Интернет библиотека Жанызак@басма
Самое дешевое издание книги за счет автора! 

Ватсап: +996777329784
Сотка +996700329784
емейл: janyzak@mail.ru

Книги автора Айгүл ШАРШЕН на кыргызском языке

Аскадагы азгырык

Иман тоолуу жерде чо-оң таштардын арасында жүрөт, узу-ун, жоон жыландар бутуна илээшип, эч жакка кетирбей бир жакты көздөй алып бараткандай болду. Буту менен баспай эле учуп бараткандай. Эки жагын караса башка өлкөдөгүдөй, айрыкча Африканын дарактары көрүнөт. Таңгала кетип баратканда чоң бийик тоонун боорунда ийненин көзүндөй жарык пайда болду. Негедир Иманга канат бүткөнсүп учуп жөнөдү, эки жагында баягы жоон жыландар коштоп алган. Бир кезде аскага келип, баягы жарыкка кептелип жерге түштү. Элеңдей басып баратып, алды жагында жаркыраган отургучта отурган башында жыландын сүрөтү түшүрүлгөн таажысы бар сулуу кызды көрдү. Иман тепкичтин биринчисине токтой калып жүгүнүп:

- Саламатсызбы, урматтуу ханышайым? - деди.

- Саламатчылык, өзүң кандай келдиң, Иман? - дегенде ал чочуп кетти.

- Менин атымды кайдан билесиз, ханышайым?

- Чочубай эле кой, сен төрөлгөндө Азиздер дүйнөсүнүн пири учуп жүрүп, сенин төрөлгөнүңдү кабарлаган. Маңдай чачыңа анын оозунан шилекейи агып кетип, агарып калганын сен билбейсиң, анда сен жаңы гана төрөлгөнсүң, - деди жарыкка бөлөнүп отурган айдай сулуу кыз.

- А сиз кайдан билесиз? - Иман таңгала сурады.

- Мен жүз жылдап жашап, жыландардын ханышасына айланганмын.

- Коюңузчу, жапжашсыз го?

- Ооба, бизде жүз жылдап жашаган дагы картайбайт, анткени адамдар сыяктуу түйшүк тартпайбыз.

- Кызык экен, - деген Иман чачын сыйпалап жатып: "Ырас эле маңдай чачым аппак го, апам аны алтын көкүлүң бар деп, кичинемде эч кимге көрсөтчү эмес. Көрсө, ал жериме жыландардын пиринин шилекейи тамган тура", - деп ойлонуп алды.

- Иман, сен биздин өлкөнү өз көзүң менен көргүң келеби? - деп сурады ханышайым.

- Аа-а... качан?

- Бүгүн. Мени ханышайым дебестен Азиза дей бер, мага жагып калганыңдан сени атайын алдырып алдым, - деп Азиза аппак көйнөгүн жер чийдире өзүн көздөй басып келе жатты. - Жүрү, сейил бакка.

- Мм.., макул-макул, - деген Иман сулуу менен кадимкидей кол кармаша тегерек чекеси жылдызчаларга курчалып, кооз дарактардын ар бир шагында ар түрдүү куштар учуп-конуп "чырп-чырт, чыйрыт-чыйрыт", - деп сайрап жаткан бакты аралап жөнөдү. Келе жатып бир жеринде оргуштап агып жаткан сууну көрүп таңдана карады. Бир кезде байкаса өзүнүн үстүндөгү кийими да жалтырап, кадимки ханзааданын өзүнө окшоп кийинип туруптур. Качан кийингенин да билбейт.

- Менин сени алдырганыма атамдын ачуусу келип жатат. Мен эркелигимден улам сени адамзатынын кейпин кийип тосуп алдым, эгерде мен буйрук бербесем сени эбак жыландар өлтүрүп коюшмак.

- Сен мени эмнеге алдырдың?

- Жагып калдың, түбөлүк мында калышыңды каалайм.

- Ата-энем эмне болот?

- Аларга биз кайтарган кенчтен каалашынча берүүгө даярмын, сен экөөбүздүн тагдырыбыз бирге!

- Эмне, мен дагы жыландар менен бирге жашаймбы? - деп Азизаны корккондой карай салды эле, ал сүйкүмдүү жылмайып:

- Албетте, - деп койду. - Сен жыландар дебестен Азиздер дүйнөсү деп айткын. Биздин өңүбүздү көрүп адамдар корккондуктан, ачуубуз келип чагып алабыз, болбосо бизден өткөн боорукер, акылдуу жан-жаныбар жок.

- Кызык, чын эле жылан дегенде биз чочулап турабыз, анткени өңү суук, а сени жылан деп атоого болбойт.

- Биз ак жыландардын башчысыбыз, атамдын уруксатысыз бирөөлөрдү чагып алгандар жазасын алышат, - деди Азиза. Кооз бактын төрүндөгү дал мурунку отурган отургучундай орундукка тепкич менен чыгып барды, бирок бул жерде эки отургуч бар эле. - Сен эмнеге токтоп калдың, бул орундук сен үчүн, - деп колун жанындагы орундукка карай жаңсады.

- Аа-а, мен ушундай эле турсам кантет?

- Жо-ок, бул жерге отур, кызыгып бир нерселерге колуңду тийгизип алчу болбо, - деди Азиза.

- Эмне, болбойбу?

- Болбойт.

- Эмнеге?

- Бул адамдар жүрчү жер эмес, дубанын күчү менен сени жыландардан арачалап турам, кел. Мен сага болгон сырды айтып койсом мени жыландар өздөрү кубалап чыгат. Же адамга, же жыландарга кошулбай ортодо калам, а сен менин убалыма каласың.

- Макул, - деп, Азизанын жанындагы орундукка отура бергенде өзүн түрткүлөп жаткан карындашы:

- Ушунча дагы көп сүйлөйсүңбү, уйку бербей койдуң, бүгүндөн баштап мен тиги бөлмөгө жатам! - деп ойготуп жатыптыр, чочуп тура калып, карындашын таңдана карады.

- Акылбү, мен эмне деп сүйлөдүм?

- Кайдан билейин, түшүнүксүз булдурап жаттың.

- Чын элеби?

- Эмнеге калп айтам? - Акылбү чукчуңдай бөлмөдөн чыгып кетти. Көз алдына эмелеки түш тартылып ойгонуп кеткенине өкүнүп алды. Супсулуу Азизаны кайрадан көргүсү келди. Анан ордунан ыкшала турду. Ата-энеси чай ичип отурган экен бирдеме шам-шум этип алып, досторуна ашыга жөнөдү. Төрт досу бар: Талгат, Ринат, Кумар, анан Айдин. Алар бекерчи, отуруп алып карта ойношот, кыздарга тийишип, аларды кеп кылышат. Баары тең курдуу. Каникулда дайым бирге. Мектепте аларды "хулигандар" деп атап алышкан. Бирок Айдин менен Иман жакшы окушат.

Шашыла көчөгө чыккан Имандын оюнан түндөгү түшү кетпей туруп алды. Достору менен жолукчу жерге келсе Айдин менен Талгат бар экен. Кумар менен Ринат жок. Үчөө чогулуп, алардын үйүнө жөнөштү. Ринат эми чыгып келе жаткан экен. Эми Кумардын үйүнө барып, аны ээрчитип алып, ээн сарай жакка кетип баратышканда:

- Балдар, биздин класска бир кыз келип окуйт экен, - деди Ринат.

- Кайдан уктуң?

- Апам айтты, тайкемдин досунун небереси экен, аябай сулуу кыз дейт.

- Көрөбүз, - деп Кумар кол шилтеди. - Биздин кыздар деле сулуу эмеспи.

- Туура, биринен-бири өтөт.

- Бизге алардын кызыгы жок, - деди Айдин.

- Чын эле, сулуу болсо өздөрүнө, - деген Иман түндөгү түшүн эстеп: "Азизага окшогон сулуу кыздар түшкө гана кирет", - деп өзүнчө тамшанып алды.

- Кана бүгүн эмне кылабыз?

- Ойнойбуз.

- Давай акчага ойнойбуз, - деди Ринат.

- Менде акча жок. - Кумар чөнтөгүн сыйпалады.

- Менде дагы, - деп Талгат да аны карады.

- Анда эмне кылабыз?

- Жөн эле ойной беребиз, - дешип, сарайдын ары жагындагы дөңчөдөн орун алышты.

- Кызыксыз болуп калат экен, - деди Ринат. - Балдар, мен силерге бир сыр айтайынбы?

- Кандай сыр?

- Тээтиги зоону көрүп турасыңарбы? - Ал алыс жакты сөөмөйү менен көрсөттү. - Ал зооканын боорунда үңкүр бар деп уккам, үңкүрдө илгерки байлардын алтындары катылган имиш. Азыр аерде бүркүттүн уясы бар экен, бүркүтчү Жолдубай аке жазда бүркүттүн баласын ошол үңкүрдөн кармаптыр. - Баары аңкайып зооканы карап калышты. Иман көргөн көзүнө ишенбей турду. Түндө түшүндө көргөн үңкүр азыр томсоруп, боз булут каптаган. Үңкүрдүн оозу карайып көрүндү. "Кыз-зык, ал жерди жыландар мекендеп алган тура, казынаны кайтарабыз дебеди беле", - деп ойлонуп калганда аны Талгат түрткүлөдү.

- Ээй, сага эмне болду?

- Эчтеке, - деп аларды жөн салды карап койду. "Мен айткан менен силер ишенмек белеңер", - деген ойдо болду.

- Эмне, байлыкты угуп, эсиң ооп калдыбы?

- Жо-ок.

- Анда эмнеге дел болуп калдың?

- Жөн эле, караса болбойбу?

- Андан көрө биз эртең эрте туруп, ошол аскага барбайлыбы?

- Кантип, алыс го?

- Мындай кылабыз, - деп баштады Ринат. - Узу-ун аркан, эки-үч күнгө жете турган тамак-аш алабыз да, тоого чыгабыз. Зоонун башына чыгып арканды байлап, бирден түшөбүз.

- Койсоңчу, бүркүттөр тээп өлтүрүп коюшсачы?

- Мен барбайм, - деди Иман, аны бир күч барба дегендей болду.

- Эмне, коркосуңбу?

- Жөн эле барбайм.

- Коркуп жатсаң барба, кана кимиңер барасыңар? - деп Ринат балдарды карады. - Коркконуңар барбагыла.

- Мен барам, - деди Талгат.

- Мен дагы барам.

- Мен дагы, - деп Айдин менен Кумар айтканда Иман мындай деди:

- Балдар, канча жылдан бери ал үңкүрдү жин-шайтан ээлеп алгандыр, этият болсоңор боло…

- Акылдуусунба, анда бүт Кыргызстандын элине жете турган байлык жатат, аны керекке жаратпай таштап коюшубуз керекпи? Элдин ал-акыбалын ойлоп, сөзсүз ал байлыкты элге бериш керек.

- Сен кызыксың го, элге эмес, эгер табылып калса өкмөткө эле бериш керек, - деди Айдин.

- Өкмөт элге эч нерсе кылган жок, элге пайдасы тийбеген өкмөткө бергиче бей-бечараларга бирдей кылып бөлүш керек. Ансыз деле элдин эсебинен жеп жатканы жетишет.

- Колуңарда тургандай сүйлөйсүңөр да. Ал алтын канча адамдын башын жутканын кайдан билесиңер, андан көрө тынч жүрө берели, - деп Иман көңүлсүз айтты. - Эгер колдон келе турган болсо бизден кыйындар тим турмак беле, алда качан таап алып кетмек, балким алып да кеткендир…

- Көрөгөч болбой сен үйүңдө боло бер, дос, биз төртөөбүз байлыкты таап келсек жабышып жүрбө? - деп Ринат күлгөндө беркилер дагы каткырышты.

- Мейли, айтсам көнбөдүңөр, - деп Иман артка жөнөгөндө беркилер дагы эртеңки жолго даярдык көрүүнү пландап келатышты. Иман унчукпай келе берди. Үйгө келгенде аны атасы ачууланып тосуп алды.

- Кайда жүрөсүң, ыя? Жардам берип койсоң боло, жайлоодогу малдан кабар алганга алың келбей колоктоп жүргөнүң жүргөн. Эмдиги жылы мектепти бүтсөң шаарга кетип колуң тийбейт, быйыл жардамың тийсе боло?

- Эмне кылайын? - Бурк эте суроолуу тигилди.

- Ат-таңдын оозун урайын десе, оройлонгонун кара, ошол мал болбосо окуганыңды көрөм. Бар экен эсирип, кардың тогунан эчтекени ойлобой жүрөсүң, - деп сөгүнүп жатты.

- Тоого барайынбы?

- Ооба, таң заарда чыгып барып, малдан кабар алып кел, кокус өлүм-житим болсо сасытпай туз сеп да, алып кел.

- Макул, - деген Иман үйгө кирди. Кардынын ачканын сезип, бирдеме издеп атып, мискейдеги тамакты таап, ысытып ичти. Анан бөлмөсүнө кирип, чалкасынан түшүп жатып алды. "Эмнеге ал үңкүргө барабыз деп жатат, ал жерди кайтаргандар жыландар болсо оң кылбайт, барбай эле коюшса болмок", - деген ой мээсинен кетпей койду.

Эртеси эрте жайлоого жөнөмөк болуп, ала тургандарын дайындагандан кийин жатып калды. Көзү илинип кетти. Бир кезде баягы үңкүрдү алыстан карап турган экен. Ал жерден бир узун караан көрүнүп, жанында турган балдарды кол булгалап чакырат. Ошондо Ринат аны көздөй жүгүрүп жөнөдү. Иман аны: "Токто, Ринат, барба аякка, токто-о!" - деп кыйкырып жатып ойгонуп кетти. Кара терге түшүп калыптыр, коркуп кетти. "Мен аларды токтотушум керек", - деп кыжаалат ойдо жатып, кайра уктап кетсе баягы Азизанын жанында отурат.

- Мен качан келдим? - Кызды таңгала карап, сурап алды Иман.

- Сен менин жанымдасың, - деп жылмайды Азиза.

- Калп, мен үйгө барбадым беле?

- Жо-ок, сен эч кайда барбайсың, сенин досторуң менин атамдын каарына калмак болду.

- Кантип?

- Эчен жылдардан бери басылып жаткан алтын бизге гана тиешелүү, адамзатынын буту жетпеген жерге катылган буюмду эч ким ала албайт!

- Кызык, силер аны эмне кыласыңар?

- Биз жөн гана кайтарып, андан рахат алабыз. Кааласак пейили таза, ач көз эмес адамга анын бир гана тогологун берип койобуз, ач көздөр өз башына өлүм гана табат.

- Ач көз экенин кантип билесиңер?

- Белгилүү…

- Ханышайым, мага уруксат берсең мен кетейин.

- Сен калышың керек.

- Жок, кала албайм.

- Сенден жакшы жооп укмайын биерден чыгарбайм.

- Досторумду кайтарышым керек го?

- Аларды кайтара да, сактай да албайсың.

- Эмнеге?

- Аларды атам кечирбейт.

- Кантип, кайсы күнөөсү үчүн?

- Аны кийин билесиң, - деген Азизанын ийинине кооз чымчык учуп келип конуп сайрап кирди. - Аа-а, тамактанууга барыш керек, жүрү менин сыйлуу коногум болосуң, - деди кыз. Ошол учурда Имандын кулагына: "Сен аны менен тамактансаң биротоло калып каласың, баш тартуудан башка аргаң жок", - деген үн угулду. Иман добуш кайдан чыгып жатканын түшүнбөй, эмне кылаарын билбей элейип турганда Азиза жини келгендей:

- Сени шайтан азгырып жатат, ал биздин душманыбыз. Мейли, бул жолу колдон чыгып калдың, бирок баары бир менин мекенимде калууңа убакыт келет, - деди да, ылдамдай басып кетти. Анын артынан карап туруп, ойгонуп кетти Иман.

- Катуу уктайсың да, балам, качантан бери ойгото албай жатам, кичине сак болуп жатсаң боло, тур, эртерээк жөнө, - деди апасы.

- Азыр, апа - деп ыкшоолоно туруп, кийинип жатып, апасына суроолуу карады.

- Апа, Азиздер деп эмнени айтат? Жыландарды Азиздер дейби?

- Ийи, балам. Жыландардын пири болот имиш, Азиздердин жолуна деп коюшат.

- Аа-а, - деп коюп эшикке чыгып кетти. Бети-колун жууп кирип, апасы даярдап берген тамагын ичип, атка минди да, жайлоону көздөй жөнөдү. Ал кетээри менен төрт досу келип, аны таппай калган соң өздөрү жолго чыгышты. Алар үйдөгүлөрүнө айтпай казык-балта, аркан алып алышкан. Зооканын өзүнө жетиш үчүн толук бир күн кетмек. Күн чыга электе жөнөп тынбай жүрүп отурушту. Жол алыс, жакын көрүнгөн зоокага жетиш үчүн өтө кыйын болду.

- Балдар, өтө эле алыс экен, жолдон бирдемеге кабылып калып жүрбөйлү, кете берсек кантет, же жолду жакшы билбейбиз, - деп Айдин баргысы келбей кыңырылды.

- Ушунча келип алып, айныганың болбойт.

- Бирге чыккандан кийин чогуу болушубуз керек, Имандын бизден бөлүнгөнү деле жетет.

- Чыдашыбыз керек, алтын таппасак да саякаттап келебиз, - дешип, Айдиндин кебине кулак салбай бир аз эс алып алышып, кайрадан жолго чыгышты. Түш ооп калган. Бир кезде аларды эки жылан жолго туурасынан жатып, тосуп калды. Балдар буйтап өтүп кетмек болсо да алар улам ышылдап башын өйдө көтөрө алдыларын торой берди. Ошондо бири таш менен бири балта менен чаап, эки жыланды өлтүрүп коюп, андан ары жолун улашты. Кете беришип, кеч болуп кетти. Ыңгайлуу жер таап, эптеп жатып калышты. Түнү бою ар кимиси өз-өзүнчө коркуп, оңчулуктуу уктай алышкан жок. Эртең менен таштан кемеге жасап, чай кайнатып, ала келген нандары менен чай ичишти. Анан кайра жолго чыгышты. Дегеле жол арбыбайт, зоокага качан жетишери белгисиз.

- Чарчадык, мен кайтам, - деди Айдин.

- Ринат, кетсек кантет? - деп Кумар аны суроолуу карады. - Биз азыр жаштык кылат экенбиз, кийин келсек кантет?

- Силер баарыңар кайта бергиле, мен жалгыз барам.

- Ринат, сен бекер кыласың, келээрки жылы жакшылап даярдык көрүп, анан барсак акылга сыйбагандай чоң байлык таап келебиз.

- Жо-ок, мен бул оюмдан кайра тартпайм, силер бара бергиле, - деп көшөргөн Ринат беркилерди укпай басып кеткенде аргасыз артынан жөнөштү. Түш оой зооканын түбүнө жетип:

- Эми үстүнө чыгууга туура келет, - деди Ринат.

- Ал үчүн дагы бир күн керек го?

- Жо-ок, тездесек кечке жетебиз да, эртең эрте үңкүргө аркан таштайбыз.

- Көрөлү, - деди көңүлсүз Айдин.

- Эптейбиз да.

- Ушунча келип калдык, акырына чейин чыдайлы, - дешип, Ринаттын артынан илкий зооканын боору менен тырмышып чыгып баратышты. Капыстан алдыда кетип бараткан Ринаттын алдынан чыга калган жылан башын көтөрүп, "ыш" этти да, колунан чагып алып, сойлоп кетти. Ринат "Аа-а!" - деп бир бакырган бойдон ылдый кулады. Тигил үчөө жалдырай карап туруп калышып, артка жөнөштү. Жерге түшүп, шашыла Ринатка жетип, башынан сүйөй жардана карап калышты:

- Ринат, көзүңдү аччы, Ринат!

- Ач көзүңдү, Ринат! - дешип үчөө үч жактан чурулдашты. Көзүн ачып, онтологон Ринат:

- Кеткиле, биерде турбагыла, - деди эле алар Ринаттын кийимин чече коюп карыдан өйдө дардайып шишип баратканын көргөндө коркуп кетишти. Айдин анын кызара кан чыгып турган жерин тизелей калып соруп түкүрдү. Үчөө тең бир-бирден соруп түкүргөндөн кийин көйнөгүн айрып, карыдан өйдөрөөктөн чытырата бекем таңып, көтөрүп жөнөштү. Ринаттын онтогону күчөп жатты. Эки түнөп, араңдан зорго айылга жетишти. Чыканактан ылдый көпкөк болуп кеткен, үйүнө ата-энесине жеткирип келишти. Баласынын абалын көрүп эле Ринаттын апасы:

- Кокуй-кокуй, эмне болду?! - деп чырылдап-чыркырап жиберди.

- Ойноп жүргөнбүз, Ринат бир жыланды өлтүрүп койгон, анан дагы бири келип чагып алды, биз анча-мынча уусун соруп түкүрдүк.

- Доктур чакырталы, - дешип айылдык врачты чакырып келишти. Эч нерсени билбей онтоп жаткан Ринатты көргөн врач: "Уунун жартысын соруп салбаганда ошол жерден үзүлмөк, жүрөккө жетип калыптыр", - деп өйдө болду. Чырылдап ыйлаган бир туугандары менен атасы аны түндөсү колунан учуруп ийишти. Эки күндөн кийин Иман үйгө келип угаары менен дароо жетип келди. Аны көргөн достору алдынан утурлай чыгып:

- Сен туура кылыпсың, тилиңди алганда бул иш болбойт эле, - дешип, отун-суусуна жардам берип жүрүштү. Имандын көз алдында үңкүрдүн оозундагы караан турду. "Демек, ал Ринатты алып кеткен экен", - деп ойлонуп балдар менен кошо кол кабыш кылып жүрдү. Эртеси өлүктү жерге бериш үчүн табытты мүрзөгө алып барышканда, анын жаңы казылган жайынын тегерек чети жыландарга толуп кетиптир. Молдо куран окуп, Азиздерге арнап бата кылгандан кийин дуба окуду эле, жыландардын баары жылып-жылып жок болду. Ошондон кийин сөөктү көмүп кайтышты. Үч күнгө чейин эртең менен куран окуп келгендер мүрзөнүн айланасында жүргөн жыландарды көргөнүн айтышты. Иман үйүнө келип, капалуу бөлмөсүнө өттү. Аны көргөн апасы Сыйда:

- Досуңа кайгырдыңбы, уулум? Жаман болду бечарага, ээн талаага эмнеге барышат, - деди кейий. Ал дал ошол күнү баласынын алардын арасында болбогонуна ичинен кубанып жаткан. Атасы Ботобек дагы жайлоого жиберип ийгенине өзүнчө ыраазы.

- Апа, Азиздерге куран окуса кечиреби?

- Эмнеге сурадың?

- Деги да.

- Кечиримсиз эч нерсе болбойт, уулум. Жыландар адамдын этин жыйрылткан түр суук болгону менен кечиримдүү болот, катылбаганга катылбайт.

- Алар эки жыланды өлтүрүп коюшуптур да.

- Бала да, тийишип бекер кылган, жыландар кууп жүрүп, өч алышат.

- Чын элеби? - Иман чочуй карады.

- Ооба, уулум, азиздер абдан ачуулуу макулуктар, тили жок, өчөшкөндөн өч алмайын тынчыбайт, - деп Асылбү өз ишине киришти. Иман ойлуу жатып калды. Убакыт билинбей өтүп, окуу жылы башталды. Онунчу "а" класстын окуучулары биринчи күндөн эле Ринатты эскерип кеп кылып атышты. Ринаттын жакшы көргөн кызы Аймира ыйлап, аны кыздар сооротуп жатты.

- Аймира, ыйлабачы эми, эми эмне кылабыз, сенин тагдырың али алдыда. Ринат жакшы бала болчу, анан эмне кыласың, ыйлап өзүңдү эле кыйнайсың, - деди Рано деген кыз.

- Мен аны жакшы көрчүмүн, Рано, эми кантип унутам?

- Убакыт өзү эле унуттурат.

- Билбейм, - деп көз жашын аарчыды Аймира. Ошентип класс ичи бака-шака түшүп жатканда мугалим кирди. Аны көрүп, баары тынчый орду-ордуна барды.

- Саламатсыңарбы, балдар, жаңы окуу жылыңар менен!

- Рахмат, агай, - дешип жалпы бир ооздон айтышты.

- Өкүнүчтүү, ушул окуу жылында бир окуучубуздан айрылып калдык, Ринатты эскерип койолу, - деди эле, баары туруп, баш кийимдерин алып, бир мүнөт тунжурай эскеришти. Андан кийин сабак башталды. Окуучулардын шыбыры көптө барып басылды. Сабактан кийин Иман, Айдин менен Кумар болуп өздөрүнчө жолдо сүйлөшүп турушту, Талгат дагы бар.

- Күндө түшүмдө бир жылан мени кууп жүргөн болот, коркуп чочуп ойгоном, - деди Айдин досторуна карап. - Иман, сен ырас барбайм депсиң.

- Ошону айтсаң, менин дагы уйкум оңдуу эмес, түшүмдө ошол асканын түбүндө жүрөм. Ринат бир киши менен өйдө жакта туруп алып, мага колун булгалайт, мен чыгам деп чыгалбай убарамын, - деди Кумар дагы.

- Эч ойлонбогула, андай түштү мен деле көрүп жүрөм, коркуп калганбыз да. Баягүнү төртөөбүз бирге жүрүптүрбүз, Иман эле жок, - деди Талгат. - Анткени шумдуктун баарын өз көзүбүз менен көрбөдүкпү.

- Чын эле коркконду айтпа, эмдигиче көз алдымда, - деп үчөө сүйлөп жатканда Иман токтоо гана:

- Силер аябай жаңылдыңар, мен барбагыла дегенде токтотуш керек болчу, эми этият болгула, - деп коюп, үйүн көздөй басты.

- Бул соо эмес, куду көзү ачыктай болуп өзгөрүп калды, болбосо эң биринчи ушул баштачу эле го? - деп Айдин беркилерди карады. - Келгиле Ринаттын мүрзөсүнө барып, анын жанында жыландар жүрсө кечирим сурайбыз?

- Эмне деп, алар сенин тилиңди түшүнүп коюптурбу, андан көрө ата-энебизге айталык.

- Жо-ок, болбойт, алар укпай эле коюшканы оң.

- Анан эмне кыл дейсиң?

- Болбосо ошол жыландардын баарын кырабыз.

- Болбойт! - деди узай элек Иман. - Баскыла үйүбүзгө тарайбыз, эртең сабакка барабыз да. Ошондуктан ар бирибиз даярданышыбыз керек, жанагы жаман оюңардан кайткыла.

- Сен, Иман, абдан өзгөрдүң.

- Чын эле сенин көзүң ачылып жаткан жокпу?

- Кана, андай болсо эми кезек кимибизде, айта аласыңбы? - Айдин Имандын маңдайына келди. - Ушу сен Ринаттын өлөөрүн дагы билген окшойсуң?

- Болду, жокту сүйлөбө, үйгө кеттик, - деп Иман Айдинди тыя сүйлөдү.

- Кой, балдар, үйгө барганыбыз оң, жүргүлө кеттик, - деп Кумар айтканда баары унчукпай жөнөштү. Иман үйүнө келип, атасына жардам берип жүрдү, жакында колго келе турган малдын короолорун оңдоп, түзөп жатышкан. Кечки тамактан кийин сабагын даярдап, анан ордуна жатып калды. Ал көзүн жумбай шыпты тиктеп ойлуу жаткан. Уктагандай болгон жок. Уйку-соонун ортосунда аны бир күч көтөрүппү же жетелеппи кайдадыр алып бараткандай болду. Тартынып, барбай коюуга далбас урду, бирок алы келбеди. Бир кезде ал кең, жапжарык бөлмөгө туш болду. Босогодон аттап эле туруп калгандай болду. Анткени аерде бир ак сакалы жайкалган адам Манас айтып жатыптыр. Эки жагында куралчан жомоктогу, сүрөттөрдөн көргөнгө окшош аскерлер, айбалтасы жаркылдайт, көңүл бура караса тегереги бүт аскер экен. Манас айткан адамдын жанында дагы үч-төрт адам отурат. Алар улам манасчыны кубаттап-коштоп жатышты. Иман босогодо баарына көз салып тура берди.

- Ап баракелде, Манасты келтирип гана айтасың да, - деди бири.

- Мына көрбөйсүңбү, булар мени атайын кайтарып турушат, бир гана Манастын өзүн көрө албадым, булар кырк чоросу, - деди Манас айтып токтогон киши.

- Эмнеге сен Манастын өзүн көрө албадың?

- Ошого өзүмдүн да көзүм жетпейт, Семетейди көрдүм, Күлчорого жолуктум, эң чоң арманым Манасты көрө албаганым, - деп башын ылдый сала бир аз отурду. Анан босогодо турган баланы көрүп: - Ой, бала, бери келчи, сен кайдан жүрөсүң? - дегенде Иман басып келди, анда коркуу сезими болгон жок. - Сени биерге ким алып келди? Биерге келээр убактың боло элек го?

- Мен алып келдим, - деди сол жагындагы турган аскер ийиле.

- Эмнеге?

- Бул баланын дили таза, анын үстүнө Манас айтаар түрү бар.

- Ошондой де, отурчу жаныма, - деген ак сакалчан киши Имандын жүзүнө үңүлө карады. - Оозуңду аччы. - Бала оозун ачканда ал түкүргөндөй болду, бирок Имандын оозуна түкүрүк эмей эле кум куюлуп кеткенсиди. Какап-чакап атканда кумдун жарымы оозунан төгүлүп калды. - Бар эми бара гой, бир аз болсо дагы элдин эрмеги бол, какабай жутканыңда бүт баарын алып калат элең, - деп манасчы аны далыга таптаганда жаткан жеринде көзүн ачты. Дубал боорундагы саатты караса он экиден үч гана мүнөт өтүптүр, ал он экиде бир караган эле. Жүрөгү туйлап калыптыр. Оодарылып жатып, уктап кетти. Кайрадан түш көрдү: айланасы толгон эл, чок ортосунда өзү күпүлдөп Манас айтып жатыптыр. Жарым-жартылай айтып келип эле акырына чыкпай ойгонуп кетти. Көрсө, жанында карындашы, апасы менен атасы тегеректеп алыптыр:

- Балам, сага эмне болду, Манас-Манас деп эле бакылдап жатканыңдан ойгонуп кеттик, - деди Сыйда жанына отуруп. - Кудай колдосун, балам, Манас атанын арбагы колдосун.

- Ошенттимби, апа, ойготпой койо турсаңар болмок, эмнеге ойготтуңар? - деп терс бурулду.

- Ботом, коркуп кетпедикпи биз, мындайың деле жок эле…

- Бара бергиле, мен эмне жаш бала белем? - деп бурк этти Иманбек.

- Башыңа бычак коюп алчы, балам, - деген камкор эне чочулай өзү барып, бычак алып келип, жаздыгынын астына жаздап, үстү-башын кымтылай ордуна кетти. Ошол түнү Иман дагы таң атканча Манас айтып чыкты. Жанына келип ойготмок болгон ата-энеси өйдө кылса дагы болбой көзүн жумуп алып, Манастын ар кай жеринен айтып бакылдай бергенде корккон Сыйда менен Ботобек карап отурушту. Таң атаары менен улак союп, колу-коңшусун чакырып, түлөө өткөрүштү. Ал учурда Иман эч нерсе билбей уктап жаткан. Анын атын чоң атасы атайын ыймандуу жигит болсун деп, Ыйманбек койгон эле, өздөрү Иман деп көнүп калышкан. Эт тартылып калган кезде жаткан жеринен өйдө болгон Иман эки колун эки жакка жаңсап Манас айта баштады. Көргөн эл таң калып, анын бөлмөсүнө жарданышты. Көзү жумулуу, эч нерсе сезбей мандаш токунуп алып, эки колун эки тизесине коюп, кара терге түшүп айтып жатканын көргөндө жакаларын кармана, "то-оба", - дешип шыпшынышты. Айыл аксакалдарынын эң улуусу, жашы токсонго барып калган Жусуп карыя жарданган элге кайрылды:

- Эчтеке көрбөгөндөй бул эмнеңер? Жаш баланы кайтарып койосуңар, кудай өзү берип жаткан экен, Манас атанын арбагы өзү ишарат берген экен. Жөнөгүлө, көп карабагыла!

- Ооба, кой кетели, - деп бири-бирин түрткүлөй чыга бергенде Иман шалак жыгылып, оозунан көбүк чууруп жатып калды. Сыйда баласына эки аттап жетти, Ботобек молдого чуркады. Молдо дем салгандан кийин Иман кайра көшүлүп уктап калганда өздөрүнчө сүйлөшүп отурушту.

- Бул балага чоң манасчынын арбагы ишарат берген экен, этият болгула, токтоно албай калып жүрбөсүн, - деди молдо.

- Эмне кылабыз эми, жакшы болуп кетээр бекен? - деди Сыйда кабатырлана.

- Коркунуч жок, болгону көптүн ичине алып барбагыла.

- Кудай сактасын, кемпир, корко турган эчтеме жок экен, өзүбүз карап сак-сактап турушубуз керек, - деди Ботобек токтоо. Сыйда ичтен кудайга жалынып унчукпай калды. Бир жумадай сабакка барбай үйдө ооруп жатып, анан окууга барды эле, классташтары аны жабылып суракка алышты. Айрыкча Айдин менен Кумар, Талгат үчөө үч жагында:

- Сен манасчы болуп калдыңбы, Иман?

- Бирдеме болуп жүргөнүңдү билгем.

- Ой койгулачы, Иманды тынч койгула, ансыз дагы рухтар менен алпурушуп чарчагандыр, - деп Айдин айтканда баары күлүп калышты. Иман ошол жерден талмасы кармагандай көгөрүп жатып калды. Коркуп кеткен окуучулар мугалимди чакырып, аны баарылап үйүнө жеткиргенде Ботобек менен Сыйда эшикте жүргөн. Көрүп эле чочуп кетишти… Иман өзүнүн жыгылганын деле билбеди, болгону ал кооз айдыңда каалгып бара жатты. Төтө жол менен баратып, өзүнүн эки жагында жыландар улам башын көтөрө коштоп келатканын көрдү. Алар Иманды эски таанышындай жандап алышыптыр. Ошол кезде көздү уялткан жарык пайда болуп, алды жагынан Азиза көрүндү.

- Иман, эмнеге мени ойлобой калдың? - деди ал сүйкүмдүү жылмая.

- Ыя?

- Сен мени такыр эсиңе албадың.

- Билбейм, кантип келдим биерге?

- Келгиң келген эмес беле?

- Жок…

- Анда эмнеге, Иман?

- Билбейм.

- Макул, мукактанбай эле кой, жүрү бакка сейилдейбиз.

- Кетишим керек.

- Жо-ок, мен сени кетире койбойм, качан мен толук кандуу адам болмоюнча кетпейсиң. Мен тилегиме жетпей калсам сен бул жерде каласың.

- Эмнеге?

- Анткени адамдын дидарын көрүп туруу мен үчүн пайдалуу, эгерде мен биротоло адамга айлана турган болсом экөөбүз чогуу кетебиз.

- Кантип айланасың, ансыз деле адам болуп турбайсыңбы? - Иман таңдана суроо берди.

- Жо-ок, мен убактылуу гана адам кейпин кийдим. Сен бул көргөнүңдү эч кимге айтпашың керек, үч жолу же жети жолу кездешебиз. Ошол убакытта сен көргөнүңдү айтпасаң, мен адамдардын бүт кыймылын жасай алам жана биротоло адамга айланышым мүмкүн. Эгерде сен бир эле адамга оозуңдан чыгарсаң, анда сени менин жөкөрлөрүм чагып өлтүрөт.

- Мен эч нерсе айтпайм.

- Ошонуң жакшы.

- Сенин жылан экениңе түк ишенбейм, - деди Иман күлө.

- Аның ырас, мен атамдардан суранып жатып ушул абалга айлануунун дубасын үйрөнгөм, болгону эки саатка…

- Эки сааттан кийин эмне болосуң?

- Жыланга айланам.

- Ишенбейм, кандай жыланга айланасың?

- Ак жылан, биздин урук ак жыландардын ордосу…

- Ордоңор ушулбу?

- Бул мен жүрүүчү, көңүл ачуучу бакча, атамдын ордосу мындан ары турат, - деп бакта ары-бери учуп, бактан бакка конгон чымчыктарды карап койду. - Менин атам мен ургаачы болуп төрөлгөндө абдан капа болгон экен.

- Эмнеге?

- Ордумду басаар эркек болсо эмне деп.

- Кызык, адамдар сыяктуу элеби?

- Биздин да жашообуз адамдардыкындай эле, болгон айырмабыз адам айры буттуу болгондуктан басып жүрөт, а биз буту-колубуз жок жаралгандыктан, жер үстүндө сойлоп калганбыз. Бир кезде жан-жаныбарлар жаңы гана жаралганда биз да эки аяктап басып жүрчү экенбиз, кудайым бизди сойлоп жүрүүчүлөргө айланткан тура.

- Жомок, мунун баары жомок, - деген Иман ишенбей терс бурулду. Ошол кезде караңгы боло түшүп, ал Азизаны таппай калды. Көзүн ачса жанында ата-энеси үрпөйүп отуруптур, молдо дем салып жатыптыр.

- Кудай, айланайын кудай, уулум көзүн ачты! - деп Сыйда Иманды кучактамак болгондо молдо тынч отургула дегендей колун көтөрүп койду эле, Ботобек аялын кармап калды. Аларды караган Иман башын көтөрө:

- Мага эмне болду? - деди таңыркай.

- Эчтеке, балам, тынч жата бер.

- Эмнеге тегеректеп алдыңар, мен жакшынакай элемин го?

- Жакшы элесиң, уулум, кичине дем салдырып койолу дедик, - деп Ботобек колун кармалады.

- Бул уулуңар арууланып калыптыр, жыландардын уюгуна тийип койсо керек, - деди молдо окуганын токтотуп.

- Карангү-үн дагы эмне дейт, үйгө жолобой эле жанагы досторуң менен жүрө бересиң, кудай ай, кудай, - деп Сыйда кейип-кепчип кирди.

- Мен эчтеке болгон жокмун! - деди Иман терс бурула. Ошол жылы мектепти бүтмөк. Бирде барып, бирде ооруп барбай жүрүп, жыл аягында эптеп экзаменин тапшырды. Ал негедир алы кетип, шалдырап баратканын сезген жок, эч нерсеге көңүлү чаппай, же достору менен көп жолуга албай үйдө жүрө берчү болду. Сыйда бир нече ирет Азиздердин жолуна деп шам жагып, токоч жасап да таратты. Мээ кайнаткан ысыктын күнү эле, бөлмөсүнөн чыгып келе жатып веранданын кырында мойнун койкойтуп өзүн карап турган аппак жыланды көрүп, чочуп кетти. Көзүн тартып ала албай арбалып туруп калды. Жыгылып калаарда сырттан кирип келаткан апасы жөлөй калды:

- Балам, сага эмне болду?

- Эчтеке, - деп түзөлө калып, шыпты караса жылан жок. Эс ала түштү. "Жөн эле көзүмө көрүнсө керек", - деп сыртка чыгып кетти. Сыйда чочулап, анын кадамынан калбай көз салып калды. Сырттан ышкырык чыкканынан караса достору, алар дагы айылда калган эле. Кубанып алаксый алар менен сүйлөшүп турду.

- Биз үчөөбүз иштемек болдук, сен иштейсиңби? - деди Айдин.

- Эмне иш?

- Кирпич куябыз.

- Каерден?

- Абыш акенин кирпичин куябыз, алар жаңы үй салат экен.

- Атама кеңешип көрөйүн.

- Кеңешкенде эмне, акча таап келсең сүйүнбөйбү?

- Жок, кеңешейин.

- Макул, эгерде иштей турган болсоң эртең барып кал.

- Ооба, уруксат берсе сөзсүз барам, - деп Иман кала берди. Айдиндер узап кеткенден кийин үйгө кирип келе жатып, негедир күдүктөнө дагы артына кайрыла берип, шыпты карады. Эч нерсе жок, эс ала түштү. Негедир уктагандан да коркчу болду. Жатып алып, ойлоно берет, акыры көзү илинип, уктаганын да сезбей калат. Ал күнү ойлонгон деле жокпу же уйкусу катуу келгенби, айтор башы жаздыкка тийээри менен эле уктап кетти. Түшүндө достору менен баягыдай эле ойноп жүрүшүптүр. Ойноп жатып эле Ринат Кумарды: "Жүрү мени менен, экөөбүз тигил жакка барып келеличи", - деп барбайм дегенине болбой сүйрөп жөнөдү. "Кайда барасыңар, ойногуңар келбей калдыбы? Анда карап тургула, биз ойнойбуз", - деп Айдин кыйкыргыча Ринат менен Кумар артын карабай жүгүрүп көрүнбөй калышты. "Жүрү биз дагы алар менен барабыз", - деп Талгат айтканда Айдин болбой койду. Үчөө улам артын карап коюп үйлөрүн көздөй жөнөгөндө Иман артын карап бакырып жиберди. Ал баягы зооканы көрдү, ал жердеги баягы кара кийимчен караандын жанында Ринат менен Кумар турат. Бирдеме деп сүйлөп жатты, бирок өзүнө угулбады. Тигилер үңкүргө кирип, көрүнбөй калды. Зооканын этегин караса Талгат, анын артында Айдин чыгып баратыптыр. Үнүнүн барынча аларга бакырып, экөөнү чакырып жатты, бирок алар аны укпагандай тырмышып кете беришти. Чочуп ойгонгон Иманды саксактап жанында жаткан Ботобек кармай калып:

- Ай-ай, уулум, келме келтир, келме келтир, - деп башынан сылай өзү келме келтирип жатты.

- Ата, ата, коркуп жатам, Кумар…

- Эмне болду, Кумар түшүңө кирдиби?

- Ооба, Кумарды… Кумарды, - деп аптыга эч нерсе айта албады.

- Мейли, досторуң ойлонуп койгондур, эчтеке эмес, - деп туруп барып, чыныга суу алып келди. - Муздак суудан ууртачы, балам.

- Ата, - деп чыныны кармаган колу калчылдап зорго ууртады да, - Ата, корком, Кумарга эмне болду… - деп башын жерге салган бойдон отуруп калды. Бир аздан кийин жүрөгүнүн лакылдаганы басылып кайра жатты. Андан кийин түш көрбөй тынч уктады. Эртеси досторуна бармак болуп, кайра айныды. "Көзүң ачылып жатабы?" - деп шылдыңдашканын эстеп, тынчы кете үйүндө жатты. Кечке маал Ботобек сыртта жүрүп:

- Бул баланы жакшы билген бирөөгө көрсөтпөсөк болбойт, бул бирдемени билет окшобойбу, тигил Кумарды дагы жылан чагыптыр, аман калаары күмөн дейт, доктурга алып кетиптир! - дегенин угуп калды. Ошол жерден бакырып, эшикке чыгып келгенде Ботобек аны кармап калды.

- Ата, Кумарды Ринат алып кетти, токтоткулачы аны, Кумарды алып калгылачы! - деп бакырып, жулунуп жатып, эси ооп жыгылды. Ата-энеси андан чочуп, колу-коңшусу да корко баштады, аны жин кесел болуп калгандай сезип турушту. Бирок ошонун эртеси ырас эле Кумарды врачтар сактай албай калып, сөөгүн алып келишти. Иманды ага жиберишпеди, кайтарып калышты. Ал эч ким менен сүйлөшпөй да калды. Ботобек шаардагы улуу баласын чакыртып алды:

- Балам, муну эмне кылабыз, минтип ооруп калаарын ким билди, доктурга көрсөтсөкпү же бүбү-бакшыга алпаралыбы?

- Ата, бүбү-бакшыга ишенбей чоң доктурларга көрсөткөн оң, андан көрө мен шаарга алып кетейин, - деди Буланбек.

- Оорусунан чочулайм, бүбү-бакшы жакшы го дейм?

- Жок, врачтар жакшы, - деп болбой Иманды алып кетмек болду эле, Иман эч көнбөй койду.

- Менин ден-соолугум таптаза, эмнеге көрүнмөк элем?

- Жөн эле текшерилип келбейсиңби?

- Эч жакка барбайм.

- Ой, бала, атамдардын эсин чыгарбай врачтарга көрүн, мен өзүм көрсөтүп, кайра жеткирип койом.

- Эч жакка барбайм дебедимби? - деп Иманбек бөлмөсүнө кирип жатып алды. Буланбек унчугалбай кайра кетти. Имандын кыйкырганын уккандар айтышкан экен Айдин менен Талгат ага жолобой калышты. Ошондон кийин Иман кадимкидей боло баштады. Аны күзгү майрамда айыл өкмөтү Манас айтып бер деп чакыртты. Бала макул болду. Жыйналыш болгондон кийин бирин-экин айылдын жаштары ырдап-бийлеп, Иманга кезек келди. Элдин алдына чыгып малдаш токунуп отурду дагы айта баштады. Улам күчөп барып көчүгү менен жылып, өңү кара көк болуп токтолбой калганда аны үчөө-төртөө кармап алып кетишти. Эл аябай ыраазы болуп, кеп кылып жатышты.

- Капырай, буга бир шыпаа келген экен, токтоло албай жүрөт бечара.

- Ошону айтсаң, болбосо ата-тегинде жок мындай, Манас айтмак турсун, ата-энеси отурушта ырдап көрбөгөн.

- Кызык, Манас атанын арбагы колдосо керек, жакшылап көрсөтсө болмок, баланын убалына калбай, - деди бир аял бирдемени билгенсип.

- Кимге көрсөтөт?

- Көзү ачыккабы же бакшыгабы көрсөтүп, же Манас атанын арбагына куран окутушу керек.

- Ырас эле, айтпаса алар кайдан билет, ансыз дагы жаман болуп жүрүшөт имиш.

- Анан эмне, жакшынакай баласы соо эмес же оору эмес болуп калса, - дешип ар кимиси ар кандай сөздү айтып жатышты. Ботобек дагы жөн жаткан жок, жайлоодон бир жылкы алып келип сойду да, эл чакырып өтүп кеткен манасчылардын атына, Манас атанын арбагына багыштап куран окутту. Ошол эле учурда Манас айтып жүргөндөрдү алдыртып, уулуна алардан бата алды. Алар менен отуруп Иман Манас айтты, бул жолу ал токтоо айтып, өз убагында токтоду. Өзү да эс ала түшкөндөй болуп, ал күнү тынч уктады. Кадимкидей болуп калган. Кыштын күнү эле. Эрте турган Ботобек Талгаттын өлгөнүн укканда өзү да чочуп алды. Иман дагы угуп калабы деп Сыйданы чакырып чыгып, мал короого алып барды:

- Талгат кечээ тоодогу субай малын көргөнү барып, көчкүдө калып өлүптүр. Кудай уруп, чогуу жүрүштү эле, бешөөнөн үчөө өлдү, кемпир. Иманды жер котортуп, шаарга алып кетсек кантет?

- Оо Жараткан, эмне болуп кетти деги, курган чечектер ай, буларга эмне болду, эми эмне кылабыз? - Сыйда ыйлап ийди.

- Кудай дейли, кемпир, Иманга угузбай эле койолу, дагы бирдеме болуп жүрбөсүн.

- Кудай, айланайын кудай, сактай гөр, - деп үйүн көздөй басканда алдынан Иман келе жатыптыр.

- Эмне болду, апа? Талгат…

- Билбейм, уулум, - деп Сыйда тайсалдай түштү.

- Жашырбай эле кой, апа, мен мурун эле билгем, эми Айдинди сакташ керек… - деп Иман ары басып кетти.

- Эмне дейт, оо кудай, билгени эмнеси?! - деп Сыйда уулунун артынан делдейе карап кала берди. Иман кийинип алып, эл катары өкүрүп барды, аерде эми Айдин жүргөн эле. Экөө салкын учурашкан болушту. Анын жанында турган Иман:

- Зооканын ээсинин кылганы, алтын жаткан жер, канчалаган адамдын каны менен катылган байлык эч кимге опаа болмок эмес… - деди жай.

- Ооба-а, менин да кезегим келе жатат окшойт, ошондо сенин тилиңди неге албадык, корком, Иман…

- Коркпо, алдын алышың керек.

- Кантип? - Айдиндин көздөрү жайнай түштү.

- Сен эртең сөөк коюлгандан кийин мага бар.

- Макул, Иман, сен айткандай кылайын.

- Мен кеттим, - деген Иман жооп күтпөй эле жөнөдү, Айдиндин көзүнө ал кудайындай эле көрүндү. Ал бир жолу эмес, көп жолу бир түштү көргөн. Ошол түш ар качан кире берет. Акыркы көргөн түшүндө Ринат үңкүрдөн аркан таштап чыгалбай жаткан Талгатты тартып алды да: "Эми сени да тартып алам, шашпай тур, чогуу болобуз", - деген эле. Ошол түшү таптакыр эсинен кетпейт. Ушуларды ойлогондо бүткөн бою дүр дей түшүп ооруп жатканын шылтоо кылып үйүнө кетип калды. Ал түнү үйүндө уйкусу качып, кирпик какпай жатып таң атырды. Эртеси түшкө маал Иманга барды. Ал күтүп турган экен, экөө үйдөн чыгып ээн жерге барышты.

- Силер көтөрүп барган аркан кайда? - деди Иман.

- Аа-а, ал ошол жакта калган.

- Кайсы жер экенин билесиңби?

- Эстейинчи, азыр-азыр, - деген Айдин бир топко ойлонду. - Аа-а, эстедим-эстедим, ал кардын алдында калды го, анын үстүнө бир жылдан ашпадыбы, бирөө жарым алып кетпеди бекен?

- Эч ким албайт, эстеп тапсаң болду, кечикпей кеттик, - деп Иман алдыга ылдамдай басты. Негедир бул жолу зоокага тез эле жетишти. Зооканын түбүнөн бир кыйла бери жактагы таштын үстүнө койгонун айтып, Айдин эки жакты карап болжолдоп барып, жалпак чоң таштын үстүндөгү карды шилеп кирди. Иман отуруп алып, куран окуду, анан экөөлөп таштын үстүндөгү карды буттары менен шилеп, тоңуп калган арканды таап алышкан соң артка жөнөштү. Айдин артынан бирөө кармап кала тургансып коркуп келе жатты. Айылдын четине келгенде түн кирип, эл жата баштаган. Арканды катып коюшуп, үй-үйүнө келип жатып калышты. Айдиндин ата-энеси да Ботобек ойлогонду ойлоп чочулап калгандыктан, уктабай күтүп отурушкан эле. Анын киргенин көрүп эле:

- Кайда жүрөсүң, мынча кеч калбай жүрсөң боло? - деди атасы Алтынбай.

- Ата, балдар менен эле жүрдүм.

- Жүрсөң жүр, эртерээк эле келбейсиңби, балам? - деп апасы Анар кейий сүйлөдү. - Эртең түлөө өткөрөбүз, эч жакка кетпе.

- Эмнеге?

- Сага түлөө өткөрүп койолучу, - деди Алтынбай туюк эле. Айдин унчукпай кирип жатып алды. Эртеси таң заардан курч бычак алып, Иман экөө тең арканды каткан жерге келишти. Иман баягы арканды түрүп туруп, бычак менен кескиледи да, үч досунун арбагына атап куран окуду. Анан бырчаланган арканды мүрзөлөрдүн четине алып барып эптеп карды күрөп, жер казышты да, көмүп үстүнө таш бастырышты. Ошондон кийин кайра дагы куран окуп, жалпы арбактарга багыштап бата кылып, артын карабай үйлөрүнө келишти. Иман аны менен келип:

- Аяш эне, Айдиндин башынан суу айлантып күн батышты көздөй чачып ийиңиз, анан бир сыйра киймин чечип, өрттөп коюңуз, - деген бойдон ичке кирбей кетип калды. Алар баласындай неменин минтип айтканына таңгалса дагы айтканын айткандай жасашты, анан түлөө өткөрүштү. Түлөөгө Иманды чакырган эле келбеди. Кийинки убакта өзү өлгөн жерден, түлөөдөн тамак ооз тийбей калган. Айдин ошондон кийин түш көрдү. Баягы үңкүрдөн үч досу чыгып алып, өзүнө чакырганда: "Мен чыгалбайм, барбай эле койойунчу", - десе тигилер баягы арканды ташташат. Айдин эми кармап тырмышканда эле үзүлүп кетип, чыгалбай койду. Ринат өйдө жактан ага кыйкырды: "Келбесең койчу, биз биякта бирге жүрөбүз, силер бөлүнүп калдыңар, мейли, бара бер", - деп таарына үңкүргө кирип кетет. Айдин көпкө чейин карап туруп, артына кайрылаар замат ойгонуп кетти. "Кудай бир сактады, Иманга кудай бир касиет берген экен, эмнеге тигилерди аракет кылып алып калбады", - деп ойлонуп жүрдү ал ошондон кийин.


Толук окуйм десеңер, алуу шарты биерде >>>



п»їjanyzak@mail.ru

+996777329784
Алган материалга шилтеме бериңРёР·!
 © J.Janyzak, Kyrgyzstan 
Ссылки на взятые статьи обязательны!
Яндекс.Метрика