратып:

- Азада, Азат, кандай уйкаш аттар, бирок ортобуз алыс, - деп колунан кармап күлүп койду.

- Жаңылыштык дүйнөдө болуп турчу нерсе…

- Сен күйөөңө сүйүп тийдиңби?

- Жок, анын ата-энеси куда түшүп алып берип койгон.

- Сенчи, сен аны сүйчү белең?

- Жок-жок, мен каршы болгом, бирок Кулубек артыман түшүп алды, кыскасы биз бир үй-бүлөбүз.

- Өкүнүчтүү.

- Эмнеси?..

- Бири-бирин сүйбөй жашоо…

- Ал мени сүйөт, балким, мен дагы сүйүп кетээрмин.

- Өзүңдү өзүң алдаба!

- Ал эмне дегениң?

- Ошо, сенин көздөрүң айтып турат.

- Андай болушу мүмкүн эмес.

Азат Азаданы колунан ала бак аралап басып баратты, негедир ушул кезде Азаданын жүрөгү кабынан чыга жаздачудай түрсүл какты.

- Азада.

- Ийи.

- Чын эле сен аны сүйбөйсүңбү?

- Эмнеге антип сурадың?

- Уккум келет.

- Чынында сүйбөйм, башка дүйнөдө жүргөнсүйм, ал мени сүйөөрүн айтып күндө жалдырайт…

- Ошондой де…

- Ошондой, Азат, жашоо ошонусу менен кызык болсо керек ээ?

- Адам чечкиндүү болушу керек.

- Эмнеге минтип жатасың?

- Сени күйөөңдөн башка дагы бирөөнүн сүйөөрүн билсең жакшы болмок.

- Ким?

- Мен сени жаңы келгенде эле сүйгөм, сага айтканча күйөөгө тийип кетпедиңби…

- Ишенбейм, анда биз жаңы таанышканбыз…

- Ошон үчүн сени алдырып ийдим да, - Экөө тал түбүндө кол кармашып көпкө отурушту. Азаданын саамайы болоор-болбос желге сеңселип жүзүн жабат. Азаттын сөзү түгөнөөр эмес. Анын сүйлөгөн сөздөрүнүн бирин укса, бирин укпай жүрөгү элеп-желеп боло: "Мен сени сүйөм, Азат, тагдырыма таарынам, эми сага мен тең эмесмин. Алган күндө дагы бир күнү айтылып калаар, андан көрө сүйүүбүз таза бойдон жүрөгүбүздө сакталып калсын. Сенин мени сүйөм деген сөзүңдү укканым үчүн бактылуумун", - деп толкундангандан көзүнө жаш кылгыра сүйлөөгө кудурети жетпей турду.

- Азат.

- Оов.

- Эми кеч, мен келинмин, бирөөнүн жарымын, сен жаш жигитсиң, алдыда дагы далай күндөр бар, пешенеңе дагы бирөөнү жазгандыр. - Азада жашка муунуп ушуну айтууга араң жарады.

- Азада, сен антпе, мен сага сүйүүмдү билдиргенче бирөө илип кеткен, али убакыт бар, кел сен экөөбүз бир жакка качып кетебиз.

- Жок, Азат, болбойт. - Азада колун тартып алды. - Биздин тагдырыбыз эки башка, биз буга көнүшүбүз керек…

- Макул, дагы ойлон, - деп колдон ала берээрде ары жактан Кулубектин карааны көрүндү. Аны байкаган экөө эки жакка бөлүнө беришти.

- Азада, кеттикпи? - Кулубек өзүн кармай ушинтти.

- Аа-а, кеттик. - Азада тайсалдай күйөөсүн көздөй басты.

- Сен кечиккениңден келгем.

- Мен азыр жөнөгөнү жаткам, сабак боюнча сүйлөшүп жаттык эле…

- Мейли, иши кылса окууңда жаман нерсе жокпу?

- Жок, баары жайында, - Азада көздөрүн ала качып жер карай басты.

- Алтышка, бүгүндөн ары сабактан чыгып эле сага келем, чогуу кетебиз, - деп колтукташа кетип бараткан жаш жубайларды Азат узата карап кала берди. Кулубек бир топ узагандан кийин артын караса Азат дагы эле карап туруптур. Колун булгалап коюп, келинчеги менен тамашалаша басып кетти. Азада ызаланып ыйлагысы келип, Кулубектин сөздөрү кулагына кирбей эмелеки Азаттын сөздөрүн эстеп керең адамдай дулдуюп кете берди. Үйүнө келгенден кийин да унчукпады, Кулубек Азаданын каш-кабагын байкап, ичтен тына тим болду. Ошентип жашоо өтө берди. Ошондон кийин тыныгуу маалында Азада Азат экөө аудиториядан чыкпай сүйлөшүп отура беришет, сүйүү жөнүндө сүйлөшпөгөн сөздөрү калган жок. Ал күнү дагы экөө китепканага бирге барышты.

- Азада, - деди Азат келинди жандай.

- Эмне болду?

- Сенин күйөөңдү жек көрүп баратам.

- Эмнеге?

- Сүйбөгөнүңө карабай зордоп алып алганы үчүн.

- Мен жаштык кылдым.

- Чечкиндүү болушуң керек эле.

- Эми баары өттү, Азат, сен өзүңдү сүйчү кыздарды изде, кыз деген толтура.

- Жок, антип мени алыстатпа, - Алар ошентип сүйлөшүп отурганда Кулубек келип, Азаданы таппай калды. Аудиториянын ичи-сыртын карап, анан китепканага жөнөдү. Эми кире бергенде Азат менен Азада чыгып келатып, Кулубек менен беттеше түштү.

- Азада, эмне кылып жүрөсүң?

- Окуп.

- Өзүң келе албайсыңбы? - Бир Азатты, бир Азаданы карап, саал кызаңдай түштү.

- Эмне болду?

- Сен кимсиң? - Кулубек Азатка суроо узатты.

- Мен Азатмын.

- Күйөөсү бар экенин билесиңби?

- Билем.

- Билсең эмнеге көлөкөсүндөй ээрчип жүрөсүң?

- Кулубек, эмне болуп атасың, чогуу даярдандык, эмнеси бар экен? - Азада ачуусу келип тиртеңдей түшкөн күйөөсүн колунан силкти. - Мен өзүм деле барам үйгө, сен кайтарып жүрө бермек белең?

- Бас кеттик. - Кулубек келинчегин колдон ала дегдеңдете сүйрөп жөнөдү.

- Болду эми, жай басчы!

- Кеттик деп жатам!

- Койо бер колумду! - Азада жиндене колун булкуп тартып алды. - Сабакка келбей коюшум керекпи?

- Сени ким келбе деп жатат, бүгүндөн ары китепканага экөөбүз келебиз, мени күтүп турасың, уктуңбу?

- Күтө албайм, теңтуштарымдан бөлгүң келсе каалаганыңды кыл! - деп Азада туруп алды, Азат ары басып кеткен эле.

- Койчу эми, таарынбачы, жаным, өз аялымды башкадан кызганам да, - деп Кулубек жоошуй түштү. - Жүрү эми үйгө кирели.

- Азыр…

- Кечирип кой, жаным, кызганчаактыгымды мойнума алам, анткени сени өзгөчө сүйөм, бирөөгө колуңду карматкым келбейт, - деп Кулубек Азаданын таарынычын жаза албай көпкө убараланды. Азада ошол эле жерден жашагысы келбесин айтып кетип калгысы келген менен өзүн-өзү кармады. Экөө ээрчише үйгө келгенден кийин да көпкө унчугушпай өз-өздөрүнчө үңкүйүп жүрө беришти. Кулубек Азаданы кечирим сурайт деген ойдо болду, бирок ал тултуюп жатып алды. Кеч киргенде ордунан турган Азада кийинип бир жакка бармак болгондо Кулубек:

- Кайда? - деди олурая.

- Кыздар менен жолугушуум бар.

- Эртең сабакка барганда жолугасың.

- Азыр барышым керек, курбумдун туулган күнү.

- Белегин эртең берип койосуң, сен күйөөсү бар аялсың, өзүңдү-өзүң билип басып кеткениң кантип болсун?

- Мен сени уккум келбейт, башымды байлап алдың беле?

- Күйөөңмүн!

- Мен эркин адаммын, эмитен көз каранды болгум келбейт!

- Азада, токто деп жатам!

- Токтото албайсың. - Азада булкуна чыгып кетмек болгондо Кулубек кармап калды.

- Эмнеге, мен сага киммин?

- Эч ким, сен мага эч ким эмессиң, уктуңбу?

- Мына сага! - Кулубек ачуусу менен жаакка чаап жибергенде ал бетин басып ыйлап отуруп калды. - Отур азыр, сени апаңа өзүм алып барып берем, - деп колунан кармап төргө өткөрдү. - Мен сени акыры көнөт, баары орду-ордуна келет деп жүрсө өзүңдү ким деп ойлоп жүрөсүң, күйөөсүн сүйбөгөн-тоотпогон аял өз жазасын алат, болбосо эрсиз калат!

- Эрсиз жүргөнүм жакшы болчу, сен мени макулдугумсуз алдың, койо бер мени, кетем үйүмө! - Азада ыйлап эшикти көздөй жулунганда Кулубек кайра кармап калды.

- Сени апаңдын колуна өзүм тапшырып келем, азыр кеч болуп калды, тынч отур, - деп Кулубек аны чыгарбай койду.

- Кеч болсо боло берсин, такси менен кетип калам, койо бер мени, эми бул жерде бир күн дагы туралбайм.

- Чыда, таң атсын, - деп болбой койгондо Азада ыйлап отуруп калды. Ошол күндүн эртеси таң атаары менен энеси Кайрынса келип калды. Кулубек кайненесин жакшы кабыл алды. Азаданын түрүн көргөн эне кыз-күйөөсүн алмак-салмак карап тим болду, аны сезген Кулубек чыгып кетти.

- Кызым, кабагыңа кар жаап капа болгон түрүң бар го? - деди күйөө баласы чыгаары менен.

- Эчтеке болгон жок, - деп бурк этти Азада.

- Жо-ок, кызым, сенин сырыңды мен гана билем, эмне тамак жасагандан кыйналдыңбы, кир жуугандан тажадыңбы?

- Жок дейм.

- "Ооруну жашырсаң өлүм ашкере" деген, кызым, менден эч нерсе жашырба, бир нерсеге капасың. - Эне кызына үйрүлүп түшө көкүлүнөн сылап өөп койду. - Күйөөнүн түйшүгүнө, ыдыгына чыдаш дагы оор, өзүңө тыкан болушуң керек. Бир үйдүн түйшүгү сени кыйнаган го, баягы эркеликти ташташың керек, кызым…

- Эмнеге мени тажагансып күйөөгө бердиң, ошондо эле айтпадым беле, сүйбөм-тийбейм деп, - Азада апасына атырыла өңгүрөп ыйлап кирди. - Сен кылдың, тийбейт болчумун!

- Ок, кантет бу кыз, эрге тийбегенде эмне кылат элең, тектүү жердин баласы экен, ата-энеси жаман эмес, ушу өзүңдөн кетип жаткан болбосун?

- Ооба, баарына мен күнөөлүүмүн, кетем сени менен, бул жерде кала албайм!

- Кызым, чалпоолугуңду, өжөрлүгүңдү карматып калыпсың, менин сенден башка бул жашоодо эч кимим жок, сени бактылуу гана болсун деп тилек кылам, бир акындын жазганы эсимде, - эне Азаданы ойлуу карады.

- Бакытты баалабагын бакыт менен.

Тамакты даамдабагын кашык менен

Эгерде бакыт сага өзү келсе.

Эсирбей кармана бил акыл менен, - деген экен. Сен өзүңдүн бактылуу экениңди сезбей турасың, адам баарынан жаңылып, кемчилиги оңолбой турган болуп өзгөргөндө гана өкүнөт, кайгырып өзүн-өзү жектейт, бирок ордуна келбейт, - деди апасы аста гана.

- Эмне кылышым керек, ушинтип жашай беремби?

- Кулубек бирдеме дедиби, жаман айттыбы? - Кайрынса кызын суроолуу карады.

- Жок!

- Анда эмне, окууң тоскоол болуп жатабы?

- Жок.

- Себеби жок болсо анда эмнеге жашагың келбейт?

- Сүйбөйм, көргүм да келбейт!

- Эсиңе тутуп ал, кызым, мен сенин энеңмин, мээримимди жалгыз сага төгүп, оюң менен болуп чоңойттум. Ошол эле учурда менин катаалдык жайым да бар, эгер кетем десең мени эстебе, кайда барсаң ошол жакка бар, менин эшигимди аттап барчу болбо!

- Апа…

- Болду, айтканым айткан, мени энем деп сыйласаң жылуу ордуңдан козголбо. Мен сенин жакшы жашап жатканыңды көрүп көзүм кубансын, көкүрөгүм-көөдөнүм согуудан калгыча көөнүм тына турган болоюн деп келгемин. Сенин мындай акылсыз сөзүңдү угам деп келген эмесмин! - деди да, Кайрынса сыртты көздөй жөнөдү. Кулубек үйдү айлана басып кетип, арытан келгендей түр көрсөтө алдынан чыкты:

- Апа, кайда жөнөдүңүз?

- Мен кеттим, балам, Азаданын оозунан жакшы сөз, жүзүнөн жылмаю, күлкү көрмөйүн кайрылып келбейм, - деп короодон чыгып кетти.

- Апа-а! - деп Азада артынан чыга калып, кыйкырды эле токтогон жок. Кулубек ооз ачып сүйлөгөнгө жарабай делдейип карап кала берди. Азада шолоктоп ыйлап жатты. Көптөн кийин гана эри аны үйгө колтуктап алып кирип:

- Сабактан кечиктик, жуун кеттик, - деп өзү да кийине баштады. Азада ооз ачпады, бир чекитти тиктеп отура берди. Ал күнү экөө тең сабагына барган жок. Керээли кечке турбай чүмкөнүп жатып алып, ыйлай берди. Кулубек кайненесинин кайратына таң калып турду, ал баарын уккан. Ошондон кийин Азада бир аз оңолуп калды. Сабагынан эрте келип, тамак-ашын жасаганга көнүп, үй ишин өзү кылат. Бирок Азат анын жанынан чыкпай дептерине кат жазып салып коюп, кээде атайын эле тийишип, сүйүүсүн арнап тынчын алып, көлөкөдөй ээрчип алды. Азада ага карабай өзүн зордоп, апасын таарынтып алганына жүрөгү ооруп жүрдү. Бир күнү паркта келатса алдынан Азат тосуп чыкты:

- Азада, сүйлөшүп алалычы.

- Эмнени, биздин ортобузда сөз болушу мүмкүн эмес.

- Өзүңдү зордоп жатасың, сүйбөгөн адам менен өмүр бою минтип жашай албайсың. Кел отурчу, сүйлөшөлү.

- Менин сага айтаар сөзүм жок.

- Бар.

- Жок деп жатам, жолумду тоспо!

- Мен сени сүйөм.

- Жок, менин күйөөм бар, азгырбачы, Азат.

- Азгырбайм, сен дагы мени сүйөөрүңдү билем.

- Жалган!

- Чын.

- Жалган.

- Азада, сен мойнуңа алышың керек, Кулубектен кет. Сен аны менен бактылуу боло албайсың.

- Ал менин ишим, менин тагдырым, сага тиешеси жок! - Азада басып кетмек болду эле, Азат аны билектен алды.

- Ишен мага, Азада!

- Ишенбейм, сен кимсиң мага, менин күйөөм менен кандай ишиң бар? Бул Кулубек экөөбүздүн турмушубуз, биздин тагдырыбыз.

- Мен көздөрүңдөн көрүп турам, сен бактылуу эмессиң.

- Бактылуумун.

- Калп, өзүңдү алдап жашай албайсың.

- Жолумду тоспо!

- Сен меники гана болушуң керек.

- Андай эмес, мени жолумдан адаштырба.

- Мени түшүнчү, Азада, ал сенин сулуулугуңа гана азгырылып жүрөт, сүйбөйт сени.

- Ишиң болбосун.

- Мен сенин капаланып жүргөнүңдү көргүм келбейт.

- Мен бактылуумун, сен мени көрө албай турмушумду бузгуң келип жатат. - Азада көздөрүнөн жаш мончоктой бак ичинде кулачын кере тегеренип каткыра баштады. - Мен кандай гана бактылуумун, а сен көрө албай жатасың, мени бактысыз кылгың барбы, Азат? Мен аябай бактылуумун!

- Азада! - Азат аны кучактап алды. - Көрдүңбү, сен өзүңдү зордоп айтып жатасың. Алтургай ызалуусуң, минтип канчага чейин чыдайсың? - Эки карыдан ала булкулдатып ийди. Азада мас болгон эмедей каткыра берди:

- Жо-ок, Азат, мен аяба-ай бактылуумун. Кулубек мени кандай сүйөөрүн сезбейсиң, билгиң да келбейт. Мен дагы аны сүйгүм келет, ал мени сүйгөндөй сүйсөм дейм.

- Болду, сүйлөй бербе, элдер карап жатат. - Азат Азаданы бооруна бекем кысып алып, чачтарынан сылады.

- Койо берчи, Азат, мени өз жашоомо койо берчи. Минтип кыйнабачы, никелүү эрим бар, сен менден алыс болчу. - Азатты өзүнөн алыстата түрттү. - Мен эч кимди сүйбөйм, күйөөмдү гана сүйүшүм керек!

- Азада, мейли койо берейин, бирок мен сенин көздөрүңдөн бакытты көрсөм баарына кайылмын. Сенден алыс жүрсөм да сенин бактылуу күлкүңдү уккум келет, ошондо гана мен өзүмдү бактылуудай сезем, - деп кучагынан чыгарбай улам өзүнө тартып, бооруна кыса берди. Көптөн кийин гана Азада Азаттын төшүнө башын жөлөп алып, буркурап ыйлап кирди. - Болду эми ыйлабачы, көкүрөгүңдө бир айтылбаган арманың бугуп жатканын сезип туруп чыдай албай баратам, Азада. Бактылуу адам андай көрүнбөйт, көздөрүндө күлкү, жүзүндө жылмаю болот, жаңы көргөнүмдө сен башкача жан болчусуң, азыр андай эмессиң.

- Эмне кылышым керек? - деди Азада улутуна.

- Өзүңдү кыйнаба, ачык айт да, андан кет.

- Кетиреби?

- Кетирбесе өзүм сүйлөшөм.

- Эмнени сүйлөшмөксүң? - деген Кулубектин үнү чыкканда экөө тең үн чыккан жакка жалт карай бири-биринен бөлүнүп туруп калышты. - Сен, жигит, жолумдан мындай учурда чыкпашың керек эле. Менин аялымды азгырганга кантип дитиң барды? - Кулубек аларга жакын басып келди. - Азада, кетесиңби же муну менен каласыңбы?

- Сени сүйбөсө, капаска салган көгүчкөндөй кылып канчага кармайсың? - деди Азат ага тиреле.

- Сенин ишиң болбосун, бул менин аялым, адегенде өзүң бир көгүчкөндү кармап көрчү, колуңдан келээр бекен? - Мазактай күлдү Кулубек. - Бирөөнүн аялына көз арткыча башка жактан изде керектүүңдү!

- Мени Азададан сен ажыраткансың.

- Ушул чынбы? - Кулубек Азаданы карыдан кармай өзүнө каратты, ал көздөрүнүн жашын куюлта үнсүз жалдырап турганда Азат:

- Аны опузалабай, менден сура, алсыз аялды коркутуп, өмүр бою алып жүрө албайсың!

- Мен сенден сураганым жок, ушул чынбы деп жатам!

- Ооба, чын, ушул эле керекпи сага, мен үйгө барбайм, кете бер өзүң! - деди Азада.

- Азырынча менин никелүү аялымсың, үйгө барып чечебиз, - деп колдон алганда Азат Азаданы өзүнө тартты:

- Кое бер, барбайм дегенин уккан жоксуңбу?

- Сен кимсиң? - Кулубек жини келип, Азатты муштумун түйө бир урду эле, ал дагы шилтеп калды. Экөө мушташып киргенде Азада:

- Жарда-ам, жардамга келгиле! - деп кыйкырып ортого түштү. Кулубек ачуусу менен ары түртүп ийгенде, тайсалдап барып, чоң түп талга тийип жерге кулады. Азат жетип аны өйдө кылайын деп эңкейгенде Кулубек бир тепти:

- Бирөөнүн аялына тийишкен кандай болот экен? - деп тепкилеп жатканда эс алып жүргөндөрдүн баары жетип келип, Азаданы тегеректей үйүлүп калышты. Ошондо бир жигит:

- Уятыңар барбы, тигил кыз аз кечиксеңер өлүп калышы мүмкүн, тезинен ооруканага жеткириш керек, - дегенде гана экөө тең топтошкон элди жирей кан-сөлү жок бозоруп, кыймылсыз жаткан Азаданы көрүп коркуп кетишти. Азатка жеткирбей Кулубек аялын көтөрүп алып, таксиге жөнөдү. Азада ошол бойдон түн бир оокумда эсине келди. Жанында Кулубек отурган, аны көрүп жүзүн буруп кетти.

- Азада, жаным, кечир мени, мен сени кызганып кеттим, - деп Кулубек колунан кармамак болгондо ал колун тартып алды. Азат коридордо отурган, Азаданын эсине келгенин врачтан угуп кирип келди.

- Азада, кандай сезип калдың өзүңдү?

- Жакшы-ы, - деп аны көргөндө болоор болбос жылмайды.

- Баары жакшы болот, эч ойлонбо, врач менен сүйлөштүм, эч коркунуч жок деди.

- Сен кимсиң, бирөөнүн аялы менен кандай ишиң бар, ыя? - Кулубек тиртеңдеп ордунан тура калды.

- Бүгүндөн баштап ал сенин аялың эмес! - деди Азат да ага тирелише. Ошол маалда сестра кирди:

- Оорулууга тынчтык керек, эми кете берсеңер болот, азыр капельница алат.

- Жетишпегенин айтыңыз, чоң кыз, өзүм алып келем, - деп Кулубек сестрага караганда ал жылмая:

- Баары бар, бул жигит төлөп койду, - деди.

- Эмне-е, менин аялым үчүн төлөгүдөй сен кимсиң?

- Кулубек, - деди ошондо гана Азада. - Ушул жерде да урушкуң барбы, болду эми, мага келгениңди кой.

- Азада, ал эмне дегениң, керек болсо мен сенин жаныңда болом, өзүм карайм, сен мени кечирчи.

- Бар, Кулубек, мен эс алышым керек, башым ооруп кетти.

- Мейли эс ал анда, мен сыртта болом, - Кулубек Азатка кайрылды. - А сенин төлөгөн акчаңды берем, бара берсең болот.

- Азат! - деп Азаданын үнү чыкканда экөө тең аны карап калышты. - Азат, сен жанымда бол, а сен Кулубек кете бер! - деди да, ары карап жатып алды. Кулубек эмне дээрин билбей Азатты жек көрө карап алып, чыгып кетти. Ошол бойдон келбеди, намыстанды. Азат күндө жанында, чыгаар күнү Азада Азатка да билгизбеди, анткени ага врачтар кош бойлуу экенин айткан. "Экөөнө тең билгизбей апамдыкына кетип калам" деген чечимге келип, өзү чыгып кетти. Азат анын айылын да, ата-энесинин атын да сураган эмес. Келип палатадан таппай калган соң Кулубек алып кеткен тура деп аргасыз калып калды. Кайрынса кызынын өңүн көрүп чочуп кетти. Эч нерсе сурабады, катуу айтып таштап келгенине өкүндү ичинен. Кез-кез башым дей коюп жүрүп, акыры Азада кыз төрөдү. Кулубек келген да жок, ошондон баштап башынын оорусу күчөп, врачтарга көрүнсө жүлүндө сары суу бар экен дешти, эки жолу суу алгандан кийин жакшы болгонсуп калган. Кызы алты айга карап калган, өзүнө окшогон кызын аябай жакшы көрчү. Атын Кайрынса өзү Насият койгон. Алты айга толо элек кызын таштап түндө көз жумуптур, Кайрынса кызы ыйлап жатканынан алардын жаткан бөлмөсүнө кирсе кызына аябай жандалбас кылса керек, чачтары жайылып, эки колу менен башын кармаган бойдон кете бериптир. Ошентип кара чечекейинен айрылып, андан калган Насиятты медер тутуп жашап калды. Насият башы оор кыз болду, Кайрынсанын айтканын илгиртпей жасайт, сабакты да жакшы окуйт. Заман оорлоп баратканда жалгыз уюн сатып, Насиятты үч жылдык окууга окутуп койгон. Сүрөттөгү көчүрмөсү сымал кудум эле апасынын өзү болуп баратты. Эненин жүрөгү миң ирет зыркырап небересине көрсөтпөй ыйлап алат да, барына тобо кылып отуруп калат. Насияттын колун сурап, өз айылынан далай жуучу келди. Аларга Кайрынса:

- Кой, кызым жаш, өзү каалаганына чыксын, - деп таптакыр болбой койду. Ала качмак болгондорго да чыгарбай жүрүп, кийин шаарга жөнөтүүгө ниеттене, - Кызым, сага бир айтаар аманатым бар, сенин атаң шаарда, чоң болуп иштейт. Мен картайдым, кокус көзүм өтүп кетсе жалгыз томсоруп каласың, атаңды издеп тапканга аракет кыл, - деди эле, Насият:

- Кереги эмне, апа, убагында апамды кадыр кылбаса, - деп койду акырын.

- Жо-ок, кызым, бир туугандарың болсо жалгыздыгың билинбей калат, атасынын аты Жоробек, апасынын аты Шааркан, издеп тап.

- Апа, мага капа болбочу, эгер мен күйөөгө чыгып калсам ушул үйдө болом, сизди өзүм карайм, - Насият таенесин кучактап өөп койду.

- Ботом, күч күйөө болмок беле? - Эне небересин күлүмсүрөй карады.

- Мени сүйсө баарына даяр болот да.

- Садага болоюн десе, сүйүүң менен куруп калгыр, апаң да сүйбөй тийдим деп жүрүп баса берген.

- Анда атамда күнөө жок экен да?

- Ким билет, башым деп бир илдетке чалдыгып келди. - Эне кызынын келгендеги түрүн көз алдына келтирди. Ал Азаданын ооруканадан келгенин билген эмес, өзү да айткан эмес, ошондуктан эч нерсе деп айталбады.

- Апа, атамдын фамилиясы ким?

- Ким билет, атасынын атын эле билем, Жоробекович болушу мүмкүн, - деди Кайрынса ойлуу.

- Кайда иштегенин билбейсиз…

- Жо-ок, кызым, элден эле угам. Ата-энеси деле жакшы кишилер эле, Азадага бата кылганы да келишкен жок, балким Кулубек жибербей койгондур.

- Эмнеге, апа?

- Билсем канна, кызым, эчтекесин билбейм.

- Анда мен аны табам дагы чындыкты билем, - деди Насият таенесинин тизесине башын койо. - Апам жөнүндө сөзсүз билишим керек.

- Каралдым десе, жакшы жүр, кызым, өзүңө сак бол. Менин айтайын дегеним качандыр бир кезде көзүм өтүп кетсе төркүнсүз калба, дүнүйөдө ишенээри, таянаар таянчыгы жок калган жаман. Кайгырсаң көңүл көтөрөөрүң жок арман кылып жүрбө, эмдигиче Кулубектин деле бала-чакасы чоңоюп калгандыр…

- Алардын мага кереги жок, апам эмнеге андан кеткенин билсем болду, - деп, Кайрынса менен коштошкон кыз таксиге түшүп жөнөп кетти. Кайрынса алтымыштарга чыгып калган кайраттуу аял, небересин узатып ичкери кирди да: "Аттиң, жалгызымдан жалгыз медерим калды эле, өмүрүн узун кыл, жараткан, багын ач, кичинекейимди томсорто көрбө. Өйдөдө өбөк, ылдыйда жөлөк болчу адамдарын табууга жардам бер", - деп, кызынын сүрөтүн карап көпкө телмирип тура берди…

Кулубек бул кезде беш баланын бакыйган атасына айланган. Бир кездеги жоопсуз, кадырсыз калган сүйүүсүн кээде эстегенде Азаданы жек көрүп кетет. Каратып туруп Азатты жактап, өзүн кетүүгө мажбур кылганы, анын жалындаган сүйүүсүн суу сепкендей өчүргөн. Азададан чыгып, ата-энесине барып эле алар айтып жүргөн кызга үйлөнөөрүн билдиргенде кечиктирбей үйлөнтүп коюшкан. Сейилкан акыл-эстүү аял болду, балдарына мээримин төгүп, күйөөсүн сыйлап турат. Эң улуусу Нуртилек Насияттан бир жаш гана кичүү. Мектепти бүтүрүп, чоң окуу жайга тапшырып жатат. Насият шаарга келип, атасын издеген менен таба албасын билди да эптеп окууга тапшырды. Ага кызыкпаган мугалимдер жок эмес, жалдырама тийгенсип көздөрүн албай: "Тобоо, ушундай да сулуу кыз болот экен ээ, кандай гана адамдын энчисине тийээр экен", - деп, купуя бири-биринен кызганып алышат. Насият бир мүнөз, башы оор болгондуктан өзү теңдүүлөр менен дагы анча мамиле жасабайт. Окуусун бүтүп иштеп да калды, аңгыча арадан беш жыл өтүп кетти. Бир күнү ал көчөдөн жакшы айлыгы бар катчылык жумуштун жарнамасын окуп, барып көрмөк болду. Бул Кулубектин жарнамасы эле, жеке ишкерлик менен шугулданган ал өзүнө катчы издеп жаткан эле. Сейилкан ооруп калып, эң кичүү кызынын багуусунда. Эки уулун удаа үйлөнтүп, бөлүп койгон. Нуртилек өзүнүн жардамчысы болчу. Андан кийинки кызы турмушка чыгып, бир кызы менен бир уулу үйүндө. Алар да өз-өзүнчө окууда окушат. Сейилкан бир күнү Кулубекти чакырып алды да:

- Кулубек, мен болсо минтип калдым, сен ылайыктуу аялга баш кошуп ал. Сага жакшы зайып керек, мен сени карай албай калдым, - деди.

- Сейил, сен эмне деп жатасың, мен эми аялды эмне кылам, балдар укса эмне дейт?

- Балдардан кам санаба, сен ушу балдар үчүн жасап жатасың, жакында Актилекти да үйлөнтсөк, Айзирек эле калат. Кимбилет менен Нуртилек болсо адам болуп калышты, Айзиректи күйөөгө берсек менин көөнүм тынып, өлсөм да санаасыз өлөөрмүн…

- Койсоңчу, Секен, сен андай дебе. Касиет эми гана балалуу болду, неберелерибизди жаныңа алып мени күтүп турасың, кемпир, жаман ойлобо, - деди Кулубек чын дилинен. Бирок Сейилкан күйөөсүнүн ойноок экенин башында эле билчү, үйдүн аялы болуп, бактысына ыраазы экенин туюп үндөгөн да эмес.

- Жо-ок, Куке, сен антпе, сага сөзсүз бир аял керек, кир-когуңду жууп, жумуштан келгениңде астыңа тамагын койот. Эгер ооруп калбаганымда сени башкага ыраа көрмөк белем? - деп көзүнүн жашы жаагынан ылдый куюлуп, жаздыкка сиңип жатты.

- Сен сакайып кетесиң, Секен, кайрадан ооруканага алып барайынбы? Дагы текшертип, эгер кааласаң чет өлкөгө алып барайын, - деп Кулубек аялын колунан кармап, көз жашын аарчыды.

- Жо-ок, кайдан сакаймак элем, өзүң деле билип турасың…

- Дагы бир аракет кылып көрөлү, тил алсаңчы.

- Болбойт, андан көрө мени жакшылап ук, Актилекти тез арада үйлөнт. Айзиректи болсо келип аткан жуучулардын бирине узат. - Сейилкан улутунуп алды. - Аттиң, ушулардын жакшылыгында бутум менен басып, балдарымдын бактылуу жүзүн көрө албаганым арман. Ошентсе да үйлөнгөнүн көрүп, жүрөгүм кубанычтан жарылса да кайылмын.

- Сен көп сүйлөп ийдиң, Секен, эс ал, мен жумушка кеттим, Актилек менен болсо өзүм бүгүн сүйлөшөм, - деп Кулубек аялынын кан-сөлү жок, бет сөөктөрү оркойгон боппоз жүзүн кароодон тайсалдай эңкейип, эки бетинен өөп, эки жагын кымтылап, бөлмөдөн чыгып кетти. Сейилкан ички органдарында жара бар экенин билип, текшерилип эки жылдай ооруканада жатып жүрдү. Кийин врачтар анын жарааты ракка айланып кеткенин айтып, ооруканадан чыгарып коюшкан. Ушуларды ойлонуп кабинетине суз келди Кулубек. Ал келгенде Насият кабылдамада күтүп турган, аны бир карап алып эле жүрөгү болк этип алды. "Бул кайдагы кыз, кимди күтүп турат болду экен?", - деп токтой калганда уулу Нуртилек:

- Ата, сизге келиптир, жарнама боюнча, - деди алдынан чыга калып.

- Аа-а, - деп оозуна сөз кирбей кабинетин ачып кирип баратып, - Кириңиз, - деди. - Колуңдан эмне келет?

- Баары келет, агай, окууну бүткөмүн, башка жумушум деле бар, бирок маянасы азыраак, ошондуктан жарнаманы окуп, дарек боюнча келгем.

- Жакшы, жакшы-ы. - Кулубек кызды көз ирмемге тиктеп туруп: "Болушу мүмкүн эмес, балким башка бирөөгө турмушка чыккандан кийин төрөгөндүр, же жөн эле окшоштуктур", - деп өз ою менен алектенди. Ал антип мелтейе тиктей туруп калганда Насият көзүн ала кача: "Бул эмне эле теше тиктейт, колунда байлыгы барлардын кыздарды көргөндө ушинтип калмайы бар, иштебей эле койсомбу?", - деген ойдо ордунан шарт турду.

- Сизге кандай жумушчу керек? - деди анан.

- Аа-а, магабы, азыр-азыр, атың ким, отур, отура гой.

- Балким кабыл албайт чыгаарсыз?

- Жок-жок, эмнеге албайм, адегенде таанышалы. Кайдан болосуң, жашың канчада? Сертификатыңды көрөйүн, - деп Кулубек жылмая карап калганда анын жүзүнөн кандайдыр бир жылуулукту сезген кыз кандайча отуруп калганын байкабады.

- Мына окууну бүткөн сертификатым, - деди да, сумкасынан алып сунду.

- Кайдан болосуң? - дегенде Нуртилек кирип келди:

- Ата, мен иштер боюнча кетип жатам, бүгүндөн баштап мен өз ишим менен боло берейин.

- Өзүң бил, бул кыз, тоюс Насият менен таанышып ал, мындан ары биздин катчыбыз болот.

- Аа-а биз бир аз мурун таанышканбыз, - деп Нуртилек күлүп койду.

- Анда жакшы, өз ишиңе так бол, өзүңө да сак бол, жолуң болсун.

- Рахмат, - деп Нуртилек чыгып кетти.

- Эң улуу балам, үйлөнгөн, бир баласы бар, - деп койду жөн салды эле Кулубек.

- Жакшы экен.

- Кана эмесе сөзгө өтөлүк, - деп Насиятты тигиле карап, дагы тилин жутуп алгандай мелтиреп отуруп калганда Насият ордунан туруп:

- Кечиресиз, мен айнып калдым, өз ишиме эле иштейм, сертификатымды бериңиз, - деди шар эле. Ал бул улгайган адамдын өзүн жалдырай тиктегенинен шекип, калгысы келбей колун суна берди.

- Сага эмне болду? - Кулубек эсин жыя чочуй карады. "Көзү-кашы дал Азаданыкы, куюп койгондой окшош, кечээ эле болуп өткөндөй качанкы окуяны эске салган бул ким болду экен? Сүйлөгөнү да, караганы да өзү. Азаданын кызы болсо иштебей койсо да мейли, өткөндү эстетип жанымда жүргөнү өкүнүчтүү болоор", - деген ойго келди.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика